Hoe praat je met kinderen en jongeren over suïcide? #24

Een van de allermoeilijkste dingen in het leven van een ouder, is als je je kind moet vertellen dat papa of mama dood is. Dat wordt nog eens extra zwaar en moeilijk als het gaat om suïcide, of zelfdoding, of zelfmoord, of de ‘zelfgekozen dood’. Er gaan verschillende soorten termen voor rond. 

In deze aflevering bespreek ik de complexe en gevoelige vraag: *Hoe vertel je kinderen dat een ouder is overleden door suïcide?* Een onderwerp waar veel ouders en hulpverleners mee worstelen, en waar geen kant-en-klaar antwoord op bestaat. Toch is er wél richting te geven.

**Wat kun je verwachten in deze aflevering?**

* Waarom openheid en eerlijkheid richting kinderen zó belangrijk is, ook als het gaat over zelfdoding.

* Wat de gevolgen zijn van het achterhouden van de waarheid voor het vertrouwen van kinderen.

* Hoe kinderen op verschillende leeftijden informatie verwerken, en hoe je je communicatie daarop afstemt.

* Welke woorden je wél en juist beter niet kunt gebruiken bij jonge kinderen.

* Wat je kunt zeggen over de manier van overlijden – zonder onnodig te traumatiseren.

* Hoe je voorkomt dat kinderen zich schuldig gaan voelen of denken dat ze iets hadden kunnen doen.

* Voorbeelden uit de praktijk van ouders die worstelden met deze moeilijke taak.

* Boekentip: *Twinkel en de Hemelwolk* van Miranda van der Vegt – over suïcide binnen het gezin.

**Kernboodschap:**

Kinderen voelen aan als er iets niet klopt. Door hen de waarheid te vertellen – op een passende, zorgvuldige manier – geef je hen houvast, vertrouwen en erkenning. Je hoeft niet alle details te delen, maar wel dat wat nodig is om het verhaal kloppend en veilig te maken.

🔗 **Handige links en bronnen:**

* Boek: *Twinkel en de Hemelwolk* – Miranda van der Vegt

* Meer over verliesbegeleiding bij kinderen: www.academievoorverlies.nl

💬 Heb je na het luisteren vragen of wil je je eigen ervaring delen? Stuur me gerust een bericht. Of deel deze aflevering met iemand die hier mogelijk steun aan kan hebben.

Voor meer informatie bezoek de website Leoniekvandermaarel.nl.
Je kunt je ook inschrijven voor webinars of nieuwsbrieven. 

Transcript

Dit keer ga ik het hebben over een ingewikkeld onderwerp. Hoe praat je met kinderen en jongeren over suïcide? Want een van de allermoeilijkste dingen in het leven van een ouder is als je je kind moet vertellen dat papa of mama dood is. Dat wordt nog eens extra zwaar en moeilijk als het gaat om een suïcide. Of zoals het ook wel noemen een zelfdoding of zelfmoord of de zelfgekozen dood. Er gaan verschillende soorten termen voor rond. Regelmatig word ik gebeld met de vraag Mijn partner is dood. Hij heeft zich gesolliciteerd, maar ik heb dat niet aan de kinderen verteld. En wat moet ik nu doen? Nou, allereerst ben ik daar natuurlijk heel erg blij dat iemand contact met mij zoekt, want dat betekent al dat deze persoon wel graag de waarheid wil vertellen aan het kind, maar niet weet hoe. Want hoeveel pijn doe je je kind als je die waarheid gaat delen? Ik denk direct aan een gesprek wat ik had met een vrouw en haar man had zich gesolliciteerd en zij had aan haar kinderen verteld. Zijn hart stopte met kloppen.

Nou, dat is een hele goede start, vond ik, Want dan denk ik gelukkig heb je dus niet gelogen tussen aanhalingstekens tegen je kinderen, Want ik denk één van de grootste waarden binnen gezinnen is dat kinderen eerlijk moeten zijn. Jokken wordt vaak zwaar bestraft en kinderen groeien op met eerlijkheid als grootste goed. Tenminste, daar ga ik even van uit. Dat hoeft natuurlijk helemaal niet voor iedereen zo te zijn. Maar hoe is het dan? Of hoe zou het dan zijn als je niet eerlijk bent tegen je kind over wat er met mama of papa of misschien wel opa of oma of tante of oom enzovoorts is gebeurd? Dan ontstaat er een vertrouwensbreuk. Kijk, het gaat om. Eerlijkheid boven alles, zou ik willen zeggen. En dat heeft verschillende redenen. Het vertellen over suïcide is een zwaar en emotioneel beladen onderwerp. Maar die eerlijkheid is écht cruciaal. Want kinderen voelen vaak aan als er iets niet klopt. Ze hebben enorme voelhorens. Als je de waarheid achterhoudt, dan. Ten eerste gaan ze denken waarom vertel je me dat niet?

