CCD2 en de verhoogde regeldruk bij kredietverlening - Earvin van Ginkel, VFN - #5 Data Sharing Podcast

Deze aflevering van de Data Sharing Podcast gaat over de Consumer Credit Directive 2 (CCD2). Hidde gaat in gesprek met Earvin van Ginkel, senior beleidsmedewerker bij de Vereniging voor Financieringsondernemingen Nederland (VFN). 

Ze hebben een gesprek over de impact van deze richtlijn op de financiële sector en dan in het bijzonder Consumptief Krediet. 

CCD2 is een belangrijke Europese wet die verstrekkers van consumentenkrediet verplicht zich aan strengere regels te houden. Dit moet de consumentenbescherming verbeteren en zorgen voor een eerlijke markt.

Earvin deelt zijn inzichten over deze wetgeving. We gaan in op de manier waarop CCD2 het landschap van consumentenkrediet verandert en hoe organisaties zich kunnen voorbereiden op de implementatie ervan.

Onderwerpen die aan bod komen:

• Wat is CCD2 en waarom is het relevant voor verstrekkers van consumentenkrediet?
• De belangrijkste wijzigingen t.o.v. de huidige CCD wetgeving.
• Hoe CCD2 de verstrekking van consumentenkredieten verandert.
• De bredere reikwijdte van CCD2, bijvoorbeeld op kredietvormen zoals Buy Now Pay Later (BNPL) en crowdfunding.
• Verwachtingen rondom kredietwaardigheidstoetsingen en proportionaliteit in de uitvoeringswetten.

------------------

De Data Sharing Podcast is dé podcast over digitale onboarding, klantverificatie en alles wat daarbij hoort.

In deze podcast gaat podcast host Caressa Kuk van Ockto (voorheen: Hidde Koning) in gesprek met gasten over tal van onderwerpen die hier mee te maken hebben. Van best practices tot de toekomst van gegevens delen en van UX tot wet- en regelgeving.

Volg Ockto op LinkedIn of bezoek onze website.

Transcript

Welkom bij de Data Sharing Podcast. Een podcastserie waarin ik samen met sectorexperts duik in de wereld van het digitaal delen van gegevens... en de bijbehorende uitdagingen en ontwikkelingen. Mijn naam is Heren Koning en in iedere aflevering ontvang ik hier een gast... om jou mee te nemen in de toekomst van data sharing. We gaan het vandaag hebben over Consumer Credit Directive 2, CCD2. En dat doe ik met Earvin van Ginkel van de VFN, de Vereniging voor Financieringsondernemingen Nederland. Ik vrees dat dat niet de laatste afkorting gaat zijn die we vandaag gaan tegenkomen. Ik denk het niet. Super dat je er bent. CCD2, het gaat veel sectoren raken. Jij bent dossierhouder bij de VFN op dit onderwerp. Dus heel fijn dat jij hier vandaag wat extra over wilt komen vertellen. Zou je jezelf voor de luisteraars kunnen voorstellen? Zeker. En dank voor de uitnodiging allereerst. Zoals gezegd, mijn naam is Irwin van Ginkel. Ik ben senior beleidsmedewerker bij de VFN. Dat is de branchevereniging voor verstrekkers van consumptief krediet in Nederland. Zelf ben ik sinds begin 2021 werkzaam voor de VFN. Maar de VFN bestaat al heel lang, sinds 1928. Dus we zijn bijna 100 jaar. En in die tussentijd zijn we best wel ontwikkeld. Maar waar we ons nu vooral mee bezighouden is het behartigen van de belangen van consumptief kredietverstrekkers. Dat zijn bankaire kredietverstrekkers, automotive kredietverstrekkers en ook onafhankelijke partijen. En dat doen we niet alleen in de belangenbehartiging naar Den Haag. Maar we stellen ook de zogenaamde gedragscode en leennormen methodiek consumptief krediet op. En dat is eigenlijk de invulling van een open wettelijke norm uit de wet op het financieel toezicht, de WFT. En daarmee geven we eigenlijk invulling aan de inkomsten- en lastentoets die voor consumenten gedaan moet worden... om te bepalen of een lening verantwoord aangegaan kan worden. En daar zijn we eigenlijk op aarde en dat doen we met veel plezier voor ongeveer dertig partijen in Nederland. Nou, mooi. Leuk dat je er bent. Dit is de Data Sharing Podcast. Dus de vraag die ik altijd stel om te beginnen... Wat