In slaap vallen met melancholie van Tomson Darko
Elke woensdag praat Tomson Darko jou in slaap. Met obscure verhaaltjes, melancholische gedachten en diepzinnige observaties. Voor mensen die graag hun brein afleiden tijdens het in slaap vallen. Voor exclusieve afleveringen ga naar www.petjeaf.com/tomsondarko.
In slaap vallen met melancholie van Tomson Darko
De levenslessen van de empathische Oliver Sacks om bij in slaap te vallen
Use Left/Right to seek, Home/End to jump to start or end. Hold shift to jump forward or backward.
Neuroloog, schrijver en empathische man Oliver Sacks had een heel gevoelig melancholisch leven.
Opgeschreven in zijn autobiografie ‘onderweg’,
Ik praat je door zijn mooiste passages heen. Om bij in slaap te vallen.
We gaan het hebben over gebroken harten, de kloof tussen jou en je ouders, wanneer therapie werkt, over verslaving en over schrijven.
Steun mijn werk en stop je handen ONDER de dekens. Word lid van mijn club. Voor vele darko-voordelen. Ga naar www.petjeaf.com/tomsondarko.
1) Ontvang elke woensdagavond een mail van me over gevoelens waar niemand over praat.
2) Mijn shop vol boeken boeken, posters en tasjes
3) Word lid van de tomson darko club voor exclusieve podcasts en mails via petjeaf.com/tomsondarko
Ik ben Toms Darko. En wat ik doe, is ja op een hele rustige toon praten. Over menagolie. Om bij een slaap te vallen. En ik dacht, laten we het eens een keertje anders doen. Zoals je weet, ik lees heel veel boeken en ik maak ook heel veel aantekeningen.
SPEAKER_00En vaak probeer ik aan de hand van die aantekeningen een tekst te maken met een bepaald menagolisch dingetje wat me aan het denken heeft gezet. En dat vertel ik dan tegen jou, of verstuur ik als mail of het staat voor eeuwig te roesten in mijn schrijvarchief. En ditmaal had ik echt in een, ik denk een twee, drie dagen tijd. Dat is lang geleden, dat ik zo snel door een boek heen ging de autobiografie van Oliver Sacks gelezen, neuroloog, geboren in 1933 en overleden in 2015. Maar er zat zo'n vaart in zijn woorden en ook zoveel kwetsbaarheid. En ja, ik probeerde er een stukje van te maken. Maar ik wist niet eens waar het moest beginnen. Zijn worsteling met homoseksualiteit, zijn manier om continu overal waar je bent te schrijven. Maakt eigenlijk niet uit wat voor papier voor je ligt, schrijf erop. Maar ook zo'n gebroken hart en hoe hij er op een hele vervelende manier mee omging. Het ding is meer, ik voel me geen journalist die dan drie hele mooie teksten ervan wil maken. Dus ja, ik zat ermee te borstelen. Uiteindelijk dacht ik, weet je wat, ik schrijf ze gewoon allemaal onder elkaar op. Toen waren we 5000 woorden verder. Dan kan ik niet opsturen in de woensdagmail naar de abonnees daarvoor. Laat staan er een Instagram post van maken. En opeens al zittend op de wc, daar werd ik best bekende, dacht ik.
SPEAKER_01Toms en Darco, motherfucker. Spreek dit gewoon in.
SPEAKER_00En laat mensen erbij in slaap vallen. Gewoon op een hele rustige manier praten over de levenslessen, medagolische levenslessen, maar ik wil niet overal het woord menagolie voorzetten, maar laat het afronden op levenslessen. Van de extreem empathische Oliver Sex. Niet te verwarren met seks.
SPEAKER_01Het is seks met Simon Anus. Klitje, Kutje. Simon.
SPEAKER_00Ja, sorry. Af en toe zit er wat funzigheid in. Dat doe ik niet voor mezelf, dat doe ik voor jou, dan weet je dat. Zullen we gewoon beginnen? Ik ga eerst vertellen wie Oliver Sacks is en dan gaan we langs al zijn levenslessen. Voor je gaat slapen. Het kan dat je Oliver Sacks kent van de film Awakenings, die komt uit 1990. Kom ik zo terug. O van zijn boek De Man die zijn Vrouw voor een Hoed hield. Dat is, laten we zeggen, echt zijn grote doorbraak. Hij heeft als neuroloog gewerkt en tal van patiënten onderzocht met aparte klachten, dat was eigenlijk een beetje zijn specialisme waar hij wel op aanging. Denk aan volledig kleurenblind zijn. Heel veel mensen zijn een klein beetje kleurenblind. Maar er zijn ook mensen die volledig kleurenblind zijn. Hij heeft zich verdiept in het syndroom van Giles de Naturette.
SPEAKER_01Ja.
SPEAKER_00En echt heel veel? En hij keek niet alleen als een wetenschapper naar wat, laten we zeggen, onder de motorkamp gebeurde bij iemand. Hij probeerde juist te gronden naar wie iemand was als persoon. Wat ze beleefden, wie ze waren voordat ze ziek werden, waar ze vandaan kwamen, het nest waar ze in opgroeiden. Wanneer worden de klachten erger? Wanneer zijn ze minder? Ze probeerde hij eigenlijk een soort totaal mensbeeld te krijgen door op een hele empathische manier met natuurlijk wel de rationele kennis van de ziektes. En te kijken of hij mensen niet genezen, dat is onmogelijk, maar de klachten kon verminderen. Zijn grote doorbraak was het geval dat hij een soort van dopamine aan patiënten gaf. Dat was in de jaren 60. En hij kwam op het idee omdat ze aan het experimenteren waren met mensen met Parkinson, die gaven dan L streep dopa, een soort van dopaminemedicijn. En dat werkte extreem goed voor Parkinson-patiënten. En ze hadden allemaal mensen in een zou bijna een gesticht noemen, in de jaren 60 bij elkaar gestopt die als een soort zombie leefden, de hele gekke klachten. Wat leek op Parkinson qua, hoe ze bewogen en daar eigenlijk heel moeilijk mee contacten maken. Het heet Postencefalitisch Parkinsonisme. Volgens mij is het een verzamel naar mijn. Ik heb me daar niet zo heel erg in verdiept waar die klachten vandaan kwamen en of het nog bestaat, maar toen stopte ze in New York al die mensen in hetzelfde gebouw. En hij ging naar werken en hij probeerde die mensen te doorgronden en zag wel, hij keek wel verder naar wat ze toen dachten. Zie je heel mooi in die film Awakenings, die hierover gaat over deze periode. En hij las dat over die L Dopa en dacht, weet je wat, ik ga het gewoon geven aan mijn patiënten. En je moet je je voorstellen, die patiënten leef als een zombie. Ze praten niet, ze bewogen alleen. Ze hoorden je wel, maar niet echt zombies.
