Van woorden naar waarden: reportage 4e nationaal congres tegen discriminatie en racisme

Bijna 900 mensen kwamen samen tijdens het vierde Nationaal Congres van de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme. Het thema van de dag: Van woorden naar waarden.

Wat betekent gelijkwaardig samenleven in een tijd waarin maatschappelijke tegenstellingen toenemen? Hoe vertaal je gesprekken over discriminatie en racisme naar concrete keuzes en acties? En welke rol spelen bondgenootschap, persoonlijke verhalen en gedeelde verantwoordelijkheid daarin?

In deze reportage hoor je een selectie van de gesprekken, ontmoetingen en inzichten die centraal stonden tijdens het congres. Met bijdragen van onder anderen Ahmed Aboutaleb, Philomena Essed, Marie Ricardo en Typhoon. Daarnaast spreken bezoekers, deelnemers en betrokkenen over wat hen raakt, verrast en aan het denken zet.

Een aflevering over de kracht van woorden, het belang van handelen en de vraag wat er nodig is om van gelijkwaardigheid niet alleen een ideaal, maar ook een dagelijkse praktijk te maken.

Meer weten over het werk van de NCDR? Bezoek www.bureauncdr.nl.

Meer over de Nederland Inclusief Podcast:
In de Nederland Inclusief Podcast gaat Rabin Baldewsingh in gesprek over alle facetten die volgens jou en de gasten concreet bijdragen aan een inclusieve samenleving, waarin gelijkwaardigheid gedragen wordt.

Heb jij vragen of onderwerpen die interessant zijn voor deze podcast. Laat het ons weten en stuur dan een DM (direct message) via LinkedIn of Instagram.

Host: NCDR Rabin Baldewsingh
Redactie & productie: Janine Bonenberg & Marleen Toxopeus (PodcastLeaders)
Promotie: Elif Orhan

Meer over de NCDR 
De Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme is een onafhankelijke regeringscommissaris die is ingesteld om de aanpak van discriminatie en racisme in Nederland te versterken. Dit gebeurde naar aanleiding van de Black Lives Matterprotesten en de Toeslagenaffaire. Deze gebeurtenissen benadrukten de noodzaak van een gecoördineerde en structurele aanpak van discriminatie en racisme. Sinds de oprichting op 15 oktober 2021 bekleedt Rabin Baldewsingh de functie van NCDR. 

Transcript

Speaker 2 0:05

Als ik zeg Nederland inclusief. Wat komt er dan bij jou als eerste naar boven? Dit is de podcast van de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme. Rabin Baldewsingh gaat in gesprek over alle facetten die volgens jou en de gasten bijdragen aan een inclusieve samenleving waarin gelijkwaardigheid gedragen wordt. En in deze podcast gaan we verder dan alleen constateren door juist een brug te slaan naar concrete stappen die jij, ik, de samenleving en overheid vandaag al kunnen zetten.

Speaker 2 0:46

Op 18 juni 2026 kwamen er bijna 900 mensen samen tijdens het Vierde Nationaal Congres van de Nationaal Coördinator tegen discriminatie en racisme. Het thema van de dag van woorden naar waarden. Een dag vol gesprekken, persoonlijke verhalen, inzichten en ontmoetingen over gelijkwaardigheid en inclusie. En de vraag hoe we woorden omzetten in actie. In deze reportage nemen we je mee langs een aantal van de momenten die tijdens het congres centraal stonden.

Speaker 4 1:17

Dat wij hier vandaag samenkomen, is niet vanzelfsprekend. Het laat zien dat in Nederland nog steeds velen zijn die geloven in de kracht van verbinding, in de waarde van gelijkwaardigheid en in de noodzaak om op te komen voor mensen die worden uitgesloten, achtergesteld en anders behandeld op basis van hun persoonlijke kenmerken. Vandaag, beste aanwezige, vindt alweer de vierde editie van dit congres plaats. Vier jaar geleden begonnen we met de ambitie om een plek te creëren waar ontmoeting, kennis en reflectie en actie als het ware, samenkomen. Een plek waar we niet alleen spreken over discriminatie en racisme, maar ook zoeken naar manieren om deze daadwerkelijk terug te dringen. Inmiddels is dit congres uitgegroeid tot een belangrijk nationaal platform waar mensen uit verschillende werelden elkaar ontmoeten, ervaringen delen en samen nadenken over de vraag hoe wij kunnen bouwen aan een samenleving waarin iedereen daadwerkelijk meetelt. Maar laten we eerlijk zijn, we komen vandaag niet bijeen in gemakkelijke tijden. In tegendeel. We leven in een tijd waarin discriminatie en racisme toenemen, een tijd waarin de maatschappelijke tegenstellingen groter lijken te worden, een tijd waarin groepen mensen zich steeds vaker tegenover elkaar geplaatst voelen. Een tijd waarin het publieke debat soms meer lijkt te draaien om het aanwijzen van verschillen dan om te zoeken naar datgene wat ons verbindt. We zien een sterke stijging van meldingen van discriminatie. We zien dat moslimdiscriminatie toeneemt. We zien dat antisemitisme toeneemt. We zien dat antizwart- racisme nog altijd een hardnekkig maatschappelijk probleem is. Mensen met een beperking ervaren dagelijks uitsluiting. De LHBTQIA plus personen voelen zich minder veilig en online haat en ontmenselijking verspreiden zich sneller dan ooit tevoren.