is de laatste keer dat jij gegevens moest delen met een instantie en hoe is dat gegaan? Dat is wel grappig, want mijn vriendin en ik hebben deze zomer samen een huis gekocht. Gefeliciteerd! Ja, dank je wel. En wij hebben eigenlijk daarmee zowel op een digitale manier een krediet- en hypotheekaanvraag gedaan... en ook op de nog handmatige papieren manier. En om te beginnen bij de papieren manier, daarbij moesten we ontzettend veel documenten aanleveren. Allemaal in vorm van pdf-jes en downloaden. En bij de andere bank, ik zal geen namen noemen, konden wij met behulp van jullie dienst... een aantal vinkjes geven en onszelf online identificeren. En we konden op een hele snelle en ook veel makkelijkere manier eigenlijk alle gewenste data aanleveren. En wat ook wel leuk is, is dat daardoor werd het ook wat inzichtelijker voor mijn vriendin wat ik nou de hele dag doe. Want op deze manier kon ik ook laten zien van, nou kijk, dit is een inkomsten- en lastentoets... en nou, dit is ook een beetje waar ik me elke dag voor inzet. Dus dat was heel leuk om te zien. Ja, leuk om dat dan een keer in de praktijk mee te maken voor jezelf. Ja, herkenbaar. We gaan vijf stellingen met je doornemen. Die vijf stellingen mag je in eerste instantie met ja of nee beantwoorden. Straks krijg je uiteraard de tijd om daar verder een nuancering op toe te passen. Stelling 1. De CCD2-wetgeving zet het landschap voor kredietverstrekkers op zijn kop. Nee. Strengere regelgeving zoals CCD2 zorgt voor hogere rentes voor consumenten. Ja. Nummer 3. Straks moet ik ook een loonstrookje inleveren als ik drie spijkerbroeken wil kopen. Ja. Met een goede digitale klantreis zal de impact van deze strengere regelgeving prima op te vangen zijn. Ja. Als laatste. Nederland loopt achter in Europa op het gebied van wetgeving voor consumptief krediet. Nee. Oké, dan gaan we zo wat dieper op in. Misschien even een stapje terug. We zeiden het al, het onderwerp is CCD2 om mee te beginnen. Wat was de aanleiding daarvoor en wat gaat er veranderen? De CCD2, de Consumer Credit Directive 2, in het Nederlands noemen we dat de richtlijn Consumentenkrediet. Dat is eigenlijk een Europese richtlijn waarmee kredietovereenkomsten... die aan consumenten verstrekt worden in Europa gereguleerd worden. Het is een richtlijn, dus dat betekent dat de principes door de Europese wetgever uiteen zijn gezet... en dat die in Nederland ook nog vertaald moeten worden naar de Nederlandse situatie. In 2008 is de oorspronkelijke CCD van kracht geworden, maar dat is inmiddels wel een tijdje terug. Was dat ook in navolging van financiële crisis en die zaken, of was dat toeval 2008? Durf ik niet te zeggen, dat was voor mijn tijd. Maar sindsdien is de wereld inderdaad drastisch veranderd. Daardoor is in 2021 de Europese wetgever met een herziening van de richtlijn Consumentenkrediet gekomen. Die ziet dus eigenlijk toe op een gelijk speelveld voor kredietaanbieders... en ook harmonisatie van Europese kredietmarkten. Misschien goed om te vermelden, in Nederland hebben we best wel een goed gereguleerd stelsel van kredietverstrekking. Bijvoorbeeld ook een partij zoals het BKR, zelfregulering, die daar een grote rol in speelt. En zijn wij wat betreft de Nederlandse partij eigenlijk best wel blij dat de CCD-II er nu is gekomen, omdat dat zorgt voor eerlijke regels in de hele Europese Unie en dat is uiteindelijk ook in het belang van de consument. Dus je zegt eigenlijk misschien dat het op Europees vlak nog wel meer impact heeft dan in Nederland? Absoluut, ja. En de rijkwijden van CCD-II, conceptief krediet, een lening voor een auto bijvoorbeeld, valt daaronder. Zijn er ook zaken die nu nieuw daaronder gaan vallen? Zeker, er zijn eigenlijk drie grote wijzigingen voor de Nederlandse kredietmarkt door de CCD-II. De eerste is de rijkwijden die je noemt, en de rijkwijden worden groter. Dus oftewel partijen die vroeger