SPEAKER_01Maar toen ze L Dopa kregen, kwamen ze eigenlijk tot leven en leeken ze zelfs weer de persoon wie ze ooit waren.
SPEAKER_00Het was bijna een wonder. En dat heeft hij allemaal zitten opschrijven. Hij heeft het ook gefilmd met een camera. En dat uiteindelijk allemaal gebundeld in een boek, wat een enorme bestseller in Engeland werd. In Amerika werd hij volledig genegeerd. Omdat ze, denk ik, vooral zijn empathische stijl een beetje populistisch vonden. Ze hadden liever een vrij ondoorgonderlijk, feitelijk verslag of zo. Of ze waren misschien ja door. Nou ja, in zekere zin is het experiment met Aldopa wel mislukt. Want het is heel onvoorspelbaar. Wat het doet met de patiënten. De bijwerkingen zijn best heftig. Sommigen werden na een paar weken heel agressief, anderen hebben steeds meer nodig om hetzelfde effect te hebben. En ja, eigenlijk kon je hier niet de markt mee op. Maar toch dat hij weer mensen tot leven wist te wekken tussen aanstekens. En daar zo warm over schreef. Dat was echt nieuw. Ja, nu zijn we het bijna wel gewend dat er hele empathische boeken over ziektebeelden worden geschreven, maar in jaren zes was dat niet zo normaal.
SPEAKER_01En dat opzicht was hij daar een voorloper in.
SPEAKER_00Zijn boek is verfilmd met Robin Williams, dus misschien ken je hem daarvan. En Robert De Nero speelde na een van die patiënten. Best wel oké, film is al een beetje gedateerd, maar vooral het eerste stuk is wel heel warmvol. Warmtevol. Het was trouwens niet het eerste boek dat hij schreef. Hij schreef ook een boek over een boek daarvoor is gedebuteerd met een boek over migraine. En dat had ook wel wat impact.
SPEAKER_01Dus misschien ken je hem daarvan.
SPEAKER_00Hij is in 2015 overleden en hij vlak voor zijn dood zijn autobiografie afgerond met de Nederlandse titel onderweg. En het is echt, die heb ik dus geleden, heel teder. En warm en heel empathisch, maar ook heel menselijk. En ook in zekere zin wel grappig. Je krijgt wel echt een beeld van hem. Het is echt een slodderfos, weet je, als hij in het lab iets moest doen. Het werd altijd een ramp, dingen ontplofte, dingen raakte kwijt. Het was gewoon heel onhandig. Echt een hele onhandige man. Wat ook alweer heel ontnuchterend werkte of zo. Dat was slimmer ik. Die door iedereen wordt gewaardeerd, maar ook nergens echt plek vond omdat hij te onhandig was. Hij was daarnaast ook extreem verlegen, maar hij koos ook altijd wel zijn eigen weg en dat op zich echt een autonoom persoon. Waar ik natuurlijk op aansla, dat is de menagolie die hij voelde. En dat ontwikkelde hij zelf vooral rondom zijn homoseksualiteit.
SPEAKER_01Dat prak wel een beetje mijn hart. Hoe een persoon daarmee kan worstelen. We gaan door de aantekeningen heen van Thomson Darco.
SPEAKER_00Ik ga ze heel rustig bespreken. Ik denk dat je wel een goed beeld krijgt van hoe hij denkt en hoe zijn leven is met zijn hoogte en dieptepunten. We gaan niet een heel feitelijk levensverslag maken, maar wel, we lichten wat punten uit die ik heel vet vond. En mijn geest prikkelde. Het is volledig toegestaan om in slaap te vallen. Het is juist wel lekker. Dat je niet hoeft te denken aan je eigen zorgen. Maar je gewoon concentreert op mijn stem en alle feitelijkheden die ik op jou stort.
SPEAKER_01Dus je hoeft helemaal niks. Slaat je ogen. Rol je op als een baby in een vuetushouding. Leg je hand onder je kussen. Vergoet nog even met die schouders in je matras. En val rustig in slapen bij. Voor je gaat slapen. De eerste levensles is: begrijp je ouders via de cultuur en tijd waarin ze zijn opgeroeid. Het is echt een hardverscheurende zeide.
SPEAKER_00Zijn vader vroeg aan Oliver toen hij tiener was, of hij geïnteresseerd was in meiden. En hij antwoordde met ja, niet echt. En die vader vroeg: ben je dan geïnteresseerd in jongens?
SPEAKER_01Ja, zei hij. Al voegde hij eraan toe dat hij er nog nooit wat mee had geprobeerd. En hij zei ook tegen zijn vader: vertel het alsjeblieft niet aan mijn moeder. Wat deed zijn vader wel? En zijn moeder was de volgende dag ziektend. En zei dat ze wenste dat hij nooit was geboren.
SPEAKER_00En dat had natuurlijk zoveel impact op Oliver dat hij gerust durft te zeggen dat hij eigenlijk de rest van zijn leven zich heeft geschaamd voor zijn homoseksualiteit. En het bracht ook een afstand te zijn met zijn moeder en die relaties nooit helemaal herstelt. Maar toch is hij tegelijkertijd heel warm. In ieder geval terugkijkend erop naar zijn moeder toe.
SPEAKER_01Dat betekent dus niet dat hij het eens was met haar opvattingen, maar hij snapte het wel in hoe zijn moeder was, in de tijd waarin ze leefde en waarin ze in zich opgegroeid. Ja, mooi wel. Dat hij met liefde naar zijn moeder kan kijken en tegelijkertijd haar gebreken ziet.
SPEAKER_00Even een side note: zijn vader was een huisarts en die heeft echt tot zijn dood. Die vader is eigenlijk iets van 93, 94 jaar geworden, heeft tot aan zijn dood de patiënten behandeld. Het was een hele empathische, warme man schijnt. Daar heeft hij het van, maar ook heel hardwerkend. Heel veel hard voor de patiënten.
