Luisteren naar Gebouwen: De school van Axel Ghyssaert

(English below) Luisteren naar gebouwen is een podcastreeks binnen Think Public Space, gemaakt door onderzoeker Angelique Campens en sound designer Raf Enckels. In deze reeks verkennen we gebouwen, architecten en de verhalen die zich in en rond die plekken afspelen, gedragen door de stemmen van mensen die er gebruik van maken of maakten.  

Vandaag staat het werk van Axel Ghyssaert (geboren in 1933) centraal. Meer bepaald het schoolgebouw dat hij ontwierp in 1974: Basisschool De Linde in Sint-Kruis, Brugge. Vanuit deze plek leren we zijn manier van denken kennen: een architectuur die werkt op het onderbewuste, via licht, oriëntatie en de relatie tussen binnen en buiten.   

Samen met architectuurhistoricus Jos Vandenbreeden, de kinderen en de leerkrachten  verkennen we de ruimte via klank en stem. De kinderen stellen vragen, kijken en luisteren en worden zo misschien wel de scherpste critici van het gebouw. De muziek die we horen doorheen het gebouw is het nummer Occam River 1. Een compositie van Eliane Radigue, Julia Eckhardt en Carol Robinson.  

___

(English) Listening to Buildings is a podcast series by researcher Angelique Campens and sound designer Raf Enckels, exploring architecture through the voices of those who inhabit it.  Today, the work of Axel Ghyssaert (born in 1933) takes centre stage. More specifically, the school building he designed in 1974: Basisschool De Linde in Sint-Kruis, Bruges. From this place, we come to understand his way of thinking: an architecture that works on the subconscious, through light, orientation and the relationship between inside and outside. Together with architectural historian Jos Vandenbreeden, the children and the teachers we explore the space through sound and voice. The children ask questions, observe and listen, and in doing so, perhaps become the sharpest critics of the building.  The music we hear throughout the building is the piece Occam River 1, a composition by Eliane Radigue, Julia Eckhardt and Carol Robinson.

Transcript

Speaker 0:03

Dit is een podcast van onderzoeker Angelique Campens en sounddesigner Raf Enckels over architect Axel Ghyssaert, geboren in 1933. We kijken en luisteren naar zijn schoolgebouw, dat hij ontwierp in 1974, de basisschool De Linden in Sint Kruis-Brugge. Van hieruit leren we zijn manier van denken over architectuur kennen. Samen met architectuurhistoricus Jos Vandenbreeden, de kinderen en de leerkrachten, verkennen we de ruimte via klank en stem. De muziek die we horen doorheen het gebouw is het nummer Occam River 1, een compositie van Eliane Radigue, Julia Eckhardt en Carol Robinson.

Jos Vandenbreeden 1:08

Een interieur of een woning waar je in woont, moet in je onderbewustzijn ook kunnen werken. En dat is goede architectuur. En dat vinden we ook bij Axel Ghyssaert.

Speaker 3 1:28

Geluid van kinderen en juf.

Jos Vandenbreeden 1:37

Ghyssaert werkt met contrasten wit, zwart en een aantal grijs waarden daartussen. Dat zie je ook aan de kleding van die man. Hij heeft een strikje aan dat totaal contrasteert met zijn strakke en uniforme kleding in zwart. Dat strikje is een accent. En zo legt hij ook accenten in het interieur van woningen. Ik zeg niet met strikjes, maar met sommige kleinere elementen.

Natuur als ontwerpelement (Nature as a design element)

Hoe begin je aan een school? (How do you start building a school?)

Axel Ghyssaert 2:15

Ik trek de natuur binnen, zoveel mogelijk. De oriëntatie van het gebouw is daarvoor zeer belangrijk, langs welke kant moeten je uitkijken, langs de kant waar de zon binnenkomt of langs de andere kant waar het zicht groter is. Dat de wandelingen erin zeer geboeid gemaakt worden door altijd perspectieven te creëren die altijd anders zijn. En die in feite je tuin nog groter schijnen te maken, dat je geen begrenzing aan voelt. Ik laat het aanvoelen als natuur, maar wel geordend. Een geordende natuur. De natuur, zowel als de architectuur, wordt zoveel mooier als je de speling van de zon er nog eens bij hebt. Alles begint te leven en te veranderen. Dus een vaste constructie krijgt ook leven. Dat is telkens een creativiteit die nodig is volgens de mogelijkheden. Voor wie bouw je? Hoe begin ik aan het gebouwen aan iets dat ik nog nooit gedaan heb, voor school? Ja, al scholen waar ik geweest ben waren allemaal slechte gebouwen, dat wist dat ik dat niet meer op die manier mocht doen, ja, en dat was een grote koer om te spelen maar het is al wat je hebt.

