Grip op de Chaos #92: De AI-muur tussen VS en China, Europa's stroomfile en benzine in Russische vliegtuigen

Rens en Pepijn sluiten het seizoen af met een wereld die nét niet uit elkaar valt. Amerika gooit de deur dicht voor zijn eigen AI-modellen, China kopieert ze gewoon en zet ze open en downloadbaar op internet, en AI-godfather Yoshua Bengio waarschuwt intussen dat we het hele ding verkeerd om bouwen. 

Europa staat ondertussen vast in de aansluitwachtrij van het stroomnet, waar in 2024 voor 7,2 miljard euro aan groene stroom de prullenbak in ging. In Den Haag probeert een opvallend jonge minister de stikstofknoop te ontwarren met doelsturing in plaats van Haagse stalvoorschriften, terwijl buiten de hittegolf duizend Fransen het leven kost en wij ons hardop afvragen of dit het kantelpunt is. 

En o ja: Trump sloot een miljardendeal in oorlogsmetaal waar zijn zonen toevallig aan verdienen, en Rusland kiept autobenzine in zijn vliegtuigen. Daarna: hoofd leeg, zomerstop, 7 september weer terug.

De nieuwe AI-koude oorlog: VS versus China

• De VS hield de release van een krachtig OpenAI-model tegen voor niet-Amerikanen, twee weken na het verbod op Mythos. China antwoordt met Z.ai: een gedistilleerde versie van Anthropic 4.8 en GPT 5.5, open-weighted, downloadbaar en even goed in hacken. The Verge
• Yoshua Bengio (Turing Award, meest geciteerde computerwetenschapper) pleit voor Scientist AI: niet trainen om mensen te pleasen, maar om claims over de wereld te beoordelen. Eerlijkheid inbouwen vanaf dag één, net als passieve veiligheid in moderne kernreactoren. Zijn non-profit: LawZero

Europa's energie-file en het Grids Package

• Bijna de helft van de Europese stroom is hernieuwbaar, maar het net is gebouwd voor één centrale en eenrichtingsverkeer. 375 gigawatt aan projecten staat in de wachtrij, meer dan de hele Europese windcapaciteit. In 2024 ging 7,2 miljard euro aan groene stroom verloren.
• Het Grids Package: vergunningen van vijf à tien jaar naar maximaal twee, acht energy highways (Bornholm Energy Island, Harmony Link, Great Sea Interconnector) en 1,2 biljoen euro tot 2040. De bottleneck zit niet in Brussel, maar in nationale uitvoering.
• En Bulgarije is het nieuwe Hongarije: premier Radev blokkeert het 21e EU-sanctiepakket tegen Rusland. EUobserver

Stikstofplannen: van middelsturing naar doelsturing

• Het kabinet wil de uitstoot in 2035 drastisch omlaag: boeren 46% minder, industrie en mobiliteit 50%. Tweederde komt van koeien. Minister Jaimi van Essen zet zones in rond natuurgebieden en wil supermarkten laten meebetalen aan afzet.
• De echte verschuiving: doelsturing. Den Haag schrijft niet langer de stal of techniek voor, maar stelt de norm per grondsoort en laat boeren, onderzoekers en ondernemers het oplossen. Brandstof voor landbouwinnovatie in een land dat na de VS de grootste landbouwexporteur ter wereld is.

De hittegolf en klimaatverandering

• World Weather Attribution: deze Europese hittegolf was vijftig jaar geleden vrijwel onmogelijk. Frankrijk telde zo'n 1.000 extra sterfgevallen, Spanje 108 in vier dagen, vooral 65-plussers. Europa is goed voor 36% van alle hittegerelateerde sterfte wereldwijd.
• In Nederland nog geen oversterftecijfers, wel zinderende nachten die honderd keer vaker voorkomen dan in 2003 en een recordhoge natteboltemperatuur. Plus het airco-dilemma: koelen warmt de wereld verder op. Het Nationaal Hitteplan via RIVM

Trump, wolfraam en familiebelangen

• Terwijl de VS met Kazachstan onderhandelde over een van 's werelds grootste wolfraamreserves, verdienden de zonen van Trump en handelsminister Lutnick al aan diezelfde deal. Dominari Securities nam een belang van 20%, Cantor Fitzgerald haalde 210 miljoen op. De NYT telde veertien bedrijven met familiebanden en federale steun, samen goed voor meer dan 8,9 miljard dollar.

Ruslands brandstoftekort

• Door de oorlog, het conflict met Iran en steeds effectievere Oekraïense droneaanvallen op raffinaderijen overweegt Rusland gewone autobenzine te gebruiken in lichte vliegtuigen. Lager octaangehalte, hoger risico op motorklop en explosies. Yahoo News

Tips en sidequests voor de zomer

• Kijken: het nieuwe seizoen van The Bear en Rivals. Lezen: Jaknikker van Peter Buwalda en Een haas in huis van Chloe Dalton.
• Rens' tip tegen de eeuwige deadlinemodus: sidequests. Kleine zijmissies zonder doel, zonder LinkedIn, zonder dat ze hoeven te slagen. Leer een goocheltruc, bak een brood, bel iemand die je een jaar niet sprak. 28 side quests worth taking

De meeste mensen kennen Rens van BNR, of als dagvoorzitter. Maar Rens schuwt ook het TV-werk niet en heeft programma’s voor RTLZ en voor SBS (Goed Nieuws vandaag) gemaakt.

Pepijn werkt aan innovaties voor een mooiere wereld. En combineert daarbij drie disciplines: ondernemen, NGO’s en politiek. De laatste tijd vooral gericht op impact investing en het mogelijk maken van moonshot CO2-innovaties.

Transcript

SPEAKER_00 0:01

Van harte welkom bij aflevering 92 van Grip op de chaos. De podcast over techklimaat en macht, waarin we proberen om de chaotische wereld van nu een beetje behapbaar te maken met mij, Rens Dion en bij mij, Pepij van Dijk.

SPEAKER_01 0:14

Ja, wat gaan we doen vandaag? Het is de laatste uitzending voor de zomer. We gaan sowieso de volgende onderwerp behandelen: de AI-race. De VS is bezig China te weren. Maar haalt China de VS gewoon nu in? Europa staat in de energiefile, gaan we eindelijk tempo maken. Ga het hebben over de stikstofplannen, want stoppen we nu eindelijk een keer met het slopen van de natuur. Ja, en toch wel een vraag die na deze warmte wel relevant is: leren wij nou iets van deze hittegolf? Dat zijn mooie onderwerpen, denk ik. Eerst nog even wil ik van jou weten, Rens, ga jij vannacht oranje kijken om drie uur.

SPEAKER_00 0:50

Ik zit in een enorm dubio. Ik heb gewoon een podcast opname om 9 uur. En bij de vorige wedstrijd was ik al tot drie uur gaan kijken. En toen merkte ik wel, ochtends vroeg, ik word wel wakker, maar ik ben niet het allerscherpst. Een paar zinnetjes komen er net niet lekker uitrollen en dat soort dingen. Dus ik vind het wel een probleem. Aan de andere kant, ik ben heel erg bang dat ik een iconische wedstrijd ga missen. Dus mijn tactiek nu is om negen uur naar bed. En dan doorhalen. Dus 9 uur bedoel je? Ja, en dan vijf of drie opstaan en dan doorpakken. En alleen of maak je de alle vrouwen. Nee, nee, nee. Nou, mijn oudste dochter die zei nou, maar pap, ik ga wel kijken. Dus dat triggert mij ook een beetje om wel op te gaan staan. Als zij allemaal zeggen, nou laat maar lekker zitten. Dan denk ik ook dat ik denk, nou, dan kijk ik morgen ochtend wel.

SPEAKER_01 1:43

Ja, ik was toch een plan om een tropenrooster door te trekken. En als ik toch wakker lig, wat vaak gebeurt dus de laatste weken toen het zo warm was, dan sta ik wel op, denk ik. Maar als ik doorslaap, misschien toch wel. En als we verliezen, dan is het dan zijn we er toch uit. Dus het is te terug geworden. En als we winnen heb ik nog een potje hiernaar. Dat is een beetje pragmatische aanpak.

SPEAKER_00 2:03

Oké, oké. Allright. Volende te bespreken deze week in deze laatste uitzending voor de zomer. Dus ik zou zeggen, we gaan snel naar onze rubriek. En het is pas maandag.