Speaker 4 3:35

Tegelijkertijd zien we een politieke en maatschappelijke discussie die niet altijd verbindt, maar soms juist uit elkaar drijft. Een discours dat mensen tegenover elkaar zetten, dat verschillen vergroot in plaats van overbrugt, dat wantrouwen voet in plaats van vertrouwen versterkt. En juist daarom is het belangrijk dat wij vandaag hier gewoon bij elkaar zijn. Want uiteindelijk gaat de strijd tegen discriminatie en racisme niet alleen over wetten, beleidsstukken, actieplannen of rapporten. Natuurlijk zijn die belangrijk, maar de kern ligt dieper. De kern raakt aan de vraag wie wij willen zijn als samenleving, welke waarde ons richting geven, welke keuzes wij maken wanneer het spannend wordt. Welke principes overeind blijven wanneer de druk toeneemt. Met andere woorden, het gaat vandaag, en wat mij betreft, ook morgen en overmorgen, het gaat over ons moreel kompas. En dat brengt mij, beste mensen, bij het thema van vandaag: van woorden naar waarden, gelijkwaardig samenleven. Met dit thema zetten we bewust een stap verder. Want woorden zijn belangrijk. Woorden kunnen inspireren, woorden kunnen mensen raken, woorden kunnen bewust wording creëren, maar woorden alleen veranderen de werkelijkheid niet. Waarden doen dat wel. Waarden geven richting aan ons handelen, waarden bepalen welke keuzes wij maken wanneer belangen botsen, en waarden bepalen of wij opstaan wanneer mensen worden uitgesloten. Waarden bepalen of wij stil blijven of onze stem laten horen wanneer onrecht zichtbaar wordt. Van woorden naar waarden betekent daarom een beweging van praten naar handelen. Van intenties naar keuzes, van ambitie naar overtuiging. Van goede bedoelingen naar daadwerkelijke verantwoordelijkheid. En daarom staat vandaag het moreel kompas centraal. U heeft dat wel gezien in de foyer toen u binnenkwam, u zult tijdens het programma regelmatig tegenkomen. Niet als decoratie. Niet als een aardig vormgegeven symbool. Maar eigenlijk, beste mensen, eigenlijk als een uitnodiging. Misschien zelfs als een uitdaging. Een uitdaging om positie te kiezen. Want te vaak denken wij dat neutraliteit een veilige plek is. Dat het midden altijd de juiste positie is. Dat we kunnen afwachten tot anderen handelen. Maar discriminatie en racisme vragen niet om afwachten. Ze vragen om keuzes. Ze vragen om richting. Ze vragen om een moreel kompas.

Speaker 2 6:39

Het congres opent met de oproep om niet alleen maar te praten over gelijkwaardigheid, maar ook te kijken naar de keuzes die we individueel en als samenleving maken. En vanuit die gedachte volgt een persoonlijke bijdrage van voormalig burgemeester Ahmed Aboutaleb.

Speaker 6 6:56

Ontzettend leuk om hier te zijn. Toen dacht ik toen ik dit (een mandarijn) thuis had in mijn handen van de week, kijkend naar Marokko-Brazilië, of was het Brazilië -Marokko, dat weet ik niet meer precies. Ik zag daar die fantastische Saibari scoren. Weet u wel, die man van PSV die binnenkort naar Duitsland gaat, ik wens hem een fijne Duitse cursus. Waarom die man ooit gekozen heeft om uit te komen voor Marokko en niet voor oranje? Was dat een bewuste keuze? Was dat een door omstandigheden afgedwongen keuze? Of was dat omdat hij dacht als ik van Marokko uitkom, heb ik intrinsiek meer waardering als mens. Applaudisseren er 38 miljoen mensen voor mij. Wat maakt dat die mensen dit soort beslissingen nemen? Heeft u er wel eens over nagedacht, minister (van Binnenlandse Zaken)? Wat maakt dat zo iemand met zo'n fantastisch verleden in Eindhoven, een paar titels inmiddels, dan niet de keuze maakt om voor Nederland uit te komen? Dat moet u en mij en vele anderen aan het denken zetten. Waar halen we onze trots vandaan? Onze trots. En het gaat hebben niet over bankrekeningen of over een baan over een opleiding, maar waar halen we onze trots vandaan? Ik had afgelopen weekend een heel goed gesprek met een internist uit Amsterdam, een gehoofddoekte mevrouw. En die een deel van haar opleiding in Groot-Brittannië deed, maar toen zij hier in Nederland ooit vertelde naar haar gymnasiumstudie van ik ga arts worden, de eerste bejegening van haar docenten toen daar was, meiske doe dan maar wat rustig aan. Is het iets wat te maken met die verwachtingen dat omdat je een andere geboorteplek hebt in de wereld per definitie wel iets minder zou zijn en minder zou presteren? Iemand van mijn eigen politieke partij, toch niet de eerste de beste, ooit voorzitter geweest van de Partij van de Arbeid, zei toen ik in Rotterdam benoemd werd tot burgemeester: ik vrees dat Rotterdam te laag heeft ingekocht, zou die dat 16 jaar later nog een keer zeggen? Het feit dat ik ergens anders geboren werd, maakte mij een inferieur soort burgemeester voor Nederland. Inmiddels weet Nederland wel beter, maar ik vond het ontzettend grievend. Waarom juist op zo'n dag? Waarom vier je niet met elkaar diversiteit dat we gelukkig zoveel zijn dat dat dus kan? Minister, teken aan de wand. Het kabinet heeft geen enkel iemand van kleur in zijn gezelschap zoals wij nu diversiteit ver staan. Het is een teken aan de wand. Ik neem het de drie politieke partijen ontzettend kwalijk. Zeker D66 die altijd zo ontzettend mond vol heeft over diversiteit. Doe wat je zegt. Doe wat je zegt. Zo ontzettend belangrijk. Rule by example.