uitgezonderd waren van de CCD-II, zoals bijvoorbeeld Buy Now Pay Later-diensten of wel BNPL-diensten, die vallen straks onder de rijkwijden van de CCD-II en moeten dus aan dezelfde regels voldoen. Ook het toepassingsbereik in termen van euro's wordt vergroot. Dus vroeger was het de grens van tot en met 75.000 euro. Dat gaat nu omhoog tot kredieten tot 100.000 euro. Dat is wat dan onder consumentief krediet valt? Ja, en dus in Nederland onder de WFT komt te vallen en onder het toezicht van de autoriteitsfinanciële markten, de AFM. Dus dat is de rijkwijden. Andere zaken die voor de Nederlandse markt veranderen zijn informatieverstrekking. Zowel de reclame-eisen worden verscherpt als ook de precontractuele informatieverplichtingen. Dus dat is eigenlijk de informatievoorziening naar consumenten toe die wordt versterkt. En de derde en misschien wel belangrijkste wijziging ten opzichte van de CCD-I... is dat de kredietwaardigheidsbeoordeling voor consumenten aanzienlijk is aangescherpt en ook verduidelijkt. Waarbij er dus veel duidelijker in de CCD-II komt te staan wat voor zaken allemaal meegenomen moeten worden... bij de beoordeling van de kredietwaardigheid van de consument, hoe die zaken geverifiëerd dienen te worden. En ook belangrijk welke zaken niet bepalend mogen zijn voor het bepalen van iemands kredietwaardigheid. En daarbij kun je bijvoorbeeld denken aan gegevens die van sociale media afkomstig zijn. Dat is nadrukkelijk niet toegestaan dat die meegenomen worden in de inkomsten- en lastentoets. Dus het toetsingskader wordt als het ware scherper en objectiever? Ja, als ik hem samenvat. En de tijdslijnen van de invoeringen? Volgens mij is dit op Europees niveau al goedgekeurd ingevoerd. Wat kunnen we in Nederland verwachten? In oktober 2023 is de CCD-II gepubliceerd. Dan gaat er eigenlijk een klok in, een timer in als het ware. In Nederland is het zo dat daarna het ministerie van Financiën, de wetgever die deze wet dus moet vertalen in Nederlandse wetgeving, toen aan de slag is gegaan met het schrijven van een zogenoemde implementatiewet. Die implementatiewet verwachten we ieder moment, want daar zouden ze ongeveer een jaar over doen. Dus die verwachten we eigenlijk in oktober van dit jaar. Daarna is er een jaar voor de zogenaamde parlementaire behandeling. Dus dat is goedkeuring in de Eerste en de Tweede Kamer. Daarna is er nog een jaar voor de implementatie door de partijen... die daadwerkelijk aan de implementatiewet moeten voldoen. Dat betekent dus dat uiterlijk in oktober 2026 deze nieuwe wetgeving van kracht zal worden. Ik heb partijen al voor die tijd, op het moment dat het een beetje duidelijk wordt, van deze kant gaat het op, al eerder aan die richtlijn willen gaan voldoen. Of zal dat echt tot het laatste moment wachten worden? Ik denk dat dat afhankelijk is van wat er allemaal in de implementatiewet komt te staan. Als de Nederlandse wetgever, het ministerie van Financiën, de zaken goed overneemt op de manier zoals wij ook verwachten, dan zou het zomaar kunnen zijn dat partijen net voor die deadline al de meeste wetgevingen hebben omgezet. Ten meer ook omdat best wel veel zaken al in Nederland de gangbare praktijk zijn. En de rest van Europa op het Nederlandse niveau eigenlijk wordt getild. Anderzijds, er zijn zogenoemde lidstaatopties. Dat zijn zaken waarin de Nederlandse wetgever mag afwijken van hetgeen in de CCD2 staat. En als financiën daar gebruik van wensen te maken, en dus een aantal veranderingen toch wil gaan doorvoeren, dan zou dat een behoorlijke impact kunnen hebben, waardoor het allemaal toch wat langer zal duren... en we waarschijnlijk de volledige implementatietijd nodig zullen hebben. Een mooi bruggetje naar de eerste stelling. In de CCD2-wetgeving gaat het landschap voor kreditaanbieders op z'n kop zetten. Je antwoord daarop was nee. Je hebt een beetje de intro erop gegeven. Op welk vlak niet