51 - Rian, Jeanine & Tonio over Het epos van de vrijmetselaars

Een stripreeks over de vrijmetselarij die zó overtuigend is dat je als lezer bijna vergeet waar geschiedenis stopt en fictie begint. Dat is precies waarom we met zoveel plezier praten met Rian van Dark Dragon Books en met vertalers Jeanine en Tonio, de mensen achter de Nederlandse editie van Het Epos Van De Vrijmetselaars. Van de eerste rechtenaankoop tot de vraag “voor wie is dit eigenlijk bedoeld?” We nemen je mee in de keuzes die een historische strip tot leven brengen.

Daarna duiken we de vertaalkeuken in. Hoe vertaal je vrijmetselaarsjargon zonder dat je plank mis slaat waardoor insiders eventueel afhaken? We hebben het over proeflezen, samenwerken, bestaande vertalingen van oude teksten opsporen, en het extra puzzelwerk van strips: de ruimte in tekstballonnen, het ritme van dialogen en taalgebruik dat per tijdvak verandert. Ook komt langs hoe titels soms verkeerd vertaalt worden, zoals bij het klassieke Frans “compas” dat in het Nederlands ineens een kompas werd, terwijl het eigenlijk om een passer gaat.

Het gesprek wordt nog interessanter wanneer we de rode draad van de reeks bespreken: een “steen” die het verhaal voortstuwt, maar historisch niet bestaat. Wat doet zo’n ‘McGuffin' met lezers, met beeldvorming en met het verschil tussen historische accuraatheid en vrijmetselaarsmythes? We eindigen met reacties uit de vrijmetselaarswereld, tips voor andere massonieke strips en een helder antwoord op een lastige vraag: waarom politiek en religie in de loge vaak op de drempel blijven, terwijl ze in de verhalen toch steeds terugkeren.

Abonneer je op de Vrijmetselaars Podcast, deel deze aflevering met een stripliefhebber of geschiedenisfan, en laat een review achter.

Dark Dragon Books

Jakin BD

Marc Antoine Matthieu

Joe Sacco

Hugo Pratt

Transcript

Jeanine 0:07

Toen heb ik de stoute schoenen aangetrokken om Dark Dragon Books een mailtje te sturen. Van goh, ik weet niet wie deze serie gaat vertalen. Maar mocht je behoefte hebben aan iemand die bekend is met het jargon van de vrijmetselarij, dan bied ik je bij deze mijn hulp aan.

Tonio 0:22

En ik kwam het dus eigenlijk per second achter in een mailwisseling met Janine aanleven van deze podcast. Die stenen hebben nooit bestaan. Dat is een hele vrijmetsij. Is daar niet zo over bekend. Ik zie van de wat?

Intro van de aflevering

Sander 0:40

Welkom bij de 51ste aflevering van de Vrijmetselaars Podcast. Mijn naam is Sander en in deze podcast interview ik elke aflevering, een vrijmetselaar of een persoon gelinkt aan de vrijmetselarij, om samen met jou, de luisteraar, antwoorden te vinden op vragen over de vrijmetselarij. Op deze manier hoop ik een helder beeld te scheppen wat de vrijmetselarij nu werkelijk is en wat het niet is. Vandaag gaan we het hebben over de stripreeks, het epos van de vrijmetselaars. En daarvoor heb ik twee hele speciale gasten aan tafel, namelijk Janine en Tonio. Janine en Tonio zijn beide de vertalers van deze stripreeks. Tonio, geen vrijmetelaar, is de vertaler van het stripgedeelte. En Janine, wel een vrijmetelaar, is de vertaler van de dossiers achterin. En volgens mij hebben jullie ook wel samengewerkt over de rest van het geheel, maar daar gaan we het zo meteen over hebben. Beste luisteraars, zo meteen gaan we dus luisteren naar het interview met de vertalers van de serie Het Epos van de Vrijmetselaars.

Waarom Dark Dragon Books deze reeks koos

Sander 1:53

Maar voordat we daaraan gaan beginnen, hebben we gelukkig Rian van Dark Dragon Books aan de lijn. Rian, welkom. Dankjewel. En ja, Dark Dragon Books, dat is natuurlijk de uitgever van de serie. Daar ben ik heel blij mee dat jullie die stap hebben genomen. Maar hoe kwam het Epos op jullie pad eigenlijk?

Rian 2:14

Wij zijn geïnteresseerd in goede historische series. En toen wij deze Franse uitvragen, hadden we het idee van nou, daar willen we graag rechten voor verlezen al enige interesse in de vrijheid van rijden. We vonden het ook heel mooi dat die serie eigenlijk vaardig delen zouden worden. Dat die nog doorgaat.

Sander 2:40

Ja, dat snap ik. Want aan het eind van het interview geeft Janine al een bepaalde hint over het doorgaan van de serie. Nu begin jij er ook over. Jazeker. Dat is natuurlijk goed nieuws. Kan je daar iets over vertellen?

Rian 2:56

Bij mijn wegen gaat het wel minder over periodes, maar meer over.

Sander 3:02

Maar vertel, want je zei, je had een documentaire gezien waardoor jullie interesse nog extra gewekt was.

Rian 3:12

En vandaar dat we de documentaire op Netflix hebben gezien. En toen deze rechten beschikbaar kwamen, hebben we daar meteen een bod op gedaan.

Sander 3:21

Het is echt een weloverwogen en bewuste keuze geweest om deze serie. Want het is natuurlijk de Vrijmetserij is best wel een niche, het is best wel een soort afgebakende groep aan mensen die hier lid van is. Ik kan me voorstellen dat je misschien van tevoren, als je daar geen lid van bent, dat je ook niet echt een overzicht hebt van ja, wat zijn dit voor mensen? Wie zijn onze potentiële lezers?

Rian 3:46

Ik denk dat er mensen zijn die geïnteresseerd zijn in historische organisaties, stromingen. En dat kan gaan van mythologie tot de bekende boeken van bijvoorbeeld War of the World tot andere historische meeldaren. Dus ja, voor ons past dat er heel goed tussen.

Sander 4:04

Ja, wat leuk. Jullie zien het echt als een historische serie. En dat is het natuurlijk ook. Ten voeten uit. Maar voor ons vrijmetselaars is het best wel uniek dat je al in zo'n niche zit en dat er dan een complete stripserie over jouw niche wordt gemaakt. Dus dat vind ik super leuk. Jan, ik wil je eigenlijk sowieso bedanken voor dit korte interview. Maar ik wil je eigenlijk nog meer bedanken voor het aankopen van die serie, dat jullie het zo fantastisch vertaald hebben. En voor de mensen die luisteren en denken, ja, waar hebben ze het eigenlijk over? Nou, ga even Ast de Blex naar de site van Dark Dragon Books. Ik zal hem ook in de show notes plaatsen en bestel die serie. Want je kan nu twaalf delen in één keer bestellen, en dan kan je ze allemaal lezen, en vind je tof, dan komt er dus nog meer aan.

Rian 4:52

Ja, er komt nog meer aan.

Sander 4:54

Jan, nogmaals, bedankt.

Rian 4:56

Veel succes.

Jeanine over haar weg naar de loge

Sander 5:04

Nou, genie, dan ga ik me wel aan jou vragen. Jean, hoe ben jij bij de Vrijmachlij terecht gekomen?

Jeanine 5:09

Ja, dat is een goede vraag. Ik denk dat ik een jaar of vijftien geleden of zo toch een beetje merkte dat ik in mijn leven wat verdieping miste. Dat ik dat in mijn sociale kring die ik toen had, daar niet echt mee uit de voeten kon. En dan kruister het gewoon af en toe je pad, meerdere keren. Totdat ik bij de derde keer dacht, ja, nou ja, hier moet ik toch eens even wat meer van weten. Ja, de rest is history eigenlijk. Ik heb me toen gemeld bij De Loge in Dordrecht, een gemengde Loge La Bon Esperance. En ja, na dat hele bekende toelatingsproces ben ik in 2014 daarin gewijd. Dat is nu bijna twaalf jaar twaalf jaar geleden.

Sander 5:51

En het is een grote stap van vrijmetelaar naar het vertalen voor vrijmetelaars, maar daar gaan we het zo over hebben. Ton,

Tonio over taal stripwerk en vertalen

Sander 5:59

je hebt deze strip reeks ook vertaald, maar je bent meer dan vertalen.

