Het Rijksmuseum verbindt kunst en geschiedenis met nu

Het Rijksmuseum heeft als missie kunst en geschiedenis betekenis te geven voor een breed, hedendaags, nationaal en internationaal publiek. Hoe legt het museum de verbinding met de actualiteit? En waarom zijn de Nachtwacht en Oopjen Coppit net zo bijzonder als het kleine schilderij van een onbekende Friese schaatster? Luister naar het volledige interview met Pieter Roelofs, hoofd beeldende kunst, in deze aflevering van Goed Doen, de podcast-serie van Van Lanschot waarin Marnix Kluiters in gesprek gaat met bestuurders van goede doelen in Nederland.

Transcript

Voice-over 0:02

Op weg naar een betere wereld gaat Marnix Kluiters in gesprek met bestuurders van Nederlandse goede doelen. Wie zijn ze? Wat zijn hun drijfveren? Wat kunt u bijdragen? Welkom bij Goed doen.

Marnix Kluiters 0:18

800 jaar geschiedenis, 8000 objecten en 80 zalen. Ik ben vandaag in het Rijksmuseum en ik ga in gesprek over het verhaal van de Nederlandse historie die hier verteld wordt. Dat doe ik met Pieter Roelofs. Pieter, welkom bij Goeddoen. Je bent hoofdbeeldende kunst hier. En ik ben eigenlijk wel heel erg benieuwd om te beginnen aan dit verhaal. Wat is de missie van het Rijksmuseum?

Pieter Roelofs 0:41

Ja, dankjewel dat we hier samen mogen zijn zo. De missie van het Rijksmuseum is eigenlijk heel simpel: mensen, kunst en geschiedenis met elkaar verbinden.

Marnix Kluiters 0:53

Ja, dat is een kracht en volgens mij ook een kracht, want ik ben hier in het verleden wel vaker geweest. Maar een heel duidelijke boodschap ook, en dat doen jullie al heel erg lang. Sinds wanneer bestaat het Rijksmuseum?

Pieter Roelofs 1:05

In het huidige gebouw sinds 1885. Maar de geschiedenis van het museum gaat nog verder terug, al meer dan 200 jaar. Dus al meer dan 200 jaar wordt Nederlandse kunst en geschiedenis hier verzameld en getoond en gedeeld met een heel breed publiek.

Marnix Kluiters 1:20

Ja, en dan ben ik zo meteen wel benieuwd waarom kunst juist zo'n mooie manier is om het verhaal van de Nederlandse historie in al zijn hoedanigheden te vertellen. Maar ik ben ook wel even benieuwd. Jij bent hoofd beeldende kunst. Volgens mij heb je een zelf een geschiedenis als kunsthistoricus. Wat geeft je om je hiermee bezig te houden?

Pieter Roelofs 1:38

Ik denk van kinds af aan een interesse voor creativiteit bij mensen. We maken al onze hele geschiedenis door dingen. En waarom maken we die dingen en voor wie doen we dat? En ik ben gaandeweg de gaandeweg steeds bewuster geworden van het feit dat kunst niet voor iedereen vanzelfsprekend is. En dat vind ik een hele mooie hier in het Rijksmuseum. We willen echt voor iedereen al zijn. Dus ook telkens wegen vinden om een heel breed publiek te bereiken. En ook mensen die denken, ja, ik ben er niet mee opgegroeid, of er was thuis geen tijd of geen geld. Kunst is echt ongelooflijk leuk om mee bezig te zijn. En geschiedenis laat kunstwerken met verhalen.

Marnix Kluiters 2:18

Ja, en kunst is misschien toch iets wat wel iets elitairs heeft, terwijl dat helemaal niet de bedoeling hoeft te zijn, proef ik heel erg aan.

Pieter Roelofs 2:24

Ja, nou ja, dat is wat we soms horen. Dat zeggen we bij sport minder. Terwijl het allemaal voor een heel publiek bedoeld is. En de verbindingen zijn denk ik heel mooi, ook tussen kunst en sport in die zin.

