#2 Wat is verlies en verliesverwerken

In deze aflevering van de Vakkundig begeleiden bij verlies podcast duik ik in het woord ‘verlies’ en ‘verliesverwerken’. Mogen we het woord ‘verliesverwerken’ nog gebruiken?

Verlies is een term die vaak gebruikt wordt, maar wat betekent het echt? Verlies kan alles omvatten wat we als waardevol beschouwen en wat niet langer deel uitmaakt van ons leven. Dit kan leiden tot rouw, afhankelijk van de relatie die we hadden met wat we verloren zijn.

Verlies kan zich in vele vormen voordoen:

• Relaties: Bijvoorbeeld bij een scheiding of als een vriendschap eindigt.
• Geestelijke vermogens: Door ziekten zoals Alzheimer of door andere omstandigheden.
• Gezondheid: Door ziekte, ouderdom of vermindering van fysieke conditie.
• Illusies: Wanneer verwachtingen of herinneringen niet blijken te kloppen.
• Toekomstverwachtingen: Bijvoorbeeld als plannen en dromen niet uitkomen.
• Werk en positie: Het verliezen van een baan of status kan diep ingrijpen.
• Veiligheid en vertrouwen: Bijvoorbeeld door intimiderende buren.

Het erkennen van deze verschillende vormen van verlies is belangrijk, omdat elk verlies een eigen rouwproces kan hebben. Verlies verwerken, betekent het omvormen van de impact van het verlies naar iets draagbaars. Dit is een actief proces waarbij we het verlies vanuit verschillende perspectieven bekijken en er een plek voor vinden in ons leven.

Het is een persoonlijk en uniek proces. Voor sommigen kan verliesgevoelens op onverwachte momenten terugkomen, zoals bij belangrijke levensgebeurtenissen. Het helpt om het verlies uiteindelijk te integreren in ons leven en uiteindelijk kan de rouw dan voelen als een gevoel van heimwee naar het leven van voor het verlies.

Het bijstaan van mensen tijdens hun diepste momenten van rouw en hen helpen het verlies te verwerken, is een, mijns inziens, een bijzonder en waardevol proces.

Wil jij meer weten over hoe je kunt begeleiden bij verlies? Schrijf je in voor mijn gratis webinar. Je kunt kiezen uit volwassenen begeleiden bij verlies, of kinderen en jongeren begeleiden bij verlies.

Kijk ook op de website van de Academie voor Verlies voor blogs over begeleiden bij verlies. 

Wil jij de gratis minitraining “Verlies verzekerd” ontvangen? Je kunt hem hier aanvragen. 

Transcript

[00:00:01.410] 

In deze aflevering van De Rouw pot wil ik het met je hebben over verlies. Verlies. Het is een woord wat we vaak gebruiken. Maar wat bedoelen we eigenlijk met verlies? Want wat is nou een verlies en wanneer is het nou misschien geen verlies? Ik denk altijd dat een verlies alles is. Als wij waarnemen dat een geliefd onderdeel van ons leven ten einde is of dat we iets verliezen wat voor ons van waarde was. En of er op een verlies rouw volgt is dan maar weer heel erg afhankelijk van de relatie die we hebben tot datgene of diegene die we verloren zijn. Maar als we kijken naar verliezen, dan kunnen we verschillende dingen verliezen. Ja, je kan eigenlijk, in feite zou je kunnen zeggen je kunt alles wel verliezen, maar wij koppelen verlies vooral aan bijvoorbeeld verlies van je geliefde, iemand van wie je houdt, of dat nou is door dood of dat dat is omdat je gaat scheiden of omdat iemand uit je leven verdwijnt, dat is een verlies. Maar zo kun je ook je relatie verliezen.

[00:01:04.370] 

Denk aan een scheiding of als je uit elkaar gaat, of je vriend of je vriendin maakt het uit. Je kunt je geestelijke vermogens verliezen. Tegenwoordig horen we natuurlijk heel veel over Alzheimer en dementie. Maar je kan ook om andere redenen geestelijke vermogens verliezen. Het is iets waar je aan gewend was en wat er dan niet meer is en wat je ook niet meer kunt. Dat relateert ook meteen aan verlies van gezondheid. Want ja, je geestelijke vermogens heeft ook te maken met gezondheid. Maar je kunt ook je gezondheid verliezen doordat je een ziekte krijgt of doordat je dingen niet meer kan, omdat je bijvoorbeeld ouder wordt of omdat je conditie achteruit gaat. Zo kun je ook illusies verliezen. Iets waarvan je dacht dat het toch echt zo was, blijkt opeens niet meer zo te zijn. En misschien heb je altijd gedacht dat je een super leuke jeugd had gehad. En dan hoor je iets van je ouders en dan denk je O, zo leuk was het dus helemaal niet. En opeens gaat er een hele berg aan herinneringen loskomen waardoor je allerlei dingen naar boven haalt waaruit blijkt dat het misschien niet zo leuk was.