Tonio 6:04

Ja, ik ben eigenlijk afstudeerd als illustrator en graafs vormgever 25 jaar geleden alweer, op de Willem de Koning Academie in Rotterdam. Toen het nog gewoon de Academie voor Beeldende Kunsten was. Toen maakten we een studentenblaadje met een paar vrienden. En op een gegeven moment op dat was cartoons, strips, maar ook prosa en satire. Op een gegeven moment stapte Roeper van der Kroft, stritekenaar van Socio Jimmy in die tijd, op ons af en zei van ik heb nog een zak met geld, want ik heb zoveel verdiend met Sofia Shim's. Vinden jullie het leuk om een professioneler opgezet blad te maken? En dat werd uiteindelijk zonder 5300, wat ik nu ook alweer 31 of 32 jaar maak. En een van de dingen die ik daar ook heb geleerd. Want ik heb geen journalistieke opleiding gedaan, maar ik ben altijd heel erg bezig geweest met taal. Een van de dingen die ik heb geleerd is redactie, schrijven, publiceren, maar ook vertalen. Ook uit het Frans. Dus op een gegeven moment het illustratiewerk droogde een keer op. En ik post in de socials van nou mensen helpen, ik kan dansen, ik kan zingen, ik kan ook vertalen. En toen reageerde de Dark Dragon Books van Nou, we hebben wel werk voor je als je dat leuk vindt. En kun je ook vertalen uit het Frans. Dat kon dus. En ik ben dus begonnen met een paar historische strips. In die tijd werkte ik ook voor andere uitgeverijen, comics uit Engels. Batman, heb ik gedaan, heel mooi. Maar ook een biografie over de manager van de Beatles en Bryant Esteam. Dus op een gegeven moment was ik een vrij allround vertaler van diverse strips, zowel fictie als nonficie. En toen kwam deze stip, de Epos van de Vrijmetslaars, op mijn pad. En dat is waar Janine ook in beeld kwam. Want jij had je al eerder aangeboden als vertaler voor deze rex.

Sander 7:59

Want jij bent ook vertaler, maar dat is niet je werk, vertaler. Nou ja, het is ook werk.

Jeanine 8:06

Het is een soort soort bijberoep, zoals de Vlamingen daar zo mooi moord voor hebben. Dus ik heb wel een vertaalopleiding gevoeld. U, belangstelling. De achtergrond daarvan had te maken met dat ik zelf voor een roman die ik schreef, toen aan het schrijven was, heel veel Franse research moest doen. En dat vond ik ingewikkeld om het elke keer voor mezelf in het Frans te lezen. Dus ik vertaalde dat voor mezelf naar het Nederlands. En toen dat boek eenmaal uitgegeven was, dacht ik, nou, waarschijnlijk wel heel erg leuk werk. Dus toen ben ik die vertaalopleiding gaan volgen. En daarna is dat ook daadwerkelijk heeft dat geresulteerd in verschillende vertaalopdrachten van romans. Maar ja, uiteindelijk ook strips. Eigenlijk weet ik niet eens meer precies hoe het gelopen is, maar ik raakte in contact dan met een andere uitgeverij, uitgeverij L. uit Oosterhout. En die zocht ook een vertaler en een of andere manier klikte dat.

Tonio 9:05

We hebben het niet ingewijden, L is de uitgever onder andere van Eppo. En dat zegt denk ik meer mensen wat dan uitgever L.

Jeanine 9:12

Dus het was ook een beetje in coronatijd. Dus ja, je kon weinig anders dingen doen. Dus ik werkte gewoon overdag in mijn normale betaalde baan. En s'avonds pakte ik er nog een stripje bij, of zo om te doen.

Sander 9:22

En dat was heel erg leuk. Antonio is dus hierbij gekomen vanwege Dark Dragon, waar je al voor werkte. Maar dan hebben we jou hier ook aan tafel zetten.

Hoe de samenwerking tot stand kwam

Jeanine 9:31

Nou ja, dat was omdat ik in een blad las dat Dark Dragon Books van plan was om deze serie uit te gaan geven. En toen dacht ik, wie gaat dit vertalen? Kende je de serie al? Nee, nee, nee. Want het was het eerste deel. Het was gewoon een soort aankondiging dat het ging gebeuren. Dus dat Dark Dragon Books het plan had opgevalt om deze serie te gaan vertalen.

Sander 9:52

De Franse variant ken je het nog niet.

Jeanine 9:56

To heb ik de stout de schoenen aangetrokken om Dark Dragon Books een mailtje te sturen. Van goh, ik weet niet wie deze serie gaat vertalen. Maar mocht je behoefte hebben aan iemand die bekend is met het jargon van de vrijmetselarij, dan bied ik je bij deze mijn hulp aan. En toen kreeg ik een reactie terug. Dat was begin januari 2021. Toen kreeg ik een mailtje terug van nou, bedankt voor je aanbod. Dat is helemaal niet nodig. We hebben een super goede vertaler. En we hebben nog iemand die het kan reviewen, dus het komt helemaal goed. Oké, prima.

Tonio 10:27

Wat heb jij met mij contact opgenomen volgens mij.

Jeanine 10:30

Ja, ik weet niet meer precies hoe ik erachter kwam dat jij het ging vertalen hebt. Mijn naam werd genoemd in de mail.

Tonio 10:38

Weliswaar, maar toch?

Jeanine 10:40

Je komt toch achteraf dat het was. En toen zal wel via social media.

Tonio 10:45

Jij hebt mij op een gegeven moment een berichtje gestuurd, denk ik, van jij gaat dat vertalen. Maar let wel, het jargon, dat luistert nogal nou. En ik ben zelfheemetelaar en vertaler. En als je het op prijs stelt, dan wil ik je daar. Je wilde mijn proeflezer zijn en als is nou graag. Want ik bedoel, sowieso vind ik een vertaling moet. Een tekst moet sowieso door twee andere mensen gelezen worden. Jargon of niet. En omdat ik ook wist dat redactie bij de uitgever daar af en toe wel een klein beetje erbij inschot. Dan heb ik graag een goede proeflezer. En zeker iemand die het jargon kent. Dus ja, ik heb het niet over na overdenken. En ik vond het geweldig.

Sander 11:31

Antonio, had je van tevoren het idee dat je met jargon te maken zou krijgen? Want je krijgt dan zo'n stripreeks aangeboden: van dit kan je vertalen, maar dan denk je ook, nee, maar Marjan wezen me daar eigenlijk al vrij snel op.

Tonio 11:44

En ik geloofde jou meteen. Ik had zoiets. Ja, ik kan me voorstellen. Kijk, historische tips hebben altijd te maken met jargon. Ik ben me heel erg bewust van taalgebruik. Ik merk nu ook, ik heb een aantal boeken teruggelezen. Taalgebruik van de eerste delen is ook rechtstatiger dan dat van een aantal latere delen. Dat wordt ook. Daar kom je ook mee alledaags taalgebruik tegen. En dat vind ik ook logisch. Want je hebt het over een heel ander tijdvak. Dus als iemand zegt van ja, daar zit een gon in. En de stri staat of valt, het succesvolle strip gaat afhankelijk worden van hoe serieus die genomen gaat worden door de vrijmetselaars gemeenschap. Ja, dat nam ik meteen van.

Jeanine 12:29

Nou, dat was mijn belangrijkste drijfveer. Als iemand met de overigens beste bedoelingen natuurlijk daar een slag naar slaat en letterlijk vertaalt wat er staat. Dan denk ik, ja, dan haken vrijmetelaars naar één of twee delen, die haken gewoon af.

Tonio 12:45

Dat zou zonde zijn.

Jeanine 12:46

Ja, dat zou zonde zijn. Dus dat was een beetje daaruit ingegeven, was het dat ik die mails stuurde. En ik was natuurlijk blij dat dat dan.