en misschien op welk vlak toch wel? Ja, het niet, om daarmee te beginnen, omdat ik nee zei, is dat wij vooral de CCD2 toejuichen, omdat we zien dat een heleboel wetgeving... die in Nederland al de gangbare praktijk was en waar we aan moesten voldoen, dat dat voor vooral andere partijen in Europa ook gaat gelden. Tegelijkertijd komen er ook nieuwe partijen onder de rijkwijde van de richtlijn te vallen. We noemden ze net al even, de Buy Now Pay Later-diensten. Dat gaat overigens ook gebeuren voor private lease met een optie of verplichting tot koop. Die komen straks ook onder de rijkwijde te vallen. Flitskredieten zullen veel strenger gereguleerd worden. Crowdfunding-kredieten komen ook meer onder de richtlijn te vallen. Dus we zien daarmee dat eigenlijk een deel van de kredieten, die voorheen nog niet onder het toezicht van de AFM vielen, dat straks wel zullen doen. En dat neemt natuurlijk een behoorlijke impact met zich mee. Om je een voorbeeld te geven, denk bijvoorbeeld aan nieuwe partijen... die straks ook in het BKR moeten gaan toetsen en registreren. Op die manier zal er natuurlijk wel impact komen voor de bestaande kreditaanbieders, die straks dat systeem zullen gaan delen met nieuwe partijen, die ook in een ander deel van de markt opereren. Want we zitten natuurlijk wat meer aan de kleinere kredieten. En op die manier zal er wel degelijk ook impact zijn voor de bestaande spelers. Ja. En je ziet natuurlijk ook wel partijen die stoppen. Tinka, de financieringsdochter van Beekamp, die ermee stopt. Er zijn misschien ook wel partijen die zoiets hebben van... CCD1 moest al een hoop, het is strenger geworden nu dit eroverheen. Dat kan ook net een reden zijn om te stoppen. Het is interessant dat je Tinka noemt, inderdaad. Ze zijn enkele maanden terug beboet door de AFM, vanwege het niet naleven van die regels met betrekking tot de inkomsten- en lastentoets. Tinka overigens geen lid van de VFN, zijn dat vroeger wel geweest. Die hadden eigenlijk het meeste last van de maximale kredietvergoeding, of de wettelijke rente. Dat gaat straks in de CCD2 voor alle Europese landen gelden. In Nederland hadden we al een afgetopte rentevoet. Ja, je mocht geen 25% rente meer vragen op 100 euro. Precies. Die is in 2021 nogmaals verscherpt door de destijds-minister van Financiën, Wopke Hoekstra. Daar hebben ze veel last van gehad en natuurlijk de toetreding van nieuwe spelers, bijvoorbeeld de BNP-O-partij die de marges daar volgens mij verder onder druk hebben gezet. Zij hoefden in die periode tot nu toe niet aan dezelfde regels te voldoen als waar Tinka aan moest voldoen. Het is eigenlijk een soort van kaf-van-t-koren-scheiden. Degenen die nu nog erbuiten vallen, moeten opgetrokken worden tot het juiste niveau. En degenen die daar niet in mee kunnen, die zullen ook afvallen om zo een goede partij over te houden. Dan gaan we door naar stelling 2. Strengere regelgeving zoals CCD2 zorgt voor hogere rentes voor consumenten. Oftewel, het wordt duurder om te lenen. Ik zei ja, en dat zat hem in het woordje zoals CCD2. Want er is absoluut waarheid in het feit dat een strengere regeldruk, meer complexiteit ook in de regels waar men aan dient te voldoen, dat dat absoluut z'n weerga heeft op de kosten die gemaakt moeten worden bij het verstrekken van een krediet. En die zullen uiteindelijk in de vorm van een hogere rentetarief terugverdiend moeten worden. Dat is absoluut waar. De CCD2 zelf ben ik persoonlijk niet van mening dat dat tot hogere kosten en meer regeldruk gaat leiden. Omdat dat dus eigenlijk best wel veel zaken die we al deden nu gekodificeerd worden... en ook voor andere Europese landen gaan gelden. En dat dat misschien ook wel, zeker voor de VFN-leden, maar ook andere partijen, andere bancaire partijen die in meerdere landen actief zijn, dat het zelfs kostendrukkend zou kunnen werken. Omdat bijvoorbeeld die strenge systemen die ze