Heeft het met mij te maken? Heb ik iets gedaan? Uhm. Maar ze kunnen d'r ook verward door raken, of wantrouwend. En we kennen dat allemaal wel. Dan zit je te praten met iemand en dan komt je kind binnen en dan ga je gauw fluisteren. Want ja, je kind kan het maar beter niet horen, want die of die mag dat niet horen en daar worden kinderen ook onzeker van. Vaak vraag ik ook aan de mensen wie weet het wel al in de omgeving en dat doe ik ook. Om een risico inschatting te maken van hoe snel zal deze informatie ook bij het kind terechtkomen? Niet dat dat uitmaakt, want ik blijf ervan overtuigd dat je dit zo snel mogelijk aan het kind moet vertellen. Maar als iemand zegt ja, iedereen weet het al, nou, dan ga ik. Dan ga ik er toch wel op aandringen dat ie tenminste aandringen. Ik Ik ben niet degene die bepaalt, maar ik kan wel uitleggen dat het dan wel belangrijk is dat je echt zo snel mogelijk je kind vertelt wat er werkelijk is gebeurd.

Want we willen gewoon niet dat het kind van een andere waarheid hoort. En reken maar dat dat gaat gebeuren als er meer mensen van afweten. Ik kan me nog een situatie van Nou, het is echt jaren geleden herinneren dat een meisje van zes haar moeder verloor door suïcide en dat de kinderen in haar klas dat wel wisten. Ik weet niet meer waarom zij het dan wel wisten. Dat doet er ook even niet zo heel veel toe. Maar de kinderen in haar klas wisten het wel. Maar het meisje had van papa gehoord dat mama te veel pillen had geslikt. Ik denk ook ga er maar aan staan als vader dat je moet zeggen dat mama zich verhangen heeft. Nee, dat dat. Je bent in paniek en je je gooit er gauw iets in waarmee je hoopt dat het kind de minste pijn krijgt. In ieder geval, dit meisje werd aangesproken door een kindje uit de klas. Dat vertelde de juf mij later. En het kindje had gezegd Jouw moeder heeft zich opgehangen en we weten allemaal hoe kinderen kunnen zijn.

En het meisje heeft staan stampvoeten en zei niet waar? Mama heeft de verkeerde pillen geslikt. Maar later hoort het meisje van vader dat het inderdaad klopte wat het kindje uit de klas had gezegd. En je kunt je voorstellen wat er dan met dit meisje gebeurde toen ze hoorde dat dat kindje uit de klas het wel wist, maar zij niet. En weet je, ik maak hierbij ook altijd een beetje. Het is een heel oppervlakkig vergelijk, dat begrijp ik heel goed. Maar heel veel mensen? Ik in ieder geval wel. En als ik dit deel met anderen, hoor ik het van anderen ook. Heel veel mensen weten nog hoe je hoorde dat Sinterklaas niet bestond. In mijn geval gebeurde dat op het schoolplein. Ik weet zelfs nog dat een klasgenoot haar naam Chantal heette. Ze. Nee, Sinterklaas bestaat niet. En wel waar? Nou, ik wilde het niet geloven. Ik ging natuurlijk dat hele concept Sinterklaas verdedigen. Maar ik ging naar huis en ik zei tegen m'n moeder Chantal zegt dat Sinterklaas niet bestaat en mijn moeder zei Dat klopt, Sinterklaas bestaat ook niet.