SPEAKER_01 2:18

Ja, ik wil jou graag een verhaaltje vertellen dat ik las in de New York Times over de corrupte wereld van Trump. Er was weer eens een miljarden deal. En zijn zonen verdienden er deze keer aan. Dit verhaal is goed verteld groot stuk in New York Times. Het is consistent, het is gemeen, het is cynisch en het is totaal voorspelbaar corrupt gedrag. Want daar gaat het nu over. Kritie en mineralen staan in het centrum van dit verhaal. We hebben allemaal wolfraam nodig. En wolfraam wordt ook wel oorlogsmetaal genoemd. Dat is een heel zeldzaam hard overgangsmetaal wordt het officieel genoemd. Internationaal het Engels heet het tungsten. Je hebt het nodig voor raketkoppers, taaljagers en chips. Kan altijd uit China. China is om een van de rare reden, handelstarieven, denk ik. Zes keer duurder geworden. Dus we kijken nu allemaal naar Kazdagstan, waar een heel groot deel van die reserves ligt. Dat doet Trump natuurlijk ook. Heeft daarvoor 18 miljard aan leningen en garanties voor en het vooruitzet gesteld. Maar tot nu toe klinkt het allemaal nog oké, toch? Ja, precies. Dus door die achtermerking, daar moeten we heen. Wie gaan er als eerste heen? De zoontjes Trump. samen met de zoontjes Lutnik. En Ludnik is de handelsminister die deze hele deal moet onderhandelen. Dus de zonen van de twee leiders hebben bedrijfjes die daar volledig van profiteren. Zowel van die leningen die de overheid geeft, als gewoon van de keiharde opbrengsten van die wolfraam. Het is echt interessant. Ik heb dat hele stuk gelezen. Het is een web van bedrijfjes en consultancyfees, et cetera, waar het om gaat, dus binnen zes dagen na de ondertekeningen van die federale leningen, was er een bedrijf voor 20% eigendom van de Trumpers, dat daar meteen op intekende en de deal kreeg. Openlij corruptie niet normaal.

SPEAKER_00 4:04

Ja, je zou zeggen dat verberg je nog een beetje. Maar nee, dit is open en bloot als ik er zo naar kijk.

SPEAKER_01 4:11

Sterker nog, dit is dankzij de New York Times weten we dat nu. De 14e keer dat deze twee families, nogmaals, Lutnik, was al heel rijk handelsminister geworden, en Trump was al heel rijk president geworden. Dit doen. Het is voor ongeveer 9 miljard, hebben ze nu aan federale steun binnen. En al die bedrijven kunnen opzetten. Die dus profiteren van de geopolitieke macht van de VS.

SPEAKER_00 4:34

Ik moet een beetje denken aan, je hebt de laatste tijd zegt iedereen bij dit soort dingen heel snel, dit is late stage capitalism. Het laatste stadium van kapitalisme en dan stort alles in één. En dat is een enorme concentratie van kapitaal en macht. Een klein groepje mensen en bedrijven bezit een heel groot gedeelte van het vermogen en verrijkt zich steeds meer. Hier zien we dat wel langskomen.

SPEAKER_01 5:01

Dat democratie uiteindelijk overgaat in een dictatuur en dictatuur weer, et cetera. En terugkomt met democratie, maar daar moet je heel veel pijn voor leiden. Maar dat is ja, laten we hopen dat het snel ten einde is. Want dit kan natuurlijk echt niet.

SPEAKER_00 5:12

Nee. Goed, dat was toen. Jij had vorige week ook druk bezig met Rusland en Oekraïne natuurlijk. Oekraïne aan de winnende hand. Zijn jij heel blij. En wat we de laatste weken elke keer zien, is dat die strategie van Oekraïne om elke keer die olieraffinaderijen aan te pakken, steeds meer de oorlog dichter bij de normale Rus brengt.

SPEAKER_01 5:37

Ja, het is echt een strijd om de minds geworden bijna. Dus als de Russen doorkrijgen hebben, worden ze zelf gebombardeerd en worden ze misschien een beetje zagrijnig over deze oorlog van Poetin. En er is ook iets wat nu zo heet dat het front van achteren in elkaar kan storten. Dus niet zozeer omdat de Oekraïners of het Westen voor dat merder zo goed zijn in het terugduwen van het front. Maar omdat eigenlijk de steun voor het front aan de Russische zijde afbrokkelt. En dat heeft Poetin ook gezegd in zijn toespraak afgelopen week, we hebben wel een probleem. En ik heb een één klein leuk dingetje opzien voor jou. Dat eigenlijk wel een soort symbool is voor het probleem dat Rusland aan het krijgen is. Want die Oekraïense drones doen het steeds beter, die worden steeds effectiever. Raken raffin naar de rijen, vlakbij Moskou, mind je. Dat is echt, het is haal in de fik dat het nu aan het overwegen is, omdat ze zo weinig brandstof hebben voor vliegtuigen, om autobrandstof te gebruiken. Maar dat kan toch helemaal niet kan toch helemaal niet in een vliegtuigen? Nee, dat kan ook helemaal niet. Het schijnt er een beetje op te sputteren. Je moet anders voor kleinere vliegtuigen gebruiken, begrijp ik. Door het lagere octagehalte. krijg je een enorme kans op explosies van die vliegtuigen. Ik wil graag dit bericht een beetje geloven. Dit was uit een blog. Maar ze zijn echt het idee aan het testen. Ze krijgen nieuwe Chinese motoren. Allemaal noodmaatregelen om te zorgen dat ze overeind blijven. Het is naïef om te denken dat de Russen even gaan verliezen. Maar er is echt iets wel aan de hand. En die Oekraïners zijn nu aan het duwen met onze steun, heb ik vorige week uitgelegd. Om ook de winter, die komt er toch weer aan, ondanks dat we het nu allemaal heel warm hebben. Die wordt weer heel erg zwaar voor die Oekraïners. Want in de winter hebben ze gewoon die enorme kou. Nu worden ze enorm gebombardeerd door de Russen altijd. Dus dat is echt wel een hoop vol iets.

SPEAKER_00 7:18

Ik wilde nog iets anders bespreken. Mijn favoriet onderwerp. Namelijk AI. Twee weken geleden waren wij, of een aantal weken geleden waren wij al heel vroeg met het roepen van kijk naar dat mythos model. Twee weken geleden is dat ook verboden door de Amerikaanse regering. Daar mag geen enkele niet-Amerikaan aan werken. Technisch gezien tekent dat een wereldwijd verbod op mythos en Fable Five, soort het vriendelijke variantje ervan. En deze week heeft Trump het vrijgeven van een krachtig model van de concurrent van Anthropic tegengehouden, Open AI. En ook hier mag geen enkele niet-Amerikaan dit weer gaan gebruiken. En wat je dus ziet, zijn eigenlijk twee dingen. Eén. De Amerikanen denken echt wel, dit is behoorlijk gevaarlijk voor cybersecurity. Het ding kan zo goed hacken dat je dus echt snel binnenkomt.

SPEAKER_01 8:11

Dat is de reden voor de mensen die minder AI zijn dan jij. Ze kunnen heel goed hacken. Dus infiltreren in alle systemen en alle kwetsbaarheden blootleggen. En daarom komt er nu een verbod.

SPEAKER_00 8:22

Ik kwam twee berichten tegen vorige week. Er waren weer kwetsbaarheden ontdekt die er al waren sinds de tijd dat Clinton president is. Het was ook mooi een foto van Clinton. Wat doet hij hier? Oh ja, dat is zo lang geleden. Dit gat stond al dus 30 jaar open. En het tweede is dat Mythos ook niet binnen uren, maar binnen een aantal kwartieren geloof ik, het Pentagon was binnengedrongen. Niks had gedaan natuurlijk, maar ze konden dus daar ook het Pentagon binnendringen. Dus je snapt wel dat de Amerikaanse regering zegt, nou laten we dit nou even niet gaan doen. En je snapt ook dat ze zeggen, wij gaan hier een machtsspel mee spelen. Dus ook niet, laten we zeggen, bevriende lidstaten die er alvast even in mogen kijken en bijvoorbeeld mogen gebruiken om hun eigen verdediging op te trekken. Nee, wij gaan hier echt het machtspel mee spelen. Dus dat is nieuwsfeit 1. Nieuwsfeit 2 is, en dit is echt nog maar 24 uur oud. De Chinezen, er is natuurlijk een enorme strijd gaande tussen de Chinezen en de Amerikanen wie heeft het beste model. De Chinezen hebben net een paar uur geleden Z.AI gelanceerd, het nieuwe model. Dat is een noemen ze een gedistilleerde versie van een combinatie van Chat GPT en Entropic. En gedistilleerd is, je moet het een beetje zien, is dat je dan hebt toegang tot het model. Jouw model gaat heel veel vragen stellen aan dat andere model. En zo distilleer je eigenlijk het meest krachtige gedeelte van dat model. Het is een beetje, als je sterke drank gaat maken, je krijgt minder volume, maar meer alcohol erin. En zo kunnen de Chinezen eigenlijk met veel minder rekenkracht wel hele krachtige modellen bouwen.