Marnix Kluiters 2:37

Ja, want je hoeft je kunt op alle lagen natuurlijk. Jij zal op een heel andere manier naar heel veel kunst hier in het museum kijken dan dat mensen die geen kunstgeschiedenis hebben gestudeerd zullen doen. En tegelijkertijd kun je er toch denk ik allemaal van genieten.

Pieter Roelofs 2:52

Dat klopt. Er is geen goede of foute manier om te kijken. Het is altijd de manier waarop wij, of jij, of ik, of iedereen zich individueel verhoudt tot die voorwerpen. Maar het gaat meer om de gelaagdheid ook. Er zijn heel veel verschillende verhalen te vertellen aan de hand van hetzelfde voorwerp. En uiteindelijk denk ik dat het mooie is dat we ons allemaal kunnen verhouden tot die objecten.

Marnix Kluiters 3:13

Ja, en nou ben jij hoofdbeeldende kunst. Wat moet ik me daar precies bij voorstellen?

Pieter Roelofs 3:18

Ja, de collectie is ingedeeld eigenlijk in drie pijlers: geschiedenis, werken op papier en beeldende kunst. En beeldende kunst zijn schilderijen, beelden, voorwerpen van kunstnijverheid, zilver, glas, hout, noem het op. Dus dat hoort allemaal bij elkaar. En op dat terrein proberen wij die collectie zo sterk mogelijk te maken, ook in de wereld. Maar ook met zoveel mogelijk mensen te delen.

Marnix Kluiters 3:46

Ja, wat houdt zo sterk mogelijk maken in dat je de mooiste kunst hier hangt op juist de kunst waar het mooiste verhaal aan vast zit?

Pieter Roelofs 3:53

Ja, beide. Dus wij willen graag een opstelling laten zien die een ook een heel breed en divers verhaal vertelt. Maar we zijn wel altijd op zoek naar de meest krachtige stukken die gemaakt zijn in de tijd. En tegenwoordig ook die werken die ook allemaal echt hun eigen verhaal vertellen, waar ook mensen zich in kunnen herkennen.

Marnix Kluiters 4:16

Heb jij een voorbeeld van een voorwerp waarvan je zegt, ja, hier ben ik toch wel heel trots op dat we dit hebben gevonden en ook het verhaal wat erbij wordt?

Pieter Roelofs 4:23

Ja, dat is een kleine schilderij, dat je misschien over het hoofd zou zien in het eerste moment. Dus een schaatswedstrijd op de gracht bij Leeuwarden. En daar zijn twee dames die net over de finish gaan, armen omhoog. Heel veel mensen langs de kanten van het water te zien. Dus het is echt een groot evenement. Maar we wisten heel lang niet wat het voorstelde. Totdat we erachter kwamen dat het een van de allereerste openbare vrouwenschaatswedstrijden verbeeld. Geschilderde door Nicolaas Bouwer, schilder uit Friesland ook. En daarmee een van de allervroegste kunstwerken die sport laat zien en in het bijzonder vrouwensport.

Marnix Kluiters 5:03

En over welk jaar praten we nog? 1810. Ze zijn wel echt een schaatsnatie.

Pieter Roelofs 5:09

Ja, dat is echt heel mooi. En dat was een evenement dat zoveel los maakte. Enerzijds de houdje Gerts Bouwma was degene die won op dat moment. Nou, die naam kennen we eigenlijk niet meer in Nederland. Maar na die race werd ook gezegd: goh, ze was toch ook wel wat misschien wat aanstootgevend gekleed, want ze had de overmantel afgegooid, zoals al die jonge schaatsers gedaan hadden. De manier waarop ze zich voortbewogen over het ijs, is dat wel iets wat vrouwen zouden moeten willen. En na dat moment was het enkele tientallen jaren voor vrouwen niet meer mogelijk om te schaatsen. Publiek. En ik denk dat het zo mooi is dat zo'n schilderij plotseling ook een heel belangrijk moment in vrouwengeschiedenis laat zien. En nu plotseling moet je denken: ja, hedendaagse schaatsels, Jutta Leerdam, iedereen wist, staan op de schouders van Houdje Gertsbouwma. En daarmee heeft zo'n schilderij, dat 200 jaar geleden gemaakt is, nog steeds relevantie vandaag.