SPEAKER_01En ze had ook praktijk in huis. En die moeder. Misschien komen ze op. Volgens mij was die gynacoloog.
SPEAKER_00Ik weet het niet. Ook iets in de gezondheidszorg.
SPEAKER_01In ieder geval twee intelligente, succesvolle mensen. Een Joodse achtergrond. Maar ook best wel conservatief. Ik ga even het citaat doen over zijn empathie naar zijn moeder, omdat het zo niet mooi ook wel is.
SPEAKER_00Hij zegt we worden allemaal gevormd door onze opvoeding, onze cultuur en de periode waarin we leven. Ik heb mezelf erhaallijk aan moeten herinneren dat mijn moeder was geboren rond 1890 een tot een orthodoxe opvoeding had genoten, en dat het in het Engeland van de jaren 50 homoseksualiteit niet alleen werd gezien als een perversiteit, maar zelfs als een misdrijf. Ik moet mezelf er ook aan herinneren dat seks een van die terreinen is, net als religie en politiek, waarover voor de rest fatsoenlijke en weldenkende mensen er heel heftige, irrationele denkbeelden op nakelen houden.
SPEAKER_01Mijn moeder wilde niet vreed zijn, ze wenste me niet dood.
SPEAKER_00Ik besef nu dat ze erdo werd overvallen. En waarschijnlijk had ze later spijt van haar woorden of heeft ze ze weggeborgen in een ver hoekje van haar hoofd. Maar haar woorden hebben me wel een groot deel van mijn leven achtervolgd. Ze hebben in belangrijke mate bijgedragen aan een onderdrukt schuldgevoel bij iets wat een vrije, vreugdevolle beleving van mijn seksualiteit had moeten zijn. Einde citaat. Ik vind het zo goed. Dit is echt heel inlevend en tegelijkertijd heel erg vanuitzelf predeneren waar de pijn zit. Ja, mooi. De volgende levensles die ik heb opgeschreven, dat is kies voor jezelf. I know, het is altijd een ding als je levenslessen opschrijft dat er eigenlijk een cliché uitkomt. En dat is ook de reden dat je nooit de samenvatting van een boek moet lezen. Je moet het boek zelf lezen om de context te begrijpen en het echt te voelen. En als je de woorden aangeeft, samenvatten, dan is het een beetje. Maar toch. Zijn vader, zoals ik zei, was een hele warme, bekende harterkende huisarts en zijn moeder was, ik zie het nu in mijn aantekening staan, chirurg en gynaecoloog. En dan lag ook echt in de lijn der verwachting dat Olivier ook huisarts zou worden, het was sowieso een hele slimme man, heel belezen. Hij ging ook wel die opleidingen doen. Maar hij koos uiteindelijk toch voor een andere weg. Hij koost zelfs voor een ander. Ja, eigenlijk om de dienstplicht te ontwijken die er in Engeland was. Maar hij had toch ook wel weer een soort schuldgevoel van ja, dat hij in het buitenland zich alsnog aanmelde bij een Britse basis om dan toch een soort van dienstplicht te vervullen, zodat hij dat kon laten zien als hij ooit terugkeerde naar Engeland van hé, ik heb al iets gedaan voor mijn land. Hij kwam terecht in Canada. Daar meldde hij zich aan bij de luchtmacht. En hij had natuurlijk wel een artsenopleiding gedaan. Dus ja, daar zochten ze wel mensen die een beetje de arts konden spelen. Maar ze twelvelde extreem aan zijn motivatie. Wilde hij dit echt? Had hij echt je zin in om zijn talenten hier op een luchtbasis in te zetten? Dus die man zei van hé, je bent nog jong. Ga wat reizen. Kom erachter wat je echt wil, een keer over een paar maanden terug en dan zullen we je met liefde aannemen. Dat deed Oliver. En hij hield enorm veel motors. Hij kocht een motor en hij is door heel Amerika gekrost. En kwam ze uiteindelijk in het vrije San Francisco terecht. Waar hij zich ook vrijer voelde in zijn homoseksualiteit, waar ik straks nog op terugkom. En besloot haar te blijven. Hij deed zijn ouders heel veel pijn. Hij schreef heel veel brieven over zijn reizen en dergelijke naar zijn ouders toe. Daar zie je al dat hij enorm van schrijven hield.
SPEAKER_01Die brief dat je zegt van hé, ik kom niet meer terug. Hij zegt: mijn vader had geschreven over een leg huis. En mijn moeder schreef: waar zijn jullie allemaal gebleven? Dit huis wordt alleen nog maar bewoond door geesten. Ik kwam uit een best wel een interessante familie. Met een bijzondere volgens mij twee broers: broer en een zus en een broer.
SPEAKER_00Maar ik heb ervoor gekozen om zijn hele familie, de familie waar die uitkomt, om daar geen aandacht aan te besteden. We gaan door naar de volgende levensles. Vind een plek waar je je vrij voelt. Het is allemaal zo cliché, maar dit is de levensles samenvattelijk komt dit eruit.
SPEAKER_01Maar goed, we gaan het hebben over zijn homoseksualiteit.
SPEAKER_00Hij voelde zijn homoseksualiteit echt als iets zonders. Maar hij voelde zich ook ontzettend beperkt in Engeland om dit te uiten en was ook heel bang voor de gevolgen. Het was zelfs nog illegaal bij wet. En er werd ook actief met lokkers in gay bars of even gay ontmoetingsplekken. Ja, werd er tussen aanhalingstegers gejaagd op homoseksuelen om ze op te pakken? Ja, maar hij wilde ook seks hebben het ervaren. Dus hij besloot naar het vrije Amsterdam te gaan in de jaren 50. En daar eigenlijk letterlijk de bloemetjes buiten te zetten en zijn matigheid te verliezen. Ik ga hem citeren: het is een heel mooi en kwetsbaar stuk. Maar hoe pak je zoiets aan? Er waren geen leerboeken over het onderwerp. Misschien moest ik ter plaatse aangekomen eerst maar een borrel nemen of meerdere borrels om mijn verlegenheid, mijn koud watervrees en mijn hoofd te bedwelmen. Er was een heel gezellig café in de Warmoestraat vlak bij het station. Erik en ik hadden er vaak samen wat gedronken, maar nu in mijn eentje dronk ik stevig door. Holland ze een never een probaat drankje om me de benodigde moed te verschaffen. Ik dronk tot ik wazig begon te zien en de geluiden van heel Fern deken te komen.