Jos Vandenbreeden 4:14

Verder kon je niet gaan dan hij in sommige gebouwen gegaan is. Tot op het einde die zuiverheid proberen te bewaren. En dat is heel belangrijk. Compromisloos bouwen. In zekere mate is hij is en blijft hij een rebel in architectuur, maar op een beheerste manier. Hij maakt statements. Elke woning is een andere statement. Een les in leven op een andere manier. Architectuur moet beleefd worden, en of dat nu de grootste impulsen vanuit de architect komen, of dat er een goede band ontstaat tussen de architect en de bewoners, dat is allemaal in het teken van zich goed voelen in een woning.

Speaker 8 5:27

Mogen wij binnenkomen. We zijn hier met de architect van het gebouw.

Speaker 9 5:36

Mogen we hier zitten (...) wat is er hier anders aan jullie school: dat de gangen buiten zijn in plaats binnen.

Axel Ghyssaert 5:42

Dat is een zeer goed opmerking.

Speaker 9 5:45

We hebben een terras op onze klas. Ik vind het leuk aan een teras dat we veel vogels kunnen zien tijdens zijn les en soms éénkhoorntjes.

Axel Ghyssaert 5:54

Ah, ja. u hebt hier eekhoorntjes ook.

Speaker 9 5:58

Waarom wou je eigenlijk hellingen en geen trappen?

Axel Ghyssaert 6:03

Ergens vind ik het aantrekkelijk dat je van de gelijkvloers naar de verdieping kan gaan zonder opletten waar je je voeten juist moet zetten, dat het een veel betere verbonden is tussen de twee verdiepingen. Want mijn idee is altijd om goede communicatie te hebben met buiten. Ik ben iemand die zeer geïnteresseerd ben in natuur. En ik verbind altijd de natuur met het gebouw.

Speaker 7 6:36

Ik vind het leuk dat alle klassen dicht bij elkaar zitten en dat er zoveel natuur en bomen en bossen zijn, dan voel je je vrij.

Speaker 9 6:44

Maar ga je altijd zorgen dat je zo de buitenlucht ziet en dat de vloer zo verbindt met de gangen en zo?

Axel Ghyssaert 6:51

Dat probeer ik altijd als het mogelijk is. Altijd maar in het idee van de verbinding buiten en binnen. Als het materiaal kan doorlopen, heb je het gezien in een bepaald gebouw. Ook dezelfde vloer buiten en binnen, heeft het gevoel dat buiten dezelfde ruimte is als binnen en omgekeerd.

Speaker 7 7:13

Ik heb nog een vraag: waarom zijn eigenlijk alle klassen boven? En géén één beneden.

Axel Ghyssaert 7:19

Het is terug in het idee van vereenvoudiging. Vereenvoudiging en het concept. Hoe ga ik daar dan beginnen? Hoe ga ik dat allemaal indelen? De zaken een beetje bij elkaar brengen. Beneden is allemaal administratie en alle soort dingen. Dan heb je ook de turnzaal bijvoorbeeld. Die voor de twee lagen bereikbaar is. En je moet dan een keer in het plan kijken nu. In feite is het de éénvoud zelf. In feite is bijna een vierkant dat gewoon uitgesneden is. Om maximale eenvoud niet eenvoudiger nog kan maken. En als je dat kunt doen in de maximale eenvoud, dat je het niet meer kan verbeteren, als ik het zo mag zeggen. Ik zeg het eerlijker wijze dat je het niet meer kan verbeteren.

Speaker 10 8:13

Ben je blij dat je dit gebouw hebt gebouwd?

Ontwerpen rond de locatie en ruimte (Designing around the site and space)

Axel Ghyssaert 8:18

Ik ben telkens blij dat ik een opdracht krijg, en maak je nog zelf ontwerpen? In feite ben ik 90 jaar, ik zou wel willen, maar ik kreeg geen opdrachten een beetje groter worden en mij mij een opdracht geven als ik er nog ben. Het terrein is ook een l-vorm, en op die manier heb ik toch een maximaal aan ruimte kunnen behouden rond het gebouw, wat je in feite daardoor de functies van buiten uit al kan aanvoelen. Je kunt dan al aanvoelen hoe de klassen ingedeeld zijn, ingebouwd in het gans het geheel. (Wat gebeurd er hier?) We bekijken het gebouw. Wat vind je van het gebouw?

