Για όλα φταίνε τα αυτοκίνητα!

Ας μιλήσουμε για τον "ελέφαντα" στο δωμάτιο:

«Τα αυτοκίνητα καταστρέφουν τα πάντα», προειδοποιεί ένα κεφάλαιο του Life After Cars. Αν ισχύει αυτό, το πρώτο βήμα για την αναστροφή της ζημιάς είναι να συνειδητοποιήσουμε όλοι το ίδιο το πρόβλημα.

Και όχι δεν θέλουμε έξυπνα αυτοκίνητα, δεν θέλουμε αυτόνομα αυτοκίνητα που να πηγαίνουν όπου θέλουν, ούτε ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Θέλουμε λιγότερα αυτοκίνητα. Αυτό είναι το πρόβλημα των σύγχρονων πόλεων. Κανένα άλλο.

Πάμε για ποδήλατο;

Transcript

Για όλα φταίνε τα αυτοκίνητα!

Kαλωσήρθατε σε ένα ακόμη επεισόδιο της σειράς «Πάμε για ποδήλατο;» μιας σειράς podcast που έχει ένα απλό και ξεκάθαρο στόχο: να σας πείσει να βγαίνετε για ποδήλατο πιο τακτικά ή απλώς να βγαίνετε. Με κάθε ευκαιρία.

Και σήμερα αποφάσισα να εξηγήσω καλύτερα το γιατί.

Υπάρχει λοιπόν ένα μικρό ανέκδοτο που αποδίδεται στον συγγραφέα David Foster Wallace που πάει κάπως έτσι:

«Δυο νεαρά ψάρια κολυμπούσαν αμέριμνα και συζητούσαν μεταξύ τους. Συναντούν λοιπόν ένα μεγαλύτερο σε ηλικία ψάρι που ερχόταν αντίθετα. 

Καλημέρα παιδιά, πώς είναι το νερό σήμερα; Τα νεαρά ψάρια κοιτάζονται απορημένα και λέει το ένα στο άλλο: Τι είναι πάλι το νερό;»

Και αυτό ακριβώς είναι που οι σημερινές κοινωνίες έχουν πάθει με το αυτοκίνητο. Κίνηση, φασαρία, κυκλοφοριακό χάος, θάνατοι, μόλυνση και ψάχνουμε το πώς θα λύσουμε τα προβλήματα ή – καμιά φορά – δεν ψάχνουμε καθόλου - αλλά σε κάθε περίπτωση ποτέ δεν σκεφτόμαστε ποιο είναι το πρόβλημα! Πάντα φταίνε οι πολιτικοί, οι υποδομές, η «ταχύτητα» - είναι πρόβλημα της φυσικής δηλαδή – ή δεν ξέρω, κάτι. Ποτέ όμως δεν φταίει το ίδιο το «αντικείμενο» που προκαλεί το πρόβλημα.

Μποτιλιάρισμα στον Κηφισό, κανείς δεν μπορεί να φτάσει στη δουλειά του όλοι είναι εκνευρισμένοι και τι ψάχνουμε: Τον σχεδιασμό της κυβέρνησης, την έλλειψη δρόμων, το ποιος φταίει αλλά ούτε καν περνάει από το μυαλό μας πως απλώς τα αυτοκίνητα είναι πάρα πολλά για τους δρόμους!

Και πριν βιαστείτε να το πείτε, ναι κάναμε κι άλλους δρόμους και κάθε μέρα ολοκληρώνεται κι ένα μεγάλο και ακριβό έργο που διευκολύνει το να φτάσουμε στον προορισμό με αυτοκίνητο – φτιάξαμε την Αττική οδό – και ποιο το αποτέλεσμα; Μποτιλιάρισμα και στην Αττική οδό. Μποτιλιάρισμα στους αυτοκινητοδρόμους στις αργίες. Και φυσικά η παγκόσμια εμπειρία που λέει ξεκάθαρα πως το πρόβλημα της κυκλοφορίας δεν λύνεται με περισσότερους δρόμους!

Σήμερα είναι ο Μαραθώνιος της Αθήνας. Μια μεγάλη γιορτή του αθλητισμού αλλά και του λαϊκού αθλητισμού, που αποτελεί την αιτία για την οποία χιλιάδες πολίτες αντί να κάθονται  στον καναπέ μπροστά στην τηλεόραση βγαίνουν όλο το χρόνο και τρέχουν. Και βελτιώνουν την υγεία τους. Για να συμμετάσχουν μια μέρα το χρόνο στον κλασικό μαραθώνιο της Αθήνας.