Tonio 12:55

Het grappig is vragen van had ik iets van mooi. Het zal wel. Nee, ik vond het eigenlijk voelde mij zeer vereerd. Dat jij daar. Ik ben natuurlijk gewend, ook met het maken van een tijdschrift. Het is niet een solo product. En dat geldt ook voor zo'n. Je wilt het beste boek maken wat je wil maken. Ik vind dat leuk om samen te werken. En dat iemand mij wijst op fouten en dingetjes. En die sluipen er toch wel door. Ik maak er geen illusie. Het perfecte boek bestaat hier. Maar het beste boek wat je op dat moment kunt maken, dat wil ik maken.

Jeanine 13:28

Vertalen, samen vertalen. Of dat nou een strietboek is of een roman, is sowieso eigenlijk leuker. En ik denk ook dat er een betere vertaling uit ontstaat. Omdat je elkaar op ideeën brengt, omdat je tegen een probleem aanloopt waar je dan een oplossing voor moet verzinnen. En soms zit je zelf gewoon vast. En dan komt een ander met een invalshoek. Waardoor het idee.

Jargon, ruimtegebrek en historische bronnen

Sander 13:52

Hoe werkt dit praktisch dan? Want ik kan me voorstellen dat Tonyho begint met de begint met vertalen van die strip. En dat jij het dan doorleest of lees je tegelijk op? Dat je zegt tonio opletten, hier moet je. We kregen het even tegelijkertijd.

Tonio 14:13

Of heb ik de eerste dossiers nog gethaald. Natasja heeft hier gedaan. En jij las mee, jij kreeg op een gegeven moment de complete strip. En je kreeg ook het dossier. En dan was het van ja, het is allemaal geen schort, dat heet een schotspel. Oké, ja, goed, weet je wel. En er waren op een gegeven moment ook bepaalde teksten waarvan ik dacht, die zijn vast al vertaald. Historische teksten, die kan ik wel zelf gaan vertalen, maar dan sla ik misschien de plank mis. Dus ik heb op een gegeven moment ook aan jou gevraagd van zijn er misschien al eerder vertalingen gemaakt van deze.

Jeanine 14:46

Oude ritualen moeten duiken.

Tonio 14:49

Schotsen.

Jeanine 14:50

Voor mij natuurlijk dan toch wat toegankelijker om te weten waar je moet zoeken. Of in het digitale archief van toot heb ik wel echt wel afgespeurd naar kijken of je oude vertalingen kon vinden die hier dan precies dit stukje tekst bevatten. Om toch een beetje te voorkomen dat je zelf net een beetje anders doet.

Sander 15:13

Want het is natuurlijk een geschiedkundige strip. Dus deel 1 begint. Begin bij het bouwen van de tempel. En Duizend voor Christus. Ja, tot praktisch nu zou je kunnen zeggen. Dus ik kan me voorstellen dat als je ergens in 1600 bent, dat je dan indien mogelijk ook teksten uit 1600 of de moeilijkste periode om dan dingen over terug te vinden.

Jeanine 15:39

Dat is dan net een beetje die 16e eeuw. Dus deelen denk ik deel 2, 3 en 4 of zo. Dus dat is een hele vroege begin. De tijd in Schotland en Engeland.

Tonio 15:48

Tijfde deel gaan ze naar Amerika.

Jeanine 15:50

Het deel wat over Schotland gaat. Daar waren al losjes al heel vroeg, eind 16e eeuw, maar daar is natuurlijk eigenlijk heel weinig maar van schriftelijk beschikbaar en dan nog vaak heel cryptisch. Dus dan is het echt een beetje puzzelen. En naarmate je natuurlijk dichter bij het nu komt, wordt het makkelijker en toegankelijker. Soms aan de andere kant ook weer moeilijker. Want dan is er weer veel meer informatie. En dan moet je ook weer keuzes maken.

Tonio 16:16

Je merkt bij deze strip overigens, en dat dat scheelt per deel. De formule is 44, 46 pagina's strip. En acht pagina's dossier. Dus het is een vaste formule. Dat heeft te maken met de bindwijze van stripalbums. Maar het betekent dat er 46 pagina's zijn en daarin moet het gebeuren. De ene keer hebben ze meer ruimte om een verhaal te vertellen dan de andere keer. Want de ene keer moet er meer informatie worden gecomprimeerd. En dan merk je ook, het is veel meer expositie. Het krijgt daardoor een stijver. En zeker sommige later delen hebben daar wat meer last van. Didier Convar, de initiator van de rechts, ook de eerste 6, 7 delen heeft geschreven, heeft daar een iets soepelere manier van vertellen ingevonden. En in de laatste delen. De laatste twee delen vond ik trouwens weer uitstekend. Het ene laatste deel speelt zich af tijdens de oorlog.

Sander 17:11

Ja, even voor de laatste twee delen. Ik heb hier elf delen liggen, volgens mij, maar er zijn er twaalf, toch?

Tonio 17:17

Ja, dus met de laatste twee delen doel je op deel 11 en 12. En deel 12 speelt zich af in het heden, en dat gaat over iemand die dus voor haar man verborgen houdt dat zij lid is van een zusterschap. Het is ook leuk om de kon weer met eigen tijds taalgebruik. Maar je merkt dus dat door de formule van 46 stipagina's, het de ene keer beter lukt om alles wat iemand kwijt wil over een bepaalde periode om wel te plaats te geven, dan de andere keer. En ook de tekenaars verschillen per deel. Er zijn tekenaars die absoluut beter mee autovoeten kunnen dan andere tekenaars. En voor mij, ik merk dus ook dat ik dus echt favoriete delen en favoriete delen. En delen waarvan ik dacht van we moeten even hier door deze.

Jeanine 18:12

En dan kunnen we weer door naar het volgende. De opbouw van de hele lijn, van die lijn over twaalf delen, die vind ik best goed gevonden. Eigenlijk elk deel staat op zichzelf. Kun je gewoon als een los verhaal lezen, maar over de hele lijn van die twaalf, er zit ook een lange dragende lijn in. En ik vind dat best heel aardig hoe ze dat. Hoe dat bedacht is. Je moet dit van tevoren bedacht hebben. Je kan niet na deel 6 denken, van, goh, zou ik nou nog een deel 7 maken en doorgaan tot 12? Dat moet je van tevoren gewoon hebben uitgetokterd. En ik vind dat dat best goed gelukt is.

De rode draad met de steen

Sander 18:49

En die lange lijn, kan je daar iets over zeggen? Want dat vond ik ook wel opvallend in deze stripreek. Er komt er een element in voor wat bij de Vrijmetscherij niet bekend is. Het draagt het niet, maar het is wel het verbindende tussen alle delen.

Tonio 19:07

Het is wel de rode draad. Ik noemde dat eerder McGuffin, omdat het staat bekend in, voornamelijk in de filmwereld. Maar het is een plot element, wat ingebracht is om een verhaal op gang te houden. Het is eigenlijk een voorwerp wat niet zo heel relevant is. Het kan de jacht op een schat zijn. Het gaat niet om de schat, maar het gaat om de jacht. Het gaat om de personages die op jacht zijn, het kan om een gestolen microfilm zijn, een spionageverhaal. Het gaat niet zozeer om die microfilm. Het gaat om het waarde ze het daar omheen ontwikkeld. En in dit geval is het is een steen. In drie fragmenten. In drie fragmenten. Want hij wordt ingemetsteld in de Tempel van Solomon door Heren. En dat vind ik ook. We hebben nog een vraag over aan jullie, want ik vind dat erg interessant. Deze steen wordt al vroeg opgevoerd. Het is een steen die gesigneerd is door God. En politiek en religie worden met opzet buiten de vijmetschelerij gehouden. Het is een van de afspraken van politiek en religie houden we buiten het loges. Maar het is hier eigenlijk een drijfveer. Namelijk, die steen, die door God van drie symbolen: de stert, het kruis en de halve maan is voorzien, is door deze twaalf delen een soort van in het laatste deel, spoiler alert, ook netjes weer bij elkaar gebracht. En ik kwam er dus eigenlijk per cent achter in een mailwisseling met Janine, aanlevering van deze podcast. Stenen hebben nooit bestaan. Er is een hele vrijmetselij, is daar niet zo over bekend. Ik ziet van wat? Ik ben gewoon voor de gek gehouden. Wat zeg je nou? Wat zeg je nou? Dit is een drijfje van alle personages. Daar wordt gestolen, er wordt voor gemoord. Als ik een van mijn mijn favorite te delen, is. Ook een leuk detail: is dat die titel van het boek ook verkeerd is. Dat is tussen geslopen, maar het is niet het kompas, maar de passer.