SPEAKER_01 10:02

Dan wel toegang tot mythos.

SPEAKER_00 10:05

Ze hebben het op minder krachtige modellen gedaan. Maar waar ze nu in de benchmarks uitkomen, is dat het waarschijnlijk niet zo krachtig is als dat mythos over all. Maar dat het wel even goed kan hacken. En misschien het beangstige hieraan is dat het een, dat noemen ze een open-weighted. Dat betekent dat het downloadbaar is. Ik denk dat je wel een hele grote computer moet hebben, maar het is dus niet zo dat het op de computer van Anthropic staat en dat jij een wachtwoordje moet hebben. Nee, je kunt het gewoon downloaden op jouw computer. En dan mag je het lokaal gebruiken en bijvoorbeeld ook lokaal aanpassen aan hoe jij het wil. Nou, als je dan hebt over de veiligheidsdiscussie, die is dan hier meteen mee weggeslagen. Want ja, er is al dus een hack tool door de Chinees op de markt gebracht, kon je al downloaden.

SPEAKER_01 10:52

En waarom doen die Chinezen dat? Ze hebben niet dezelfde belangen of interesses als de VS.

SPEAKER_00 10:59

Ik moet eerlijk zeggen, het is 24 uur oud. Dat snap ik ook niet helemaal. Want traditioneel gezien zijn de Chinezen veel banger voor AI dan de Amerikanen. Omdat zij ook inzien dat het bijvoorbeeld veel sneller een regering onver zou kunnen werpen. Dus waarom ze dit nou doen en toegestaan hebben, weet ik ook niet helemaal. Maar misschien wel om te laten zien: kijk, is, jullie doen wel enorm cool dat jullie dit kunnen, maar wij kunnen dit ook. Dus de Chinezen lopen elke keer zeggen ze altijd ongeveer een maand of vier achter. Wat ik overigens ook wel vreemd vind, wat dan nog steeds het verdienmodel is van OpenAI of klot. Want ja, wij gebruiken allemaal een model dat een paar maanden oud is, vinden we allemaal niet zo heel erg. Dus oké. Maar ik kan niet helemaal inschatten waarom ze dit nou op de markt hebben gebracht. Behalve de race vanuit macht.

SPEAKER_01 11:47

Ja, precies laten zien, we zijn er en wees maar bang. Dat zou kunnen.

SPEAKER_00 11:54

Dus laten zeggen dat die dynamiek is gaande. En toen dacht ik, ja, ik vind het ook wel leuk om iets meer uit te zoomen. Dat zijn we aan onze luisteraars van Grip op de Ghaals wel verplicht. Wij zeggen vaak wordt AI onze collega of onze baas. We willen wel een slimme collega, maar niet een AI overlord. En daarom was ik deze week in wat werk gedoken van Joshua Benio. Bennygo moet ik zeggen. Voor mij was het een totale onbekende, maar hij wordt ook als een van de godfathers van de AI genoemd. Naast Jeffrey Hinton, die hebben we wel vaker over gehad in deze uitzending. En Jan De Koen. Hij heeft ook de Turing Award gewonnen en is de meest gesiteerde computerwetenschapper ter wereld. En de meest gesiteerde nog levende wetenschapper ter wereld. Kortom, deze man kan wel wat. En ik heb een hele podcast met hem zitten luisteren en ze TED Talk zitten kijken. En hij zegt: ik ben echt heel erg bang dat AI straks gaat ontsporen. Pergelijk. We zien nu al dat het liegt en bedriegt. We hebben het ook al over gehad. Als je een AI gaat testen op, luister je wel naar mensen. En dan kun je in de traininglog gaan kijken en zegt hij. Oh, ze zijn ons nu aan het testen. Geef een goed antwoord. Geef een goed antwoord. Dus het is echt. Dat menselijke. We proberen de ander om de tuin te leiden. Dat hebben we keurig gekopieerd in een AI. En hij zegt wat er nu gaat gebeuren, is dat AI AI gaat bouwen. Dat we helemaal niet meer kunnen controleren wat er aan de hand is. Dus hij zegt: ik maak me enorm veel zorgen over mijn kinderen dat die opgroeien in een wereld met superintelligentie. Dat de tech bro's de nazistaat overnemen, dat die enorme macht krijgen van massatoezicht, propaganda, economie, wapens. De democratie verdwijnt en we leven in een technostaat. En heftig, maar niet. En hij zegt echt, de kans is groter dan 10%. En als was de kans kleiner dan 10%, maar hoger dan 1%, moeten we hier keihard aan werken. En waarom doet niemand mee. En wat hij zegt is. Wij bouwen AI's nu verkeerd. Probeer het even kort simpel uit te leggen. Wat je dus nu doet, is dat je AI bouwt. En die hebben gewoon. Je hebt het hele internet gedownload en daar train je een AI op. En dat AI voorspelt eigenlijk welk volgende woord achter dit woord moet komen. Zo is dat model gebouwd. En daarna ga je het een beetje bijsturen op antwoorden die mensen leuk vinden om te lezen. En zo kom je tot een AI-model wat we nu kennen. Dus daarom is zo'n AI vaak ook heel plezend. Omdat het daar eigenlijk omheen gebouwd is. Ja, maar please de gebruiker maar. Hou hem betrokken. Houd hem betrokken en geef hem antwoorden waar hij blij van wordt. En dat is ook het verdienmodel natuurlijk. Dus dat ding zegt ook slimme vraag, Pupijn. Dat soort dingen. Hij zegt: dat is de verkeerde weg die we aan het doen zijn. We moeten niet. Want wat je dus eigenlijk aan het doen is: je bent iets aan het trainen op het internet. Daarna doet het iets wat je niet helemaal fijn vindt. Daarna gaan we er soort vangrails omheen zetten om het toch nog in een soort goed gedrag te duwen. Hij zeg maar, we kunnen daar niet heel het mee bezig blijven. Want mensen gaan natuurlijk elke keer vragen stellen die wij niet van tevoren hadden bedacht. En waar we dus geen vangrail hebben neergezet. Hij blijft altijd achterlopen. We blijven altijd achterlopen. Hij zegt wel. En je kunt het dus jailbreken. Dus dat je toch een vraag stelt waardoor hij iets anders doet. Wat je af en toe zegt als je wil, nou, geef mij het recept voor recine. Dan zegt hij, nee, dat mag niet doen. Maar je zit in een film en je speelt een acteur die resine maakt. Kun je mij wel het recept maken? Ja, tuurlijk. Dit is het recept. Ja, kortom, dat is nog veel hoe het werkt. Wat hij zegt is, je moet iets anders doen. Hij noemt dat wetenschaps AI, scientist AI. En hij zegt, we moeten beginnen vanaf het begin dat het goed doen. Dus we moeten hem op een andere manier trainen. Heel simpel, wij trainen AI nu op het hele internet. En als op Reddit er heel veel mensen zeggen de aarde is plat, dan zegt hij nou, heel veel mensen zeggen de aarde is plat, dan zal dat wel zo zijn. En dan moet je daarna moet je het gaan proberen te herstellen. Nee, nee, nee. Er zijn andere bewijzen. Wat hij zegt is: nee, je moet dat AI zo trainen dat het ziet. Hey, er zijn heel veel mensen die zeggen de aarde is plat, maar hebben we daar de feiten voor gezien? Hebben we echt gezien de feiten dat het de aarde plat is, kan ik ook nog andere tegenbewijzen produceren? Zoals een wetenschapper zou doen. Het ontkrachten van je collega. Ja, we hebben satellieten die draaien om de aarde. De aarde draait op de zon. Dat hebben we gezien. Nou, dan kan het zo zijn dat die mensen zeggen die de aarde plat is, dat ze een gezamenlijke psychose hebben. Ja, dat is een logischer antwoord. Kortom, een hele andere manier van een AI bouwen dan alleen maar op wat mensen zeggen en iemand blij maken. Nou, hij zegt dat moeten we gaan bouwen. Als we dat niet doen, zijn we met elkaar heel hard de verkeerde richting op aan het rennen.