Και ποιο είναι το πρόβλημα; Πως κλείνουν οι δρόμοι! Ό,τι πώς θα πάει ο καημένος ο πολίτης στη δουλειά του; Να βρει άλλο τρόπο! Γιατί ο μοναδικός τρόπος να μετακινηθεί κάποιος πρέπει να είναι το αυτοκίνητο;

Θα σας πω γιατί: διότι η βιομηχανία αυτοκινήτου ξοδεύει περίπου 12 δις. Δολλάρια τον χρόνο για να μας πείσει πως το αυτοκίνητο είναι ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου!

Προσθέστε σε αυτά τα δις που ξοδεύουν σε λόμπινγκ οι κατασκευαστικές εταιρείες και όλοι όσοι επωφελούνται από το αυτοκίνητο και τα έργα που προϋποθέτει η ανάπτυξή του και θα καταλάβετε το γιατί.

Από τότε που πρωτοεμφανίστηκε το αυτοκίνητο, κάθε χρόνο, ξοδεύονται αμύθητα ποσά – άμεσα ή έμμεσα (όταν λέω έμμεσα εννοώ για παράδειγμα τον πρωταγωνιστή της ταινίας που είναι μάγκας επειδή τρέχει με 200 στο κέντρο της πόλης και κατεβαίνει και τα σκαλιά άμα χρειαστεί ή που φτάνει στο σημείο που πρέπει να εξουδετερώσει με τη βόμβα προφανώς με αυτοκίνητο) προκειμένου όλοι εμείς να είμαστε πεπεισμένοι πως δεν έχουμε άλλη επιλογή!

Πρέπει, με το που θα ενηλικιωθούμε να αποκτήσουμε αυτοκίνητο. Δεν γίνεται αλλιώς – αυτό θα φέρει την ελευθερία, τη χαρά, την επιτυχία στις σχέσεις, την επιτυχία στη δουλειά, με αυτό θα ταξιδέψουμε και αυτό ρε παιδί μου είναι ο προορισμός του ανθρώπου: να πάρει αυτοκίνητο.

Και ποιο είναι το τίμημα;

Περίπου 20.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο από το αυτοκίνητο στην Ευρώπη.

Πάνω από 40.000 στην Αμερική και συνολικά πάνω από 1 εκ. άνθρωποι – σαν κι εσάς κι εμένα – σκοτώνονται κάθε χρόνο από αυτοκίνητα στον πλανήτη. Είτε ως οδηγοί ή επειδή ο οδηγός είπε να διασκεδάσει λίγο παραπάνω.

Περίπου 100.000 άτομα στην Ευρώπη τραυματίζονται σοβαρά από το αυτοκίνητο και πάνω από 20 εκ. (ο αριθμός αυτός μπορεί να φτάνει και τα 50 εκ) τραυματίζονται σοβαρά.

Σκεφτείτε το απλό: γίνεται ένα άλλο ατύχημα, τραγικό, αεροπορικό, με τρένο ή πέφτει ένα κτίριο ή μια πυρκαγιά, που οφείλεται σε πολλούς και περίπλοκους παράγοντες και σκοτώνονται 50 ή 100 νέοι άνθρωποι. Και γινόμαστε έξαλλοι. Και είναι φυσικό, μιλάμε για 50 ανθρώπους. Και Ψάχνουμε τον υπεύθυνο – και υπάρχουν υπεύθυνοι σίγουρα. Και θέλουμε λύτρωση για τους νεκρούς και καλά κάνουμε.

Για τους περίπου 700 νεκρούς κάθε χρόνο – ναι, 700 κάθε χρόνο μόνο στην ελλάδα από τα αυτοκίνητα ζήτησε ποτέ κανείς ευθύνες; 700 οικογένειες χάνουν τους αγαπημένους τους και φυσικά οι 50 ή 100 είναι το ίδιο σημαντικές αλλά είναι 7 φορές λιγότερες!

Για τους 700 αυτούς και άλλους 700 σοβαρά τραυματισμένους και περίπου 13.000 τραυματίες – κάθε χρόνο - ζήτησε κανείς ευθύνες;

Όχι, γιατί εδώ έρχεται το «και τι είναι το νερό;»

Γιατί εδώ οι θάνατοι οφείλονται στο αυτοκίνητο, που το αγαπάμε όσο και τα παιδιά μας.  Και σίγουρα μας έχει στοιχίσει σχεδόν όσο και να μεγαλώσουμε ένα παιδί και πολλοί το καμαρώνουν περισσότερο από το παιδί τους. 

Και οι κυβερνήσεις το δέχονται και δέχονται να πωλούνται αυτοκίνητα που με το άγγιγμα του ποδιού στο γκάζι πιάνουν τα 150 ή 200 ενώ το όριο στους δρόμους είναι έως και 130. 