[00:02:07.530] 

Ja, ik vul het maar even in om duidelijk te maken dat we op zoveel verschillende manieren verliezen kunnen lijden. Maar je kan ook toekomstverwachtingen verliezen. Dingen waarvan jij dacht zo gaat het zijn. Misschien had je wel ideeën erover. Ben je zeventien of achttien jaar en denk je ik ga de wereld verbeteren. Ik begin een ecolodge in UH in het Amazonegebied of ik word uh, ik ga een kindertehuis bouwen. En dan blijkt met dat het leven zich voortzet en voortschrijdt, dat dit allemaal niet zal gaan gebeuren. Ja, dan verlies je ook je verwachtingen. Ja. Of dat heel ernstig is weet ik natuurlijk niet, maar stel dat je dat nou wel heel erg vindt, dan zou dat ook wel eens een groot verlies kunnen zijn, maar ook weer rouw op kan volgen. Je kunt je baan verliezen. Tegenwoordig nemen we dat gelukkig steeds serieus. Dat baanverlies ook echt iets is waar we goed naar moeten kijken. Ook al denkt de hele omgeving misschien joh, je vindt toch wel een andere baan. Er zijn zoveel banen op dit moment.

[00:03:06.830] 

Toch kan het verlies van een baan daar heel zwaar inhakken. Je kunt je huis verliezen en dat kan ook een een positief gevolg zijn omdat je naar een leuke huis gaat. Maar alsnog verlies je wel dat oude huis en dan mag je daar vaak niet met weemoed naar terugkijken omdat je toch zo mooi dat nieuwe huis hebt. Toch zijn dat ook vaak die verliezen die we serieus mogen nemen. Je kan je positie verliezen. Je was. Je had misschien eerst heel veel aanzien binnen het bedrijf en dan word je ingehaald door anderen, heb je minder aanzien. Ik heb het dan nu over een werksituatie, maar dat kan ook op de sportclub zijn of in je gezin. Nou, je kunt vertrouwen verliezen, je kunt veiligheid verliezen. Denk eraan als Als je nieuwe buren krijgt die heel erg intimiderend zijn, dan kan dat heel veel invloed hebben op je veiligheid. Nou, zo zie je dat er vele vormen van verlies voorbij kunnen komen. Ik Het is helemaal niet uitputtend wat ik nu gezegd heb, want er zijn. Eigenlijk zou je kunnen zeggen alles wat voor jou van waarde is, kun je verliezen.

[00:04:06.310] 

Nou, dat is natuurlijk niet zo'n fijn vooruitzicht. Wat denk je? Lekker leuk! Ik kan dus alles verliezen en dat is wel zo. En misschien heb je dat ook al gemerkt. En wij hebben onze cliënten die dat in ieder geval wel hebben gemerkt en daarvoor ook bij ons komen. En het gaat er altijd om dat wat zij ook inbrengen als een verlies, dat we dat in ieder geval voor hun serieus nemen. Al zouden wij kunnen denken oh, is dat nou echt zo erg? Voor hun is t heel serieus. Ik denk nu opeens aan een klas waar ik ooit mee werkte. Het is echter jaren geleden en daar was een juf overleden en t was uh een groep zes klas en ik deed een rondje met de kinderen in de klas en ik vroeg nou wat voor een verliezen hebben jullie allemaal meegemaakt? Nou, d'r kwamen verliezen van oma's en opa's. Sommige hadden niks meegemaakt en toen was d'r een jongetje en die begon heel hard te huilen, want die was ooit in zijn leven tien kippen verloren en de klas moest daar heel erg om lachen.