Jeanine 21:13

De titels. Daar wil ik ook nog wel even bij terugkomen. Daar hebben wij dus weinig.

Tonio 21:19

waar we konden, hebben daar invloed op gehad, maar af en toe slopen we dus eentje tussendoor. Maar in ieder geval, daar wordt dus iemand die denkt dat die steen magische krachten heeft en die hem letterlijk uit financiële misère zal helpen, probeert die steen te stelen. Tijdens de diefstal wordt hij betrapt en hij duwt een broeder weg. Die komt ongelukkig terecht en hij laat hem verdood achter, dat lijkt dus niet zo te zijn, maar de dader, dief, gaat met die steen naar Amerika. Het is dus echt een McGuffin in de zin van het fragment van die steen.

Sander 21:52

Het zijn er drie.

Tonio 21:54

Het is eigenlijk één steen, het zijn drie fragmenten. Hij gaat daarmee dus naar Amerika. En daar wordt een verhaal mee ingezet. En ik heb al die tijd gedacht dat. Maar niet zozeer dat die steen letterlijk bestond, maar wel dat de vijfmetserlijn daar dus een heel belangrijk. En dat betekent iets dat te zijn.

Jeanine 22:15

Ik vond het echt heel. Ik heb er gewoon totaal niet bij stilgestaan. Voor mij was het zoveel zelfsprekend.

Sander 22:19

Want je hebt een steen, je hebt symbolen. Nou ja, we zijn wel van de stenen en de symbolen. Dus wat dat betreft.

Jeanine 22:24

Ik heb er gewoon nooit bij stilgestaan dat je in de ogen van een relatieve buitenstaander zoals jij dan bent. En misschien ook wel veel meer lezen.

Tonio 22:32

Het wordt ook niet ontkend in het dossiers. Ze worden gezegd van hé, luisjes, die stenen zijn gewoon, dat moet je niet nemen. En ik ben vast niet de enige buitenstaander die deze serie heeft gelezen. Dat hoop ik. Want het is ook bedoeld om de vermetslarij bekend te maken. En ook om te laten zien van hey joh, het is gewoon.

Jeanine 22:51

Ik heb het nog nooit gerealiseerd. Anders hadden we misschien wel ergens in het dossier stiekem een regeltje kunnen opnemen. Niet als een soort extra toevoeging voor die lezers die dat moeten hebben. De veel vertalen mag best wel. Ik doe dat die vrijheid. Ik heb er gewoon echt nooit bij stilgestaan. Totdat jij dat zo zei. Ik vind het best heel plausibel dat je dat zou kunnen hebben.

Tonio 23:17

Omdat ze zo belangrijk zijn. Het laatste deel is ook, er wordt een hele iets van 18 pagina's. Die reis naar Jeruzalem is zo belangrijk. Da gaat eigenlijk dat hele boek over, om die stenen terug te brengen en weer bij elkaar te voegen. Dus ja, ik had zoiets van.

Jeanine 23:34

Ik denk dat dat het belang van de scenario bedenker was om de cirkel weer rond te maken. Ja, denk ik dan. En ja, ik snap de keus, zeg maar, om daar deze stenen voor als die lange drager te laten fungeren.

Historie, mythe en wat je niet letterlijk neemt

Tonio 23:51

Maar mijn vraag is dus dan, want als dat fictie is, zijn er nog meer dingen in die reeks die. waarvan je denkt van dat moeten we niet letterlijk nemen, dat is nooit zo gebeurt. Terwijl ik denk, er zit een bepaalde historische accuraatie in die ook.

Jeanine 24:06

Hoe de geschiedenis van de vrijmetsarij werkelijk in elkaar zit, daar is nog steeds veel discussie over. Ik denk dat dat ook komt, omdat echt wetenschappelijk onderzoek naar de historie van de vrijmetsarij nog betrekkelijk jong is.

Tonio 24:22

Hebben jullie geen wetenschappelijk bureau?

Jeanine 24:23

Wat dat betreft. Er zijn wel wetenschappers die zich daarmee bezighouden, Andreus Kroon en zo zijn er nog wel een paar meer. Maar kijk, het lastige is een beetje dat vooral in de 18e eeuw de vrijmetelaars zelf er nogal pat op gingen om die historie zelf nog een lekker dik aan te dikken. En er allerlei dingen bij te verzinnen. Dus de gedachte dat de vrijmetselij ontstaan is uit de kathedralebouwers, ja, dat kun je hier ook in teruglezen, maar dat is niet wetenschappelijk bewezen. Dus ja, ik denk dat de hele vrijmetelaars gemeenschap door de eeuwen heen zelf ook heel hard zijn best heeft gedaan om dat op te op.

Tonio 25:06

Kun je je dan voorstellen dat er ook allerlei wilde mythes ontstaan over de vrijmets? Ja, natuurlijk.

Sander 25:12

Niet alleen maar leuke wilde mythes, maar zeker, ja, kijk, waar dingen niet in beton gegoten zijn, is er ruimte voor van alles en nog wat. En als je daar zelf ook aan meedoet, dan is het ook niet gek dat de anderen ook daar een beetje aan.

Jeanine 25:26

En onbedoeld speelt deze steen daar dan misschien ook wel, draagt daar ook weer een steentje aan bij.

Tonio 25:32

Ik ben nu ingewijden in het geheim van de stenen.

Jeanine 25:37

Weten ook niet of de moord op Hieram Abrief, of die historisch ook al daadwerkelijk echt heeft plaatsgevonden.

Tonio 25:44

Nee, maar dat heeft nog wel een iets andere lading. Hoewel natuurlijk in elk boek wel een keer naar Hiram wordt. Maar Hiram is wel een historisch figuur. Historisch person. Dat wel.

Jeanine 25:57

Ik denk wel durven te zeggen dat die werkelijk bestaan zal hebben, maar of die op die manier vermoord is.

Tonio 26:02

Er zijn geen foto's van hem. Nee, maar goed, maar kijk, dat so speculatie, natuurlijk, dat snap

Titels, misvertalingen en proeflezen in de praktijk

Tonio 26:10

ik.

Sander 26:10

En wat zou je nog zeggen over dat boek, over de kompas?

Jeanine 26:14

Ja, nou ja, titels, eigenlijk kiest meestal de uitgeverij de titels. En toevallig had deze serie in het Frans een aantal titels die zeggen, op meerdere manieren vertaald kunnen worden. Waarbij de uitgever, niet om onaardig te zijn, maar meestal een beetje een verkeerde keuze maakte. En daar komt dan bij dat het woord passer in het Frans compas is. En daar kun je dus als niet-vertaler heel makkelijk van denken dat dat een kompas is. Dus we hebben geprobeerd daarbij zoveel mogelijk natuurlijk op tijd aan de bel te trekken. Lop, dit is niet.

Tonio 26:51

Boeken worden dus altijd van tevoren aangekondigd op in webshops en in catalogie. En dan staat zo'n titel dan ook soms al in de printer. Op een gegeven moment. En ik denk dat wij daar, nou ja goed, we mogen deels ook nog zelf aanrekenen, dat wij ook even niet goed hebben opgelet. Want in sommige andere gevallen heb je tegen Jan zegt. Ja, je hebt het al aangekondigd als huppeldepup, maar het moet wel hoppeldepop zijn.

Jeanine 27:13

Maar het kompassende tombehak is er inderdaad doorheen gelipt.

Tonio 27:16

En ik snap ook wel waarom: omdat hier zeevaart, een hele grote rol in speelt, in het boek. Een centrale rol. Dat je die reis naar Amerika aan boord van dat schip. Dus ik snap ergens ook weer wel hoe dat is.

Jeanine 27:30

Het klinkt heel plausibel. Het klinkt ook.

Tonio 27:34

Dat je het niet meer terugvindt. Binnenrijd Kompas, Toma Hawk. Nee, het is natuurlijk prachtig. Maar het is grappig, want voordat je het weet, eigenlijk het perfecte boek bestaat niet. En de perfecte vertaling. Ik zag in een van de vertalingen die ik heb teruggelezen dat er ergens een woordje ik vergeten was. En daar heeft iedereen overheen gelezen, want je vult het zelf in. En dat geldt hier misschien ook voor. Het klinkt niet onlogisch. Het is niet raad. Het is niet fout.

