Zeg es notaris
Welkom bij Zeg es notaris, de podcast van Notaris.be. Elke aflevering biedt je interessante weetjes, tips van experten en boeiende verhalen over alle sleutelmomenten in je leven waarbij de notaris je helpt.
Meer info en tips op https://www.notaris.be/.
Zeg es notaris
Omgaan met verlies: alles wat je moet weten over de erfbelasting
In deze aflevering hebben we het over de successierechten, ook bekend als de erfbelasting. Hoeveel betaal je aan de fiscus als een naaste overlijdt? Notaris Bénédicte Strobbe geeft tekst en uitleg.
Welkom beste luisteraar bij een nieuwe aflevering van Zegis Notaris, de podcast van notaris.be. In deze aflevering snijden we een thema aan waar werkelijk iedereen lakker van ligt. Ook de politieke wereld trouwens. De successierechten of de erfbelasting zoals dat eigenlijk heet. En aan mijn zijde heb ik daarvoor gelukkig een expert ter zaken. Welkom, notaris ben ik strabe. Dankjewel. Ja, eerst in vooral. We horen verschillende termen. Successierechten. Anderen zeggen dan weer erfbelasting, schept nu isklarheid. Is er een verschil tussen de beiden?
Bénédicte Strobbe:Wel, eigenlijk is er niet echt een verschil. Successierechten is de algemene term die in Gans België wordt gebruikt. En erfbelasting is eigenlijk een nieuw begrip die enkel gebruikt wordt voor Vlaanderen.
Ellen Wauters:Oké, dat is meteen uitgekaar. Onthouden we. Meteen met de deur in huis vallen, dat doen we graag. Zo zeggen wel eens die successierechten. Het is al een moeilijk wordt en al. Goedemorgen, succesgierechten, dat zijn weleens de duurste belastingen, een onfaire belasting. Mensen liggen daar echt wel wakker van. Hebt u ook dat gevoel dat het een onfaire belasting is?
Bénédicte Strobbe:Ja, natuurlijk die successierechten, dat is een belasting die er komt op een ogenblik in je leven, dat je toch wel emotioneel zeer zwaar onder druk staat. Er is het verlies, het leed. En dan heb je nog eens die belasting, die aangifte die je moet doen. Dus mensen voelen dit echt wel soms aan als een onmenselijke belasting. De meeste mensen vinden dit eigenlijk niet oké dat ze dan nog eens heel die romslom moeten doormaken. Maar anderzijds is het toch ook wel zo dat het vaak minder erg is dan mensen zich voorstellen dat het zou zijn.
Ellen Wauters:Het valt allemaal bij wel mee dan. Vaak wel. Dat is hoopvol. En dan is er natuurlijk ook nog telkens dat verschil. Want in de wandelgangen horen ja, ik heb zoveel moeten betalen. En een andere bedrag is totaal verschillend. Waar hangt dat nu allemaal van af?
Bénédicte Strobbe:Ja, ik hoor het u graag zeggen, want dat is het probleem dat mensen vaak appels met peren vergelijken. Ze zeggen bij mijn vriendin was dat zo, en die heeft maar zoveel betaald. En hoe komt dat dat bij ons anders is? Er zijn inderdaad wel heel wat factoren die meespelen om te bepalen hoeveel erfbelasting er zal moeten betaald worden. Eerst en vooral, dat is logisch. De omvang van het vermogen is al een belangrijk element. Lijkt me logisch. Dus hoe meer men bezit, is ook logisch dat er dan ook een grotere belastbare basis is, dat daar meer moet op betaald worden. Maar wat men soms vergeet, is dat mensen die gehuurd zijn, het vermogen dat ze bezitten, is vaak van beide echtgenoten samen. Dus mensen denken vaak, oké, ik ga in een erfbelasting van 27% terechtkomen. Men vergeet dat men eigenlijk wat men samen bezit, het is uiteraard maar de helft waarop gedaxeerd wordt, want men bezit samen dat vermogen. Dus men mag dit halveren, en dan wordt er op de helft getaxeerd. Dus dat is al een belangrijke nuance. Zo is het ook zo voor mensen die wettelijk samenwonen, daar hangt het van af. De zaken die je samen bezit, bijvoorbeeld een woning die samenbezit, uiteraard is het ook op de helft, een rekening die samen in overdeeldheid bezit, het zal ook slechts op de helft zijn. Dus dat is wel een belangrijke nuance. Wat is ook belangrijk, de verwantschap. Hoe verder de verwantschap, hoe duurder de tarieven. Dus tussen partners, echtgenoten, ouders en kinderen, dat zijn de laagste tarieven. Wanneer men verder gaat, broes of zussen, worden de tarieven iets duurder. En alles wat eigenlijk verder is dan broes of zussen, dat wordt eigenlijk aanzien als het tarief vreemden. Dus dit is ook een belangrijk element. En dan ook het aantal erfgenamen, dat is ook een element die meespeelt om te bepalen hoeveel erfbelasting er zal moeten betaald worden.