SPEAKER_01Pas toen ik opstond, kreeg ik in de gaten dat ik nauwelijks nog op mijn benen kon staan.
SPEAKER_00Ik wonkelde zo erg dat de barman genoeg riep en vroeg of ik hulp nodig had om naar mijn hotel terug te komen. Ik zei van niet: mijn hotel was aan de overkant en zwalkte naar buiten. Kennelijk was ik daarna van mijn stokje gegaan, want toen ik de volgende ochtend wakker werd, lag ik niet in mijn eigen bed, maar in dat van iemand anders. Er hing een prettige geur van vers gezette koffie, en toen verscheen mijn gasteer, mijn reddende engel in een ochtendjas met in beide handen een kop koffie. Hij vertelde me dat hij me stond dronken in de goot had zien liggen, me mee naar huis had genomen en met me van beeld was gegaan.
SPEAKER_01Was het lekker, vroeg ik. Ja, antwoordde hij.
SPEAKER_00Heel lekker. Het speed hem dat ik te ver heen was geweest om er ook van te genieten. Daarna hadden ze een diep gesprek dat allervers bevrijde. Ik citeer verder. Tijdens het ontbijt praten we verder over mijn seksuele angsten en remmingen en de grimmige, gevaarlijke atmosfeer in Engeland waar homoseksuele handelingen als een misdrijf werden beschouwd. In Amsterdam was het heel anders, vertelde hij. Homoseksuele handelingen met wetenszijdse instemming tussen volwassenen werden geaccepteerd. Het was niet verboden. Het werd niet gezien als verachtelijk of ziekelijk. Er waren een heel stel cafés en clubs waar je andere gays kon ontmoeten. Ik had het woord gay nog nooit in dit verband horen gebruiken. Hij wilde me best naar een paar van die gelegenheden meenemen of zeggen waar ze te vinden waren, zodat ik mijn eigen plan kon trekken. Het is absoluut niet nodig, zei hij opeens ernstig om jezelf van de wereld te drinken en in de groot te eindigen. Dat is heel triest. Gevaarlijk zelfs.
SPEAKER_01Ik hoop dat je het nooit meer doet.
SPEAKER_00Ik huilde van oplichting: het was alsof er een enorme last, een last die vooral bestond uit zelfbeschuldiging, van me af was gevallen of op zijn minst veel lichter was geworden. Einde citaat. Amsterdam werd zijn favoriete stad voor Oliver Zijks, als hij die als een echte Brit vaste stad, favoriete stad op het vasteland in Europa. En hij bleef ook zijn hele leven terugkeren naar Amsterdam om vrienden te zien, cultuur te snuiven en zich vrij te voelen. En ik las ook wat stukje verder in het boek dat hij in de jaren negen met andere wetenschappers voor de VPRO is geïnterviewd. En dan was een soort miniserie. Dus elke aflevering was een uur lang een interview met een wetenschapper en hij werd geïnterview over migraine. Dat was die Want het was dus in Amsterdam en er ontmoeten allemaal andere wetenschappers waar die met bewondering. Die hij met bewondering volgde. En sommigen had hij ook een briefwisseling mee. Die kon hij opeens in het echt ontmoeten. Maar hij vond het ook raar dat die Hollanders geïnteresseerd waren in hun. Het programma werd een enorme kijkzijverhit. Al die interviews zijn daarna nog in boekvorm uitgegeven en werd een enorme bestseller. Wat ook alweer aangeeft waar is die intellectuele tijd heen in Nederland. Dat een intellectueel programma een kijkzijverhit is.
SPEAKER_01Times are changing. Dit was een side trap, side.
SPEAKER_00Volgende levensles voor je gaat slapen. Gebroken harte, genezen nauwelijks. Ik moet je zeggen, dat liefdesleven van Oliver, zoals je al een beetje merkte met zijn homoseksualiteit, het was best ingewikkeld. Zijn eerste verliefdheid. Hij raakte smoorverliefde op zijn beste vriend. Ze brachten heel veel tijd samen door. Ze deden heel veel, zopen veel, ze wandelden zwemmen veel. Dan krijg je dus opeens gevoelens. En onder durfde het op te bichten. En die beste vriend wees hem heel vriendelijk en heel respectvol af als in wow. Wat bijzonder dat je dit voor mij voelt.
SPEAKER_01Ik kan dit alleen niet beantwoorden. Ik val niet om wat, weet je dat. Hij kreeg opeens een.
SPEAKER_00Hij voelde opeens iets in zijn lijf zitten, die vriend. En die vroeg aan Oliver, omdat hij een gezondheidsachtergrond had van, kun je dit eens bestuderen. Ja en Oliver merkte al direct van ja, dit voelt dan zijn gezel.
SPEAKER_01Je moet hier naar laten kijken. En inderdaad, hij bleek ongeneeslijk ziekte zijn.
SPEAKER_00Oliver zelf verklaart van ja, misschien durft hij me niet meer om door ogen te komen omdat ik degene was die zei van nee, laten we zeggen, de slecht nieuwsbremmer: dit voelt niet goed in je lijf. Maar ik weet niet of ik dat zelf geloof, zo'n bijzin. Zo lang geleden. Ze hebben elkaar in ieder geval nooit mee gesproken. Hij is getrouwd met een vrouw nog in dat jaar dat hij nog leefde en is daarna overleden. Heel sneu wel. In San Francisco had hij kreeg hij een broeierige vriendschap met Mel. Zo heet hij. En dat is wel grappig. Oliver seks, heeft heel lang fanatiek gewicht geheft. Squatten vooral. Hij kwam er ook heel veel vooraan om echt zo'n stevige bodybuilder te worden. Ja, daar was er heel fanatiek in. Dat is eigenlijk sowieso wel alles wat Oliver doet, doet hij bijna manisch. Heeft ook een persoonlijk record in California verbroken met zijn gewichtheft. Je moet echt even googlen hoor, als je wil weten hoeveel gewichten die heeft opgedeeld. Interesse in namelijk geen reet. Maar toch een leuk feitje. En daar ontmoet hij op Muscle Beach. Mel. Trouwens, ik had al één mooi citaat over heel erg aan je lijf werken via sporten. Hij zegt: ik werd sterk, perens sterk door het gewicht hebben. Maar ik merkte tegelijk dat mijn karakter onveranderd bleef. Mooie menagodische opmerking. Maar goed, met Mel had hij ook gemeen dat hij ook van motorrijden hield. Dus ja, wat ze deden als ze vrij waren, ze toerden door het hele land. En ze hebben zelfs nog een tijdje samengewoond. Maar ondanks dat er een hele duidelijke seksuele spanning tussen Mel en Oliver was, kwamen nooit tot zoenen of seks. De schaamte voor de homoseksuele gevoelens zat gewoon Mel extreem in de weg. En toch was er een vorm van erotiek.