Sander 27:59

Het is een andere variant.

Tonio 28:02

Ja, liever toch wel. Ja, uiteindelijk wel.

Jeanine 28:06

Ja, ook voor dit verhaal had de Passer en de Tamahak toch eigenlijk echt wel beter geweest.

Tonio 28:10

Nerd zijn wij wel. Ik kan na al die jaar wel weer slapen s'nachts.

Jeanine 28:15

En soms is het ook echt lastig. Kijk, want het woord mason, als niet verandon, maar het woord voor de steenhouder. Is het de steenhouder? Of is het de metselaar? Je kunt allerlei alternatieven verzinnen en soms is het toch eigenlijk net niet. Dus daar hebben we ook nog vaak best wel over zitten puzzelen.

Tonio 28:37

En wat grappig is, want op een gegeven moment, jij zit natuurlijk zo in dat jargon, dat je op een gegeven moment aan hypocorrectie denkt, ik weet niet precies het letterlijke voorbeeld, maar het is op een gegeven moment een aanspreeksvorm van iemand die iets tegen de herbergier zegt. En jij zegt hetzelfde woord wat in een vrijmetslaarsjargon iets betekent. En jij corrigeerde van ja, maar dat zeggen wij zo niet. Ik zeg: Ja, maar hij zit tegen de herbergier. De herbergier is geen lid van de vijfmetslijn. Dit is letterlijk wat er staat. Dus oh ja, weet je wel. En dat is heel grappig. Want je hebt dan inderdaad eigenlijk elkaar nodig om even.

Sander 29:19

Wet is een hyperfocus, krijg je dan. Dat je denkt van alles wat met jargon te maken heeft, je gaat van eens heel gevoelig voor van dit moet echt helemaal wel gefixt worden.

Jeanine 29:28

En binnen de beschikbare ruimte. Want dat is denk ik voor strips natuurlijk nog een extra. Het lijkt me tot voorwaarde. Je moet gewoon een beetje puzzelen. Want ja, je hebt maar de ruimte van het ballonnetje. En talen hebben de neiging om niet dezelfde lengte gemiddeld, te hebben. Dus nu is Frans-Nederlands meestal niet onpse op.

Tonio 29:49

Het is iets wijdlopiger, maar niet altijd. Dus je hebt soms inderdaad problemen. Ik heb bij sommige van die albums wel het voordeel gehad dat ik de ballonnen kon aanpassen. Nou, dat was mijn volgende vraag. Van staan die ballonnen vast?

Sander 30:00

Of is dat ook?

Jeanine 30:03

Daar kun je maar beter wel van uitgaan als vertaler, dat ze vaststaan.

Sander 30:06

Want ik kan me ook voorstellen dat je denkt van ik heb twee letters extra nodig, maar mijn ballonnetje past niet. Dat je dan een tool hebt dat je zo even kan schalen. En dat je net die twee letters erin kan lopen.

Jeanine 30:17

Dat kan hij dus wel. Maar dat kan ik dus niet. Dus als ik mijn andere betaal kussen. Ja, dan moet ik het doen met die ruimte.

Tonio 30:25

Dat kan heel goed bij deze boeken. Maar het voorbeeld waar het niet kon. Ik heb dus voor Italiaanse uitgeverij gewerkt, die Amerikaanse comics taal. En die deed dat voor drie landen tegelijk in wisseldruk. Dat wil zeggen, de zwartfilm. Wisselt dan. Ja, dat moet ik even uitleggen. vier kleuren druk. Bestaat uit vier kleuren: Siaan, magenta, geel en zwart. De zwartfilm is dus het lijnwerk en de teksten en alles wat. De grote oplagen in die drie kleuren. Dus voor Argent Zeke, je laat 10.000 in het Italiaans drukken. En 10.000 in het Nederlands. Nou, dan heb je dus 20.000 exemplaren. Waar je na 10.000 exemplaren wissel je de zwartfilm. En dan wordt de Italiaanse tekst vervangen door Nederlandse tekst. Lijnen blijven hetzelfde. Dus alles wat zwart is. Dat is uiteraard kostenbesparend. Maar daar kan ik dus niet een tekstballon vergroten. Want dan komt die hele zwartfilm. Dat klopt niet meer.

Jeanine 31:31

Maar dat vind ik wel een van de leukere dingen aan het vertalen van strips. Naast romans is ook leuk, maar dit puzzel puzzeltje wat daar dan bij komt.

Sander 31:40

Ik kan me voorstellen dat het een hele puzzel is. Want als je inderdaad een beetje. En je jargon moet goed zijn in dit geval, maar ik denk eigenlijk in elk geval. Maar ook zeker.

Tonio 31:48

Ja, dat ging makkelijk met Janine erbij.

Sander 31:51

En we moeten allemaal

Reacties uit de vrijmetselaarswereld

Sander 31:53

passen. Hebben jullie vanuit de Vrijmetelaarswereld nog reacties gehad? Want ik weet dat die best wel goed gelezen wordt binnen de scene. Maar ja, jullie zitten dicht op het vuur. Dus ik kan me voorstellen dat er ook mensen zijn die weten dat jullie dit vertalen en dat die jullie misschien contacten of.

Jeanine 32:10

Ja, ik wil regelmatig, als er dan weer een nieuw deel werd aangekondigd, kun we vragen van: goh, is het weer een leuk deel geworden? En hoe gaat het en zo? En ik zei, nou ja, dan moet je natuurlijk eerst gewoon deelkopen. Dan kunnen we het erover hebben. Maar leuke reacties. Ik heb ook wel zelf ook wel gebruik van gemaakt. Ik ben tweede opziender in mijn loge geweest. Dus ik heb hem ook in de begeleiding bij de leerlingen wel eestjes uit de verhalen gebruikt om bepaalde concepten daarover te spreken met elkaar. Binkort nog ook een meesterkring online. waar ik eigenlijk het eerste deel, de eerste bladzijde van het eerste deel, de dood van Hieroma Bief. Zazer. Het thema van die meesterkring is inderdaad de dood van Hieroma Bief. Dus nou ja, dan gaan we natuurlijk wel eventjes daarvan gebruik maken. Dus ja, leuke reacties, maar ook op andere manieren zeker nuttig, blijkbaar voor opzieners in een logje.

Sander 33:14

Zeker. Want het is best wel bijzonder dat, want je weet als je vrij metslaar bent, dat je al in een soort niche zit. En dat zijn weinig mensen die echt weten wat dat dan verder inhoudt. En op zich helemaal prima, maar dat er dan over die niche een strip wordt gemaakt. Ik vond het echt heel, ik dacht echt. Ten eerste dacht ik, is het rendabel? Maar goed, in Nederland misschien niet, maar in het buitenland waarschijnlijk wel.

Tonio 33:38

Frankrijk heeft natuurlijk een heel grote stiptraditie. En dat is natuurlijk een groot taalgebied. Dus ja, daar hebben we het over oplagen die rendabel zijn. En daar vind je ook gerust. In feite vind je in elke boekhandel daar een enorme collectie stips, graffic novels. Dat wordt in Nederland in elk zelfs gecepteerde boekhandel ook steeds meer. Maar in Frankrijk is echt dat je daar een boekhandel binnenkomt, een hele etage aan de stip gewijd kan zijn.

Jeanine 34:06

Maar ja, het is in zekere zin ook een beetje een niche binnen een niche. Want zelfs binnen de stripwereld is ook de Masonieke strip in Frankrijk. Nou, komt regelmatig voor. Dit is natuurlijk best een grote serie. Maar ook Didier Convaren heeft dan ook wel eerder de geheime driehoek als serie uitgegeven. Dat is al wel wat langer terug. Is die ook vertaald? Die is ook wel vertaald in de ruimte. Gaat het over een stukje ook waar? Nee, niet helemaal.