Ik heb me heel erg belazerd gevoeld. Het ging alleen maar om Sinterklaas. ging eigenlijk over. Geen groot onderwerp. Misschien voor mij op die leeftijd wel, maar je kunt je voorstellen wat er gebeurt met een kind als over als over zoiets groots niet de waarheid wordt verteld. Maar hoe kun je dan suïcide uitleggen aan kinderen? Het is natuurlijk allereerst heel begrijpelijk dat je geshockeerd bent als je geconfronteerd wordt met zelfdoding en je heus niet in één keer in staat bent om de juiste woorden paraat te hebben om te zeggen tegen je kinderen. Ik had laatst een mevrouw in mijn praktijk kamer en ze heeft zo'n zelfde situatie aan de hand gehad. Niet zo lang geleden. En zij zei tegen haar kinderen Er wordt nog uitgezocht hoe papa is doodgegaan. Dat gaf haar de mogelijkheid om tijd te winnen en om uit te zoeken hoe snel of sorry niet hoe snel. Hoe ze dit kon gaan vertellen was natuurlijk een hele mooie manier om tijd te rekken zonder dat ze hoefde te jokken tegen het kind. En op die manier kon zij hulp zoeken.

Ze heeft mij gebeld. Leonieke hoe kan ik dit nu doen? En we hebben het daarover gehad en ze heeft daar goeie tips uit gehaald vond zij. Ik bedoel, natuurlijk vind ik dat ik goede tips geef, dat snap je. Maar zij kon daar ook echt wel wat mee. En toen heeft ze het wel kunnen vertellen aan de kinderen. Als je het gaat vertellen is het van belang dat je je past, dat je je aanpast aan de leeftijd van het kind. Want elke leeftijdsgroep begrijpt verlies en moeilijke onderwerpen anders. Voor jongere kinderen kun je spreken over een ziekte in het hoofd en uitleggen dat een persoon veel pijn voelde en dacht dat dit de enige oplossing was. En voor tieners kun je natuurlijk veel dieper ingaan op mentale gezondheid en emoties, afhankelijk van hun vermogen om die complexe zaken te begrijpen. Maar wat heel lastig is, is dat je in feite niet kunt zeggen papa wilde dood als we het even over papa hebben, want papa wilde niet dood. Daar ga ik even van uit hé. Maar. Maar wat papa wilde was dat dit wat nu allemaal bij hem speelde.

Dat dat zou stoppen. Dat horen we natuurlijk ook zo vaak van mensen. Dit moet stoppen. Ik wil dit niet meer. En we horen het ook van mensen bij die een poging doen en daar toch levend uitkomen en dan later zeggen ja, ik wilde niet dood, maar ik wilde vooral dat gevoel niet meer hebben. Meestal gaat een depressie vooraf aan zelfdoding, maar dat hoeft natuurlijk helemaal niet altijd zo te zijn. Iemand kan ook in een psychose raken. Ik denk meteen aan het boek van Miranda van der Vegt. Zij heeft het boek geschreven Twinkel en de hemel Wolk. Haar man heeft zich ook gesolliciteerd, maar echt in een psychose. En dat is dan een prachtig boek, ook om te gebruiken bij jongere kinderen. Maar als er een depressie aan voorafging, dan kun je aan de kinderen vertellen dat mensen om verschillende redenen dood kunnen gaan en dat sommige doodgaan door een ziekte. En depressie is zo'n ziekte. Depressie zit in het hoofd, je ziet het vaak niet, maar het is wel degelijk een ziekte en de gevolgen van een depressie zijn dat je steeds slechter kunt nadenken en dat het steeds moeilijker wordt om je te beseffen dat je belangrijk bent voor andere mensen.

En mensen die depressief zijn kunnen zelfs denken dat de wereld beter af is zonder hen. En zo hoorde ik van een moeder dat haar man had gezegd Ik wil niet dat mijn kinderen zien hoe ik de afgrond in glij. En om die reden heeft hij uiteindelijk een einde aan zijn leven gemaakt. Terwijl dit natuurlijk wat hij nu heeft gedaan voor zijn kinderen waarschijnlijk vele malen erger is. Ik kan dat natuurlijk niet bepalen, want we kunnen het niet vergelijken, maar ik kan ervan uitgaan dat die suïcide vele malen erger is dan wanneer de kinderen hadden gezien hoe slecht het ging met papa. Je kunt ook uitleggen dat het steeds moeilijker en moeilijker voor iemand wordt om het leven nog leuk te vinden. En als het kan geeft daar dan ook voorbeelden bij van hoe kinderen dit wellicht al hebben kunnen zien in het dagelijks leven met hun ouder en uiteindelijk kun je zeggen dat papa of mama of wie dan ook niet meer verder kon en een einde aan zijn leven heeft gemaakt. Gebruik daarbij eenvoudige woorden die passen bij de leeftijd van het kind en zorg ervoor dat je open vragen blijft stellen en dat je ook open blijft staan voor hun vragen.