SPEAKER_01Ze hadden een vast ritueel. Oliver masseerde Mel namelijk regelmatig in de avond. Ik ga citeren, het is echt hardverscheurend. De avonden konden wel eens lastig zijn.
SPEAKER_00Het kostte me moeite om me te concentreren omdat ik me sterk bewust was, hyperbewust bijna van Mels fysieke aanwezigheid en vooral ook van zijn verriele, dierlijke geur waar ik dol op was. Mel vond het fijn om gemasseerd te worden. Toch ging hij naakt op zijn buik op bed liggen en vroeg of ik zijn rug wilde masseren. Ik ging scheilings in mijn sportbroek over hem heen zitten en grote olie over zijn rug. De olie die we gebruikten om onze motorkleding soepel te houden en masseerde langzaam zijn welgevormde, krachtige rugspieren, en genoot ervan. Hij ontspannen helemaal en gaf zich over aan mijn handen en ik vond het ook fijn.
SPEAKER_01Het bezorgde me bijna een orgasme. Dat bijna was prima.
SPEAKER_00Zo kon je doen alsof er niets bijzonders aan de hand was. Maar bij één gelegenheid had ik mezelf niet meer in de hand en spoot het sperma over zijn rug. Ik voelde hem meteen verstijven, en zonder iets te zeggen stond hij op om te gaan douchen. De rest van de avond weigerde hij één woord met. De rest van de avond weigerde hij een woord met me te wisselen. Ik was duidelijk te ver gegaan. De volgende ochtend zei mij kort af: Ik ga verhuizen. Ik wil een eigen dak boven mijn hoofd. Ik antwoordde niet, maar kon mij tranen en nauwelijks bedwingen. Hij vertelde dat hij een paar weken eerder tijdens een van zijn avondritjes een jonge vrouw had ontmoet. Niet echt jong. Ze had een stel kinderen van onze tiener leeftijd. En ze had hem gevraagd of hij bij haar wilde intrekken. Hij had het moment steeds uitgesteld vanwege onze vriendschap, maar nu was het ogenblik gekomen om te gaan, vond hij. Hij hoopte wel dat we goede vrienden zouden blijven.
SPEAKER_01Einde citaat. Dat gebeurde natuurlijk niet.
SPEAKER_00Ze hebben elkaar gewoon nooit meer gesproken. En Oliver hart was niet een beetje gebroken, maar echt flink gebroken. Zo fucking gebroken dat hij in een amfetamineverslaving terecht kwam, die jaren duurde - gewoon niet normaal. Misschien lijkt het cool of zo, amfetamine. Ik weet niet hoe jij erin staat, maar hij had wel een mooi citaat: hij zegt: als je stijf staat van de amfetamine, gaat het leven je heel gladjes en gemakkelijk af. En lijkt alles onderpaarlijk snel te gaan, maar niets laat een blijvende indruk achter. Die drugsverslaving had best wel veel gevolgen en daar gaan we het nu over hebben met de volgende wijsheid: therapie werkt alleen als je er volledig voor open staat. Over die verslaving. Ik ga hem even citeren weer. De ecstase van de amfetamine verdoofde alles. En dat was het enige wat het toe deed. Verder had ik niemand nodig om mijn genot te vervolmaken. Mijn bestaan op dat moment volmaakt, maar volledig inhoudsloos. Alle andere drijferen, doelen in het leven, interesses en verlanges vervaagde in de ledigheid van de extase. Ik was nauwelijks geïnteresseerd in wat dit alles voor gevolgen had voor mijn lichaam en wellicht mijn hersenen. Ik kende een paar mensen van Muscle Beach en Venice Beach die waren overleden aan een overdosis amfetamine. En ik heb erg geboft dat ik er zelf geen hartaanval of beroerte aan heb overgehouden. Ik realiseerde me tegelijkertijd wel en niet dat ik met de dood speelde. Einde citaat. Geen moment. Hij was wel gewoon arts en had verschillende banen en verhuisde ook naar New York. En hij zat in een periode in between jobs. Drie maanden, laat maar zeggen. Dus ja, de zomerperiode. Ja, hij gooide het volledig op een hedonistische zomer. En hij vertrok uiteraard naar Amsterdam. Daar ontmoete hij Carl. Met wie hij uiteindelijk in Parijs onder invloed van drugs, ja zeggen, de hotel elkaar, maar nauwelijks meer uit zijn gekomen. Ja, wat ik ervan begrijp hadden ze de meest gehile, onderïnvloed seks ever. En ja, de chemie tussen hen was heel intens. En ja, die periode daarna bleef ze elkaar brieven sturen. En uiteindelijk dook hij Carl opens een Duitser, maar ik weet het niet meer zeker. Uiteindelijk doken ze doe Carl op in New York. En op de een of andere manier was de chemie weg. En Carl ging ook het verkeerde pad op, raakte zwaardrugsverslaafd en ging ook dealen en dat soort dingen en overleed uiteindelijk in de jaren tachtig aan eens. Maar die breuk met Carl was eigenlijk wederom voor de gevoelige Oliver te veel. Ik ga hem even citeren. Mijn drugsgebruik was na mijn komst naar New York steeds verder toegenomen, deels ingegeven door de spaakgelopen verhouding met Carl. Deels door het feit dat mijn werkzaamheden op niets uit te lopen en het bijborende gevoel dat ik niet voor de onderzoekskant had moeten kiezen. In december 1965 meldde ik me met grote regelmaat ziek en bleef ik dagen achterheen thuis. Ik slikte voortdurend amfetamine, en ad nauwelijks. Ik viel dus danig veel af, zo'n 40 kilo, zo'n 40 kilo in drie maanden, dat de aanblik van mijn vermagerde gezicht in de spiegel me bijna ondraaglijk voorkwam. Op oudjaarsavond kreeg ik midden in een amfetamine euforie opeens een helder moment, en zei ik tegen mezelf: Oliver, als je geen hulp zoekt, haal je de volgende oudjaarsavond niet. Er moet iets gebeuren. Ik was me ter degen bewust dat er diepe liggende psychologische problemen waren voor mijn verslaving en drank tot zelfvernietiging. En dat als die niet grondig werden aangepakt, ik voortdurend weer mijn toevlucht zou nemen tot de drugs, tot die me uiteindelijk definitief de DAS om zouden doen. Hij ging in therapie met Leonhard Shangold. Maar hij bleef ook drugsgebruik. Volgend citaat. Maar Sangold stelde me van begin af