Speaker 2 10:16

Leuk.

Axel Ghyssaert 10:17

Leuk. Ik heb het getekend en laat het uit voeren.

Speaker 2 10:25

Heb je het ook betaald?

Axel Ghyssaert 10:27

Nee, ik heb het niet betaald. Goeie vraag.

Speaker 8 10:35

Een maal 1, een maal 1 is 1, 2, 2, 2 is 4. En nogmaal 5, 6, 4, 1, 5 is.

Axel Ghyssaert 10:45

De kinderen voelen het aan dat ze zich vrij voelen in dit gebouw. Door de eenvoud van de indeling en de afwerking. Ze voelen zich zodanig vrij dat ze zichzelf kunnen zijn. Het is dat het meest aanvoelt dat ze zo spontaan zijn in dat gebouw. En los. Ze voelen dat ze niets kunnen misdoen met een gewoon weg te doen wat dat ze willen. Dus ieder klaslokaal is een eenheid wat je volledig alles op zichzelf hebt. Een eenheid waar je je eigen vestiaire hebt een eigen toilet.

Speaker 2 11:36

Ja, hier komen we binnen de klas, nu.

Axel Ghyssaert 11:40

En dat is in een sas waar je je inkom hebt zoals je je thuis kan voelen. En wat je dan in de leefruimte komt met een verlenging naar de openluchterassen die ook beschermd zijn tegen de zon. Die terrassen kunt op verschillende manieren opvatten, je kunt lesgeven. Het is direct verbonden met de klas die volledig beglaasd is, zodanig dat één echte eenheid vormt tussen buiten en binnen, hetgeen dat je normaal in de gebruikelijke schoolgebouwen vindt met gangen, dat heb ik hier absoluut willen vermijden door die gangen te vervangen door een soort doorlopend balkonnen die afgeschermd zijn aan de andere kant met borstwering, die een beetje breed is, maar bestaat uit een plantenbak.

Speaker 9 12:50

Maar dit is de eerste verdieping. Ja, maar er is geen tweede verdieping op onze school. Sorry.

Axel Ghyssaert 12:57

Overal heb je de opvatting om alles in zwarte rubber te bekleden. Zodanig dat de kinderen het eigenlijk het echte karakter vormen van gans het leven in de school met de kleuren van hun eigen kledij. Als men me zegt dat ik enkel maar zwart-wit kies, is het nooit enkel dat zwart-wit, omdat ik de natuur volledig insluit met het gebouw. Dus dat ik al de kleuren van de natuur vind en de kleuren van de kinderen.

Speaker 8 13:35

Nu lopen we rechttoor in de gang langs de binnentrap (...) we gaan hier nu een gebouw zonder kleur, en we zien er ook heel veel groen zijn ook veel bomen, planten bloemen en gras. We kunnen pas eten als het stil is. Ik ga pas door als wij stil zijn.

Een les in radicale eenvoud (A lesson in radical simplicity)

Jos Vandenbreeden 14:35

We gaan rustig al wandelen, ik wil niemand zien lopen naar onze plaats. Sfeer kost niet veel als we een beetje terug gaan naar het einde van de 18de begin 19de eeuw met Claude Nicolas Ledoux. Het mooiste ontwerp dat Le doux gemaakt heeft, is het huis voor de arme man. En je ziet daar op die mooie prent die hij maakte. Een man zitten op een steen naast een grote boom. Had die man niks te verliezen. Hij had de natuur. Dat is het sumum van de architectuur. De eenvoud en de integratie in de natuur. En die man leefde van dag tot dag, van uur tot uur. Hij zat op zijn steen en sliep op de grond en hij had een boom als dak in de winter in de zomer met het bladerendek een beetje beschud van de regen en daarboven de grote sterrenhemel waar je kunt van dromen.

Axel Ghyssaert 16:46

Dus je zit voor het witblad. Hoe ga je daar aan beginnen?

Speaker 11 16:51

Eigenlijk begin ik gewoon een beetje te tekenen en dan zie ik eigenlijk wel waar ik alles zal plaatsen. Dus ik ben gewoon begonnen met een paar lijnen, dus ik heb een platte grond en een gevel.

Axel Ghyssaert 17:05

Wat is het vertrekpunt van uw tekeningen? Is dat geïnspireerd vanuit de school of van het gebouw?