[00:05:00.200] 

En dat vond ik natuurlijk heel verdrietig, want voor dit jongetje was dat verlies van die tien kippen heel belangrijk. Net zo goed als dat we weten dat verlies van een knuffel voor een kind er enorm in kan hakken. Zo'n knuffel is de troost en toeverlaat van een kind. Ja, zo kun je als volwassene ook dingen hebben die die heel veel waarde hebben en dat als je ze verliest dat ze erin kunnen hakken. En mooi kledingstuk een sjaal die je van iemand gekregen hebt, een armband die je die je misschien van je moeder kreeg en die je dan verliest. Als onze cliënten met dit soort verlies bij ons komen Ze noemen ze niet voor niets. Dus laten we er serieus mee omgaan. En op het moment dat zo'n verlies plaatsvindt, gaan mensen verlies verwerken. Nu weet ik dat er op dit moment veel gezegd wordt over de term verlies verwerken. Er wordt dan gezegd dat verwerken zou je doen op de afval plek. Verlies verwerk je niet, een verlies integreer je is allemaal waar, maar voordat je het kunt integreren zal je het moeten verwerken.

[00:06:03.070] 

En wat betekent nou verwerken? Als we in het woordenboek kijken, dan zien we dat. Verwerken betekent iets omvormen tot iets anders. En dat is exact wat we doen met een verlies. Want dat verlies, de impact daarvan, is zo enorm groot. Als we dat niet zouden omvormen tot iets anders, dan wordt dat nooit draagbaar. Dan zullen we dat nooit kunnen integreren in ons leven. Dus verlies verwerken is een heel actief proces waarin we er van alle kanten naar gaan kijken, waarin we het om gaan kneden. We gaan erin wroeten, we gaan het nuanceren, we gaan op verhaal komen zodat we dat uiteindelijk verwerken en het omvormen tot iets wat draagbaar is. Ik denk zelf waar het is misgegaan is het feit dat er op enig moment is gezegd een verlies kun je verwerkt hebben. Heb jij het al verwerkt? En ik denk dat dat. Nou, ik wil niet zeggen dat het onmogelijk is, maar dat dat een ingewikkeld woord is. Want wat is dan het verlies? Verwerkt hebben? Betekent dat dat je er nooit meer aan denkt?

[00:07:06.180] 

Dat je niet meer verdrietig bent? Dat je nooit meer huilt? Dat je uh. Dat je heel blij bent dat het gebeurd is omdat er iets anders voor terug is gekomen. Dat is iets ingewikkelds en dat zal sowieso voor iedereen anders zijn. En dan nog steeds is denk ik het woord verwerkt hebben. Best een lastig woord, want we weten ook dat verliezen de impact van verliezen. Die kunnen zo groot zijn dat ze op verschillende momenten in ons leven weer terugkomen. En dat bijvoorbeeld je je dertig jaar na het overlijden van je partner staat op het huwelijk van je kind. en toch weer huilt omdat jouw overleden partner daar niet bij is. Terwijl je misschien al lang weer gelukkig bent, een nieuwe partner hebt, maar dan toch weer even zo voelt. Hij had daarbij moeten zijn. Ooit hoorde ik Daan Westerink. Zij zij het in een interview. Zij zei Ja, ik denk dat het op uiteindelijk een soort gevoel van heimwee wordt. En ik vond dat wel een heel mooi woord. En ik denk dat dekt wel de lading.

[00:08:08.170] 

Voor mij dekt het in ieder geval wel de lading. Er kan een gevoel van heimwee ontstaan naar dat oude leven waar dat verlies toen nog niet had plaatsgevonden. Waarin je zelf een ander persoon was, waarin dingen misschien makkelijker waren, waarin je minder hoefde na te denken over van alles. Ik vul dat allemaal even in. Ik kan dat natuurlijk voor niemand invullen, maar dat wordt heimwee. Daar kon ik wel wat mee. En ik denk ja, misschien is dat wel wat het uiteindelijk wordt. En dat betekent dus dat wij gaan mensen helpen met dat verlies te doorwerken of te verwerken, zodat het uiteindelijk geïntegreerd kan worden in hun leven. En het is absoluut een prachtig proces dat wij daar de mensen in nabij mogen staan. en ook bij mogen blijven en getuigen mogen zijn waar ze zijn op de diepste punten in hun leven. Want ik denk, zeker als we het hebben over de grote verliezen zoals verliezen door dood, door scheiding, door ziekte. En daarmee wil ik dus absoluut geen gradatie aanbrengen, maar wel de verliezen waarin het leven en dood zo dichtbij komt.

[00:09:16.920] 

Dan begeven wij ons op het existentiële pad. Dan zijn wij nabij bij mensen in hun meest existentiële crisis die ze mee kunnen maken. En als we ze dan mogen helpen om dit verlies zodanig te verwerken dat ze het mee kunnen nemen in hun leven, dan is dat prachtig om te doen.