aan dat een een en ander alleen resultaat kon hebben als ik stopte met de drugs. Verdovende middelen, zo zei hij, zorgden ervoor dat elke vorm van therapie simpelweg van me af zou glijden. Behandeling had geen enkele zin als ik niet stopte. Misschien dat Bird hetzelfde had gedacht, alleen had hij het nooit rechtstreeks gezegd, terwijl er bij elk bezoek opleefameren. En de citaat: ik weet even niet wie Bird is. Gaat geen belletje rinken. Dit is denk ik wel terugkijkend op, omdat ik natuurlijk het boek uit heb, het kantenpunt in zijn leven. Tot en toe heeft hij een beetje aangerommeld. Doel slim en wat baadjes hier, wat baantjes daar. Overal wil de expert ervaring op doen. Maar het leek nog niet echt als zijn leven tot wasom was gekomen. Nou ja, goed, dat is natuurlijk mede door die jarenlange amfetamine gebruik, waardoor je echt op de hand remt. Nou ja, niet op de handrem je dit gewoon in een andere wereld. En de motivatie om dan toch te stoppen met amfetamine. Dat was zijn idee van weet je wat, ik moet gewoon een boek schrijven. Een boek over migraine. Daar heb ik zoveel ervaringen mee, maar hij had zelf trouwens ook migraines, zoveel ervaringen mee met patiënten en studies die ik erna heb gedaan. Citaat, ik heb nooit meer amfetamine gebruikt, ondanks het soms intense verlangen ernaar. Het brein van een drugsverslaafde of alcoholist blijft de rest van diens leven anders functioneren. De mogelijkheid de verleiding om terug te vallen, verdwijnt nooit meer. En zo was ik niet langer buiten bereik en kon therapie daadwerkelijk iets opleveren. Ik denk dat die mijn leven herhaarlijk heeft gered. In 1966 dacht mijn vrienden kring dat ik niet ouder dan 35 zou worden. En zo dacht ik er zelf ook over. Maar dankzij psychoanalyse, echte vrienden, werk tot voldoening gaf en vooral heel veel mazzel. Ben ik intussen tegen ieders verwachting in de 80 gepasseerd. Ik ga nog steeds twee keer per week bij Dr. Shangold langs, zoals ik al bijna 50 jaar doe. We blijven de gebruikelijke etiketten in acht houden. Hij is nog steeds Dr. Shangold en ik ben nog steeds Dr. Sacks. Maar juist dergelijke formaliteiten dragen bij aan een heel open communicatie. En hetzelfde geldt bij mijn eigen patiënt. Ze vertellen me dingen en ik vraag ze dingen die in een informeel gesprek onbestaanbaar zouden zijn. Shangold heeft me vooral geleerd om alert te blijven te luisteren naar wat er mogelijk schuil gaat. Hij omschrijft wel: die amfetamine, daarmee stoppen, het was niet op de een op andere dag als in. Hij probeerde al, ik denk al meer dan een jaar te stoppen. En hij kwam ook in deliriums terecht en storte op straat in en vrienden die zeiden van dit gaat gewoon niet goed. Maar toch gegeven dat knopje dat omging bij dat hij een nieuw boek wilde schrijven en daar zo volledige aandacht voor nodig had.
SPEAKER_01Ja, dat was het omslagpunt. En daardoor ging natuurlijk ook die therapie werken, waardoor je een soort vliegwiele effect krijgt.
SPEAKER_00Doe me trouwens ook denken aan Prince. Ik ben nu in het boek van Prince Prince, de formerly known artist Prince. Die kon nachtenlang opnemen in de studio. Gewoon overdag een rehearsal. S'avonds concert. En dan s'nachts de studio in. En dan repeat. En er werd weleens gedacht van dat kan je alleen als je aan de drugs zit. Maar dat blijkt in dat boek van ja, als je zoveel drugs gebruikt, kan je niet zo creatief zijn. En zo, misschien wel creatief zijn, maar je kan je niet zo gefocust urenlang muziek opnemen en goed editen, et cetera, et cetera. Dat merk ik bij hem ook wel. Als je echt kunst wil maken, fuck de drugs. Het geeft je een gevoel dat je heel creatief bent, maar er komt alleen maar onzin uit. Poor je gaat slapen. De volgende wijsheid is: het is moeilijk alleen te zijn als iedereen wat van je wil. Hij bracht hygiëne uit en dat werd gewaardeerd in het schrijverswereldje, maar ook in de wetenschapswereld. Een paar jaar later, dat het echt impact. Het was zelfs een bestseller in Engeland in Amerika volledig genegeerd. Ook een beetje verguist door experts. Wat ik al zei, ik denk vooral dat die warme, empathische kant dat dat tegen de borst duiten van de goed opgeleide experts, die natuurlijk ook heel veel voldoeningen halen dat ze ingewikkeld praten en kennis hebben waarom zouden ze zich indeven in patiënten. Maar zijn echte doorpraak bij het grote publiek, dat kwam met de man die zijn vrouw voor een hoed hield, het zijn allemaal verzamelde verhalen van patiënten die hij heeft gehad met bijzondere aandoeningen, maar ook gewoon bijzondere karakters wel. Ja, en dan ben je beroemd. En dat is leuk en aardig beroemd zijn doordat je het bent. Want dan wil iedereen wat van je. En er zit het ding waar je zo bekend om bent geworden, extreem in de weg. Nou ja, ik ga er natuurlijk niet vanuit dat jij of ik beroemd worden. Maar ik kan me wel voorstellen dat je een beroemdheid bent binnen je bedrijf of familie of in de buurt om iets. En dan komt opeens iedereen naar je toe met een vraag of verzoek of heel lekker in je fucking aura staan. Dat is een beperking. En dit is een heel kort citaat, wat alle voor erover zijn. Hoe dan ook met het verschijnen van goed werd ik een publiek figuur met een publieke rol? Ook al ben ik van nature een eenzaad en durf ik te beweren dat het beste, in elk geval het creatiefste deel van mij het meest gedijd bij alleen ben. Het werd nu moeilijker om afzondering, creatieve afzondering te vinden. Vindt het wel mooi wat hij gewoon zegt van hier herken ik mezelf natuurlijk in. Ik ben een eenzaad. Maar ook nog fijner om alleen te zijn en vooral omdat ik dan het beste om mijn recht komt met tekst te maken en zo.