in Nederland geïmplementeerd hebben, nu ook heel leerzaam kunnen zijn voor andere organisaties in andere landen, waar ze straks misschien wel een beetje kunnen afkijken van hoe we problemen in Nederland hebben opgelost dan. Ja, en dan heb je natuurlijk de partijen die er nu nog niet de onder vallen en dat straks wel gaan doen. Nou ja, BNPL noemden we al. Ja, daar is natuurlijk op dit moment geen rente. En daar kunnen we verwachten dat er misschien wel een stukje kosten bij komt kijken. Ja, dat is zeker mogelijk. Het is ook nog de vraag hoe dat zich precies gaat uitpakken. Een van de zaken waar wij bij de VFN naar kijken, straks bij de implementatiewet, die we dus in oktober verwachten, is of en hoe financiën invulling gaat geven aan de proportionaliteit die geboden wordt voor kredietwaardigheidsbeoordelingen. En om je een voorbeeld te geven, wat ons betreft is het logisch dat de eisen die we stellen aan de kredietwaardigheidsbeoordeling, en dat is dus de zaken die we uitvragen bij een klant en ook de zaken die we dan verifiëren vervolgens, dat die anders zijn voor de spijkerbroek of een paar sokken dan voor een BMW 5-serie van 75.000 euro. Dat noemen we proportionaliteit. Dat kan aan de hand van een aantal factoren, die worden ook genoemd in de CCD2, bijvoorbeeld de complexiteit van het product of de grootte van de kredietsom. Maar die bal ligt nu bij het ministerie van Financiën om te bepalen in hoeverre we invulling mogen geven aan die proportionaliteit. En als die proportionaliteit er komt, dan lijkt het me logisch dat dan voor BNPL partijen voor kleinere bedragen, 250 euro, 500 euro, dat daar dan minder strenge regels voor gelden dan die grotere kredietsommen voor bijvoorbeeld een voertuig. Ja, dat klinkt logisch. Maar goed, daarmee eigenlijk wel het bruggetje naar de volgende stelling. Moet ik dan straks toch voor die drie spijkerbroeken een loodsokje gaan aanleveren? Toch wel, denk jij? Ja, ik denk dat dat niet ondenkbaar is. Kijk, in ieder geval zal er straks een bepaalde inkomsten- en lastentoetsing plaats moeten vinden, voordat in dit geval een BNP-leter verstrekt kan gaan worden. En een inkomsten- en lastentoets, dat is hoeveel krijg je binnen, hoeveel gaat er uit, en is het verantwoord om jou dit bedrag dan wel tijdelijk te lenen? Simpel gezegd wel inderdaad. We kijken gewoon naar de inkomsten van een klant, daar trekken we eigenlijk alle lasten die deze klant heeft vanaf. En er blijft dan nog, als het goed is, een bedrag over per maand. Dat noemen we de afloscapaciteit. En afhankelijk van in hoeveel delen je die lening wilt terugbetalen, ontstaat daar een bepaalde kredietruimte. En om een voorbeeld te geven, hoe het nu bijvoorbeeld bij telecomkredieten werkt. De meeste mensen hebben een iPhone of een Android-telefoon in hun zak, maar die kopen het toestel niet zelf, maar die kopen het toestel in combinatie met een mobiel data-abonnement. En daarvoor hoef je nu vaak nog geen loonstrookje of iets te laten zien, en dan krijg je die telefoon vrij makkelijk mee. Dat zit hem in het feit dat je de regels zoals die nu gelden tot 1000 euro geen inkomsten en lasten hoeft te verifiëren. Het lijkt erop dat met de CSD2 dat soort regels strenger gaan worden, en dat dus ook voor relatief kleine bedragen straks wel iets van bewijsstukken opgevraagd zullen moeten worden, om te checken, om zeker te weten dat er wel iets van inkomsten zijn, waardoor die klant ook die telefoon over anderhalf jaar ook nog kan betalen. Ja, want die telefoon komt in jouw bezit. Je bent hem eigenlijk door middel van je abonnementskosten verdekt aan het afbetalen. Ja, op het moment dat dat niet meer lukt, dan heb je dus een probleem. Dat gaat voorkomen worden op deze manier, of in ieder geval die kans moet kleiner worden. Dat is de insteek van de CSD2, ja. Dan gaan we naar stelling nummer 4. Met een goede digitale klantreis zal de impact van deze