Tonio 34:31

Het grappige is, want ik heb dus geen reacties uit Maasnieke Hoek. Maar ik heb wel een aantal keer gezien. Ik kom dus vaak in beeldverhaal op de Bilde Dijkstaat in Amsterdam. Dat is een. Stipwinkel. Sorry, dat is een stipwinkel. Een hele mooie stipwinkel. Dan zag ik dus dat iemand met een deel van de vrijmetselaars naar de kassa liep om dat af te. En dan had ik eigenlijk moeten vragen van, bent u vrijmetselaar? Of bent u net zoals ik een. Soms doe je dat toch niet? Dat had ik doen. Dat had ik best kunnen doen. Want ik heb daar wel vaker. Spreken klanten mee die weten dat ik vertaal, spreek me soms ook wel eens aan van. Ik heb een vertaling voor gelezen, was leuk. Of soms ook van ja, af en toe lees zo'n belusje vertaling. Kan je daar niet iets aan doen, Definite? Kan ik daar iets aan? Ik doe mijn best, maar ik had moeten vragen: van bent u zijn met cela? Want dat had ik wel leuk. En misschien nog leuker als het geen metselaar was geweest, want dan weet je ook.

Een open avond en het logegebouw ervaren

Jeanine 35:30

Maar jij bent zelf eens nog naar een voorlichtingsavond geweest, na aanleiding van de serie.

Tonio 35:35

Misschien ook iets via jou?

Jeanine 35:37

Ik denk dat je wel ingezind had.

Tonio 35:41

Die ook erg geïnteresseerd was. En we hebben daar was een hele goede lezing. We hebben ook nog met een man die lezing heeft gegeven, even zijn naam kwijt. Pots voor twee.

Jeanine 35:53

Dus dat ging in de Vondelstraat, toch?

Tonio 35:57

Ja, prachtig gebouw. De lezing ging over complottheorieën. Het was ook in het staartje van de coronapandemie. En dat was dus een open avond voor geïnteresseerden. En vond het echt heel interessant. Ik heb daar met wat vijmetelaars ook nog even gesproken. Ik heb het ook volgens mij met jou in een gesprek over gehad. Ik vind de zijmetselaar echt heel erg interessant. Ik heb gewoon te weinig tijd om er aan te commenteren. Want ik vind als ik als ik dit. Misschien doe ik dat ook nog wel eens een keer. Ik bedoel, ik ben nog niet zo oud. Maar ik wil daar wel tijd aan kunnen besteden. Het is voor mij niet zo even een beetje een brush, zeg maar.

Sander 36:40

Maar het lijkt me wel heel leuk dat je, in elk geval sowieso bijzonder dat je iets vertaalt. En je zit toch een beetje in een soort papieren werkelijkheid. Het is wel werkelijkheid, maar het is.

Tonio 36:51

Die werd met die lezingavond al minder papier.

Sander 36:54

Dus dat je dus bij zo'n lezing bent en dat je denkt van oh wacht eens even, maar nu ben ik. Ik heb in die illustraties gebouwen gezien, maar zeker in zo'n gebouw. Ik vond het ook leuk hoor. Toch?

Tonio 37:05

Nu ben ik echt gewoon in het Hol van de Leeuwen. In het Rijmetlaag gebouw en in mijn eigen stad. En ik fiets eigenlijk regelmatig langs en ik heb me dat nooit gealiseerd. Het is vlakbij het zonnepark. Het is een prachtig gebouw. Er gingen ook prachtige schilderijen en werken. En ik vond het heel erg leuk om daar te zijn. En ik had ook meteen ook die vriend, Remco Polman, is stripmaker, maar ook hij is eigenlijk filosoof van huis uit. En dat jij zei van ja, ik had in mijn sociale kring niet zo heel veel mensen om over bepaalde dingen van. Ik heb dat met hem en met mijn andere vrienden. En ik vond het dus ook erg leuk om we hadden ook echt iets van we verheugden ons ook op. We gaan hier een goede lezen zien, denk ik. En het was ook zo. En we gaan hier een hele fijne avond hebben. En dat was ook. Dus ik denk dat als ze zo'n gelegenheid weer voordoen dat ik graag weer eens een keer aanhaak.

Sander 37:55

Ja, en je zit gewoon in je wereld die je vertaald hebt. Dat lijkt me zo mooi. Dat je dan denkt van oké, nu ben ik hier, weet je, nu gebeurt het echt. Ja, klopt. Maar het gaat over twaalf delen. Nou, het twaalfde deel is denk ik nu net uit. Is uit, inmiddels.

Tonio 38:14

Nog niet de softcover misschien. Ik zie jij de softcovers krijgt. Ja, nee, maar groot tegelijk. Ik bedoel, ja, de kaartcovers is mooi, maar jeetje, je kast is ook gelijk twee keer zo snel vol. Dat is nu het probleem wat ik dan. Dus ik ben helemaal. Ik vind het wel leuk om de hardcovers te hebben omdat ik ze zelf heb vertaald. Maar het is heel veel te zeggen voor softcovers, want je hebt gewoon minder ruimte nodig. En het stipt wordt er niet minder

Deel 13 en verder; Beroemde Vrijmetselaars

Tonio 38:37

om.

Sander 38:37

Maar dan zou je kunnen zeggen dat de hongerige, massonieke en anders geïnteresseerde lezer die is dus nu klaar, eigenlijk naar deel 12? Daar komt je deel aan, toch?

Jeanine 38:50

Nou ja, ik heb in Frankrijk gaat de serie door. En die begint eigenlijk met een nieuwe serie, maar het telt wel door. Dus daar is deelde vrijmetselaars. Beroemde vrijmetelaars. Dus daar is deel 13 al uit. En ga je natuurlijk vragen wie daar.

Tonio 39:04

Wie is de eerste beroemde vrijmetselaar?

Jeanine 39:06

Ja, nou ja, die is dus in Nederland denk ik wat minder beroemd.

Tonio 39:08

David Crockett.

Jeanine 39:09

Ja, precies.

Tonio 39:11

Die is hier vrij bekend, toch?

Jeanine 39:13

Ja, qua naam wel.

Tonio 39:14

Ik denk dat het wel niet bekend is dat hij een vrijmetselaar was, want dat wist ik niet. Zeker niet, Sander? Nee, zeker niet.

Jeanine 39:21

En deel 14 gaat over Josephine Baker. Waarvan ook heel veel mensen weten dat zij vrijmetelaar was. Maar die kennen we ook allemaal. En nou ja, goed, dat zijn de volgende twee delen die in het Frans al aangekondigd zijn, of deels al uit. En ik heb van Dark Dragon Books begrepen dat ze door willen met de serie. Dus hoe dat precies gaat lopen, dat moeten we nog even afwachten. Maar dat vind ik natuurlijk wel enorm. Bewonderingswaar en leuk. En zal misschien wel een ander type serie worden. Dus nu een afgesloten verhaal. Misschien zit daar ook wel een soort van lange lijn in verstopt. Ik weet het niet. Ja, dat gaan we zien. En ook over deze persoon valt natuurlijk gewoon genoeg te lezen en te leren. In de tijd waarin ze leefden.

Tonio 40:14

Zeker voor Josef Beeker, is dat een hele bijzondere context natuurlijk. Ik weet ook minder van David Koketbal zijn Wasbiermutsen. En dat er liedjes over hem zijn gemaakt, een kinderseries, dat weet ik dan.

Sander 40:27

Dus deze serie gaat door. Dat is mooi. En wat ik al net al zei, weet je, dat er überhaupt over de Vrijmaatsarij zoiets moois als een strip wordt gemaakt, daar vind ik al heel wat.

Meer maconieke strips en tips

Sander 40:36

Maar behalve deze serie is er meer aan massonieke strips. Want jij gaat zelfs binnenkort. Ja, niet denk ik, naar een masonieke strip beurs.

Jeanine 40:47

Ik ga binnenkort naar Parijs, waar een Massonieke stripbeurs wordt gehouden, waar ook onder andere DJ Convaar en een aantal van de. Dat klinkt als een enorme rijkdom.

Tonio 40:56

Je zulke wel meer dan twaalf titels hebben voor een beurs.

Jeanine 41:01

Dus ik ben er nog niet eerder geweest. Dus ik ga gewoon me licht daar eens opsteken en kijken wat er wordt aangekondigd. Ik heb nooit zoveel nodig om dat te doen. Dus dat is leuk. En ik maak van de gelegenheid gebruik om ook te gaan visiteren in een andere loge, in Parijs. Dus dan is het ook echt mooi om daar om die combinatie dan te kunnen doen. Ja, je hebt ook wat meegenomen.