Ellen Wauters:Oké, nu heb ik al heel veel gehoord, maar zonder te technisch te worden, hoe wordt dat dan uiteindelijk toch berekend?
Bénédicte Strobbe:Het belangrijkste start alles. De belasting gebeurt eigenlijk in scheven. Men bekijkt het vermogen. En dan gaat men eigenlijk zeggen van kijk, op de eerste schef is dit percentage van toepassing. Op de volgende schijf is er een hoger percentage van toepassing. Men noemt dit eigenlijk een progressieve belasting. Daarmee start men. Het tweede element is die scheven. De belasting die betaald wordt, hangt ook af van de verwantschap, zoals ik daar net al aangaf. Hoe verder de verwantschap, hoe duurder de taxatie, hoe duurder de erfbelasting. Er zijn ook nog wel zaken die meespelen, bijvoorbeeld een erfenis tussen ouders en kinderen, in rechte lijn noemt men dat. Dan mag men eigenlijk het onroerend vermogen afzonderlijk gaan nemen van het roerend vermogen. Dus concreet betekent dat jouw woning wordt afzonderlijk getaxeerd, jouw financiële toegeden, inboel en auto, die wordt ook eens afzonderlijk getaxeerd. Dus men begint eigenlijk met de laagste tarieven toe te passen, eens op het onroerend vermogen en dan ook weer op het roerend vermogen. Zit daar een groot verschil in tussen beide? De tarieven zijn dezelfde. Maar het grote voordeel zit hem in het feit dat als je een woning hebt van 200 en je hebt liquiditeiten van 200, dat men niet die tarieven gaat toepassen als in het totaal 400, want in feite heb je 400. Nee, men gaat dus de tarieven toepassen op 200 en dan nog eens op 200, waardoor je eigenlijk op een veel lager gemiddeld tarief terechtkomt.
Ellen Wauters:Genkt me wel fair, absoluut. Ik heb het goed begrepen: hoe meer kinderen, hoe kleiner de erfenis.
Bénédicte Strobbe:Ja, iemand die inderdaad een enig kind heeft, dat vermogen gaat volledig naar dat kind, waardoor dat kind eigenlijk sneller in een duurder tarief zal terechtkomen. Heb je drie kinderen bijvoorbeeld, dan wordt dat vermogen dan erven ze elke een derde, waardoor ze minder snel in die duurste tarieven gaan terechtkomen.
Ellen Wauters:Ik heb het ook wel goed begrepen, en dat is wel fijn. Het is inschijven. Het gaat dus niet over één algemeen tarief voor iedereen. En de kinderen betalen ook het laagste tarief. Maar dat is dus duidelijk niet zo voor iedereen, want je zei het al een paar keer: een vreemde betaalt dan een veel hoger tarief.
Bénédicte Strobbe:Ja, er is een groot verschil. En een vreemde is niet altijd een vreemde, want eigenlijk die term klinkt wel heel ver. Maar eigenlijk vanaf dat de verwantschap verder is dan een broer of een zus, spreekt men al over een vreemde. Dus een beetje of een niet, is al een vreemde. Dus daar zijn ineens de duurste tarieven op van toepassing.
Ellen Wauters:Benedict, er wordt nu wel stevig nagedacht over hoe die ervenbelasting zal evolueren in de toekomst. Wat kan je op dit moment al vertellen?