strengere regelgeving prima op te vangen zijn. Oftewel moet ik straks met een halve papierwinkel naar de webshop toe, of kunnen we dat ook op een digitale manier gaan regelen? Daarop antwoord ik ja, en die zal ik even toelichten, want ook bij de VFN zijn wij van mening, en is onze visie ook op deze markt, dat die digitalisering een steeds grotere rol zal spelen. En waar we nu nog werken met pdf-jes van bewijsstukken, bijvoorbeeld van een bankafschrift of van een salaristrook, is het wel de verwachting dat steeds meer partijen, en dat gebeurt ook al, die klantreis gaan digitaliseren. En dat is op zich ook wel logisch, want het is simpeler voor de klant, het is makkelijker voor de aanbieder, het is sneller, want je hoeft die stukken dan niet thuis op te gaan halen of op je mail te gaan pluizen. Maar in de winkel kun je bijvoorbeeld al toestemming geven, nou, kijk maar naar het UWV of naar mijn loonstrookje. En het is ook veiliger, want het is minder makkelijk om te frauderen. Met een pdf zouden we allemaal nog wel een poging kunnen wagen om een 7 in een 1 te veranderen, of misschien beter andersom als je er iets aan wilt hebben. En dat wordt straks veel moeilijker, omdat je die data zonder tussenkomst van de klant, eigenlijk direct ontvangt als kreditaanbieder. En dan hebben we het over bronddata. Dat is waar onder andere partijen als Okto natuurlijk een grote rol in speelt, en vermoedelijk nog meer zal spelen. Dus het antwoord ja is dat we daarmee wel een deel van die kosten kunnen drukken, omdat er uiteindelijk een grote kostenpost is om aan die complexe regels te voldoen in Nederland. Onder andere is dat die kreditacceptant goed opgeleid moet zijn en goed verstand moet hebben van... of dit inkomen bijvoorbeeld bestendig is. En wat betekent dan bestendig? Dat betekent dat we verwachten dat het over zes maanden ook nog steeds onderdeel is van jouw inkomen. En als we dat niet denken, dan moeten we daar vandaag rekening mee houden. Dat soort zaken worden denk ik een stuk sneller en efficiënter met behulp van bronddata. En op die manier kun je dan wel de kosten van bijvoorbeeld aanvullende regeldruk redelijk opvangen, denk ik. Ja, ik ken dat wel van sectoren die nu al met bronddata werken. Dat gebeurt ook zeker in het consumptief domein. Het is minder fraudekansen en mensen hoeven niet meer door een bankafschrift heen te akkeren, waar ook nog eens data in staat die je eigenlijk misschien niet wilt of mag hebben van je klant. Wat daar wel natuurlijk een vraagstuk binnen is, van in hoeverre ga je die data ophalen? Nou, dat is wel helder en ik denk dat is ook betrouwbaar. Hoe kijk je tegenover real-time scoring? Dus kan er geautomatiseerd al een score worden gegeven, zodat een klant direct zonder tussenkomst van een acceptant die aankoop kan doen? Of zeg je meer van, nou er zal toch altijd nog wel een mens tussen moeten zitten om die cijfers te beoordelen? Ik denk beide. Voor de klantgroep die zich goed laat vatten in een geautomatiseerde beoordeling, en daarbij bedoel ik bijvoorbeeld een klant of kreditaanvragers met twee inkomens, allebei een loondienst, allebei een vast contract, allebei bijvoorbeeld nog een duoschuld die makkelijk te herkennen is omdat je toestemming geeft om dat bij het duo op te halen, en bijvoorbeeld een private lease contract die bij het BKR geregistreerd staat. Daar zie ik wel een volledig geautomatiseerde beoordeling van de kredietwaardigheid. Nou stelt de CCD2 ook dat er altijd nog iets van een menselijk component aan moet zitten, want je kan niet situaties krijgen, om even het cliché te gebruiken van sorry computer says no, er moet altijd uitgelegd kunnen worden door een mens waarom die systemen tot een bepaald oordeel zijn gekomen. Dus dat moet transparant zijn? Dus dat moet transparant zijn en daar moet ook inzicht in verschaft worden aan de consument, zowel als je iemand een krediet toewijst als