Speaker 6 10:18

Wat is het wezenlijke kenmerk van de democratie? Dat weten maar heel weinig mensen. Twee pilaren kennen de mensen, maar de derde niet. De eerste is one man one vote. Iedereen mag stemmen als je aan de voorwaarden voldoet. Twee. De meerderheid mag regeren, dat is een heel basisprincipe van een kabinet. Maar de derde pijler kennen maar weinig mensen. En dat is dat de meerderheid de dure plicht heeft de minderheid te beschermen.

Speaker 2 10:53

Tijdens het congres staat de vraag centraal hoe we de stap kunnen maken van woorden naar waarden. En in dat gesprek mag één naam niet ontbreken, en dat is die van Philomena Essed. Al decennia lang onderzoekt zij hoe racisme doorwerkt in het dagelijks leven en welke gevolgen dat heeft voor mensen en samenleving. Tijdens het congres gaat ze daarover in gesprek met studenten. En na dat gesprek stelt Rabin Baldewsingh haar de volgende vragen.

Speaker 4 11:20

Philomena, wat fantastisch dat je hier was vandaag op ons Nationaal Congres. Wat is je take? Wat vond je ervan vandaag?

Speaker 11 11:30

Ik vond het overweldigend. Ik heb zoveel geleerd. Ja. Ik moet het nog verwerken. Er zijn... Ik heb zoveel geleerd van de mensen en ik heb zoveel geleerd van hoe Nederland nu beleefd wordt. Mijn petje af.

Speaker 4 11:56

Ik heb bijna 900 mensen die hier vandaag aanwezig zijn. De hele dag door. Professionals, politici, maar ook beleidsmedewerkers, mensen die bezig zijn op dit terrein. Kijk, wat is jouw belangrijkste boodschap naar deze mensen toe die hier vandaag aanwezig waren?

Speaker 11 12:14

Zoek bondgenoten en weet dat je niet alleen bent.

Speaker 4 12:21

En als het gaat om racisme, discriminatie, je zei het al in jouw interview dat het echt grote begrippen zijn, grote dingen. Wat bedoelde je nou precies door te zeggen van nou ja, one small step at a time. Dat is gewoon kleine stapjes. Waarom niet grote stappen? Ik heb haast, ik wil Nederland veranderen. Maar jij zegt: doe het rustig aan, wat bedoel je ermee?

Speaker 11 12:45

Dat heeft voor mij gewerkt. Je kunt iets wat meer dan 300 jaar de kans heeft gekregen om zich te vestigen, dat verander je niet zo langzaam... niet zo snel.

Speaker 4 13:00

Gewoon rustig aan, maar er moet wel beweging zijn.

Speaker 11 13:04

Niet rustig aan. Maar neem het tempo wat jij aan kan.

Speaker 4 13:10

Ja, dus niet te rustig aan.

Speaker 11 13:14

Hoe kan ik dat voor een ander bepalen? Je kunt alleen zelf bepalen hoe groot de stappen zijn. En als je grote stappen maakt, dan begin je met iemand anders die ook grote stappen maakt.

Speaker 4 13:30

Een laatste vraag. Je bent in 1984 eigenlijk begonnen met, het was weliswaar je master-scriptie, om het maar zo te zeggen. Maar het is toch wel een pamflet geworden. Alledaagse racisme van de strijd tegen discriminatie en racisme. Je bent een icoon wat dat betreft die dat neer heeft gezet en zo. Als je nu even Nederland beschouwt, want jij volgt Nederland heel nadrukkelijk en zo. Vind je dat we vooruitgang hebben geboekt?

Speaker 11 13:58

Jazeker. Dit congres al, dat er meer mensen over praten, de woorden hebben om er over te praten. Ja, zeker. Zeker vooruitgang. Ja, ik ben echt erg onder de indruk.

Speaker 4 14:15

Maar we zijn er nog niet, hè?

Speaker 11 14:17

Take your time.

Speaker 4 14:19

Dankjewel.

Speaker 2 14:23

En ook vandaag stelden we de deelnemers de vraag: als ik zeg Nederland inclusief, wat komt er dan bij jou als eerste naar boven?

Speaker 1 14:33

Zorgzame inclusieve samenleving.

Speaker 8 14:37

Bittere noodzaak dat Nederland inclusief wordt. Want ik ben nog opgegroeid in een periode dat integratie het toverwoord was, wanneer het gaat over Molukkers. Maar de derde generatie is al geïntegreerd. En voor hen is het belangrijk dat ook zij hun plek weten te vinden in een Nederlandse samenleving, waarin ze zich ook herkent, erkend en geaccepteerd voelen. Daarvoor heb je een inclusieve samenleving nodig.

Speaker 10 15:10

Wat bij mij als eerste naar boven komt, is inderdaad, waar ook vanochtend over gesproken, is de gelijkwaardigheid. Iedere dezelfde kansen en ook geaccepteerd worden zoals je bent. Dus mogen zijn wie je bent.

Speaker 5 15:28

Dat we er nog lang niet zijn en altijd moeten blijven doorgaan. Iedere dag weer.

Speaker 2 15:36

Tijdens het congres neemt het publiek deel aan één of twee van de elf deelsessies over het brede scala aan thema's voor een samenleving vrij van discriminatie en racisme. Een van deze deelsessies richt zich op de positie van Molukkers in Nederland. Welke ervaringen leven er binnen de gemeenschap? En welke lessen zijn er te trekken voor beleid, onderwijs en de arbeidsmarkt? Ik spreek met de sessiebegeleider en een van de deelnemers. Ik heb net uw inspirerende deelsessie bijgewoond. Waar ging deze sessie over?