Sander 41:28

Ja, want stel de luisteren, want ik heb namelijk ook redelijk wat Belgische luisteraars, die zijn beter in Frans dan de meeste Hollanders. Zeker beter dan dat ik ben. En er zijn een hoop masonieke strips toch in het Frans.

Jeanine 41:45

Ja, je zegt een hoop.

Tonio 41:48

Geen Amerikaans. Het is natuurlijk inmiddels ook geen Amerikaanse masnieke stips. Ik heb geen idee. Je zou denken. De vrijmetsarij is zo wereldwijd bij het. En er zijn ook heel Scandinavië, wat heel veel mensen niet weten, maar Finland, Denemarken, Zweden, Noorwen. Het zijn enorme stipculturen. Zeker. En daar zijn ongetwijfeld ook vrijmetelaars. En dan kan ik me toch ook wel voorstellen dat het 1 en 1-2 is. Het geldt ook voor Spanje. Spanje en Italië hebben ook een enorme stripcultuur.

Sander 42:26

Maar als jij nou even vertelt over de strips die je meegenomen hebt, dan ga ik zo Antonio vragen. Wat Nederlandse striplezers, die nu klaar zijn met deze serie, wat nog meer iets is, wat ze zou kunnen interpreteren.

Jeanine 42:39

Ik heb drie strip boeken meegenomen, wat zeker geen series zijn. Het zijn losse strips, eigenlijk. Best wel behoorlijk dik van omvang. Dit is een La Famme Masonerie Devoile. Waar een eigenlijk een stuk of 15, 16 beroemde bijmetselaars. Van een korte strip, van hun levensverhaal of een belangrijke frag. Van een belangrijk fragment van hun leven is verstript. En het zou fantastisch zijn als deze ook in het Nederlands zou kunnen worden uitgegeven. Nou ja, dan moet altijd maar een uitgeverij dan broodin zien om dat te willen doen.

Tonio 43:25

De tekenaar is wel heel bekend. Bercovici is heel bekend geworden door zijn stus voor Robbe Does. Hij duidt ook heel lang mee.

Jeanine 43:33

Het zijn wel mensen van naam, zeg maar. Misschien ook wel zelfs vrijmetselaars zou het zo kunnen. Maar Bercovici is echt heel bekend. Ja, leuk. Nou ja, onder andere een strip over Maria de Rem, eigenlijk een van de oprichters van Le Drume. De orde waar ik zelf lid van ben, de gemengde Vrijmetelaarsorde. Die in 1893 in Parijs dan is opgericht. En nou ja, dat was na aanleiding van het feit dat Maria de Rem. Gevraagd werd om bij een man in een mannenloge ingewijd te worden. En dat is ook gelukt. Daarna ging het allemaal mis. En heeft ze haar eigen gemeente Vrijmetelaarsorde begonnen. Ik heb deze nog meegenomen, Notjes Chemiek van Jacquien BD. Als ik het goed uitspreek, want het is een afkorting. Ja, Wanden desin. Dit is zijn artiestenaam. En het zijn allemaal één pagina's stripjes van een bekend eivorm. Ook in Nederland wordt die wel eens ergens online gesignaleerd.

Tonio 44:32

Het lijkt heel erg op liefde, is het.

Jeanine 44:34

Ja, een beetje wel, een beetje wel. Maar het zijn hele pakkende stripjes met woordgrapjes, taalgrapjes.

Tonio 44:45

Het zijn meer cartoons eigenlijk.

Jeanine 44:47

Ja, een beetje cartoonachtig. En ook daarvoor geldt, denk ik, nou, het zou best ook een markt voor in Nederland kunnen zijn, juist omdat het niet heel te pretentieus is.

Sander 44:57

Ja, van Sacquien heb ik ook. Frank Masson, dat is eigenlijk de massenieke reis die alleen in beeldtaal is voor. Daar zitten geen teksten in. Maar pas koop als je meester bent geworden.

Jeanine 45:12

Ja, ik denk dat dat wel het meest passende is. En ik vind het heel knap dat hij, we zeggen, in het beeld zonder tekst. Dit is een tekstloze strip. Toch heel goed tot uitdrukking brengt, wat dan de boodschap in dat.

Tonio 45:31

Bijzonder is, want dit zijn hele tekstendichte strikt. En de zijmetsterij hangt van elkaar. Maar ook van symbolen.

Jeanine 45:41

Dus daar is die platen, zeg maar.

Tonio 45:44

Die symbolen leren wij begrijpen, omdat ze althans worden vergezeld van tekst. Vergezeld van tekst.

Jeanine 45:53

En van dezelfde auteur natuurlijk. En als laatste heb ik meegenomen Grand Orient van Edition Soleil. Dat beschrijft eigenlijk juist een beetje een beetje het tegenovergestelde van het Appels. Want dit is gewoon echt het dagelijkse loge leven van de tekort aan stoelen, de hapjes die koud zijn. Een officier die zich op het allerlaatste moment afmeldt. Nee, absoluut niet. Maar juist door het banale loge leven dat toch ook wel weer leuk wordt. Het gaat over iemand die ingewijd wordt, die belangstelling heeft en ingewijd wordt en eigenlijk thuis het lastig vindt om te vertellen wat hij dan wel meemaakt, omdat het dit soort verenigingsdingetjes vaak zijn. En toch door de hele loop van het verhaal heen is het toch wel weer heel erg.

Sander 46:53

Een soort kantoorhumor, dat iedereen dat herkent, maar dan masoniek, dat je alle vrijmets laren zullen denken. Oh ja, heel herkenbaar, herkenbaar.

Tonio 47:02

Hele prettige tekens. Doe het denken aan. Ik kan even niet op de naam van de tekenaar komen, maar daar doet mij een beetje aan.

Sander 47:10

Maar dit zijn dus alle drie Franse uitgaves, Franse titels. Dus als je goed bent in Frans, dan kan je er wat mee. Maar als je daar niet zo goed binnen bent zoals ik, dan hebben we deze nog gedaan.

Jeanine 47:22

Is dan zeker geen probleem.

Sander 47:24

Antonio, je hebt nu dit vertaald. Dus je hebt een beetje een beeld van wat Vrijmetslare eventueel zou kunnen interesseren. Dat is natuurlijk heel breed schala aan mensen. Maar zijn er Nederlandstalige strips waarvan je zegt van: goh, stel, je vindt deze serie leuk. Kijk daar eens naar. Want het heeft een beetje dezelfdezelfde look en feel, of juist hetzelfde onder. Dus ook vertaald. Vertaald eventueel.

Tonio 47:52

Dit is zo'n in feite zo'n iosyncratische stip. Over zo'n specifiek onderwerp. Ik vind het lastig om te zeggen, als je dit leuk vindt dan.

Jeanine 48:02

Ik zat dan te denken aan Marc-Antoine Mathieu. Dat doet ook een beetje dat filosofische.

Tonio 48:09

Dat meer, inderdaad, in die hoek, inderdaad. En wat ik persoonlijk kan aanraden, is de 1913 reeks van Marcel Ruders. Dat heeft een hele grote filosofische kant. Maar het is een serie die zich afspeelt in de wereld die zichz heeft stilgezet in 1913. Omdat daarna alle ellende pak begonnen. Het is het jaar voor de eerste Grote Werel begint. Maar het lijkt helemaal natuurlijk niet. Er zal ellende zijn, want de mens is de mens. En je kunt wel proberen wat buiten de deur te houden. En het is tegelijkertijd een hele leuke satire op onze eigen maatschappij. Het is een beetje de werkelijkheid gekanteld. En ik moet eraan denken, omdat jij begint over Marc Antoine Mathieu en Marcel Ruters en ze kennen elkaars werk ook. Ze bewonden elkaars werken. En dat heeft ook een reden dat de wereld bekijkt door een andere lens. Dat doen zij op een heel heel goede eigen manier. En qua historische stip, dan kom ik weer eigenlijk op doodoen als stipjournistiek van Joe Secco, die daar echt hendaagse conflicten, als het conflict tussen Israël en Palestina. In onder Palestijnen op een hartsscheurende manier vanuit de eerste hand heeft neerzet. Niet per se objectief, maar wel ontzettend goed en ontzettend mooi. Het is een vraag waar je me een beetje mee overvalt. Omdat als ik langs mijn boekenkast ga, oh ja, dat moet ik moeten noemen. Maar mij schiet er nog wel eentje naar binnen.