SPEAKER_01Maar ja dan moet je het wel opwijzen die tijd.
SPEAKER_00De volgende wijsheid is voor vrijheid kiezen, komt altijd met een prijs, bijvoorbeeld een laag inkomen. Hij heeft best wel mooi stukjes geschreven over een vriendschap en een schrijver en dichter die hem ook de nodige feedback gaf om waar hij zelf heel erg van leerde, want hij is een beetje wollig en kan om de hete brei heen schrijven. Die hem echt bij de les hield. Maar ook, hij had wel heel veel. Hij was sowieso een bewonderaar van die dichter, maar ook van die persoon zelf. Dat doet me denk ik aan een vriend. Voordat ik het citaat ga oplezen, heb ik wel eens over verteld over een vriend die twaalf opleidingen en dertien cursussen deed en niets afmaakte. Ik heb trouwens wel meer vrienden die dit hebben doorstaan, ik spreek hem niet meer hoor. Het was ook meer een kennis. Wat ik wel weet dat ik op een verjaardag stond met hem, en dat hij zei: van ja, weer na de derde jaar gestopt en ik weet het allemaal niet. Dat ik zei van nee, je wilde toch had toch ooit eens een keer verteld dat je zo graag nog buschauffeur wilde worden. Zeegte, ja, dat klopt. Ik had altijd als droom om mijn busrijbewijs te halen en daar ga ik sowieso voor. Daarna heb ik hem jaren niet meer gesproken. Toen reed ik van mijn werk op de fiets. Ik woonde in de buurt van Zuilen, ik woonde in Zuilen. Maar Zilen is best een grote wijk in Utrecht. En je hebt dan aan de rand bij dat spoor, zo'n troosteloze industrieterrein zitten. En daar fietste. Ik dacht, ik neem eens een keer een andere weg naar huis via dat troosteloze industrieterrein. En daar zag ik een stadspus net parkeren te wachten om te beginnen met de route. En wie zag ik?
SPEAKER_01En wie zag ik daar achter het stuur? Die vriend. Ja, ik stopte en die zei: WTF? En dan zei ja.
SPEAKER_00Ik heb het rijbewijs gehaald en ik ben in dienst en ik ben echt de gelukkigste persoon op aarde. Fucking hel, die gast met zijn VBO-diploma. Die gewoon zegt: fuck dat, waarom zou ik universiteit doen? En daarna ging je hbo doen. Dan mislukte ook. Daarna zelfs NBO mislukte ook. En die zegt gewoon: weet je wat? Hoe cares? Dit is wat ik wil op de bus. In mijn favoriete stad Utrecht onder de mensen zijn. Ja, nou ja, terug naar Oliver Seks. Hij had een schrijver en een vriend, zoals ik zei, Tam Gun heet hij. Ik heb er zelf nog nooit van gehoord, maar misschien beledig ik nu iemand. Ja, die was heel lange tijd in het leven van Sax. Een dichter die heel goed kon dichten, maar hij verdiende natuurlijk geen getawie nou gedichten. En seks is daar toch wel van indruk. Hij zegt. En hij citeert eigenlijk Tom: die zegt: mijn inkomen, schreef Tom, is ongeveer de helft van dat van een buschauffeur of van een straatveger. Maar dit is mijn eigen keus. Aangezien ik liever vrije tijd heb dan een volledige baan. Ik geloof niet dat Tom zich belemmerd voelde door zijn beperkte middelen. Hij had geen neiging om verkwisten te zijn, al was hij wel gul voor anderen en hij leek zuinig van nature. In 1992 werd het trouwens iets gemakkelijk toen hij de McAffer Award ontving, waarna hij vaker kon reizen en het financieel wat ruim ruimer kreeg en zichzelf een beetje kon verwennen. Dit herken ik natuurlijk bij mezelf, maar dit is natuurlijk iedereen met dromen en ambities, wat in de creatieve hoek zit, weinig voeren ze uit omdat de prijs die we moeten betalen hoog is. Onzekerheid, weinig inkomen. Ik weet het, want ik heb mijn Riante kantoorbaan opgegeven om een beetje menagodisch te schrijven en jouw menchodisch in slaap te fluisteren. Dit is niet makkelijk. En het inkomen wat ik nu heb, komt niet in de buurt van wat ik kreeg, en het blijft onzeker. Maar het is me de vrijheid absoluut waard. Echt niets is fijner voor mij dan de beste tijd van de dag te besteden, aan woorden vinden voor mijn gevoelens en die te delen met jou in plaats van voor een baaswerker. Dus ik herkende me veel in dit stukje in het boek. Ander dingetje van Tom, dat was dat je moet stelen als een artiest. Ik weet niet of je dat boekje kent van Austin Cleon. Het is een heel zo'n zwart klein formaatboekje. Ik denk als je een boekhandel binnen stapt, dan kan je hem nog steeds kopen, daarin betoogt hij via tekst en quotes en tekeningen en foto's en voorbeelden, heel veel voorbeelden. Dat elke artiest altijd steelt van andere artiesten. Dus het geeft ons eigenlijk een vrij brief om ons te laten inspireren door onze idolen. En dan niet als plagiaat, maar echt als inspiratie. Dus probeer je iets na te doen en net zo lang nadoen tot je je eigen stijl hebt. Dat geeft heel veel mooie voorbeelden van. Ook het verschil tussen stelen en plagiaat. En Tom betoogde eigenlijk hetzelfde. Citaat, Tom liet hierover zijn licht schijnen in een autobiografische essay: Ik moet het schrijven rekenen tot een wezenlijk deel van mijn manier van omgaan met het leven. Ik ben echter een tamelijk derivatief dichter. Ik leer wat ik kan en van wie ik kan. Ik leen ook teksten van anderen omdat ik ze serieus neem. Lezen maak deel uit van mijn totaal ervaring en ik baseer de meeste van mijn gedichten op mijn ervaring. Ik verontschuldig me er niet voor dat ik leen van anderen. Het is nooit mijn grootste interesse