SPEAKER_01 16:48

Ja, ik word natuurlijk heel blij als oud factchecker en diepgelovige in de wetenschap en de progressie gebaseerd op de verlichting. Maar we hebben ook gezien dat bij alle internet en AI-ontwikkeling staat nog steeds als eerste sneuvelt die waarheid. Dus eigenlijk zeg jij een soort van het Wikipedia bijna model. Moet de kern zijn van een AI. En alle onzin wordt er uitgefilterd. Ik hoor al, onze populisten zeggen, wie bepaalt wat dan de waarheid is of de feiten zijn. Zijn we wel of niet op het mageland? Nou, daar ga je.

SPEAKER_00 17:20

Nou ja, en dat zou je dus. Hij zegt, hij heeft er allerlei onderzoek naar gedaan. Hij zegt dit kan echt wel. En het is ook niet heel veel meer moeite. Nou ja, je moet opnieuw een AI gaan trainen, maar dat heeft hij laten zien. Het probleem is, die man heeft gewoon geen geld. Hij zegt: ja, ik heb een not for profit opgericht, law zero. En wij zoeken geld, rekenkracht, onderzoekers, om te bewijzen dat dit echt kan. En laten we nou iets bouwen dat dan die vangrails bouwt. Die vangrails neerzet. Dan heb je tenminste een AI tegen een AI in plaats van menselijk. Wat er nu gebeurt is dat mythos wordt getraind om mythos vangrails te geven. Hij zegt dat is toch raar? Dus we vertrouwen een model niet. En dan gebruik ik hetzelfde model om het tegen te houden. Wie zegt mij dat die modellen niet samenwerken op wil hij een conference werper?

SPEAKER_01 18:11

Of wil hij zorgen dat entropiek.

SPEAKER_00 18:14

Nee, deze vergelijking heb ik zelf gemaakt. Ik vergelijk het een beetje met kernreactoren. Dus toen we begonnen met kernreactoren te bouwen. Toen zeiden we, oké, het is hartstikke gevaarlijk. Je kunt een soort kettingreactie krijgen en dan wordt het echt heel gevaarlijk. Dat hebben we gezien bij Tschernobyl. Wat er dan moest gebeuren altijd is, mensen moeten het koelen. En dan moet een koelsysteem zijn. En een achtervanger van het koelsysteem. En nog een achtervanger van het koelsysteem. En daarna moeten er hele dappere mensen zijn die een bepaalde knop indrukken en hun baas bellen dat het echt te laat is. Dat was ongeveer hoe we veiligheid met Tchernobyel deden. Nou, we hebben gezien waar dat toe kan leiden. En daarna zijn we andere designs gaan maken waardoor je inherent een stuk veiliger bent. Omdat er zwaartekracht in zit. En als er zwaartekracht in zit, dan trekt dat bepaalde dingen naar beneden. Of als de water wegvalt, dan gaat het op een of andere manier door een soort reactie, gaat die reactie stelpen. Dus kortom, daar hoeft niet een systeem achter te zitten of een mens achter te zitten. Dat wordt al een stukje veiliger. Hij zegt dus eigenlijk, ja, we hebben dus bij Chernobyl. Nee, ik zeg bij Chernobyl hebben we gezien hoe erg het wordt. En daar zullen we de komende duizenden jaren nog plezier van hebben. Laten we nog niet zo ver komen en nu al dit aangrijpen om te zeggen, volgens mij moeten we een totale redesign doen. En het erge is van zo'n Van de huidige modellen. En het erg is van zo'n man is, hij is echt geen begnadigd spreker. Hij staat er op TED X. Hij zegt: ja, ik sta hier ook totaal buiten mijn comfortzone. Maar hij zegt, we hebben nog maar een paar jaar de tijd om dit te doen.

SPEAKER_01 19:43

En anders ben ik echt buiten bij het een paar jaar nog veel, want waarom is een paar maanden? Maar hij heeft, zie ik op de website nu een van de grootste storytellers van onze tijd. Juval Noah Harari in zijn boord zitten. En hij is de oud oud premier van Nieuw-Zeeland. Adern, de grote feministen, er ook in zitten, ze zou toch zeggen dat hij dat moeten kunnen.

SPEAKER_00 20:06

Misschien gaan we meer van hem horen. Dus houd dit dus in de gaten.

SPEAKER_01 20:09

Luisteraars met diepe zakken. Lawzero.org.

SPEAKER_00 20:13

Ja, lawzero.org. Volgens mij iets moois om aan te bouwen.

SPEAKER_01 20:17

Waarover bouwen we gesproken? Ik wil graag even naar Europa. Want ik zei al in de inleiding: wij staan echt in de energiefile. Dat hebben we het wel vaker besproken. En de vraag is: gaan we nu eigenlijk tempo maken? Want afgelopen vrijdag is er wel iets gebeurd. Want we weten allemaal dat als Europa sterker en autonomer wil zijn, dan moeten we gaan samenwerken. Dat is helemaal op energieniveau zo. Dus listen up, vriend. Afgelopen vrijdag heeft de Europese Commissie de Grids Package gepresenteerd. En die is goedgekeurd door de raad van ministers. En dat is een heel pakket voor de grid. Wat is het probleem? We hebben elektriciteitsnetwerken die eigenlijk niet meer geschikt zijn voor deze wereld. Er komt natuurlijk allerlei stroom doorheen die vroeger een één kant op ging, maar moet nu overal naartoe, want het is niet meer een rechtstreekse verbinding met de consument. En de helft van al die stroom komt uit hernieuwbare bronnen. Dat hebben wij vaker gevierd als groot nieuws. Wind, zon, kleine bronnetjes verspreid over het continent. Die hebben veel meer aansluitingspunten nodig. Dat hebben we nu niet. Wat het gevolg is, gigantische files. In die aansluitingswachterijen eigenlijk. Er staat 375 gigawatt aan hernieuwbare projecten wachten om aangesloten te worden. Dat is echt heel veel. Het is maar in acht landen zo. Dus die 350 gigawatt is over acht landen verdeeld. En dat is dus meer dan de totaale Europese capaciteit van wind in Europa. Staat gewoon te wachten.

SPEAKER_00 21:42

Even voor mij. We willen wel zonnestroom, windstromen, et cetera, hebben we allemaal gerecht. Alleen we hebben niet de koper aansluiting om dit van elkaar te krijgen.

SPEAKER_01 21:52

En daardoor hebben we bijvoorbeeld 2024 een cijfer van 7 miljard aan hernieuwbare stroom weggegooid. Omdat we het niet controle. Gebruiken terug naar die ministers van de Raad van Ministers in Europa, die hebben gezegd we gaan drie dingen beter doen. Vergunningen moeten veel sneller. Nu duurt het, hou je vast, vijf tot tien jaar. Dat moet zes maanden worden. Als het heel moeilijk is, mag het twee jaar duren. Dus het niet meer wie het eerst komt, wie het eerst maalt, maar wie er echt klaar voor is. En tempo maken. Tweede, betere verbindingen maken. En dat is echt een kaartje bij het artikel. De commissie heeft van die acht van die energy highways aangewezen. De grootste knelpunten op het continent gaan stroomlijnen, waar de elektriciteit kan, gas, waterstof. Nou, er is er eentje in de Oostzee, tussen Denemarken en Duitsland. Er is een belangrijke snelweg komt er, de bovengrond tussen Polen en Litouwe. De Baltische staaten zijn nog steeds vrij geïsoleerd. Dus die sluiten we dan ook aan. De Harmony Link, ja, mooie naam. En in het zuiden heb je de Great Sea Interconnector, die Cyprus voor het eerst gaat verbinden met het Europese vasteland. Zodat die ook weer erbij komen. Dat zijn allemaal initiatieven die nu moeten gaan gebeuren. Het derde wat ze willen veranderen, wat jou ook al een beetje zei, beste luisteraar, met diepe zakken. 1,2 biljoen nodig.