Speaker 9 16:11

Het ging over de verkenning die we namens de NCDR hebben uitgevoerd in en rond Molukse gemeenschap. Over de positie van Molukkers op de arbeidsmarkt en in het onderwijs. De belangrijkste conclusies zijn dat er nog steeds sprake is van lage inkomens voor Molukse werknemers in het bedrijfsleven op de arbeidsmarkt. Dat er nog steeds problemen zijn in het onderwijs als het gaat om de schooladviezen. Dat er weinig betrokkenheid is en kennis is van docenten over de achtergronden Molukse leerlingen. En ja, dat zijn eigenlijk wel pijnlijke conclusies als je bedenkt dat we nu 75 jaar in Nederland zijn. Dus nou komende zondag, zoals jullie weten, gaat het landelijk Moluks Monument onthuld worden, ingehuldigd worden door een bijzijn van de premier. En ik verwacht dat de premier in ieder geval over herstel voor de Molukse gemeenschap gaat spreken. Dus eerherstel en rechtsherstel.

Speaker 2 17:17

Het was een hele warme setting in de deelsessie. Wat neemt u zelf mee uit wat er in de groep gebeurde en wat er tijdens de deelsessies hier gebeurde?

Speaker 9 17:24

Wat je dus ziet gebeuren is op het moment dat er kennis wordt overgedragen, dan hebben de deelnemers zo'n AHA-erlebnis van oh, dat wist ik niet. Oh, had ik dat nog maar eerder geweten, ik kan mijn mening bijstellen. En dat is geweldig in dit soort sessies. Dat je open en op een veilige manier met elkaar van gedachten kunt wisselen, levenservaringen kunt uitwisselen. En ik vond dat de groep, dit was prima groep vanochtend hadden wij een vergelijkbare groep die ook prima was. We hebben echt gefundeerd kunnen discussiëren met elkaar. Mensen hebben oprechte belangstelling voor de verschillende verhalen die er zijn.

Speaker 2 18:10

En even terug naar zondag. Wat hoopt u dat de concrete eerste stap na zondag zal zijn?

Speaker 9 18:16

Dat de premier aankondigt dat er een diepgravend onderzoek gaat komen naar het antwoord op de vraag waarom de Molukkers in 1951 na drie maanden nog steeds in Nederland waren. Na zes maanden eveneens, en ondertussen 75 jaar wonen in verschillende Molukse wijken. Dat is één. En dat de premier spreekt over eerherstel voor de Molukse militairen die op staande voet ontslagen werden toen ze onderweg waren naar Nederland in 1951. Eerherstel en rechtsherstel. Dat is mijn grote verwachting wat betreft de premier.

Speaker 2 18:52

Wie heb ik hier voor mijn microfoon staan?

Speaker 18:54

Ik ben Arjan van Noort. Ik ben directeur Samenleving en Integratie bij het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Speaker 2 18:59

Hoe heeft u de deelsessie ervaren?

Speaker 19:01

Ja, ik vond het heel inspirerend. Het is sowieso heel goed om met elkaar te over hebben hoe de Molukkers naar Nederland gekomen zijn en welke geschiedenis we delen met hen. En dan om drie jonge vrouwen die hier als deskundige, ervaringsdeskundigen waren. Om die dan te horen hoe ze daarover spreken, wat ze doen, podcasts maken, documentaires, hun ouders bevragen. Grootouders die vaak niks willen zeggen. En daarmee eigenlijk hun plek in de samenleving innemen. En tegelijkertijd hun cultuur ook willen bewaren, maar ook volop meedoen en superfijne mensen om te zien.

Speaker 2 19:37

Leuk. En wat is het belangrijkste inzicht, of het nieuwe inzicht wat u meeneemt na deze deelsessie?

Speaker 19:42

Ik denk vooral dat er nog zoveel onbekend is, dat er zoveel Nederlanders zijn die eigenlijk geen idee hebben dat er wat vooroordelen nog bestaan die zich ook vooral ook de Molukse jongemannen aankleven. Over die tijd in de jaren zeventig met de acties. En misschien ook werd ook naar de motorclub verwezen. En dat type associaties daar hebben die jongens last van. En ja, dat is denk ik een onrechtvaardigheid die we zouden moeten proberen weg te krijgen.

Speaker 2 20:10

Hoe heeft u de rest van de dag ervaren? Heeft u nog iets? Een inzicht van de rest van de dag met zich meegenomen?

Speaker 20:16

Ja, ik vond het interview met mevrouw Essed heel indrukwekkend. Echt een wijze vrouw. Heel bedachtzaam, maar echt hele fundamentele inzichten over de alledaagsheid van racisme en uitsluiting. En ik was ook erg onder indruk van de technologie van dat zwaaien met die letters. Ik denk, hoe krijgen ze dat nou voor elkaar? Een leuke muzikale opening, een mooie speech van Rabin, ook de minister van Binnenlandse Zaken, gaf echt een uit het hart komende toespraak. En Aboutaleb natuurlijk ook. Ik vond het een heel mooie line-up in de ochtend. En ik ben bij de andere workshop geweest die ging over het beeld in de media van moslims. Hoe eigenlijk daar voortdurend toch een vijandig en niet respectvol beeld van moslims in Nederland wordt neergezet. Ook op allerlei plekken waar dat helemaal geen relevantie heeft, wordt dan een vrouw met een hoofddoek... En best wel veel heftige teksten die ook door politici worden geuit. En die hebben hun doorwerking op het samenleven in de samenleving. Ja, dat is echt een groot risico, denk ik, voor ons allemaal.

Speaker 2 21:33

En als ik u als laatste mag vragen, als ik zeg Nederland inclusief, wat komt er dan bij u als eerste naar boven?

Speaker 21:38

Ja, het eerste is: Nederland is van ons allemaal. We zijn allemaal mensen, we willen eigenlijk allemaal hetzelfde. En als we daar met elkaar naartoe werken zonder iemand aan te kijken op een eigenschap, een huidskleur of een geloof, dan wordt de wereld er een stuk beter van.