Bénédicte Strobbe:Op dit moment natuurlijk is er nog geen definitieve tekst zijn. Er is nog geen tekst die goedgekeurd is in het parlement. Maar er zijn toch wel al een aantal zaken gekend of die de ronde doen, wat zou wijzigen in januari 26. Een van de belangrijke wijzigingen heeft betrekking op de erfenis van singles. Want dat is eigenlijk iets wat als heel onrechtvaardig wordt aangevoerd dat mensen die geen kinderen hebben, die geen partner hebben, als zij hun erfenis nalaten, dat die erfgenamen daar zoveel erfbelasting moeten op betalen. En daar zou men nu tussen komen en zou er dus een wetswijziging zijn die zou voorzien dat daar een belastingvermindering voor singles van toepassing zou zijn. Dat zou inhouden dat er op de eerste 50.000 euro 3% verschuldigd is, op de tweede 50.000 euro 9%. Dus met andere woorden, men zou een vermogen van 100.000 euro kunnen overdragen aan deze belangrijke vermindering, toch wel. In zin daar voorwaarden? Absoluut. Dus het moet gaan over een single. Dat is een persoon die in de zin van de erfbelasting eigenlijk als alleenstaande wordt beschouwd. Die mag bovendien ook geen kinderen hebben. Maar heel belangrijk is ook, daarvoor moet een testament opgemaakt worden. Dus men moet het ook in het testament alsdanig benoemen.
Ellen Wauters:Maar daarvoor kunnen ze ook langs bij een notaris, toch? Benedict? Absoluut. Dus op het moment dat we nu de opnames opnemen, is het voor niet iedereen al duidelijk waar het op gaat landen. Uiteraard gaan we dat wel weten binnenkort. En dat wordt ook wel duidelijk op de website van notaris.be. Trouwens, de verlaging van sommige tarieven zullen notarissen dat voelen. En daarmee bedoel ik, gaan mensen nu specifiek voor januari in actie moeten schieten of snel nadat de wit gestemd is.
Bénédicte Strobbe:Nu niet direct zal er iets moeten gebeuren. Dus sowieso moeten we wachten tot de definitieve tekst er is. Maar ik denk toch wel dat het voor bepaalde mensen zal nuttig zijn om toch eens even langs te gaan bij hun notaris om te horen of ze best iets op maken. Dus een testament. Zeker mensen die single zijn en die eigenlijk toch wel dat willen aangrijpen, die kans. Maar het kan misschien ook wel nuttig zijn voor mensen die al een testament hebben opgemaakt en bepaalde mensen hebben aangeduid. Want op dit moment bestaat er ook al iets in de zin van vriendenerfenis. Dat is eigenlijk iets anders. Dus ja, ik raad het toch wel aan dat mensen die in die situatie zitten, dat ze zich toch best even laten adviseren. Moet er niets gebeuren? Oké, zoveel te beter. Maar moet er wel iets gebeuren, dan is het toch wel belangrijk om daar effectief ook iets voor te doen.
Ellen Wauters:Ja, liever een korte lijn houden. Absolut. De vraag die elke Belg zich wel stelt: wat kunnen we nu doen om die successigerichten zo laag mogelijk te houden? Beste notaris, geef ons tips en tricks.
Bénédicte Strobbe:Een eerste tip: natuurlijk, sowieso moet men geval per geval gaan bekijken. Alles is eigenlijk maatwerk. Dus we luisteren eerst naar de wensen. Wat wensen jullie, wat is de bedoeling? En dan kunnen we gaan zien wat de mogelijkheden zijn. Een eerste tip die toch wel heel vaak kan gebruikt worden, is mensen die kleinkinderen hebben, die kunnen eigenlijk de kleinkinderen betrekken in de erfenis. In feite, kleinkinderen zijn niet de rechtstrikse erfgenamen van de grootouders. De kinderen zijn de rechtstreekse erfgenamen. Maar grootouders zouden kunnen een testament opmaken waarbij ze zeggen: ik geef aan ieder van mijn kleinkinderen een bepaald bedrag. En als dat bedrag niet meer is dan 12.500 euro, dan moet daar eigenlijk niets van erfbelasting op betaald worden. Dus dat is best wel interessant.