Vaak krijg ik ook de vaak de vraag moet ik dan alles vertellen? Kijk, ik denk dat je bloederige details mag vermijden. Het is wel van belang dat je uitlegt hoe papa heeft gedaan, want dat willen ze wel weten en durven ze die vraag wel te stellen. Ik heb daar dadelijk wel een voorbeeld van. Want hoewel eerlijkheid belangrijk is, hoeft dat niet te betekenen dat je ieder detail deelt. Hij beschermt kinderen wel tegen traumatische beschrijvingen die misschien meer goed kunnen doen dan kwaad. Zeker bij jongere kinderen. Als papa zich verhangen heeft, dan kun je vertellen dat papa een touw om zijn nek heeft gedaan en zichzelf heeft verhangen. En dan kun je ook nog zeggen verhangen is dan het woord dat wij gebruiken. Maar vertel direct daarbij dat ze dit nooit zelf moeten proberen, want op het moment dat je dit probeert, ga je zelf ook dood. Je kunt het ook stapsgewijs oppakken dat je eerst zegt dat papa zichzelf heeft opgehangen. Want verhangen is best wel een ingewikkeld woord voor kinderen. En met de tijd kan dan de vraag komen hoe doe je dat?

Of je kunt het misschien met de tijd zelf vertellen. Ik vind zelf altijd maar goed, dat is natuurlijk best lastig hè? Ik ben rouw therapeut, al 25 jaar. Ik vind zelf altijd dat we dat we. Dat het onze plicht is om aan kinderen alles te vertellen en dat we het niet zo ver willen laten komen dat kinderen heel angstig zo'n vraag moeten stellen. Dus ik vind dat zij moeten weten wat, hoe het in elkaar zit en wat de waarheid is. Maar ik zit hier achter deze microfoon en ik heb makkelijk praten. Ik hoef het niet te doen. Gelukkig maar. Misschien jij als je luistert dat wel? Of misschien ken je iemand die dit nu aan de hand heeft en die dit wel moet moet gaan doen. Dus je moet je ook. Je moet het ook kunnen als ouder. Dus ik kan hooguit zeggen waarvan ik weet dat het goed is voor kinderen, blijkt ook uit onderzoek. Kinderen willen de waarheid weten. Daarmee krijgen ze vertrouwen in jou als ouder of in de ouder. Uhm.

Maar jij of de ouder moet het doen. Kijk, als iemand voor de trein is gaan staan of gesprongen of is gaan liggen is sorry, ik maak het nu heel erg plastisch en heel visueel. Ik vind dat altijd lastig hè, want we zeggen altijd iemand is voor de trein gesprongen, maar is ie gesprongen of is ie daar gaan liggen? Dat dat weet ik dan vaak niet, maar het is wel zo'n term die we gebruiken. Dan zou je kunnen zeggen dat papa zich door de trein heeft laten overrijden. Je hoeft dan niet te vertellen hoe papa gevonden is en dit heeft vaak consequenties voor de opbaring. Daar moet je dan natuurlijk wel weer wat over zeggen. Dus je zou dan kunnen zeggen papa is zo kapot dat we hem niet meer kunnen zien of we kunnen alleen nog maar papa's gezicht zien. De rest is te kapot. Maar ook dit kan al een hele hoop fantasie bij de kinderen oproepen. Dus stel ik altijd de vraag als je daar vragen over hebt, mag je me dat altijd stellen of mag je me die altijd stellen?

En wees dan ook voorbereid dat je dan een eerlijk antwoord gaat geven he. Blijf echt open staan voor al die vragen dan. Iets wat natuurlijk enorm speelt is dat kinderen het gevoel kunnen krijgen dat zij iets hadden kunnen doen om de situatie te voorkomen. Kijk als papa, ik blijf maar hebben over papa. Maar nogmaals kan dus ieder ander zijn. Maar als papa altijd moe was en snauwde tegen de kinderen omdat hij zo weinig kon hebben of als de kinderen thuiskwamen dat hij dan snel naar boven ging, dan kunnen de kinderen het gevoel hebben dat het hun schuld is dat zij iets hadden kunnen doen om die situatie te voorkomen. Ik moet nu denken aan een jongetje van zes. Ik had het hele gezin toen in begeleiding. Hun vader had zich gesubsidieerd en dat jongetje had gezegd Als ik nou de sleutels van de auto had verstopt, dan had papa niet naar het bos kunnen rijden. En papa heeft zich uiteindelijk in t bos verhangen. En het is van vitaal belang dat we kinderen geruststellen dat de keuze voor suïcide, dat zij daar niets aan kunnen doen, dat dat niet hun schuld is.