Marnix Kluiters 6:06

Ja, ongekende betekenis lijkt me ook inderdaad in dit soort maatschappelijke thema's die nu nog spelen. Het tunt wel heel mooi aan hoe dit soort voorwerpen, een klein schilderijtje wat je zegt, wat je heel makkelijk over het hoofdseizoen. Onwijs krachtig zijn om een heel mooi verhaal te vertellen. En dat is volgens mij ook wel, wat je net ook al zei in de missie, een van die belangrijke dingen die hier gebeuren. Maar dit laat heel duidelijk zien hoe je dat doet. Hoe ga je actief op zoek om met kunstzulke verhalen te vertellen? Want ik denk dat daar wel heel veel achter zit ook.

Pieter Roelofs 6:35

Ja, dat doen we zelf met onze mensen, maar met ook heel veel mensen van buiten. Dus we proberen ook heel veel te spreken met kennis op hele verschillende expertise gebieden. Om ook iedere keer die nieuwe lagen weer te ontdekken. Dus bijvoorbeeld, we hebben Martin en Oopje gekocht, twee grote schilderijen van Rembrandt, heeft de Nederlandse staat samengedaan met de Franse staat. Maar gaandeweg de tijd werd ons duidelijk dat Oopje ook met haar familie een hele belangrijke rol had in de suikergeschiedenis. En die suikergeschiedenis die ook gekoppeld was aan slavernij in de 17e eeuw. En we hebben uiteindelijk besloten om die schilderijen, ook in de slavernij tentoonstelling op te nemen, die we een aantal jaar geleden hebben georganiseerd. Omdat we vinden dat door een schilderij, waarvan je misschien in het eerste moment denkt een waanzinnig mooi portret, geschilderd door Rembrandt, dat het veel meer is dan alleen maar een portret van een mevrouw uit de vroege 17e eeuw, maar het vertelt ook iets over maatschappelijke tendenzen in die tijd. En ik denk dat juist door te spreken, met een zo breed mogelijk klankbord, als het ware, we ook in staat zijn om telkens die nieuwe lagen toe te voegen. En dat is het mooie. Je verrijkt eigenlijk met z'n allen steeds meer die kunst door nieuwe lagen en nieuwe vertellingen aan toe te voegen.

Marnix Kluiters 8:02

Ja, en dat is ook omdat dat denk ik nu heel erg speelt in de maatschappij rondom de slavernij excuses. Is dat dan, mede daardoor ook aan bod gekomen?

Pieter Roelofs 8:13

We waren het eerste Nationale Museum dat een tentoonstelling over slavernij heeft gemaakt. En die tentoonstelling reisde ook, die is in het gebouw van de Verenigde Naties in New York geweest. Reisden ook door Nederland in een afgeslankte vorm. Wij denken dat met tentoonstellingen als deze we ook in staat zijn om het gesprek te voeden en zeg maar feiten te presenteren. En daar ligt ook een rol voor een museum om de feitelijkheid te brengen, zodat we met z'n allen ook een goed gesprek kunnen voeren.

Marnix Kluiters 8:43

Ja, want jullie willen hier 800 jaar Nederlandse geschiedenis vertellen. Waarom 800 jaar? Is dat kenmerkend voor deze plek dat het juist over die periode gaat of zitten daar pieken en dalen in? Hoezo zo'n lange periode? Wat gaat best wel ver terug ook?