Αλήθεια, αυτά τα 100 χιλιόμετρα παραπάνω πού θα τα πιάσει ο οδηγός που πληρώνει 30, 50, 100 χιλ. ή παραπάνω? Στον ύπνο του; Δεν θα το δοκιμάσει; Γιατί τα πουλάμε; Γιατί πουλάμε μοτοσυκλέτες που πιάνουν τα 100 σε 2 δευτερόλεπτα όταν 100 είναι το όριο σε δρόμους ταχείας κυκλοφορίας; Μετά δηλαδή τι, ο οδηγός θα πέσει στα φρένα;

Και αν εκείνη την ώρα που εκείνος απολαμβάνει ρε παιδί μου το γκάζι γιατί ξέρει και είναι και μάγκας και είναι καταπληκτικός οδηγός και είναι μόλις 25 χρονών, τύχει εσύ και περνάς εκεί κοντά τι γίνεται;

Τα αυτοκίνητα δεν είναι καλά ούτε για την ανθρώπινη υγεία συνολικά. Ο θόρυβος της κυκλοφορίας έχει συνδεθεί με την άνοια, ενώ όσοι οδηγούν πολύ είναι πιθανότερο να είναι παχύσαρκοι. Οι πόλεις που σχεδιάζονται για αυτοκίνητα χαρακτηρίζονται από λιγότερες κοινωνικές σχέσεις, και σπάνια είναι μέρη όπου θες πραγματικά να ζήσεις – πρόσφατα άκουσα το σοφό «οι πόλεις που μπορείς να κάνεις ποδήλατο είναι πόλεις που θέλεις να ζεις».

Αν πιστεύουμε πως όλα αυτά συμβαίνουν επειδή υπάρχει άγνοια, προφανώς δεν είναι έτσι.

Η συνεισφορά της αυτοκινητοβιομηχανίας στην Ευρωπαϊκή οικονομία υπολογίζεται περίπου στα 1.9 τρις. Δολλάρια και εξασφαλίζει περίπου 13 εκ. θέσεις εργασίας.

Οκ. Κατανοητό. Τα χρήματα είναι σημαντικότερα από τους ανθρώπους. Νομίζω πως όλοι το έχουμε αποδεχτεί και το αποδεικνύουμε με τις επιλογές μας καθημερινά.

Αν λοιπόν μας ενδιαφέρει η παγκόσμια οικονομία ας σκεφτούμε και την άλλη πλευρά ότι οι 20.000 θάνατοι και οι 100.000 τραυματισμοί στοιχίζουν περίπου 80 δις το χρόνο στην Ευρώπη και η καταστροφή στο περιβάλλον έχει ανυπολόγιστη αξία.

Αλλά και οι παράπλευρες απώλειες από την κατάχρηση των αυτοκινήτων όπως η αύξηση των κρουσμάτων άνοιας, ο καρκίνος, οι καρδιακές παθήσεις όλα παράπλευρες απώλεις της μόλυνσης και της καθιστικής ζωής στην οποία συμβάλει το αυτοκίνητο.

Και επειδή ξέρω πως αγαπάτε τα ζώα, να σας μεταφέρω κι άλλο ένα στοιχείο που διάβασα πρόσφατα: μόνο στην ευρώπη τα αυτοκίνητα (που τα οδηγούν άνθρωποι) σκοτώνουν περίπου 200 εκατομμύρια πουλιά και 30 εκ. θηλαστικά τον χρόνο!

Κι εμείς γινόμαστε vegetarian κι vegan επειδή αγαπάμε τα ζώα. Και τα ζώα που σκοτώνουμε στο δρόμο είναι σχεδόν περισσότερα από αυτά που σκοτώνει η οργανωμένη κτηνοτροφία…

Ωραία, θα μου πείτε, μας έφτιαξες τη διάθεση. Και τώρα τι θα κάνουμε με όλο αυτό το θανατικό;

Θα σας πω τι να μην κάνετε: μην πάρετε το αυτοκίνητο να βγείτε μια βόλτα να ξεσκάσετε!

Γιατί έχει κόστος! Οικονομικό, ηθικό, υγείας και κόστος σε ζωές. Η δική μου βόλτα, θα μου πείτε; Σίγουρα ναι σε κάποιους τομείς και ίσως, σε κάποιους άλλους.

Και τέλος πάντων, δεν θα σας πω εγώ τι να κάνετε γιατί πρώτον – ειλικρινά – δεν ξέρω και δεύτερον γιατί προφανώς κι εγώ κάνω όλα τα λάθη που κάνουμε όλοι μας.

Αυτό που μπορώ όμως να σας εξομολογηθώ είναι πως ο λόγος που αγαπώ το ποδήλατο δεν είναι επειδή μου αρέσει να κάνω ποδήλατο ή επειδή θέλω να είμαι αθλητικός. Είναι επειδή υπάρχει ένα μέσο, ένα όχημα – και υπάρχει εδώ και πάνω από 200 χρόνια και μάλιστα πριν από το αυτοκίνητο – που προτείνει μια λύση σε όλα τα παραπάνω, τα φαινομενικά άλυτα, προβλήματα και αδιέξοδα.