Ellen Wauters:Ja, absoluut. Zeker een goede tip om mee te geven. Maar dat is niet in elke situatie zo eenvoudig. Ja, er zijn toch gezinnen waar maar één kleinkind is en anders twee. Hoe gaat het dan? Ja, inderdaad. Het moet natuurlijk wel besproken worden.
Bénédicte Strobbe:In een gezin waar ieder kind evenveel kinderen heeft, is het zeer eenvoudig, dan heeft men het gevoel dat het voor iedereen gelijk is natuurlijk, stel, het ene kind heeft één kind en het andere kind heeft twee kinderen. Dan kan je u de vraag stellen: is dat dan nog zer, dat ieder kleinkind 12.500 krijgt. Maar dat zijn natuurlijk zaken die we bespreken. En ik moet zeggen, er is daar niet één juiste oplossing voor. Alles hangt er eigenlijk vanaf hoe de mensen in kwestie dat zelf als fair en als juist aanvoelen.
Ellen Wauters:Oké, te bespreken. We zijn er toch bezig over schenken, geven. Maar blijkbaar is dat absoluut niet voor iedereen. Gebeurt het soms wel eens dat je als notaris een schenking afvraadt. Ja, toch wel. Zelfs als iemand er belasting mee zou besparen?
Bénédicte Strobbe:Ja, toch wel. Want ik vind schenken, heel vaak wordt het gedaan vanuit fiscaal ogenmerk. Dat wordt eigenlijk soms zelfs een beetje te veel overroepen, want we mogen niet vergeten. Een schenking is in eerste instantie toch wel een gest die je doet. Dat is toch wel iets dat je wil geven aan iemand, omdat je iemand genegen bent, omdat je iemand graag zit, iemand een duwtje in de rug wilt geven. Dus je hebt in eerste instantie al het emotionele aspect. Uiteraard komt daar het fiscale aspect bij. Maar het kan nooit de bedoeling zijn dat om erfbelasting te besparen, dat de persoon in kwestie zich moet zorgen maken over de oude dag. Ga ik wel toekomen, dan ga ik wel voldoende buffer overhouden. Dus wat doen we als we iemand op consult krijgen in een bespreking in het kader van succesieplanning? Dan maken we wel even de foto van het vermogen, dan kijken we van oké, wat is er van vastgoed? Wat denken we dat dat waard is? Wat is er ongeveer van spaarscenten, afhankelijk van de leeftijd, het aantal kinderen. Al die zaken nemen we mee en dan gaan we eigenlijk wat berekeningen gaan maken. En als we zien dat het verschil eigenlijk niet groot is, dan gaan we ook niet overgaan tot een schenking. Als het verschil groot is, dan wordt heel vaak wel overgegaan tot schenking, maar ook maar alleen op een manier als de persoon in kwestie op zijn of haar gemak is, dat die voldoende zal niet goed overhouden.
Ellen Wauters:En stel, ik ben dan op gesprek geweest bij mijn notaris en ik weet, ik kan het me permitteren. Ik beschref dat die schenking ook nog een belasting kan opleveren. Wat is next? Wat is de volgende stap? Wat moet ik doen?
Bénédicte Strobbe:Ja, alles hangt af van de concrete situatie. Stel dat je bijvoorbeeld je huis wilt schenken, vast goed, dan is er sowieso een notariële acte verees, dan wordt er een notariële acte verleden. Stel dat je iets wilt schenken met voorbehoud van vruchtgebruik. De meeste mensen denken dat dit enkel kan voor een huis, maar dit kan bijvoorbeeld ook met een effectenportefeuille. Je kan perfect een effectenportefeuille gaan schenken en zeggen van oké, ik behou mij het levenslang vruchtgebruik voor. Als je dat doet, dat is ook met een notariële acte dat dit gebeurt.
Ellen Wauters:Dus dan zijn de interesse wel voor mij als kind, maar het initiële bedrag blijft bijvoorbeeld dan bij de ouders.
Bénédicte Strobbe:Nee, het is net andersom. Het bedrag komt toe aan de kinderen. De blote eigendom komt dan toe, eigenlijk aan degenen die het krijgen. En de interesten, de opbrengsten, de vruchten, die blijven eigenlijk bij de schenker.