Speaker 2 21:55

Na afloop van de deelsessies spreek ik nog een van de deelnemers over wat hen uit deze bijeenkomst meeneemt. Wie heb ik hier voor de microfoon staan?

Speaker 7 22:05

Ik ben Sacha. Ik ben beleidsadviseur bij de gemeente Arnhem. Ik werk op verschillende afdelingen binnen de gemeente. En daarbij probeer ik dus het credo 'niets over hen, zonder hen' ook in mijn werk dagelijks toe te passen.

Speaker 2 22:24

Is dit de eerste keer dat jij bij het congres bent of ben je vaker geweest?

Speaker 7 22:28

Dit is de eerste keer. Ik ben ontzettend onder de indruk. Ik heb echt super mooie gesprekken gehad. Heel veel nieuwe inzichten hier kunnen ophalen. En wat Rabin ook zei dat hij geraakt was, dat geldt ook voor mij. Ik heb wel een paar keer met vochtige ogen en ik brok in mijn keel hier gezeten. Heel mooi hoe mensen zich hier ook kwetsbaar durven op te stellen. En de veiligheid en de fijne sfeer er ook naar is dat er goed naar elkaar geluisterd wordt en ook naar elkaar omgekeken wordt. Het voelt echt als een warm bad hier.

Speaker 2 23:02

Ja, leuk. En welke deelsessie heb je? Heb je een deelsessie bijgewerkt en zo ja, welke?

Speaker 7 23:07

Zeker. Ik ben in de ochtend naar de deelsessie gegaan over queer mensen. Erg inspirerend. We gingen uiteen in drie groepen, zeg maar, om op drie vlakken te hebben over wat we beter kunnen doen eigenlijk in onze maatschappij voor trans mensen. Dus dat ging over de zorg, sport en veiligheid. En dat was al gelijk een heel mooi begin om juist in de dialoog met elkaar te kijken van wat zien we wat beter kan en hoe kunnen we dat dan bewerkstelligen. Heel inspirerend.

Speaker 2 23:42

Prachtig. En is er ook één inzicht: een nieuw inzicht of een nieuw iets wat je mee naar huis neemt na dit congres?

Speaker 7 23:50

Zeker. In de tweede deelsessie ging over het toeslagenschandaal. En wat me daar heel erg raakte, was dat er zaten best wat mensen in de zaal en ook natuurlijk bij de sprekers die zelf ook slachtoffers zijn van het toeslagenschandaal. En dat zij zich ook echt weer inzetten voor een beter Nederland. En vertrouwen hebben in elkaar, in andere mensen die dat niet hebben doorleefd en zich daarin gesteund voelen en elkaar in steunen. En ons eigenlijk uitnodigen om dat met hen te doen. Dat vind ik echt fantastisch.

Speaker 2 24:26

Ik wou dat ik erbij was.

Speaker 7 24:28

Ja, ik kan het zeker aanraden.

Speaker 2 24:30

Dankjewel en fijne avond.

Speaker 7 24:32

Dankjewel, jij ook.

Speaker 2 24:36

Gelijkwaardigheid raakt aan vele verschillende groepen en ervaringen. In diens bijdrage staat Marie Ricardo stil bij de positie van de LHBTI Plus-personen, de ontwikkelingen van de afgelopen decennia en de uitdagingen van vandaag de dag.