Pieter Roelofs 8:58

Ja, zeker. Ja, het begint eigenlijk omdat een van de vroegste voorwerpen die we hebben, een bovendeurstuk uit Echtmond, een zogenaamd, dat is 800 jaar oud. En dat is het eerste grote oude stuk dat je in het Rijksmuseum tegenkomt op het moment dat je als bezoeker binnenloopt. Maar dan al navigeren door die hele geschiedenis, ja komen we hoogtepunten, maar ook dieptepunten tegen. En we proberen de mensen altijd voorop te laten staan, daarin. En aan de hand daarvan ook een zo breed mogelijk en verdiepend mogelijk verhaal van die Nederlandse geschiedenis en kunst te presenteren.

Marnix Kluiters 9:36

Ja, en nou is er natuurlijk ook veel gaan in de samenleving. Ik bedoel, samenleving van 100 jaar geleden, toen het museum dus ook al best stond, was natuurlijk heel anders en had hele andere zaken die belangrijk waren dan de samenleving van vandaag de dag. Twee onderwerpen die er denk ik heel erg in spelen zijn, wat jij toevallig al aanraakt, maar dat is vrouwenemancipatie, maar ook de excuses voor het slavernijverleden die zijn aangeboden. Zijn dat soort ontwikkelingen ook heel belangrijk voor jullie om je te verhouden tot een maatschappij die ook in beweging is?

Pieter Roelofs 10:05

Ja, ik denk dat wij bestaan bij de gratie van onze bezoekers. Dat betekent ook dat we ons altijd moeten verhouden tot de samenleving. En soms zijn we agenderend te komen met thema's die vervolgens misschien maatschappelijk wat breder verteld worden en de andere keer is het andersom. En het kan ook voorkomen dat we dat er thema's zijn die wij over het hoofd gezien hebben, bijvoorbeeld dat we net wat later zijn. Maar we voelen wel die verantwoordelijkheid.

Marnix Kluiters 10:34

Ja, om het juiste verhaal te vertellen, maar misschien ook om te zorgen dat bepaalde verhalen geagendeerd worden.

Pieter Roelofs 10:39

Ja, en verteld blijven worden. Dus dat ook specifieke verhalen uit de geschiedenis of werken van kunstenaars. Ja, ook iedere keer weer voor iedere generatie opnieuw relevant gemaakt worden. Zoals Johannes Vermeer bijvoorbeeld. waar we een grote tentoonstelling over georganiseerd hebben, omdat we echt vinden dat iedere generatie de kans moet krijgen om weer kennis te maken met de grote kunstenaars uit de geschiedenis.

Marnix Kluiters 11:04

Ja, een van die grote kunstenaars was ook Rembrandt natuurlijk. De meeste mensen zullen toch ook wel de nachtwacht kennen. Natuurlijk enorm geschilderij wat hier ook hangt. Hoe groot is die rol van Rembrandt het museum? Want je moet natuurlijk ook niet de neiging hebben om te denken dat alles Rembrandt is, terwijl het toch ook wel een van de belangrijkste kunstenaars is die wij volgens mij in Nederlandse geschiedenis gehad hebben.

Pieter Roelofs 11:23

Nou ja, eigenlijk is het gebouw ontworpen rond Rembrandt. Om het maar heel kort door de bocht te formuleren. De nachtwacht hangt in het kloppend hart van het museum. En in 1885 is die nachtwacht echt als een soort kernwerk op het hoofdaltaar van het museum neergezet. En daar is verder het gebouw rond ontworpen. En ik denk als je kijkt door de generaties heen, blijft Rembrandt toch altijd de meest bekende Nederlandse kunstenaar, mondiaal. En een aantal van zijn werken, zoals de nachtwacht of Joodse bruitje, worden echt ook gezien als werelderfgoed.

Marnix Kluiters 12:01

Ja, en wat maakt dat schilderij en nachtwacht nou zo uniek? Want jullie creëren dus een heel museum daaromheen, eigenlijk. Waar vervolgens dan een heel verhaal rondom de Nederlandse geschiedenis verteld wordt. Maar dat heeft denk ik wel een idee ook daarachter.