Ellen Wauters:Alweer helemaal. Die notaris fantastisch dat je het even helder stelt. Maar ook belangrijk, betaal je dan belasting op die schenking?
Bénédicte Strobbe:Klopt, inderdaad. Dus als je schenkt, en er is een notariële acte, sowieso die acte moet geregistreerd worden, daar wordt dan schenkbelasting op berekend. Zoals ik u al eerder zei, als we een schenking doen, dan is het ook omdat we ervan overtuigd zijn dat er kan bespaard worden, dat die schenkbelasting minder is dan de erfbelasting, die zou gegeven worden als we niet zouden schenken. Het kan ook zijn dat mensen zeggen dat ik wil gewoon een geldsom overschrijven aan mijn kinderen. Ik wil aan ieder van mijn kinderen een bepaald bedrag geven. Moet ik dat wel doen met hun notaris? Het is wel zo dat mensen eigenlijk een bankgift kunnen doen. Ze kunnen van hun eigen rekening overschrijven op de rekening van de kinderen. Het is niet per se noodzakelijk om daar dan eigenlijk onmiddellijk schenkbelasting op te betalen. Maar er zijn wel een aantal zaken die men daarbij in het achterhoofd moet houden. Dus ik denk dat het sowieso toch nuttig is om een keer langs te gaan bij je notaris om een keer te gaan bespreken. Oké, hoe zien we dat familiaal? Want als je bijvoorbeeld aan het ene kind al iets hebt gegeven, wellicht is het dan de bedoeling dat dat ene kind meer krijgt, of wil je dat dan later rechtgetrokken krijgen. Dat zijn familiale zaken die we moeten bekijken. Maar wat je ook in het achterhoofd moet houden, is dat als je schenkt en je hebt al een zekere leeftijd of je gezondheidstoestand is wat minder stabiel. Houden we daar rekening mee dat als je zo komen te overleden binnen de vijf jaar, dan zullen je kinderen alsnog dat bedrag dat ze geschonken hebben gekregen, moeten aangeven in de aangifte van een laderschap. En dan wordt het bijgetouwd bij de rest van het vermogen dat die erft. Dus ja, dan heb je natuurlijk de fiscale optimalisatie, die is dan eigenlijk niet gebeurd. Dus eigenlijk geval per geval bekijken we eigenlijk van: kijk, is het nuttig om met een acte te werken, is het nuttig om te laten registreren. Maar daarvoor zijn we er natuurlijk, om dat allemaal te zijn.
Ellen Wauters:Zullen jullie nodig hebben? Dus jouw advisies bekijk het geval per geval, maar bekijk ik het hele plaatje. Zoom even uit. Even naar de praktische kant, want ik denk dat veel luisteraars daar ook wel vragen over hebben. Stel, ik ben erfgenaam. Hoeveel tijd heb ik dan om het te betalen? En hoe gebeurt het dan precies?
Bénédicte Strobbe:Een aangifte van een latenschap moet in principe binnen de vier maand na het overleden ingediend worden. Dat is kort. En toch is dat voor veel mensen lang aan. Veel mensen willen daar allemaal zo snel mogelijk komen af mee maken. Maar het is inderdaad wel een termijn die nodig is. Dus in feite, die aangifte van een latenschap, die moet eigenlijk de foto omvatten van alles wat men bezit. Dus, het vermogen, moet daarin uiteen gezet worden. Dat is eigenlijk binnen de vier maand. En nadat die aangifte is ingediend, heb je nog eens twee maanden tijd om de erfbelasting daarop te betalen.
Ellen Wauters:Te betalen. En ik moet dan zelf ook nog iets invullen.
Bénédicte Strobbe:Of ik krijg dat gewoon in mijn brieven, hoe gaat dat? Om de aangifte van een latenschap in te vullen. In theorie is het niet verplicht om bij de notaris langs te gaan. Je kan eigenlijk via Vlabel zijn er formulieren beschikbaar. Maar ik zeg u wel in theorie, want het is echt alles behalve eenvoudig. Het zijn zeer complexe formulieren. Het is soms heel delicaat om zaken te vergeten, om zaken onjuist in te vullen. Dus het is echt wel niet eenvoudig. Je moet eigenlijk al je bezettingen in kaart brengen. Voor wat betreft de financiële toeden, op zich is dat misschien niet zo moeilijk, want je krijgt de lijsten van de bank. Je hoeft eigenlijk maar die bedragen over te nemen. Maar denk maar aan vastgoed. Hoe ga je dat waarderen? Welke waarde moet je daarop kleven? Moet je dat voor de helheid aangeven, voor de helft? Wat was het percentage?