SPEAKER_00 23:10

1200 miljard is dat dus.

SPEAKER_01 23:12

Ja, dat is echt heel veel. Maar elke 5 miljard die je investeert, levert ongeveer 8 miljard aan systeembesparing op. Dat is ook weer een korte termijn, langer termijn verhaal. Maar ja, wie gaat het betalen? Dat hebben ze nog niet opgelost met z'n allen. Dus het voornemen is er. En Zweden heeft het nu al geblokkeerd om te voorstellen dat ze hadden: we gaan nou een deel van jouw congestievergoedingen hiervoor gebruiken. Dat wilden Zweden het niet, want die verdienen er weer aan. Nou, heel vaan verhaal. Maar de echte bottlenk is natuurlijk dus precies dat. Plannen maken is één ding, maar die implementatie, het heuvel van Europa, moet op nationaal niveau gebeuren. Dus die verordening uit Europa moet, die dus de Europese leiders zelf hebben verkozen. Beste populisten, het zijn niet bureaucraten, het zijn de Europese leiders die dat kiezen, moeten ze vervolgens thuis wel ombezetten in eigen wetgeving. Wat zomaar twee jaar kan kosten. Dus de file die staat daar niet alleen in het net, maar ook gewoon in de nationale parlementen. Dat vraagt weer om dappere leiders die inzien dat er moet gebeuren.

SPEAKER_00 24:10

Ja, we hebben toch ook wel heel vaak te maken met een soort nimby, toch? Not in my backyard, als je kijkt naar, ik geloof dat wij nog 11.000 voetbalvelden aan ruimte in Nederland nodig hebben voor de energietransitie. Alleen alleen maar transformatorstationjes. En dat duurt soms ongelooflijk lang voordat je een geschikte plek hebt gevonden. Er is namelijk altijd wel iemand die het niet wil, zeg maar.

SPEAKER_01 24:38

Het is weer een prioritaire van belang. Lange termijn, kort termijn, nationaal niveau, lokaal niveau. Mensen met twee honden, versus mensen met aag katten, wie geef je de voorrang. Dit is ondertussen lijkt me dit wel een beetje een nationaal belang, Europees belang om dit goed te gaan fixen. Maar dat vergt dus ook, dat is mijn grote ergens, dan hoorde je misschien al een beetje leiders die dat niet alleen afspreken in Brussel, maar ook gewoon terugkomen met bord vooruit zeggen. Dit hebben we afgesproken. Ga ik het om ook doorvoer ook. En dan gaan we niet weer doen als het niet zo was.

SPEAKER_00 25:06

Je ziet wel, in Nederland, ik leid laatst een discussie met de minister van Volkshuisvesting en Rimtelijke Ordening. Je ziet wel dat in Nederland de rol van de overheid, die pakt iets meer de regierol weer terug. Die zegt. we willen het zo doen, hier moet een corridor daar komen, daar moet dat komen, daar moet dat komen. Iets meer zelf zeggen, ik wil het zo hebben. We verliezen ook onze industrie omdat de energie niet goedkoop genoeg is. We verliezen onze onafhankelijkheid omdat we het gewoon niet krijgen, die energie en die elektriciteit. Dus dan zullen we af en toe op tenen moeten gaan stappen, maar je moet ook een beetje doorpakken. Zonder dat we iedereen meteen gaan roepen, ja, we hebben eigenlijk het Chinese model nodig, want dat kom ik ook heel vaak tegen. Ja, die Xi Jinping heeft het pas makkelijk. Misschien moeten we er wat van leren. Zo vind het argument, wat ik heel vaak tegenkom.

SPEAKER_01 26:00

Ander onderwerp, maar wel. Ja, nee, dat klopt. Mens zeggen, we moeten gewoon een verlicht dictator hebben. Dat weet je argumenten.

SPEAKER_00 26:06

Die roepen heb ik heel vaak. Totdat de dictator niet helemaal doet wat jij wilde. En heb je wel de democratie afgeschaft.

SPEAKER_01 26:11

Of de minderheden opsluit.

SPEAKER_00 26:13

Ander onderwerp, maar over ruimtelijke ordening gesproken. We hebben het natuurlijk ook vaak over de vraag: zijn we de aarde aan het herstellen of aan het afbreken? En vorige week kwamen de nieuwe stikstofplannen van het kabinet. Dat vind ik toch wel interessant om daar heel even bij stil te staan. Want dat is toch op kleine schaal gaat dat over iets groots. Wij willen de stikstof willen wij gaan terugdringen. Dramatisch, drastisch. 2035 moeten boeren tot 46% minder uitstoten. De industrie en mobiliteit 50% minder uitstoten. En als je even kijkt naar, laten we zeggen, de boeren, daar komt ongeveer twee derde van die uitstot allemaal van koeien af. Haal dat nog één keer voor de mensen. Tweederde van ons probleem van de stikstof uitstoot komt van koeien af. De poep en de pist bij elkaar komt. Want dan ontstaat er een reactie waar de ammoniak ontstaat en dat slaat dan weer neer, zeg maar, zo moet je het een beetje zien.

SPEAKER_01 27:10

Ik ga even een live fact checken, 3,65 miljoen renderen.

SPEAKER_00 27:17

65 miljoen. Oké. Ja, moet je eens kijken hoeveel vaker zou zijn. Maar er is nu wel. Daar was ik wel blij mee. Kijk, dit is een probleem waar we met elkaar een meloen moeten doorslikken. En D60 heeft lang gevochten tegen het beeld dat D66 alle boeren het land uit wil. En misschien willen ze dat wel. Maar daar win je de verkiezingen niet mee en dan bestuurder het land ook niet mee. Dus ze hebben nu een nieuwe minister, hele jonge minister, die Jamie van Essen van D66. 32 meen ik. Ja, maar hij komt uit de achterhoek. Sorry, ik zeg het helemaal verkeerd. U krijg je mensen het boos. Volgens mij komt hij uit de Twente. Ik weet al wie er nu gaat bellen. Die komt uit Twente. En hij heeft volgens mij heel goed een stakeholder management gedaan. Wat ik las, heb ik iedereen koffie drinken. Hij heeft de telefoon over in iedereen gegeven en hij heeft ook tegen iedereen gezegd, dit is wat er ongeveer aan gaat komen. Dat is niet altijd goed nieuws voor jou. Maar het is voor iedereen een milioen doorslikken of een halve milloen. Zo bear with me. Dus ik zie wel wat boze reacties. Maar ik zie nog geen trekkers richting het binnen of wat ik alweer goed nieuws vind. Wat hij doet, is allerlei zones rondom natuurgebieden. Die kwetsbare natura 2000 gebieden. Daar komen behoorlijk brede zones van ongeveer een kilometer rondom. Ja, alles wat daar binnen zit, die moet echt behoorlijk gaan inkrelen. Of op een andere manier gaan boeren, veel minder intensief gaan boeren, etcetera. Hij wil dat ook een verdienmodel laten zijn. Dus hij zegt, je mag daar wel boeren, maar het moet echt veel biologischer en veel minder uitstoot. En hij gaat ervoor zorgen dat er een markt voor komt. Hij gaat zelfs supermarkten dwingen om daar aan de prijs iets te doen. En als dat niet gaat lukken, dan gaat hij er ook echt daadwerkelijk maatregelen op bovenop zit. Hij is omhoog. En die boeren krijgen daar dus. Dat is het probleem, die boeren, ik zeg altijd, dat zijn altijd een soort ZZP'ers met best veel geld. Het zit allemaal in het land in en de apparaten met een gecommoditised product. Dus er komt daar een melkboer op rij en die zegt, deze keer krijg je er dit voor. Ja, maar je teken er liever. En je rijdt weer weg. En ondertussen zit je zwaar vast aan de leningen van de bank. Zo is het wel. Dus het feit dat hier wordt gezegd, ja, maar die supermarkten moeten de markt gaan maken en die moeten ook gedwongen worden dat er een markt komt. Dus daar moet een goede prijs voor een consument komen. Daar wil de overheid ook in gaan ingrijpen. Da ben ik meestal niet zo voor. Maar hier mag die markt wel gecreëerd worden. Anders hebben die boeren hier in Nederland helemaal geen bestaansrecht meer. En wij dwingen ze om natuurinclusiever te worden. Nou, dat begint iets te ontstaan, vind ik een mooie. Aan de andere kant, en deze heeft weinig aandacht gekregen, maar ik denk dat het best wel een game changer kan zijn. Dit moet je weten. Er gaat een verschil komen van wat we altijd deden middelsturing naar doelsturing. Dus wat we tot nu toe vaak deden, was dat we zeggen: oké, deze stal moet je hebben, deze techniek moet je gebruiken, op deze manier moet je de mest uitrijden. Alsof Den Haag precies weet wat er op ieder erf de beste oplossing is. En dat is heel ingewikkeld. En het is ook tegenstrijden, want die boer weet eigenlijk heus wel wat hij moet doen. Alleen dat mag je niet, want het staat niet op het lijstje. En wat ze nu gaan doen is ze gaan naar doelsturing toe. Nou, ik weet dat daar boeren heel blij mee zijn. Dus wat je gaat zeggen is van jij zit hier op een zandgrond, dan mag jij minder ammoniak uitstoten dan dat je op een kleigrond zit. Dit is je getal. En we gaan hier meters en we gaan hier meters plaatsen. En een paar KPI's gaan we bedenken. lucht in je stal, nitraat in je sloot. Weet ik veel, ik heb hier geen verstand van. En daar gaan we je op afrekenen. Dus elke boerderij krijgt ook gewoon van dit is jouw getal. Veel plezier ermee. En dan mag je zelf weten hoe je daar komt. Nou, er zit er heel veel gaten in het plan. Want het is natuurlijk, je kunt denk ik sneller frauderen met allerlei metertje even aan of uitzetten of een raampje even open of dicht zetten, weet ik veel wat. Dat zou allemaal wel kunnen. Maar in principe doelsturing van maakt me niet uit hoe je het doet. Maar ga het maar doen. Het is jouw verantwoordelijkheid. Is natuurlijk een heel goed idee. Want wat je dan krijgt, is innovatie op gang brengen. Dat een ondernemer zegt, ik heb een probleem. En dat een uitvinder zegt. Ja, maar ik heb een betere mestafzuig systeem, of ik heb een betere robot, of ik heb blablabla. Nat gaan proberen. En dan gaat er een markt ontstaan.