Pieter Roelofs 12:16

Ja, ik denk dat het echt over ons gaat. Dus als je denkt aan grote nationale musea, vaak in het hart hangt een groot religieus werk bijvoorbeeld. In heel veel landen werd de grote kunst in opdracht gegeven door de kerk. Of door de staten, dan gaat het om grote portretten van koningen of keizers. Het mooie is dat dit een schilderij is waarbij we een groep mannen zien, in dit geval, die verantwoordelijk waren voor de verdediging van Amsterdam in de 17e eeuw. Dus die als schudderij een cruciale rol speelde in de stad. Mensen van alle handen verschillende achtergronden en afkomsten, ook die daarop weer zijn gegeven, een schuttelstuk, een groot groepsportret, dat qua type alleen maar in Nederland voorkwam in de 17e eeuw. En wat dan mooi is, is dat Rembrandt het volstrekt anders aanpakt dan al zijn tijdgenoten. Dus waar iedereen heel netjes en braaf de schuttels allemaal netjes naast elkaar mooi op een rijtje zetten, hoofd even groot, maakt Rembrandt een stap waarbij hij, als je hem zou vergelijken met een fotograaf, de foto maakt op het moment dat de groep alweer uiteen gaat. Dus hij is eigenlijk net te laat met het moment dat hij vastlegt. Maar dat maakt dat dat moment vol zit met dynamiek en beweging. En daarom zeggen we altijd, groepsportretten gaan vaak over mensen geportreteerden, maar bij Rembrandt staat de beweging centraal. Dus het gaat heel erg om in één keer dat uitlopen, die dynamiek die daarin zit. En dat doet hij op een ongelooflijke manier door gebruik te maken van licht donker, van dikte en dunheid in de verf. Ja, de dramatiek die hem zit in de interactie tussen de figuren. Het is een soort theaterstuk bijna, een soort historisch stuk, maar toch uiteindelijk een portret.

Marnix Kluiters 14:06

Maar het is natuurlijk ook ongekend knap om zoiets te schilderen, want je kunt niet vragen aan een groep mensen ga zo in beweging staan en ik schilder het wel even na. Da moet je natuurlijk heel goed over nadenken en jezelf kunnen inbeelden wat je graag op dat schilderij wil zetten als schilder.

Pieter Roelofs 14:20

Ja, en daar is Rembrandt een van de allergrootste in. Dat specifieke schilderij is ook zo interessant, denk ik, omdat het een keerpunt in tijd is. De meest spannende momenten in de kunstgeschiedenis zijn die momenten waar een enkere een kunstenaar beslist om iets nieuws te doen, iets wat nog nooit iemand eerder gedaan heeft. En dat is wat Rembrandt daar doet. En hij kan heel goed zich intern inleven, wat de stappen zijn die hij in dat schilderij zichtbaar wil maken. Dus het is niet een fomoment. Het is echt een gebeurtenis die hij daar vangt en die zo levensrecht weet te vertalen dat we het gevoel hebben alsof we onderdeel zijn als beschouwer van dat hele tafareel.

Marnix Kluiters 15:02

Ja, en nou hebben we het over een heel groot werk, wat zelfs werelderfgoed is, vertel je net. Iedereen kent dit natuurlijk ook. Tegelijkertijd vertel je ook een verhaal over de Nederlandse geschiedenis. En daarin kunnen denk ik ook voorwerpen, want je hebt het over achtduizend objecten hier in het museum. Een rol spelen die misschien wel gewoon alledaag zijn. Hoe zou je die stap willen maken? En ook als je het hebt over het vertellen van een verhaal over de Nederlandse geschiedenis, hoe belangrijk zijn dan dit soort grote voorwerpen ten opzichte van misschien wel gewoon de alledaagse dingen die hier volgens mij ook te zien zijn?