ook als die wordt afgewezen. Maar daar zit een groot gedeelte van de klantgroepen die op die manier redelijk tot helemaal geautomatiseerd beoordeeld kunnen worden, en dat is dan natuurlijk ook heel snel. Daar tegenover staat dat er ook een heleboel type klanten zijn waar dat zich allemaal wat minder lineair laat voorspellen. Laat ik een voorbeeld geven, bijvoorbeeld ZZP'ers, waarbij we natuurlijk echt veel verder terug moeten blikken naar de inkomsten van zijn of haar bedrijf. Hoe bestendig is dat? Had je een goede maand of is dit gewoon al drie jaar? Ja, precies. Denk bijvoorbeeld aan seizoensarbeiders of andere mensen met zeer fluctuerend maandsalaris. Bijvoorbeeld piloten of mensen die op een boorplatform werken of dat soort type klanten, die lenen zich heel moeilijk voor een geautomatiseerde beoordeling. Mijn persoonlijke verwachting is dat daarvoor in ieder geval de middellange termijn... nog altijd een menselijke kredietacceptant met die klant mee zal moeten denken... over hoe we tot een verantwoord kredietaanbod kunnen komen. Dus voor de grotere en ook de complexere beoordelingen, daar zit eigenlijk altijd nog een mens tussen. Het zal dus ook niet real-time zijn, het kan even duren, maar voor de kleinere en de eenvoudigere kredietaanvragen, dat zou eigenlijk gewoon helemaal digitaal kunnen. Dus wat gezegd, in de webshop, ja, ik moet mijn inkomen aantonen voor die spijkerbroeken, maar dat betekent niet dat ik drie dagen moet zitten wachten tot mijn krediet is goedgekeurd. Dat kan dan eigenlijk gewoon direct worden gezien. Ja, dat is wel onze verwachting. Dan gaan we naar de laatste stelling. Je hebt er al hier en daar even aan gerefereerd, maar de stelling was... Nederland loopt achter in Europa op het gebied van wetgeving rondom consumptief krediet. Daarvan zei je nee, eigenlijk lopen wij zelfs wel voor. Klopt, inderdaad. Mijn antwoord was nee. En dat komt omdat we op een heleboel vlakken eigenlijk best wel voorlopen. En misschien om daar ook weer een voorbeeld van te geven, is die inkomsten- en lastentoetsen die we in Nederland hebben. Zelf nemen we als VFN ook deel aan verschillende commissies en werkgroepen... van onze Europese branchevereniging. Dus dat is de branchevereniging die verschillende nationale brancheverenigingen... voor consumptief kredietverstrekkers vertegenwoordigt. Op die manier hebben wij ook input gegeven aan het lobbytraject rondom de CCD2. Eurofinance heet die partij. En in die hoedanigheid zie je natuurlijk best wel waar mensen, andere beleidsmedewerkers zoals ik, zich druk om maken bij de implementatie van de CCD2. En zodoende weten we dat een heleboel zaken die voor ons algemeen goed zijn, bijvoorbeeld dat je bij een inkomsten- en lastentoets achterhaalt... wat de vaste lasten zijn van de klant. Is er een auto ja of nee? Is er sprake van een hypotheek? Hoe hoog is die hypotheek dan? Wat voor een type dienstverband heeft die klant? Dat zijn zaken die in Nederland al jaar en dag de norm zijn. Dat is niet weg te denken. Inderdaad. Je zou zelfs kunnen vragen of we niet een beetje te streng aan het worden zijn... en of het niet te complex wordt. Waar in andere landen nog gewoon aan de hand van simpele percentages en postcodes gewerkt zou worden. Dus op dat soort vlakken lopen we in Nederland best wel voor. En om een ander voorbeeld te geven, wat meer in het straatje van Octo. Ik had vorig jaar een discussie over de definitie van een digitale kreditaanvraag. En zonder dollen, in sommige Zuid- en Oost-Europese landen, die bijvoorbeeld nog meer met cash werken in de maatschappij, daar was niet de vraag of een digitale kreditaanvraag... een volledig geautomatiseerde kredietbeoordeling, zoals we die net bespraken, was. Maar nog de stap van een papieren loonstrookje inleveren bij een kantoor op de hoek... naar een pdf via de mail of via een website uploaden. Dat is de stap waar zij het over hadden