Speaker 1 24:52

Mijn naam is Marie Ricardo. Jullie horen het al. Ik ben directeur van COC Nederland, de oudste nog bestaande LHBTI Plus organisatie wereldwijd. Het is voor mij echt een onwijze eer om vanmiddag hier bij jullie te staan. Een eer om midden al deze mooie mensen die zich professioneel, maar ik denk meer dan al dagelijks ook persoonlijk inzetten voor inclusie en diversiteit en om de wereld mooier te maken. En wat mij persoonlijk drijft, is het feit dat die strijd die we allemaal voeren, een strijd is waar we nooit alleen in staan. Want het is een strijd die al decennia lang gevoerd wordt. En vandaag wil ik jullie meenemen in een verhaal. Een verhaal die mij zelf hoop geeft, omdat ik terugdenk van waar komen we dan vandaan en waar staan we hier. En een verhaal die voor mij ook representatief is voor hoe wij als samenleving moeten willen zijn. 80 jaar geleden stonden we in Nederland aan de vooravond van de oprichting van de vandaag oudste nog bestaande LBTI Plus organisatie wereldwijd. Op 7 december, toevallig ook mijn verjaardag 1946, maar zo oud ben ik niet, werd het COC opgericht in Amsterdam. Onder andere door verzetsmensen die na de Tweede Wereldoorlog onder geen enkel beding nog onderdrukt wilden worden. Ontstaan uit een droom om als normaal gezien te worden en gedreven door het verlangen naar gelijkwaardigheid en rechtvaardigheid. Die dappere stap van een groep mensen in 1946 om voor het eerst bij elkaar te komen, zich uit te spreken en steun bij elkaar te zoeken, leidde op volgende jaren tot een beweging die Nederland heeft veranderd. We reizen door de tijd. Van de allereerste demonstratie door onze gemeenschap voor gelijke rechten in 1969 naar het einde van strafbaarstelling van homoseksualiteit in 1971 door naar een wettelijk verbod op discriminatie van homoseksualiteit in 1994. Als eerste land ter wereld in 2001 dat het huwelijk opensteld voor paren van gelijk geslacht. Naar een verplichting in 2012 om ook echt voorlichting over LBTI plus personen te geven op scholen. Naar 2023, waarin eindelijk na twintig jaar strijd de rechten van LBTI plus personen in de grondwet verankerd worden. Naar afgelopen dinsdag, toen we eindelijk bereikten dat LBTI plus genezing verboden werd in de wet. En dan vandaag 2026, het jaar waarin er voor het eerst een world pride gehouden wordt in Amsterdam. Dit zijn mooie verdiensten voor de LBTI Plus gemeenschap in Nederland. Voor elkaar gekregen samen met dappere bondgenoten binnen de overheid en de samenleving. Nederland kon zich lang gidsland en voorloper noemen op het gebied van LBTI plus emancipatie. Ook was er vanuit een solidariteitsgedachte steun aan LBTI plus bewegingen in andere landen. In 2020 ging ons ministerie van Buitenlandse Zaken nog strategische partnerschappen met het maatschappelijk middenveld aan, waardoor onder andere COC in 22 landen initiatieven kon ondersteunen en versterken. Ruim 250 organisaties in verschillende landen werden hierbij door COC ondersteund om verschil te maken in hun eigen land onder hun eigen voorwaarden. Nederland heeft hierdoor ook bijvoorbeeld bijgedragen aan het einde aan strafbaarstelling van homoseksualiteit in Botswana. Terwijl we daarop met trots kunnen terugkijken, begrijpt ons allen een gedeeld gevoel dat het niet helemaal lekker gaat met de LBTI plus emancipatie op dit moment. Voorontrustende nieuwsberichten voeden dit gevoel. Ik lig er een paar uit. Zo'n bekende documentairemaker, slachtoffer, homo geweld Venlo. Man mishandelt in Centrum Haarlem mogelijk omgeaardheid. Regenboogpad levend er al drie keer beklad. Geweld tegen homo's bij Cruesgebied Amsterdam. Dit is een greep uit recente nieuwsberichten over geweld tegen een uitsluiting van de regenbooggemeenschap. Berichten waar je buikbrein van krijgt en waar ik persoonlijk poedend om hoord. Wie deze berichten leest en hoort, krijgt het gevoel dat het goed mis is en achteruit gaat met LBTI plus emancipatie. Ik denk dat er een gedeeld gevoel en besef is dat de verworven rechten van LBTI plus personen onder drugs staan. Dit is niet in de laatste plaats ingegeven door de verharding die we in het afgelopen jaar hebben zien toenemen binnen de samenleving. De toenemende mondiale onzekerheid in de wereld leidt tot een bekend patroon. Als mensen onzeker worden en minder houvast hebben, voelt het logisch om op zoek te gaan naar zondeboeken. LBT plus personen, asielzoekers, vrouwen die te geëmancipeerd zijn, noem maar op. Sociale media is in de afgelopen jaren een steeds belangrijkere plek gaan innemen als een arena waar meningen gedeeld worden en de publieke opinie vormgegeven wordt. Hierbij zijn we gezamenlijk in de vuik terechtgekomen van het recht van de sterkste, of beter gezegd, het zogenaamde recht van de hartschrivende. Wie op bepaalde plekken op sociale media kijkt, krijgt de indruk dat er steeds meer weerstand in afwijzing is van LBTI plus personen. Persoonlijke meningen over de noodzaak van een Paarse vrijdag, prijs, regenboog, zebelpraden of zelfs het bestaansrecht van bijvoorbeeld transpersonen, krijgen er ruim baan. Vaak versterkt door persoonlijke meningen van bepaalde politici, zowel in de Tweede Kamer als daarbuiten. Jongeren worden snel en op geniepige wijze de manosphere ingelokt. Onder het mom van advies over zelfverzekerder worden, snel geld verdienen en er beter uitkomen te zien, krijgen ze van influencers problematische denkbeelden over vrouwen, LHBTI mensen en andere minderheden voor geschoteld. Dit leidt weer tot problematisch gedrag op school en op straat. En ja, daarnaast liggen de cijfers er niet om. Het aantal meldingen van geweld en discriminatie tegen de regenbooggemeenschap is de afgelopen drie jaar verdubbeld. Van circa 2500 in 2022 naar circa 5000 in 2025. En uit onderzoek van de Universiteit van Amsterdam in opdracht van de regering blijkt dat 41% van de jongeren niet gelooft in gelijkwaardigheid van LBTI Plus mensen. En als het gaat om zichtbaarheid van LBTI Plus, dan liggen de cijfers nog lager. De jeugd is de toekomst. En we willen een toekomst waar iedereen zichzelf kan zijn. Toch? Landen als Rusland, Hongarije en conservatieve bewegingen in de VS staken afgelopen vijf jaar bijna een miljard euro in het verspreiden van haat en desinformatie over LBTI plus mensen en vrouwen. In de periode daarvoor was dat nog maar 600 miljoen in tien jaar. Dus dit is bijna een viervoudiging. En in landen zoals Hongarije, Slowakije en Rusland worden wetten ingevoerd waardoor LBTI plus mensen niet meer zichzelf kunnen zijn. Of nog erger, in landen zoals Oeganda, Senegal en Irak worden wetten uitgevoerd, waardoor onze gemeenschappen vervolg of gedood worden. En ook in de VS, een voormalig bondgenoot voor onze gemeenschap, gaat het bergafwaarts. In zeker 27 staten is genderbevestigende zorg voor transgender jongeren inmiddels bij wet verboden of zwaar ingeperkt. In staten zoals Florida is wetgeving aangenomen die klassikale discussies over seksuele geaardheid en genderidentiteit op scholen verbiedt of zwaar censureert. Sinds het intrekken van de gender-ex optie op officiële documenten zijn burgers in de VS verplicht te kiezen tussen mannelijke of vrouwelijke geslacht op basis van een geboortebewijs en zijn allerlei identiteitsbewijzen ineens niet meer geldig. Het lijkt wel de wereld op zijn kop. Gevoelens van machteloosheid en ontreddering kunnen de boventoon gaan voeren. Want wat kan je nou doen hieraan? Wat kan je nou echt doen als individu, burger of beleidsambtenaar aan deze zorgelijke ontwikkelingen?