Pieter Roelofs 15:33

Ja, ik denk dat ze eigenlijk al die voorwerpen samen zingen in groot verhaal. En we hebben ze allemaal nodig om dat verhaal te kunnen vertellen. En dat grote verhaal wordt ook weer opgeknipt in allemaal kleinere verhalen. Dus in de herinrichting van het museum in 2013, maar ook alle momenten daarna die we hebben gehad, hebben we bij ieder object altijd kritisch onszelf afgevraagd van wat vertelt dit nu? Weg het toe in de opstelling. En dat betekent dus ook dat alles een reden heeft waarom het hier te zien is. En dat kunnen hele eenvoudige alledaagse voorwerpen zijn, die ook nu nog herkenbaar zijn als alledaagse, die we nu nog gebruiken, glas of een bord of een kandelaar of iets dergelijks. Maar ook schilderijen of beelden die puur zijn gemaakt vanwege hun esthetisch genot, vanwege hun schoonheid. En dat is een van de kernaspecten ook in die opstelling. Wij willen heel erg graag een gevoel voor schoonheid en een besef van tijd meegeven aan de bezoekers aan het museum.

Marnix Kluiters 16:41

En wat vertel je dan voor verhaal door gewoon een bord of glaswerk te laten zien wat we vandaag de dag ook nog kennen.

Pieter Roelofs 16:47

Het kan van alles zijn: het kan gaan over eetcultuur, bijvoorbeeld op een specifiek moment in tijd, of hoe bepaalde types voorwerpen ook misschien heel eenvoudig lijken, maar meestal gemaakt zijn. Dus het kan ook over de materialiteit gaan van een voorwerp. Het kan gaan over export, dus hoe objecten, dankzij internationale wereldhandel kon hier konden zijn, of überhaupt gemaakt konden worden, omdat bepaalde materialen van ver kwamen. Dus het is ook weer die gelaagdheid eigenlijk die daarin zit, die ieder voorwerp, ieder object ook zijn eigen betekenis geeft.

Marnix Kluiters 17:25

Ja, ik denk dat dit misschien niet is waar mensen bij stilstaan als ze naar het Rijksmuseum komen dat dat soort verhalen ook verteld worden. Je had het ook dat kunst eigenlijk een heel mooie manier is om voor iedereen in de samenleving meegenomen te worden in de Nederlandse geschiedenis. Heb jij voorbeelden waarvan mensen misschien niet denken, dit was misschien ook wel zo'n voorbeeld, maar ze verwachten misschien hierheen te gaan, schilderij bekijken en toch hierheen komen en dat ze op een heel andere manier met kunst in aanraking komen dan aanvankelijk gedacht wordt?

Pieter Roelofs 17:59

Ja, het kan bijvoorbeeld wel een heel vroeg werk zijn dat we een paar jaar geleden hebben kunnen aankopen. Het is misschien 50 centimeter, 60 centimeter hoge kruisgroep, waar je een aantal figuren ziet, Christus Maria. Gemaakt door een kunstenaar, Klaus Sluter. Klaus Sluter kwam uit Haarlem rond 1400 de grootste beeldhouder in Europa en die werkte aan het hof in Burgondi. En het was een soort wereldtransfer, om het maar in voetbaltermen te pakken, die kunstenaar maakte in die tijd. En in het Rijksmuseum was al heel vroeg in de 20e eeuw de wens om een kunstwerk, een object van hem te verwerven. Dat is nooit gelukt. Stukken gingen naar andere grote musea in de wereld. Totdat een paar jaar geleden dit op deze kruisgroep tevoorschijn kwam. We met heel veel moeite uiteindelijk toch in geslaagd zijn om het voor Nederland te verwerven. En dit is nu een soort centerpiece, een centraal voorwerp, klein, fijn, ongelooflijk verfijnd gesneden in buksus houd. Dat voort dan voor altijd, als het goed is, hier voor iedereen te zien.

Marnix Kluiters 19:15

En was dat dan ook een taken van die tijd om juist op die manier bezig te zijn met verhalen te vertellen?