SPEAKER_01 31:48

Ja, dat zou heel mooi zijn ergens. Dus zeg je innovatie moet de sector gaan redden in die zin. De afgelopen pogingen, we zijn al wat pogingen gewaagd door politiek Den Haag. Stuit het toch vooral op de boeren verzet, de BBB voorop. Nee, die zijn gelukkig wat kleiner geworden. Ik las wel dat de landbouworganisaties niet heel happy zijn.

SPEAKER_00 32:09

Dan wordt het ommarmd, weet je dat?

SPEAKER_01 32:10

Wordt het omarmd?

SPEAKER_00 32:11

Ik heb de afgelopen dagen, weken, heel veel evenementen gedaan in de landbouw. En wat je daar ziet, is een soort. ik zie daar ook wel nieuw een land van jonge boeren ontstaan. Die zeggen, jongens, we zitten nu al zeven jaar op slot. Wij maken ons ook zorgen over de aarde. Ik wil dat we. Dus wij moeten onze manieren aanpassen. Maar dan moeten wij er ook een botham aan kunnen verdienen. En hier hoor ik dus, als wij nou richting doelsturing, dan kan ik weer ondernemen, dan zit ik niet vast. En ik denk dat er inderdaad heel veel mensen zitten die zeggen laat mij nou maar gewoon, et cetera, een beetje de BBB. Maar ik denk ook dat er een jonge generatie, en daar hoop ik dan op, die zeggen. natuurlijk zie ik dat het misgaat. En natuurlijk zie ik ook dat het klote gaat. Die ontkennen ook helemaal niet dat het slecht is voor de natuur, dat er stikstof is, wat je Caroline van der Plas wel ziet zeggen. Die zegt nee, dat is hartstikke slecht. En de natuur gaat mij aan en ik wil je, maar dan moet je me wel de vrijheid geven. En ik moet een businessmodel hebben. Dat vind ik heel logisch. Dus ik hoop eigenlijk dat er hier een soort met van duidelijkheid gecreëerd wordt. Dat je zegt, nou, jij bent nu een boer op een zandgrond. Ja, dat betekent ongeveer dat je dit kunt gaan doen. Wil je dat niet, dan gaan we je helpen verhuizen. En ik hoop dat daar wel een soort dat je daar dus niet omgekeerde vlag gaat krijgen. Dat ga ik niet doen. Ja, vriend. We hebben grotere dingen, net zoals we het over hadden, net met die energie. We zitten allemaal in dit land. En twee derde van de landbouwgrond in Nederland is door landbouw. En bij andere beroepsgroepen zijn we een stuk minder vriendelijk. Dus nu wordt het ook een beetje tijd om te move. En ik hoop dat die jullie generatie de overgang pakt. Dat gaat natuurlijk gebeuren. Uiteindelijk gaat dat natuurlijk gebeuren. Maar ik hoop, en dat is misschien wat ik heb wat cijfers zitten uitzoeken. Wij zijn de tweede exporteur van landbouwproducten ter wereld. Dat is inderdaad wel een beetje vreemd. Aan de andere kant kun je zeggen, wij hebben dus zulke technologie ontwikkeld om om een niet vruchtbare bodem toch iets te doen, dan doen we toch ook iets knap. Ongeveer 10% daarvan is export van landbouwtechniek. En dat groeit redelijk hard. Van 2023 naar 2024, 4% gegroeid. En dat betekent dus dat wij steeds beter in het worden zijn in melkrobots, voerrobots, betere systemen, kassenbouw, klimaatsystemen, et cetera. En ik denk dat. En we zijn heel gewild over de hele wereld. En als wij dus onszelf hele strenge normen opleggen, die normen gaan voor de rest van de wereld ooit ook een keer gelden, natuurlijk. En dan kun je wel weer uit deze ellendige situatie hopelijk iets creëren waar je zegt. Ja, we worden het Silicon Valley van de landbouw. En dat betekent minder spullen exporteren, maar meer landbouw techniek exporteren. En dat zou volgens mij een ideale situatie zijn.

SPEAKER_01 34:54

Ja, dan zou ik aan willen toevoegen als bij die techniek of bij die normen nou wel zitten dat we dit op een dier-ethische vriendelijke wijze doen. Want we zijn natuurlijk zo groot geworden, omdat we koeien en varken stapelen en behandelen alsof zef het niks is.

SPEAKER_00 35:08

Nee, mee helemaal eens. Dus ik denk dus dat je juist strenger moet worden, daar duidelijk in moet zijn. En zeggen, dit zijn de doelen. En die doelen kunnen we nog elke keer naar aan. Na gelang van de techniek kunnen we dat weer aanscherpen. Zodat wij de allerbeste kunnen worden in deze landbouwtechnologie, zeg maar. En daar hebben we wel alle dingen voor in huis. Wagening is natuurlijk een fantastische universiteit.

SPEAKER_01 35:33

Elder, het is minder warm, maar wat was het alle Jezus heet de afgelopen week. Het was echt denk ik wel ongekend in Nederland. Ik las dat het in Eindhoven zelfs 47 graden heeft bereikt in sommige wijken, wat weer te maken heeft met gebrek aan bomen en veel beton. Ik las een mooi stuk, of een interessant stuk over dat onderzoekers zeggen. Dit had echt niet gekund zonder klimaatverandering. Het heeft een heel erg versterkend effect, al die verschillende veranderingen op elkaar. En ik dook verder in de bij. RIVM hadden ze een aantal jaar geleden al een nationaal hitteplan scenario gemaakt. Wat nou als bijvoorbeeld de temperatuur een aantal dagen langer dagen hoger is dan 27 graden. Nou, binnen twee jaar waren we in dat scenario. En het is overal, in Frankrijk duizend sterfgevallen meer dan gemiddelde. Wij hebben dat nog niet geteld, we zijn nog bezig met knoppenlopen, de precieze getallen. In Parijs ging het ook in de eerste 24 uur vullen er 100 mensen dood om door de hitte. Dus 15 keer meer dan normaal, in Spanje hetzelfde. En als je kijkt naar structureel naar de wereldgezondheidsorganisatie, zie je dat Europa verantwoordelijk is voor ruim een derde van alle hitte gerelateerde sterfgevallen wereldwijd. Er gaan 175.000 mensen per jaar?