Και ναι, οι πόλεις έχουν σχεδιαστεί σε μεγάλο βαθμό για αυτοκίνητα και ναι μοιάζει – σε πρώτη ματιά - δύσκολο να ζήσουμε χωρίς αυτά αλλά αν μειώσουμε τις διαδρομές που κάνουμε με αυτοκίνητο (και όπου λέω αυτοκίνητο εννοώ και μοτοσυκλέτες φυσικά) κέρδος θα έχουμε.

Αν λοιπόν μπορούμε από τις 10 μετακινήσεις να κάνουμε τη μία, τις δύο ή περισσότερες με ποδήλατο, ας τις κάνουμε.

Κι εδώ έρχεται το πρώτο – φαινομενικά - αδιέξοδο: είναι τόσο απόλυτη η κυριαρχία του αυτοκινήτου στις περισσότερες ελληνικές πόλεις, που δεν υπάρχει χώρος για το ποδήλατο!

Δεν υπάρχει χώρος για υποδομές ποδηλάτου και αν κάποιος προσπαθήσει να τις κάνει θα έχει τεράστιο πολιτικό κόστος. Και μετά, τι θα κάνει ο καημένος ο πολιτικός που δεν θα ξαναβγεί στις εκλογές μια που οι περισσότεροι δεν ξέρουν να κάνουν και κάτι άλλο.

Εδώ, όσοι ακούτε αυτά τα επεισόδια θα έχετε διαπιστώσει πως, κατά τη γνώμη μου, υπάρχουν λύσεις και ονομάζονται δευτερεύοντες δρόμοι. Ονομάζονται κοντινές διαδρομές, κατάλληλα ποδήλατα.

Αν κάποιος θέλει να κάνει την αλλαγή – ειλικρινά σας λέω γίνεται. Τι χρειάζεται: το κατάλληλο ποδήλατο (χωρίς το κατάλληλο ποδήλατο δεν γίνεται δουλειά), υπομονή (δηλαδή μικρές βόλτες στην αρχή για εξοικείωση) και προσεχτική επιλογή της διαδρομής.

Μόνο αυτό! Και όσο περισσότεροι το δοκιμάσουν, τόσο περισσότερα ποδήλατα θα έχουμε στους δρόμους άρα και μεγαλύτερη πίεση για υποδομές. Γιατί η πίεση δεν έρχεται από τις «καταδρομικές» αντιδράσεις και τις διαδηλώσεις. Έρχεται από την συνεχώς αυξανόμενη, καθημερινή χρήση.

Και να θυμίσω επίσης πως υπάρχουν πόλεις που τόλμησαν να αλλάξουν την πραγματικότητά τους και το έκαναν με έναν τρόπο: περιόρισαν το αυτοκίνητο! Στο Λονδίνο, το Παρίσι, τη Βιέννη – για να πάρουμε τις πιο μεγάλες – ο στόχος της δημοτικής αρχής ήταν ένας: να κυκλοφορούν λιγότερα αυτοκίνητα. Και το πέτυχαν!

Άρα, γίνεται!

Αν λοιπόν θέλετε να τα βάλετε με κάποιον που οι πόλεις μας είναι κουραστικές, έχει κυκλοφοριακό χάος, πεθαίνει κόσμος καθημερινά – πάνω από 2 συμπολίτες μας την ημέρα χάνουν τη ζωή τους μόνο στην Ελλάδα και πάνω από 2000 σε όλο τον κόσμο, κάθε μέρα – έχουμε φτάσει στα όρια της κλιματικής αλλαγής και αρρωσταίνουμε από τον θόρυβο και τη μόλυνση, υπάρχει υπαίτιος.

Και όχι δεν θέλουμε έξυπνα αυτοκίνητα, δεν θέλουμε αυτόνομα αυτοκίνητα που να πηγαίνουν όπου θέλουν, ούτε ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Θέλουμε λιγότερα αυτοκίνητα. Αυτό είναι το πρόβλημα των σύγχρονων πόλεων. Κανένα άλλο.

«Τα αυτοκίνητα καταστρέφουν τα πάντα», προειδοποιεί ένα κεφάλαιο του Life After Cars.

Αν ισχύει αυτό, το πρώτο βήμα για την αναστροφή της ζημιάς είναι να συνειδητοποιήσουμε όλοι το ίδιο το πρόβλημα.

Σκεφτείτε το. Και ο καθένας ας κάνει ότι μπορεί, αν συμφωνεί φυσικά.