Pieter Roelofs 19:20

Ja, wat je ziet, is dat rond 1400, een periode waarin geloof ook heel erg dicht bij de mensen zelf zat en ze kleine boekjes versierd met miniaturen, bijvoorbeeld bewaarde. Dus kleine geloofsboekjes, bijbels, gebedenboeken en dat soort zaken. Ook die hele kleine sculpturen een rol speelden om gewoon in je eigen huis of in een eigen omgeving het gebed bij te kunnen laten plaatsvinden. Dus iets wat voor heel erg privé en privédevootie, gebed ooit gemaakt is, is nu voor iedereen te zien hier. En dat maakt het wel, nou vind ik ook wel heel mooi dat zoiets in Teams, uiteindelijk in de museale setting, ook zijn kracht behoudt. Je hebt niet het gevoel dat het daarin wegzweeft of zo. Maar het behoudt zijn eigen positie. En als je ervoor staat alleen, ja dan heb je heel even die een op één interactie met 600 jaar geschiedenis.

Marnix Kluiters 20:18

Ja, en nou is dit hele verhaal wat jij natuurlijk vertelt, ja, ook wel een heel mooi verhaal, wat laat zien hoe je naar kunst kan kijken. Je had het over verschillende gelaagdheid, maar ook vooral hoe je achter hele mooie verhalen kan komen, denk ik. Ik zou mensen dan ook vooral willen aanmoedigen om naar het museum te komen. Want dat verrijken van die verhalen van de geschiedenis, dat doe je natuurlijk samen. Het museum heeft natuurlijk geen nut om te bestaan als er geen bezoekers zijn. Zo is het. En tegelijkertijd vertelde jij vooraf ook iets interessants. Dat dit museum ook bestaat bij de grat van mensen die het steunen. Hoe zit dat in elkaar?

Pieter Roelofs 20:55

Kijkend naar de geschiedenis van het museum. Het museum is ooit tot stand gekomen omdat een groep Nederlanders vond dat we in Nederland onvoldoende sterk omgingen en verantwoord om gingen met ons cultureel erfgoed. Dus was een groep geweest die echt op de barricades is gegaan, er moet een groot nationaal museum komen. En daar is het Rijksmuseum uitgekomen. Maar dat nationaal initiatief kon alleen maar mogelijk gemaakt worden doordat heel veel particulieren het steunden, aanvankelijk financieel. Maar ook door kunstwerken die zij soms al generaties in hun familie hadden, waar ze heel goed voor gezorgd hadden, om die toe te vertrouwen aan het Rijksmuseum. En dat is een heel mooi moment. Vanaf dat moment is het voor iedereen toegankelijk geworden. En die tendens is doorgezet tot op de dag van vandaag. Dus wij kunnen heel veel voor Nederland verwerven, juist door steun van heel veel particulieren.

Marnix Kluiters 21:52

Ja, dus die particulieren zijn ontzettend belangrijk voor jullie. Sterker nog, misschien wel het fundament van het bestaan, mag ik dat zo zeggen?

Pieter Roelofs 21:58

Ja, dat mag je echt zo zeggen. Dat schilderij dat ik net noemde, van die schaatsende dames bijvoorbeeld. Dat hebben we uiteindelijk kunnen verwerven, dankzij de steun van een familie. En het mooie was dat de dame in het echtpaar heet ook Houkje, en bleek in de vrouwelijke lijn af te stammen van de winares van de schaatswedstrijd ooit. Binnen de familie was de naam Houkje altijd doorgegeven van generatie op generatie, als een soort eerbetoon, aan hun voormoeder. En het mooie is dat zij zeiden: ja, maar wij willen heel graag dit schilderij ondersteunen, de aankoop daarvoor, voor het Rijksmuseum, zodat het voort aan hou je voor iedereen zichtbaar is. En ik denk dat heel veel mensen dit soort persoonlijke verhalen hebben, die misschien soms in een kunstwerk ook zichtbaar gemaakt worden. En in die zin het ook fijn en prettig zouden vinden om te steunen bij specifieke aankopen.