En je mag ze ook laten weten dat er volwassenen zijn om ze te beschermen en hen te helpen. En dat het kind nooit verantwoordelijk is voor wat de ouder doet. En het is ook heel belangrijk om te blijven benadrukken dat papa echt heel veel van ze hield. Het is natuurlijk enorm lastig, want een kind kan altijd nog denken ja maar was ik dan niet leuk genoeg om voor te blijven leven? En dat kunnen we echt niet zomaar weg praten. Dat blijft zitten, maar door telkens weer te halen. Papa hield heel veel van jullie. Als je foto's kijkt, kijk eens hoe leuk papa naar jullie kijkt. Ach papa vond het altijd zo leuk om met jullie naar de voetbal te gaan of al die voorbeelden aan te halen. Dan proberen we nog dat een beetje in balans te brengen, maar het echt helemaal wegkrijgen is echt heel lastig. Laatst nog had ik een kind van tien jaar en ze had aan haar moeder gevraagd denk je dat papa aan ons dacht toen hij het deed? En moeder had daar heel eerlijk antwoord op gegeven.

Wat ik echt heel knap van haar. En ze had gezegd ja, dat weet ik niet, dat weet ik gewoon oprecht niet. En ook vroeg dat meisje Maar kom papa dan niet langer doorleven voor ons. En deze moeder, die dat proces van depressie met haar man heel lang al had meegemaakt, kon in alle eerlijkheid antwoorden. Ik denk juist dat hij het zolang heeft volgehouden omdat hij niet bij jullie weg wilde. Wat ook ingewikkeld is, is als je meerdere kinderen in het gezin hebt en het ene kind wil wel weten hoe papa het gedaan heeft en het andere kind niet. Dat vraagt dus wel om maatwerk. Daar kan je niet. Ook wij als behandelaren kunnen dan niet een kant en klaar antwoord geven. Dus het is dan veel meer uitzoeken met de ouder die overleeft. Van hoe zou je dit aan kunnen pakken? Hoe ken jij je kinderen? En onlangs heeft de moeder daar ook heel adequaat op gereageerd en die had toen tegen het ene kind het oudste kind gezegd. Want het oudste kind wilde het niet weten, want moeder had gezegd Willen jullie weten hoe papa het gedaan heeft?

Nee, ik wil het niet weten, had het oudste kind gezegd en het jongste kind had gezegd van wel. En toen had deze moeder gezegd Ja, jij wil het niet weten, maar jouw zusje wil het wel weten, dus ik ga het haar wel vertellen. Maar dat gaf de oudste wel de mogelijkheid om voorzichtig te gaan vragen. Maar met welke letter begint het dan? Hoe papa het had gedaan? En de moeder had het gegeven. Nou, beide meisjes waren gaan nadenken, maar ze kwamen er niet uit. Vervolgens werd het tweede letter gevraagd. De O. Het was nog steeds niet duidelijk voor ze. Toen de derde letter en uiteindelijk heeft moeder het hele woord moeten spellen in de lucht trouwens. En ze vroegen dan Nou, schrijf het maar in de lucht, mama. En toen heeft moeder het woord tau in de lucht gezet, geschreven. En toen snapte ze het. Maar het kan. En op een hele geleidelijke manier bij ze binnen. En ook, ja, eigenlijk ook op een hele zachte manier, doordat moeder het zo in de lucht schreef.

Dus het respecteren van de behoefte en de grenzen van elk kind is van belang natuurlijk. En soms betekent dat dus dat je individuele gesprekken aan moet gaan wanneer dat nodig is. Maar zorgt ervoor dat ze wel weet dat ze op elk moment hun vragen mogen stellen. Eerlijk is eerlijk praten over zelfdodingen. Eerlijkheid bouwt, bouwt vertrouwen en eerlijkheid creëert een veilige omgeving waarin kinderen hun emoties kunnen uiten. En dat helpt hen ook om gezonde manieren te ontwikkelen om met verlies om te gaan. Want door open en eerlijk te zijn, laat je zien dat moeilijke onderwerpen bespreekbaar zijn en dat ze niet alleen staan in hun verdriet. en dit zal de verdere rouwverwerking bij kinderen en jongeren ten goede komen. En ze weten dan dat ze bij jou als ouder terecht kunnen. En naast dat alles is het ook van groot belang dat kinderen hun ouders kunnen vertrouwen. Als op enig moment blijkt dat dit niet kan, dan zal het kind echt, misschien wel tot in de lengte van dagen, de ouder niet meer vertrouwen. Want als je zoiets groots achterhoudt, hoe kan ik jouw dan nog vertrouwen?