Speaker 2 33:43

Hoe vertaal je overtuigingen naar handelen? En welke rol spelen persoonlijke ervaringen daarin? In zijn bijdrage deelt Tyfhoen zijn perspectief op verbinding, identiteit en verantwoordelijkheid.

Speaker 3 33:55

Ik heb van het leven vrijwel niet verwacht. Gelukkig is nou eenmaal niet te achterhalen. Wat geeft het in een koude voorjaars nacht zingen onsterfelijke nachtigalen over mijn ouders en over de zon. Verlaten plantages en de maros. Dit zijn de helden als het onderkomt. Dit zijn de dagen. Dit is mijn rond. Daadad. Laten we praten. Dit is de stem van vooruitgang van mijn generatie. Dit is de stem van het niet instemmen voor een geleidelijke overgang, maar voor actie. Dit is de stem die nieuwe voorwaarden stelt en niet op basis van het was, want de spiegel, waarin we nog veel te vaak kijken, is gebroken, en sterker nog, het was nooit ons glas. Wat bijzonder om hier vandaag te mogen zijn en te mogen spreken en om iedereen ook te horen om empowered te worden en soms een spiegel voorgehouden te krijgen. De reden dat ik hier vandaag sta is dat ik mijn hele leven bezig ben met het thema thuiskomen. Als artiest, maar ook als mens. Dat is mijn drijfveer. Daarom ben ik muziek gaan maken, daarom ben ik gaan spreken. Met als thema lobbydabassi: liefde is de baas. Maar dat klinkt makkelijker dan het in praktijk soms is. Want ik heb me altijd anders gevoeld. Ik heb altijd me afgevraagd van waar hoor ik nou, waar mag ik mezelf zijn? Kan ik mezelf zijn? Aan de ene kant ben ik die energieke performer en uitbundige mens. En aan de andere kant is er een onverklaarbare eenzaamheid van het echt nergens bijhoren, van het echt nergens thuis zijn.

Speaker 2 36:02

En dan is het na een dagvolgesprekken, ontmoetingen en persoonlijke verhalen tijd om terug te kijken. Wat bleef hangen? En welke momenten maakte indruk? En welke inzichten neemt dagvoorzitter Shayla Sitalsing mee naar huis na deze vierde editie van het Nationaal Congres? Ik sta hier met de dagvoorzitter Sheila. En dit is al voor de vierde keer: Hoe heb je deze dit symposium ervaren dit jaar?

Speaker 12 36:32

Ik vond het een heel mooi, misschien wel de mooiste van de vier, omdat voor mijn gevoel ook heel veel samenkwam, heel veel klikte. We hadden natuurlijk Filomene Accent als gast. En je merkte aan het hele publiek hoeveel ze heeft betekend voor heel veel mensen. Hoeveel mensen op haar schouders staan. Je merkte het aan het enthousiasme dat als mensen gingen voor staan. En toen dacht ik, oh ja, er zitten hier in die zaal allemaal mensen die zijn dag in dag uit bezig met een van de thema's rondom gelijkwaardigheid. En die zien haar een icoon. Sommigen komen hier ook elk jaar en die horen elk jaar de verhalen. En nu zien ze de vrouw aan wie eigenlijk de eerste was die woorden gaf aan waar we mee bezig zijn, die een soort ook bijna zo het wetenschappelijk framework heeft neergelegd voor hoe onderzoek je racisme. En dat merk je nu in zo'n zaal hoeveel dat heeft betekend of hoeveel dat nog steeds betekent voor mensen. Nou, dat vond ik gewoon heel mooi. Er waren heel veel mooie momenten vandaag.

Speaker 2 37:33

Ja, dat vond ik ook. Het was echt overwhelming. Staande ovaties en hele warme woorden. Nu ben je als dagvoorzitter natuurlijk ook de hele dag bezig met de regie en komt alles op tijd. Heb je dan ook nog tijd om er zelf een inzicht uit te halen uit de dag?

Speaker 12 37:49

Ja, uiteindelijk wel. Het is inderdaad heel druk. Ik ben het schema in de gaten aan het houden en oh God, die en die is nu te lang aan het praten. Ik moet hem van het podium vegen. Dus ik ben met dat soort praktische dingen bezig. Maar ik probeer ook heel goed te letten op wat is de sfeer in de zaal, wat komt er uit de zaal? Hoe is de connectie tussen het podium en de zaal? Nemen mensen wat op? En je merkte zeker vandaag. Het is eigenlijk elk jaar met dit congres al zeker vandaag dat het publiek heel erg alles aan het indrinken was. En ik hoorde ook een aantal dingen waarvan ik dacht: oh ja, dat zijn dingen om te onthouden. Marie Ricardo had een mooi verhaal over bondgenootschap en dat je elkaar ook nodig hebt. Mevrouw, het had een mooi inzicht dat het ook kleine stapjes zijn. En dat je soms ook te hart kan gaan. En dat je als je te hart gaat, niet iedereen meekrijgt. En dat de strijd dan heel ingewikkeld wordt. En dat klikt weer met het bondgenootschap. Je moet je bondgenoten hebben en die moet je meenemen. En Taifoen, Glenderen Dami had ook een heel mooi verhaal. Wat doe je zelf? Wanneer heb je voor het laatst gezwegen, was een zin van hem. Ik dacht dat is ook een hele goede. Want zwijgen en luisteren naar iemand anders misschien ook niet zo vaak. Dus nou ja, allemaal van dat soort zinnetjes die dwarrelen dan door mijn hoofd. Als ik dan vanavond in bed lig, dan denk ik daaraan terug. Ben je genoeg om mee naar huis te nemen? Ja, meer dan genoeg. Dankjewel. Graag gedaan.