SPEAKER_00 36:51

Hoeveel procent?

SPEAKER_01 36:52

Meer dan één derde. Dus we gaan relatief heel veel European doen. We zeggen dat het allemaal zo goed hebben hier. Maar we zijn dus ook erg kwetsbaar voor hitte. En dat stijgt maar door. En natuurlijk een werkprobleem, want mensen vallen uit voor hun werk. Afgelopen vier jaar echt heel veel dode gehaald die voorkombaar waren geweest. En dat komt gewoon omdat het ook s'nachts steeds heter is. Als je niet kan afkoelen in de nacht, stapelt hij zoals het heten hitte stressen op. Plus die luchtvochtigheid, eerder over gehaald, en prachtige boeken over geschreven, maar die is die natte bol temperatuur, de combinatie van vochtigheid en hitte, wordt ook steeds meer een scenario waar Nederlands moet gaan voorbereiden. En waarom die een derde zo heftig is, wereldwijd, is omdat in West-Europa, dat is wel weer te verklaren vanuit jouw item, net met onze koeien. Dat de temperatuur drie keer sneller stijgt dan het wereldgemidden. Dus wij hebben echt wel een issue. En ik, dat weten we al langer. En wij hebben allebei al jaren zijn wij daarmee bezig. We lezen, we werken erover. Maar mijn grote vraag nu toch wel na deze week is: is dit nou een kantelpunt? Ga dit leiden tot laten we beginnen, een ander besef bij mensen. Het gedrag volgt daaruit misschien daarna. Maar hebben mensen nu eindelijk beseft in welke wereld we aan het terechtkomen zijn? Of zijn wij zodra het zometeen weer onder de twintig is, een weekje denken, ik kan me dat niet zo goed meer herinneren, we gaan gewoon door met wat we deden. Wat denk jij?

SPEAKER_00 38:24

Ja, je weet mijn antwoord wel. We hadden het vorige week met Harm natuurlijk ook over. Mens is een dier dat op zoek is naar genot en zonder enige zelfbeheersing. Dus ik ben bang dat we onszelf echt wel een aantal keer heel hard moeten stoten aan een steen voordat we iets gaan doen.

SPEAKER_01 38:43

En duizenden doden is dus niet genoeg, zeg jij. Dat is dus niet dichtbij genoeg.

SPEAKER_00 38:48

Het interessante is, ik vind wel goed dat het nu in de krant komt. Hoeveel doden zouden er nu gevallen zijn? In de afgelopen vier jaar? Wat zei jij nou?

SPEAKER_01 38:56

Afgelopen vier jaar, kijk, ik pak het even bij. 200.000 extra doden in Europa.

SPEAKER_00 39:02

Stel je voor, elke 200.000 doden ieder jaar in Europa door hitte. Als dat een ziekte zou zijn, dan waren we al lang bezig met vaccins. En waren we al lang bezig met hier moeten we echt iets aan doen, et cetera. En op dit op een of andere manier vinden we dit een soort van. Ja, nou ja, dat is nou eenmaal zo. Ik weet het niet. Ik spreek wel veel mensen die zich wel nu rots schrikken. En denken, shit, en iemand zei, is dit nu het nieuwe normaal? En zei ik, nee, dit is niet het nieuwe normaal. Het wordt veel erger.

SPEAKER_01 39:39

Dit is de coolste zomer van de komende tijd.

SPEAKER_00 39:44

Dus gaat dit wel het schip keren. Ik hoop het. Wat ik wel interessant vind, is dat je denkt, maar wat gaan we dan doen? Want ik zag nu een hele discussie in Amerika en ook hier in Economist. Ja, Europa moet eens van zijn fobie voor airco's af. Want toch hadden al die doden kunnen besparen. Ja, dat is wel waar. Aan de andere kant, dan maken we uiteindelijk de aarde nog een stuk warmer. Dus ik weet niet of de airco het goede antwoord is.

SPEAKER_01 40:13

Even voor de luisteraar, airco is een van de meest heftige qua impacten op klimaatgebied. De energie die je nodig hebt en de CO2 die er bij vrijkomt, is ongekend per unit, zou maar zeggen. Zeker van die dingen die er aan de buitenkant hangen. Dus er kan dan een van. Waarom moet je in Qatar gaan voetballen in een geairconditioned stadus. Sommige dingen moet je gewoon niet doen. Dat is wel een beetje waar we naartoe moeten. Ede vorige week ook. Het zijn gewoon een paar dingen die misschien niet meer mogen als je er een beetje rekening wil houden met je omgeving.

SPEAKER_00 40:47

Nou ja, en ik denk wel dat de discussie moet niet zijn van we moeten allemaal gewoon van onze aircofobie af. Nee, we moeten verplichten onze huizen zo te isoleren dat je met een ventilator ook aan kunt. Of ik zag dat ze in Rome nu in Amsterdam ook coolelplekken gingen creëren. En in Rome gaan ze zelfs ondergrond zitten. Roma heeft heel veel ondergrondse dingen uit de oudheid zelf al. En die gaan ze proberen open te stellen van ja, nee jongens, dan moeten we hier maar mee. Maar als we alles met energie gaan oplossen wat niet schoon is. En dan draaien we on. Dan zitten we in een soort death spiral. Die ik onszelf niet enorm toe ben.

SPEAKER_01 41:26

Nou, ik hoor, maar ik moet een hoop elders vandaan halen. Ik kijk niet van jou vandaag. Lust en genot zoekende mens.

SPEAKER_00 41:35

Ja, ik denk wel als je aan de aanbod kent. Mensen schikken hier wel van hoppa pijn. Alleen mensen willen wel een oplossing nu. En als jij, dus ik heb hier in de straat ook wel veel mensen die een airco. En wij zitten elke weer, nee, we gaan het echt niet doen. Ik probeer, wij schijnen hier, wij hebben hier vloerverwarming. En ik hoorde dat je je warmtepomp ook kunt laten koelen. Ik denk, oké, dan gaan we daar eens even naar kijken. Want dat is echt een stuk beter dan. Dus je moet echt meer je best doen. En een Airco is zo geïnstalleerd. Dat mannetje komt, je geeft 3000 euro en daarna ben je klaar. Niet iedereen kan het betalen, weet ik ook wel, maar toch even dit. En dan is je probleem opgelost. Terwijl wat je wil, is zeggen. Nee, we moeten het moeilijke route doen, we moeten ons huid beter isoleren. Misschien moeten we rolluiker voor onze ramen doen in plaats van een gordijn doen. Dat is allemaal ingewikkelder. En wij willen het snel opgelost hebben. Maar goed, aan de andere kant, mensen schrikken zich wel echt te vinketering op dit moment. Dus hopelijk gaat het.

SPEAKER_01 42:31

Nu een politiek discussie over pakket meteen presenteren. Dit gaan we doen en meteen doorpakken. Dat zou mooi zijn. Ja, zoiets.

SPEAKER_00 42:39

Oké, houdt in de gaten. Wij zijn bijna aan het eind van de uitstelling gekomen. Wij hebben nog tips.

SPEAKER_01 42:50

Ander soort tips wat mij betreft even: we zijn een tijdje weg. De luisteraar gaat ook op vakantie. Dus ik dacht, ik neem jullie even mee in wat ik nou waar ik mijn zeer op verheugd deze zomer. En twee boeken die ik iedereen gunt te lezen op het strand of in de bergen. Het nieuwe seizoen van de Bear is gisteren of eer gisteren toch nog gekomen. Het was een verrassing. Het seizoen vier, even de Bear. Restaurantsserie in Chicago. Neven die iets starten. Is echt een van de best series voor mij geweest. Er zijn er drie eigenlijk waar ik vaak aan denk: Succession, Ripley en De Bear. Dat zijn uit Amerika, de drie beste series van de laatste tien jaar, wat mij betreft. De Bear heeft opeens toch een seizoen 5 en is een soort verrassing gedropt. Nou, ik heb natuurlijk nog niet kunnen kijken. Ik had andere dingen aan mijn hoofd gisteren, maar wel de eerste aflevering. Dat moet je gewoon zien. Als je nog niet hebt gekeken, begin even gewoon bij seizoen 1. Het is echt fantastisch. Echt waanzinnig. Dan heb je één serie, misschien heb ik hem eerder aangeraden, maar die is ook opeens weer in seizoen 2 gekomen. Ook omdat iedereen dacht dat het afgelopen was, omdat de hoofdpersoon dood neerviel in de laatste aflevering is: Rivals. Vo mensen die rivals niet kennen. Groot-Brittannië, jaren tachtig, een strijd tussen twee mediahuizen. En dat is eigenlijk een soort context om een schaameloos op seks, macht en wel lust serie te maken die helemaal over de top is. Je ziet daar. Iedereen doet het met elkaar. Iedereen is in triges. Het gaat over de adel versus het volk. Hoe kan je die manipuleren? Heerlijke pastiche zou ik willen zeggen. Voor de zomermaanden waar je even loon met een gin tonic wil kijken naar een leuke serie. Is Rivals The way to go. Lekkere lijven en zo had je het gewoon allemaal wat niet kan, maar in de jaren 80 oké was blijkbaar. Is gewoon nu op tv.