En hoe kun je dan in de toekomst informatie overbrengen op je kind? Geen enkele ouder wil dat er een vertrouwensbreuk komt en dat is ook vaak de grote motivatie om de waarheid over suïcide te vertellen. En het is nooit makkelijk om het erover te hebben. Maar met empathie, geduld en die eerlijke benadering kun je kinderen en jongeren helpen om ook dit moeilijke onderwerp te begrijpen, maar ook te kunnen horen. Kijk, uiteindelijk staat. Ja, het is even een open deur hoor, maar hun welzijn staat voorop En jouw rol als ouder of als verzorger is cruciaal in het bieden van die steun en begeleiding. Want dit moet een kind altijd van zijn ouder horen en niet van een hulpverlener. Je wil echt voorkomen dat een kind het van een ander hoort dan de belangrijke persoon die het kind dagelijks om zich heen heeft. En als een kind het van een ander hoort, dan ben jij als ouder daar niet bij om het kind op te vangen met dit soort hele grote dingen. Heeft het kind de op de opvang nodig van de hechtingsfiguur?

Wat ik ook nog toe wil voegen bij dit moeilijke onderwerp is dat omstanders het ook heel moeilijk vinden. Het is al moeilijk. Daar heb ik een andere podcast over opgenomen. Het is al heel moeilijk om eerlijk en open met kinderen over de dood te praten. Maar dat wordt nog eens een keer extra moeilijk als het over suïcide gaat. En het is niet alleen moeilijk om met kinderen over suïcide te praten, maar ook over de achterblijvende partner. Dus kinderen komen extra alleen te staan als hun ouders in gesubsidieerd heeft. Scholen zitten ook vaak met handen in het haar. Hoe gaan we dit doen? Hoe maken we dit bespreekbaar? Hoe gaan we hier om met de klas? En iedereen wordt bang dat zijn eigen ouders zich ook suïcidaal werd. En dat is ook iets waar je kinderen in gerust kunt stellen. Dus ik denk even weer aan die moeder die verteld had over die depressie van de vader dat nu als zij huilt, dan wil haar oudste dochter meteen dat ze stopt met huilen. Want die oudste dochter denkt als je huilt wordt je depressief en als je depressief wordt pleeg je zelfmoord.

Dus ik heb deze moeder ook gezegd iedere keer als je huilt kun je tegen je kind zeggen Ik huil, maar dat gaat weer over. Ik ben niet depressief en ik maak ook geen einde aan mijn leven. En ik heb ook echt met moeder besproken dat zit niet in jou en dat herkent ze ook, dat zit niet in haar. Het depressie kan ook in aanleg aanwezig zijn en dat kan zich ontwikkelen. Dat kan zich bij iedereen ontwikkelen, maar bij deze moeder zit dat niet in haar. Deze moeder kan ook vol overtuiging zeggen dit zit niet in mij, dit zal ik nooit doen. En toen heb ik ook gezegd zeg dit dan iedere keer tegen je kind, want deze geruststelling hebben zij nodig. Want suïcide, ja. Ik bedoel, kinderen die worden geconfronteerd met een overlijden van een ouder zijn al bang dat de andere ouder overlijdt. Maar als iemand het ook nog een keer zelf gedaan heeft, dan hebben ze helemaal geen grip meer op in. Hoe kan ik nou voorkomen dat mijn andere ouder zich ook suïcide werd?

Nogmaals een ingewikkeld onderwerp. Ik snap heel goed als je hier vragen over hebt. Voel je vrij om contact op te nemen via mijn website. Leonieke van der Maarel. NL Stel je vragen en of boek een consult als jij ouder bent en je loopt vast met je kind. Ik hoor graag van je! En ik hoor eigenlijk helemaal niet graag van je, want dat betekent dat je in deze situatie zit. Maar als je erin zit voel je uitgenodigd om contact op te nemen en ik wens je voor nu ja het allerbeste. Dag!