Speaker 2 39:25

Ook de Nationaal Coördinator tegen discriminatie en racisme en gastheer van het congres, Rabine Baldeusing, blikt terug. Wat neemt hij mee uit deze dag? En welke stappen ziet hij voor de komende periode? We staan hier op het vierde congres. Van woorden naar waarden. Een prachtig thema. Kunt u daar iets meer over vertellen?

Speaker 4 39:44

Van woorden naar waarden, gelijkwaardig samenleven. Nee, kijk, we hebben natuurlijk een paar van die congressen gehad. We hebben veel gesproken. En dit congres was voor mij ontzettend belangrijk, omdat wij wilden benadrukken als Nationaal Coördinator tegen discriminatie en racisme. Dat woorden heel belangrijk zijn, ertoe doen. Maar die waarden zijn nog belangrijker. Want woorden, dat is praten, maar we moeten over tot handelen. En dat is nou precies wat waarde eigenlijk aangeeft. Dus ja, praten is belangrijk, maar handelen is nog belangrijker, want uit handelen komt actie voor. En actie zorgt ervoor dat een samenleving verandert, naar gelijkwaardige samenleving. En ik denk dat dat misschien makkelijk gezegd is, maar het is een enorm effort. En het mooie is dat Erfaal Philomena Set vandaag tegen ons zegt: van joh, weet je, je kunt je stinkende best doen en dat is allemaal prima. Maar neem de tijd ervoor. Want het zijn twee hele grote fenomenen, discriminatie en racisme. Grote stappen snel thuis, gaat het hem niet worden. Met kleine stappen kunnen we ervoor zorgen dat die verandering optreedt. Dus dat is denk ik wat ik echt heel erg belangrijk vond. Wat een paar dingen mij opgevallen is, ik vond het deze keer ook heel erg emotioneel. Omdat ik verhalen hoorde die mensen pijn hebben gedaan. Of hebben gedaan. Die verhalen hebben mensen pijn gedaan. En dat raakte mij. En Shaila vroeg, wat is je take? Nou, dat is die emotie. Die emotie die bij mij opborrelt, omdat ik die emotie gewoon voel van de mensen die hier vandaag aanwezig waren, die zich gewoon zich veilig hebben gevoeld om hun verhaal te delen met ons aan pleid Publiek. En een van die dingen die heel nadrukkelijk gezegd werd, is die pijn, dat moet je omzetten in een kracht. Zorg ervoor dat jouw pijn jouw kracht wordt. En ik denk dat dat echt een hele belangrijke boodschap is. En wat Taifoen net deed, die zei van nou ja, dat kun je proberen te doen. Maar eigenlijk bestrijden van discriminatie en racisme is we business. Het is niet our business. Het is niet één individu die daarvoor. Wij staan er gezamenlijker voor. En hij sloot af met Lobby de Basti. Dus de liefde, is eigenlijk de weg om dat te bereiken. Nou ja, liefde. Omarming. Staan voor een ander. Niet wegkijken. Zo lees ik wat hij inval gezegd heeft. En ik denk dat dat krachtige boodschappen zijn die ik vandaag meekrijg. Kort en goed, echt een heel inspirerend congres. Vierde keer op na de vijfde editie.

Speaker 2 42:31

En de vijfde editie is volgend jaar, of dat is dit najaar?

Speaker 4 42:35

Nee, de vijfde editie van het Nationaal Congres is gewoon volgend jaar juni. Op 24 juni zeer waarschijnlijk zal dat plaatsvinden. Kijk, in het najaar doen we iets moois. Dat heb ik vandaag bekend gemaakt. Dat is de UNESCO Global Forum on Racism and Discrimination. Eigenlijk een VN-top op discriminatie en racisme. Wat wij als nationaal coördinator hebben binnengehaald. Daar werken we op dit moment aan om dat echt een mooi internationaal congres te laten zijn, want ik heb één grote wens, Marleen. Ik heb gewoon één grote wens. Ik wil dat Nederland als het gaat om bestrijding van discriminatie, racisme, moslimhaat, antiswart racisme, de LHBTI. Ik wil dat wij gewoon verdikken, weer een gidsland worden. En daarom onze inzet met al mijn mensen alle 15 die mei bij het bureau zitten, om gezamenlijk gewoon dat UNESCO Global Forum vorm te geven, om te laten zien van Nederland leidt u de weg. We hebben dingen te delen met elkaar. Ja, er zijn grote uitdagingen, ook in Nederland. Maar die droom blijft in wat mij betreft een verbonde samenleving creëren voor onze kinderen en kleinkinderen. Maar dan moeten we dat ook wel willen delen met elkaar. Hey, we business komt hier weer ter sprake. Dus ja, dat is de weg die wij met elkaar moeten bewandelen. Dus ja, er is een Global Forum in oktober 2930. Maar het Lustrum gaan wij dus wel volgend jaar op 24 juni vieren.

Speaker 2 44:00

Van woorden naar waarden. Dat was vandaag niet alleen het thema van het congres, maar ook de rode draad in de gesprekken, verhalen en ontmoetingen. Wat vraagt gelijkwaardigheid van ons in de praktijk? Die vraag klonk de hele dag door. Dank u voor het luisteren naar deze reportage van het Nationaal Congres 2026. Heel erg bedankt voor het luisteren en als laatste nog even dit. Een inclusieve samenleving is iets van, voor en door ons allemaal. Heb jij een concreet idee dat hier bij kan vragen? Stuur dan een direct message, oftewel een dm via Instagram of LinkedIn naar bureau en CDR. En laat ons ook nog even weten via social media of een review wat je van deze aflevering vindt.