qua digitalisering. Dus wij zijn eigenlijk al een stap verder. Digitalisering 2.0 waar wij mee bezig zijn. Ja, precies inderdaad. Dat geeft wel een beetje illustratief voor. Dat geldt zeker niet voor alle landen in Europa. Andere landen zitten veel dichter op ons of lopen misschien op andere plekken ook wel een beetje voor. Maar als je moet kijken naar Nederland en je zet het af tegen de andere 26 lidstaten, dan zitten we absoluut helemaal vooraan als het gaat om consumentenbescherming. En als je vooruitkijkt, CC2, dat is nu die trein die loopt, dat is in werking gezet. Denk je dat daar in de toekomst nog weer verdere verscherpingen gaan komen? Kunnen we een CCD3 gaan verwachten op korte termijn? Op korte termijn niet. Er zijn wel, en dan gaan we toch nog even het afkortingenspel doen, denk ik, andere hele interessante wetgeving met ook wel mogelijk een grote impact voor kredietverstrekkers in Nederland. En dan denk ik eigenlijk specifiek aan twee. Hij is hier vandaag niet genoemd, maar dat is de Payment Services Directive 2. PSD2, een heel belangrijk onderdeel. Ik denk het goed om die discussie misschien op een ander moment te voeren, want dat gaat heel erg over de PSD2 versus de algemene verordening gegevensbescherming. Dus het kunnen ontsluiten van jouw banktransacties voor die beoordeling, zonder dat je per ongeluk bijzondere persoonsgegevens te zien krijgt. Dat mag straks ook niet meer van de CCD2. De opvolger van PSD2, dus PSD3, die staat al zo'n beetje klaar. Dus die verwachten we eigenlijk ieder moment. En die gaat eigenlijk door op de ingezette pad, namelijk dat die banktransacties gewoon beschikbaar gemaakt moeten worden voor andere partijen die daar iets mee willen doen. En een andere hele interessante, in dezelfde lijn waar de PSD2-wetgeving het voor banken verplicht maakte... om de data die zij hebben, de banktransacties, te digitaliseren en ook beschikbaar te maken aan andere partijen, gaat dat ook gebeuren voor andere financiële dienstverleners in de Europese Unie, onder het zogenaamde Financial Inclusion Data Access Act, de FIDA. En daarin zullen onder andere ook constructief kredietverstrekkers, die dus nu nog niet onder de PSD2 vallen, straks ook hun data beschikbaar moeten maken aan andere partijen, die aan de hand daarvan bijvoorbeeld nieuwe producten willen ontwikkelen of andere aanbod kunnen doen aan klanten. Dus dat zijn de twee waar we bij de VFN op dit vlak toch wel naar uitkijken. Ja, dat kan ik me voorstellen. Om die laatste nog even aan te halen, ik heb nu een krediet lopen bij verstrekker A, maar ik wil eigenlijk wel eens kijken of ik een beter aanbod kan krijgen bij verstrekker B. Nou, dan moet ik heel eenvoudig mijn gegevens van kredietverstrekker A door kunnen zetten naar B voor een nieuw aanbod. Dat zou eigenlijk een voorbeeld kunnen zijn onder FIDA. Ja, precies. En het gaat ook partijen verplichten om zogenaamde data-sharing schemes op te richten, dus eigenlijk waarmee we onderling die gegevens kunnen uitwisselen. Er moeten bepaalde standaarden voor worden ontwikkeld natuurlijk, om dat te vergemakkelijken, om met elkaar te kunnen communiceren eigenlijk. En dat is iets waar wij ons momenteel op aan het oriënteren zijn, hoe we daar ook als Nederland een rol in kunnen spelen, en met wat voor partijen we daar dan voor zouden moeten samenwerken. Ja, dat is iets wat wij ook zeker scherp in de gaten houden, maar zoals je terecht zei, dat is een onderwerp op zich. Dat komen we dan misschien in de toekomst nog een keertje op terug. Dan gaan we voor nu afronden. Ik wil jou dan in ieder geval danken voor jouw komst. Weer een hoop geleerd, en ik hoop de luisteraars ook. Voor jullie zoals altijd, vragen, opmerkingen, aanvullingen, die zijn welkom, die ontvangen we graag. Vergeet je niet om te abonneren. En tot slot, dank voor het luisteren, en tot de volgende. Ik douw voor de uitnodiging. MUZIEK.