Ellen Wauters:Dat kan wel, maar het is best wel complex. Absoluut. Een website van Label. Wat als er geen geld is? Stel je voor, ik erg een grote woning, maar er is heel weinig spaargeld. Moet die die dan verkopen? Hoe gaat het dan?
Bénédicte Strobbe:Het is inderdaad wel soms een probleem in de praktijk. Omdat op die woning moet inderdaad in principe erfbelasting betaald worden. De fisc wacht ook niet op haar geld. Dus die belasting moet ook betaald worden binnen de zes maand na het overleden. Zowel schieten de kinderen deze som voor uit eigen spaarscenten bijvoorbeeld, of moet er een andere oplossing gezocht worden. Maar dit probleem moeten we toch wel even nuanceren. Want wanneer men als partner erft, de gezinswoning erft, daar is er toch wel een belangrijke vrijstelling in Vlaanderen. Die eigenlijk voorziet dat de gezinswoning niet belastbaar is. In heel veel gevallen is het zo dat het grootste deel van het vermogen, voor veel mensen is dat toch de gezoning, dat de partner daarop niet belast wordt. Dus dat is toch wel een heel belangrijke, inderdaad.
Ellen Wauters:Maar al wel niet zo eenvoudig. Jij komt al eens mensen tegen, vaak uiteraard die iemand verloren zijn, en dan is er die aangifte van een latenschap. Wat is jouw belangrijkste tip als mensen geconfronteerd worden met zo'n aangifte van latenschap?
Bénédicte Strobbe:Ja, persoonlijk, ik denk dat het echt belangrijk is om je te laten bijstaan daarin. Omdat zoals ik al eerder zei, men kan het in theorie wel zelf doen. Maar het is echt niet makkelijk en het is ook heel belangrijk om het goed te doen. Want het gaat niet alleen over het aangeven van je vermogen. Er zijn ook bepaalde aftrekkosten. Je kan ook bepaalde zaken in mindering brengen, je kan bepaalde facturen in mindering brengen. Als je dat allemaal niet weet en je doet het allemaal niet goed, dan loop je eigenlijk graag. Dan betaal je eigenlijk te veel belasting. Het is ook zo dat er bepaalde belastingverminderingen bestaan, dat er bepaalde vreestellingen bestaan, zoals de vreestelling van de gezinswoning. Ja, die ga je niet zomaar krijgen, die moet je inroepen, die moet je vragen in de aangifte van een laterschap. Belastingvermindering kan er zijn voor mensen die een invaliditeit hebben van meer dan 66%. Dit moet je vragen in je aangifte. Er zijn ook bepaalde vermoedens. Heb je een vastgoed verkocht in de laatste drie jaar? Dan moet je ook zeggen wat er met die verkoopprijs is gebeurd. Zijn dat zaken die je vergeet of die je niet opneemt in je aangifte? Ja, de fiscus zal daar genoeg meenemen. En dan komt er sowieso naast de belasting die je moet betalen, zal je een belastingverhoging hebben. Dus ik wil absoluut de mensen niet bang maken, maar ik wil wel de mensen erop wijzen op het belang om die aangifte goed te doen en om je daar echt te laten professioneel bij staan. Dat is echt uitermate belangrijk.
Ellen Wauters:Want ik hoor net dat als ik een fout maak, ook al is het er goed vertrouw, ik sowieso afsteven op een belastingsverhoging. Sowieso, ja, inderdaad. Oké, bij staan adviesvragen. Ik heb heel veel wat geleerd. Dankjewel, Benedict, om het ons allemaal uit de doek te doen. En ik hoop beste luisteraar dat je er ook veel aan gehaald hebt. Heel graag tot een volgende keer bij Zees Notaris.