geweest om een uniek poëtische persoonlijkheid te ontwikkelen. En ik geniet van Elliot's prachtige opmerking dat de kunst de ontsnapping aan de persoonlijkheid is. Einde citaat van Oliver Sex, die dus Tom citeert. Ja, mooi. Heel herkenbaar en vet en inspirerend ook. Ja, we komen aan bij de laatste levenswijsheid. Het gaat over schrijven zelf. Ja, voor je gaat slapen. De wijsheid is: schrijf altijd en overal. Wat Oliver deed, het was altijd dagboekjes bijhouden. Ook teksten schrijven voor zijn aankomende. De boek waar hij dan mee bezig was: heel veel verslagen van patiënten uitwerken. Ja, het was ook zijn manier om gesprek te zijn met zijn gedachten. Eigenlijk zijn ademen wat schrijven, dat is wat hij als jong iemand deed. Hij heeft uiteindelijk is hij ook echt schrijver geworden, maar ook nog steeds neurolog, hij zegt zelf dat hij miljoenen woorden in zijn leven heeft geschreven. En heel veel woorden zijn gewoon voor hemzelf bestemd. En heel veel lees hij niet eens terug. Maar het punt is, blijven schrijven. Ik ga me. Ik ga even wat mooie citaten over dat schrijven delen. Als jongen noemde ze me inktvlek. En ik schijn nog net zo onder de inktvlekken te zitten als 70 jaar geleden. Ik begon een dagboek bij te houden toen ik veertien jaar oud was. En bij de laatste telling had ik er bijna duizend. Ze zijn er in alle soorten en maten, van kleine zakboekjes die ik altijd bij me draag, tot aan enorme lijvige boekwerken. Naast mijn bed ligt altijd een notitieboekje, zowel voor dromen als voor gedachten die ik s'nachts krijg. En ik probeer er ook een op de rand van het zwembad aan het meer of op het strand te hebben liggen. Oh, sorry, ik probeer er ook één op de rand van het zwembad aan het meer of op het strand te hebben liggen. Want zwemmen is een rijke bron voor gedachten die ik moet opschrijven, vooral als ze zomaar in de vorm van hele zinnen of alinea's in me opkomen. Wat soms gebeurt anders stuk. Toen ik een been om op te staan schreef, heb ik veel geput uit de gedetailleerde dagboeken die ik als patiënt in 1974 had bijgehouden. Het Mexicaanse dagboek leunt ook zwaar op mijn handgeschreven notitieboeken. Ik denk dat dat een reisverslag is en een been om op te staan. Het ging over een ongeluk die hij in Noorwegen had, waar hij een been brak en bijna stierf. Ik ga verder met het citaat. Maar doorgaans kijk ik zelden in de dagboeken die ik het merendeel van mijn leven heb bijgehouden. De handeling van het schrijven zelf is voldoende. Die dient om mijn gedachten en gevoel zelder te krijgen. Schrijven is een wezenlijk onderdeel van mijn geestelijk leven. Ideeën komen op en worden gevormd tijdens het schrijven. Ja, toch is een citaat naar mijn hart en helemaal meens. Even zien over zijn dagboek. Mijn dagboeken zijn niet voor anderen geschreven en ik kijk er zelf meestal ook niet meer in, maar ze zijn een bijzondere, onmisbare vorm om in dialoog te gaan met mezelf. Nog een citaat: de behoefte om op papier te denken beperkt zich niet tot dagboeken, maar strek zich uit tot de achterkant van enveloppen, menus of wat voor klatsjes papier er ook maar van handen zijn. En ik neem vaak uitspraken over die ik mooi vind. Ik schrijf of typ ze op rodelijk gekleurde velletjes papier en prik ze op mijn prikbord. Toen ik op City Island woonde, hing mijn werkkamer vol met citaten. Ik verzamelde ze in bindringen die ik aan de gordijnenroede boven mijn bureau ophing. Ik weet niet eens wat een bindring is: bindringen. Niemand. Oké, ander citaat. Ik ben een verhalenverteller. Zo is het nu eenmaal. Ik vermoed dat het gevoel voor verhalen, voor vertellingen een universeel menselijke eigenschap is die samenhangt met onze taalvermogens, bewustzijn van onszelf en ons autobiografisch geheu. Eens. Ja, heb ik nog één citaat eigenlijk. Daar eindigt het boek ook mee. Als het schrijven lukt, schenkt me dat een plezier. Een vreugde die nergens anders mee te vergelijken is. Het neemt me mee naar een andere plek, ongeacht mijn onderwerp, waar ik volkomen in opga en niet afgeleid wordt door gedachten, zorgen, bezigheden of het verstrijken van de tijd. In een dergelijke zeldzame hemelse. In een dergelijke, zeldzame hemelse geestesgesteldheid kan ik onafgebroken schrijven, totdat ik het papier niet meer kan zien. Pas dan realiseer ik me dat de avond is gevallen en dat ik de hele dag heb geschreven. In mijn leven heb ik miljoenen woorden geschreven. Maar het schrijven is voor mij nog altijd even nieuw, nog even leuk als toen ik er bijna 70 jaar geleden mee begon. Ja, heel mooi. Ja, ik vond het echt een geweldig boekje. Ik denk het laatste deel van deze boek, van dit autobiografie. Ging het allemaal iets te veel over zijn boeken die hij had geschreven en iets minder over zijn leven en zijn gevoelens. Maar hij raakt echt het meest in zijn observaties van zijn vrienden en de episodes in zijn leven waar hij een gebroken hart op liep.
SPEAKER_01Ja, echt een prachtig boek. Nou, ik hoop dat jij ondertussen in slaap bent gevallen. Ik zal het boek even via een link in de show notes neerzetten. Dan kan je het eventueel zelf lezen. Als je interesse daar ligt. Heb ik nog één ding tegen je te zeggen? Handjes boven de deken. Slaap lekker.