Marnix Kluiters 22:55

Ja, nou klinkt dit misschien al gelijk heel groot. En ik kan me voorstellen dat het misschien wat afschikt voor mensen die denken, ja, dat kan niet heel schilderij gelijk aanschaffen. Maar volgens mij is het ook mogelijk om hier gewoon aan bij te dragen als je gewoon het een mooie streven vindt om dit museum te ondersteunen.

Pieter Roelofs 23:10

Absoluut. En je kijkt voor echt een paar tientjes bij een vriend van het Rijksmuseum. En dat is voor ons ook al heel waardevol. We willen ook zoveel mogelijk draagvlak hebben daarin en alles helpt. En het mooie is, wij verzamelen namens Nederland voor de wereld. En dat willen we graag heel lang blijven doen, ook in die zin. Dus alle hulp is heel welkom. Maar ook als mensen thuis denken: ik heb hier een object dat is al lang in de familie, het heeft een belangrijke betekenis of historisch of kunsthistorisch interessant, weten ons altijd te vinden op dat gebied.

Marnix Kluiters 23:46

Ja, en als slotvraag, is er nog een verhaal waarvan jij denkt, nou dat is nog niet verteld? En dat zou ik wel heel graag verteld willen hebben hier.

Pieter Roelofs 23:53

Er zijn er heel veel, gelukkig nog. Maar het verhaal waar we nu toch wel heel veel aandacht aan besteden op dit moment is de rol van de vrouw, ook binnen de kunst. Zowel als verzamelaars, als kunstenaars, als medewerkers hier binnen het Rijksmuseum. Maar als je door de collectie loopt, valt op dat het merendeel van de kunstenaars die wij hier vertegenwoordigen mannen waren. En ja, wij eigenlijk een soort achterstandspositie hebben om ook werk van vrouwelijke kunstenaars aan te kopen of in bruikleen te vragen. Dus daar zijn we ook heel hard mee bezig. En zo blijft dat eigenlijk altijd een opdracht en altijd werk te doen, ook voor ons als Rijksmuseum.

Marnix Kluiters 24:31

Ja, want om nog even daarop door te gaan, toch? Je weet dat de grote schilders worden toch vaak, die we kennen uit de boekjes, dat zijn natuurlijk mannen, maar ik neem aan dat er toch ook veel vrouwen hebben geschilderd.

Pieter Roelofs 24:43

Ja zeker, heel veel van die boekjes zijn ook door mannen geschreven. En daar zit in het verleden ook wel een mannelijke blik in. En ik denk, als je denkt aan de 17e eeuw, Judith Lijster of Rachel Ruysch, Clara Peters, het waren hele grote kunstenaars. Die ook een faam hadden, geliefd waren. Alleen is er pas heel laat begonnen met het verzamelen van werken van deze kunstenaars door het Nederlandse Musea. En daar zijn wij nu heel actief mee bezig, ook om te proberen om hele krachtige werken van deze kunstenaars toe te voegen. En zo hebben we ook een aantal jaar geleden heel actief een aantal vrouwelijke kunstenaars toegevoegd aan de Eeregalerij. En dat is eigenlijk een hele kleine actie, maar heeft een enorme impact omdat we ons dan plotseling realiseren hoe eenzijdig het beeld in het verleden was.

Marnix Kluiters 25:33

Ja, en ik kan me voorstellen, als je zo'n prominente plaats ook aanneemt in het Nederlands Museumleven, dat dit misschien ook wel als een echte verantwoordelijkheid voelt om deze opdracht op te pakken. Absoluut. Het is een dagelijkse taak en opdracht. Heel veel succes daarmee en dank voor het prachtige verhaal.

Pieter Roelofs 25:49

Dankjewel, jij ook.

Voice-over 25:50

Mooi dat je luisterde naar Goeddoen. Wil je de afleveringen als artikel teruglezen of meer weten over deze podcast? Kijk op www.vanlanschotkempen.nl. Goed doen wordt mogelijk gemaakt door Van Lanschot Kempen.