Jeanine 49:36

Want de serie van Hugo Prat is wel ook in het Nederlands uitgegeven door Kasterman. Hij was ook vrijmetelaar. Maar dat is pas bekend geworden na zijn dood. Dus hij is overleden. En dus die hele stripserie. Als je die achteraf met die bril op leest, dan kun je daar zeker vrijmetelaars elementen in herkennen. Maar dat is dan ook een beetje met terugwerkende kracht.

Tonio 50:03

De loopgraven verhalen van Tardi. Dus daar waar het literaire de geschiedenis raakt, dat geldt voor Prat. Dat geldt voor Tardi, dat geldt voor Jo Sacco. Dat is zeg maar. En in die zin ben ik ben ik heel benieuwd ook naar deze boeken. Als ik kritisch ben op deze boek, is dat het soms af en toe te veel raakt aan een Wikipedia pagina. En toen en toen, en toen. En er zijn een aantal boeken die ik echt die vind dat ontzijg. Ik vond stalig 11. Vond ik dat erg onstijg. Staalig 33. Staal 33? Noem ik verkeerde getal? Stalig.

Jeanine 50:42

Volgens mij heette het dus in werkelijkheid heet het niet 33, maar is de titel van het boek wel Stalig 33.

Tonio 50:49

Hoe kom je nou bij 11 van? Het is deel 11, wacht even. Het is deel 11. Zo werkt het brein. Ja, nee, maar getal. En dat vond ik ook van dit Amerika-Epos.

Jeanine 51:01

Spring er dan even tussenuit.

Tonio 51:03

Die springt er tussenuit. Dat is duidelijk dat sommige zijn tussendelen.

Jeanine 51:07

Het Napoleon-deel was ook heel snel uitverkocht. Ja, absoluut. Het viel net in de periode dat er twee films uitkwamen of zo over Napoleon. Dus dat was allemaal, nou ja, ik weet niet toevallig. Maar het kwam wel de open.

Vrouwen, politiek en religie

Sander 51:23

Lieve mensen, ik ga een beetje afronden, maar ik vraag altijd: is er nog iets wat ik gemist heb of wat jullie zelf nog kwijt willen? Chanin, ik begin bij jou.

Jeanine 51:33

Nou ja, dan toch op het einde van de serie terug te komen. Dat laatste deel, de zusters van de broederschap, waarin eigenlijk als het laatste deel toch nog wordt gekeken naar de positie van vrouwen binnen de vrijmetselarij. Niet allemaal vrijmetselaars in de praktische zin van het woord, maar misschien ook wel als voorlopers daarop gezien konden worden. En ik vind wel dat dat op een hele leuke manier gedaan is om historisch verantwoord, toch op die manier aandacht te besteden daaraan. Dus ik ben blij dat dat gelukt is. En mooi als laatste deel. En misschien ook wel lijntjes uitgooiend weer naar de toekomst. Dus dat vind ik dan toch nog leuk om even te melden.

Sander 52:19

Snap ik, ja, leuk. Antonio.

Tonio 52:22

Ik krijg nog een vraag aan jullie als met slijden. Ze hadden eerder over. Als je het loge binnenkomt, dan laat je politiek en religie, laat je op de drempel achter. Maar ook deze boeken. Een aantal van die delen, zijn doordrengt van religie, zijn doordrengt van politiek. Er zijn een aantal waar het echt zijn. Dus hoe sta je dan tegenover? Want in de boeken worden toch zelf al iedere keer roepen van. We gaan het niet over hebben, maar het is voor een heleboel personages wel een drijfveer. En sterker nog, die Make Goffje naar waar we het over hebben, is een teken van God. Dat is er dus door de schrijver ingefantoseerd. En heeft een hele grote religieuze connotatie.

Sander 53:00

Dus hoe zit dat?

Tonio 53:02

Hoe zit dat?

Sander 53:02

Ja, weet je, het is niet dat het een onderwerp is, wat, tenminste, in onze logje per se verboden is, of dat iedereen achterover slaat als je het over hebt. Maar het vrijmenselijke is vooral dat je zoekt je verbindt en niet wat je scheidt. En uit het vlees is ook al gebleken, dat als je het over politiek gaat hebben, of als je het over religie gaat hebben, dat zijn vaak de onderwerpen waar twistgesprekken op ontstaan. Dus vandaar dat we altijd zeggen van weet je, dat laten we achterwegen. Als het over religie gaat, we hebben zo'n term, de opperbouwmeester, des heel als dat is mag iedereen iets ingooien wat hij wil, als dat voor jou Alla is, of de natuur of het vliegende spaghetti monster whatever. Dat is prima, want dan hebben we het over het zelf, over dat construct. Ja, daar kan je het wel over hebben, maar het gaat erom dat je elkaar niet gaat overtuigen. Maar ja, laten we wel weten, de vrijmenselijke is natuurlijk ontstaan uit een tijd dat. Dan laten we even in het midden wanneer dat nou precies was, want dat is ook niet meeger. Zeker weten, ja, zeker weten. En kijk, en voor zo'n strip is het natuurlijk, ja, dat heb je nodig ook. Anders heb je heel saai verhaald. Dat is een fantastisch album geworden, natuurlijk.

Jeanine 54:14

Maar ik denk dat het in de meeste loges er op die manier ook mee wordt omgegaan. Dus dat er nooit over politiek of religie gesproken gaat worden, dat is een veel te zwart-witte beeldspraak eigenlijk. Maar het kan zeker. Maar het hangt heel erg af met welk doel je dan zo'n onderwerp aansnijdt. Als het doel zou zijn, mijn religieuze visie op te dringen aan die van een ander, dan past dat inderdaad niet in een logje. Maar dat geldt ook voor politieke onderwerpen, maar politieke en maatschappij liggen soms heel dicht tegen elkaar aan.

Tonio 54:52

Theorie.

Jeanine 54:53

Dus als je niet over maatschappelijke onderwerpen zou kunnen spreken, omdat dat al heel snel politiek wordt, waarover dan wel. Dus dat scheidslijntje, dat is dun. En tegelijkertijd ben je er met elkaar in de loge bijeen om te proberen dan niet in die twist terecht te komen. En dat lukt over het algemeen prima. Dus in die zin is het echt niet noodzakelijk om dat helemaal uit weg te gaan. Dat zou zelfs zonde zijn. Want ja, juist over maatschappelijk geëngageerde onderwerpen. Ja, ethische kwesties, dat zijn juist ook wel de onderwerpen die ik juist miste en die ik vond om daarover met elkaar te kunnen praten in de Vrijmenselarij. Dus dat zou jammer zijn als dat niet zou kunnen. Ik heb dat gewoon even afgevraagd.

Sander 55:41

Dat is een mooi antwoord. Nou, dan sluiten we daarmee af. Chinine en tonio ontzettend bedankt dat jullie helemaal hier naartoe wilden komen. Graag gedaan. Dat was mij genoegen. Ja, dat was me ook een onwijs genoegen, dank jullie wel.

Jeanine 55:53

Ja, graag gedaan.

Afsluiting

Sander 56:03

Bedankt voor het luisteren naar deze aflevering van de Vrijmetselaars Podcast. Ik vind het leuk als je contact met me opneemt. Dit kan via Instagram of Facebook. Zoek in beide gevallen op Vrijmetselaars Podcast en je kan me ook een mailtje sturen op vrijmetelaarspodcast.gmail.com. Vanaf aflevering 30 is er van elke aflevering een transcriptie beschikbaar. Deze transcriptie is te vinden op de website van de podcast. Luister je graag naar de Vrijmetelaars podcast en waardeer je de afleveringen. Dan kan je nu ook een voi geven. Dit kan via voor jepod.com en voor je pot is met D van podcast. Of klik op de Support de Show link onderaan de show notes. Tot de volgende aflevering.