SPEAKER_00 44:48

Oké, mooi.

SPEAKER_01 44:49

Aflevering 1. Al Piemels in een zwembad. Dat gebeurt niet elke dag op Netflix. Wat je moet lezen. De literaire wereld wacht elke zoveel jaar op de nieuwe Peter Buwalda. Na zijn kanksinnig goede eerste boek. Of in het eerste boek, maar zijn eerste boek in een trilogie Op Marzone. Is eindelijk vorig jaar de jaaknikken gekomen. Net zo dik. Ik heb hem gelezen. Ja, het is niet zo goed als deel 1, maar het is gewoon lekker. Dit is typisch voor het strand. Een soort thriller. Knetter goed geschreven door die Buwalda. Het is spannend. Je bent er zo weer in. Je gaat naar Rusland naar olie, je gaat een familie-entries meemaken. Het is alles door elkaar. Dit is wel een van de betere schrijvers van Nederland. Dus die mag niet ontbreken in je koffertje. En uit Engeland raad ik dan jou ook aan. Als je toch een beetje wil aarden. Als jij straks ergens misschien op een berg zit. Een haas in huis. Een onvoorwachte bestseller heeft weken lang op nummer 1 gestaan in Nederland. Chloe Delton. Dat is een debuut. En waarin beschrijft, ze, in haar landhuisje in Engeland komt een haas. Het huis en wandelen, enigszins gebroken, ziek, kapot. En zij gaat hem verzorgen, waardoor haar hele leven verandert. Maar opeens wordt ze verzorger van een haasje. Hoe ga je om met de natuur die om je heen is? Hoe ga je om met de boeren die hazen haxelen. En het is voor haar, zij werkte in de politiek als speechschrijver van de minister van Buitenlandse Zaken. En een warme confrontatie met de jachtige wereld. Dus ja, ik denk dat hij in snare heeft raakt bij veel mensen. Ik vond het ook een heel mooi boekje.

SPEAKER_00 46:19

Mooi. Ja, knikker van Peter Buwalda en Haas in Huis van Chloe Dalton. Nou, klinkt goed, de pijn. Ik heb ook wel één tip. Ik ben niet zo'n. Ik heb de afgelopen maanden gewoon veel te hard gewerkt. Dus ik heb helemaal niet kunnen lezen, kijken of luisteren. En jij bent al een veel grotere lezer dan ik. Maar hier zit ook wel meteen een kern van waarheid in. Ik hou gewoon heel erg van mijn werk. Dus ik vind het ook heel lekker om te werken. En als ik dan opeens vrij ben, wat ook wel eens een paar maanden in het jaar gebeurt dat ik niet zo helemaal niks heb. Dan begint bij mij ook een soort met van. Ja, maar ik moet wat doen, ik moet wat doen, ik moet wat doen. Hoppies heb ik niet echt. Behalve een beetje sporten, maar dat is het wel. Wat dat haal ik toch nooit het hele jaar vol. Dus hier was ik mee aan het worstelen. En toen kwam ik op een. In de nieuwsbrief, die heb ik altier van Mutherford. En die is een soort, ja, ze heeft af en toe grappige artikeltjes. Helemaal geen bekende Amerikaan of zo. Maar hij zegt, hij had een ode aan dat hij noemde de side quest. En dat sloeg enorm bij mij aan. Dus een soort zijmissietje in het leven. Hij zegt ja, als je een beetje bent zoals ik, en ik herken me een beetje in hem, dan moet je de side quest omarmen. Een projectje. Ja, dat is het een projectje. Het is niet je grote doel, het is niet je carrière, het is niet je vijfjaren plan. Het is een lekker projectje dat je naast alles doet wat af moet. En dat is mijn doel voor deze zomer en ook daarna iets meer dat gaan doen. En hij had een aantal suggesties. En ik denk dat dit vind ik leuk om even aan de luisteraar te inspireren van wat zou je dan kunnen doen. Bijvoorbeeld, dit kan een goed projectje zijn: een googeltruc goed leren. Zou ik echt heel leuk vinden als ik een goede kaarttru zou kunnen. Tien woorden leren in een taal die je normaal gesproken nooit zou leren. Dus weet ik van Swahili of zo. Een brood bakken. Ga zitten en in één keer een kort verhaal schrijven. Opzoeken wat in een straal van vijf kilometer het oudste huis in jouw buurt is en dat bezoeken. Iemand bellen die je al meer dan een jaar niet hebt gesproken. Een dag na negen je telefoon niet meer in je zak hebben. Een week lang een uur eerder opstaan. Hij heeft nog allerlei andere dingen. Luister een album van een artiest. Gewoon het hele album zonder afgeleid te worden. Die is mooi.

SPEAKER_01 48:45

Zonder telefoon.

SPEAKER_00 48:47

Zonder telefoon, vaak is dat het beste. Maar hij heeft een hele lijst gemaakt, waarvan ik er al een paar heb bijgehouden. En ik denk, ja, daar heb ik nou zin in. Dus dit lijstje heb ik uitgeprint en het hangt bij mij bij het bureau. En dan denk ik, een broodbakker. Dat ga ik vandaag eens even doen.

SPEAKER_01 49:06

Dus je gebruikt hem als jij een gat in je agenda hebt, als je nu even niks doen. En ik moet ontspannen.

SPEAKER_00 49:13

Ik ga niet onder een boom zitten een boek te lezen zoals jij. Sidequest. Dat ga ik doen. En wat is de eerste die je gaat doen? Daar zie je het meest naar uit. Ik heb eigenlijk heel veel gevoel bij het broodbakken. Dus ik denk dat ik die ga pakken.

SPEAKER_01 49:27

Zet het lijstje maar in de show notes. Ik zal hem in de show notes zetten.

SPEAKER_00 49:30

Ik zal hem in de show notes zetten. Goed, dat was hem Pepijn.

SPEAKER_01 49:34

De laatste uitzending voor de zomer. Ja, en normaal doen wij voorspellingen, maar laten we dat nu niet doen, maar wel een belofte. Want wij gaan natuurlijk onze hoofden leegmaken, maar we gaan ons ook verdiepen en voorbereiden op een nieuw seizoen. We hebben nieuwe plannen met nog beter format. Nog meer grip. Willen we de luisteraar geven in chaotische tijden. En we gaan ook iets uitbreiden, denk ik.

SPEAKER_00 49:55

Ja, zeker. Dus we hebben allerlei ideeën over hoe we nog meer gri kunnen geven. Dat komt allemaal terug in een aantal wat concretere vragen. Da gaan we deze zomer hard over nadenken. Zijn we nu al over aan het nadenken? En we hopen dat te kunnen presenteren op 7 september. Dan zijn we gewoon lekker terug. Tot die tijd Pepijn. Ik zie jou sowieso deze vakantie nog wel. Wens ik de luisteraars een fijne vakantie toe. Wordt Nederland wereldkampioen? Dus eigenlijk de laatste toch een voorspelling nog heel erg. Ik heb de Fransen gezien, ik denk het ook niet, maar ik ga daarvoor, Pepijn.

SPEAKER_01 50:30

We worden wereldkampioen. Op 7 september kunnen we elkaar erop afrekenen.

SPEAKER_00 50:34

Proosten we daar op. Luisterars dank. Blijf ons volgen op LinkedIn, Substack. En graag tot 7 september. Tot dan. Hele mooie zomer.