Speaker 11 17:12

Nee, niet echt het gebouw van de school, maar ik heb wel een beetje mijn eigen huis erin verwerkt. Dus bijvoorbeeld dit stuk. Dat is een beetje mijn eigen woonkamer. En dan heb ik er nog wat dingen bij toegevoegd. Bijvoorbeeld een zwembad en hier een chillplekje voor bij het zwembad.

Axel Ghyssaert 17:34

Ja, het is enorm goed gedetailleerd. Want je hebt gedacht echt aan alle details die je nodig hebt om goed te wonen. Een woning is iets is een gebouw die niet alleen mooi moet zijn, maar automatisch heel praktisch.

Speaker 7 17:52

En wat je telkens goed voelt, ik moet alleen nog maar hier een keuken toevoegen, want die is nog niet helemaal klaar. Je hebt de keuken er niet bij, hier zal ik zo'n keuken in dit hoekje maken.

Axel Ghyssaert 18:07

Waar kom je eigenlijk binnen?

Speaker 5 18:10

Ah ja, eigenlijk, oei, ja hier zeker?

Axel Ghyssaert 18:19

Het staat er niet op, hè?

Speaker 9 18:20

Nee.

Axel Ghyssaert 18:21

Dat je kunt niet binnen.

Speaker 6 18:22

Nee, het is gewoon een wit huis.

Axel Ghyssaert 18:27

Wit.

Speaker 6 18:28

Moet dat wit zijn? Ja, ik heb het liefst een wit huis.

Axel Ghyssaert 18:34

Waarom? Maar zwart kan ook mooi zijn.

Speaker 6 18:38

Soms vind ik zwart zo. Dat laat mij denken aan slechte emoties.

Axel Ghyssaert 18:43

Ja, maar je staat voor iemand die zwart ziet. Maar wit is ook goed, he?

Speaker 5 18:51

Dat is mijn oprit en hier kom ik binnen.

Axel Ghyssaert 18:54

Een tuinhuisje.

Speaker 5 18:55

Nee, dat is zo een ingang een pijl. En dan hier is een fontein.

Axel Ghyssaert 19:01

Welke richting? Heb je een oriëntatie gekeken wat dat zuiden en het noorden is.

Speaker 5 19:08

Nee.

Axel Ghyssaert 19:10

Dat is wel belangrijk, he? In een plan. Waar leeft je liefst waar de zon schijnt, is goed dat je je tuin veel betrekt, in de woningen. Met die hoekige vorm, zit je meer in het groen

Speaker 10 19:33

Als je binnenkomt, dan heb je eerst de gang en heb je een deur en het toilet en een kast waar je alles kan waar je schoenen kan zetten en zo.

Axel Ghyssaert 19:41

Dat is natuurlijk altijd moeilijk als je op de uiterste kant binnenkomt, dan is dat heel ver om aan de andere kant te geraken. Als je een plan maakt, weet je al een beetje op voorhand hoe je een beetje gaat lopen in het huis. En als je nu de inkom hier zou gemaakt hebben in het midden, dan zijt je overal dichtbij, en waarom moet dat lijk een kasteel zijn.

Speaker 8 20:15

Maar gewoon het is gelijk een voorbeeld.

Speaker 9 20:16

Maar het kan gewoon een grote villa.

Axel Ghyssaert 20:19

Een grote villa.

Speaker 9 20:20

En als ik daardoor ga, dan land ik in een zwembad. Ik heb een zwembad en een voetbalveld. En dan heb je een groot zwembad. Smal maar groot. Een trampoline, zoiets of.

Axel Ghyssaert 20:33

Een trampoline, naast u bed?.

Speaker 9 20:35

Kijk, hier een atletiekruimte voor mijn dieren. Dat is onder mijn bed. En dan heb je een speelkamer met een glijbaan en een ballenbad. En dat is een ballenbad. En ook met disco lichtjes. En kan ook een band pakken om met een band in de glijbaan te gaan.

Axel Ghyssaert 20:49

Dus het is echt een droomhuis van u. Ja, proficiat.

Speaker 8 20:55

Ja, het was wel een hele mooie projecten. Maar dat is dat jullie die dingen ook kunnen maken.

Speaker 10 21:03

Ja, we gaan een keer een applaus geven.

Speaker 8 21:09

Ik heb het gekomen. Ja, dat is een veter

Speaker 11 21:16

Nu heb ik het ontwerp getekend door een echte architect. Ik kan echt zien. Ik wil dit zien. Nu ga ik het niet meer weggooien.

Speaker 9 21:24

Ik kan zien (....).

Speaker 7 21:27

Dit is een echt plan 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10. 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, wie niet weg is gezien.