#3 Het belang van het gebruik van theorieen

We horen vaak dat we onze clienten niet in de hokjes van de theorieen kunnen schuiven. Waarom vind ik de theorieen dan toch zo belangrijk? 

In deze podcast benadruk ik het belang van theorieën in de hulpverlening bij rouw. Hoewel rouw een individueel proces is, bieden theorieën een rode draad die ons helpt om beter begeleiding te bieden. Theorieën zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek naar de gevoelens en gedragingen van rouwende mensen, en zijn waardevol voor het ontwikkelen van effectieve begeleidingsmethoden.

Als hulpverlener is het cruciaal om op de hoogte te zijn van deze theorieën om cliënten goed te kunnen ondersteunen en begeleiden. Het is belangrijk om de cliënt te sturen en te ondersteunen, vooral omdat mensen in rouw vaak in paniek raken en niet weten waar ze moeten beginnen. Een praktijkvoorbeeld is een man die in paniek was omdat zijn vrouw op sterven lag, en hij wist niet hoe hij hiermee om moest gaan. Het geven van duidelijke begeleiding kan in zo'n situatie rust en structuur bieden.

Theorieën zoals de rouwtaken van William Worden, het duale procesmodel van Stroebe en Schut, en de inzichten over het rouwende brein, helpen ons om de rouwende beter te begrijpen en te begeleiden. Deze kennis zorgt ervoor dat wij als hulpverleners onze cliënten effectief kunnen ondersteunen in hun rouwproces.

Wil jij meer weten over hoe je kunt begeleiden bij verlies? Schrijf je in voor mijn gratis webinar. Je kunt kiezen uit volwassenen begeleiden bij verlies, of kinderen en jongeren begeleiden bij verlies.

Kijk ook op de website van de Academie voor Verlies voor blogs over begeleiden bij verlies. 

Wil jij de gratis minitraining “Verlies verzekerd” ontvangen? Je kunt hem hier aanvragen. 

Transcript

[00:00:01.860] 

In deze podcast wil ik je meenemen in het belang van de theorieën die er zijn, overal. Het is wel één van mijn stokpaardjes. Ik vind het heel belangrijk dat je als hulpverlener weet hebt van de theorieën en dat je ze ook in kunt zetten zonder dat je ze oplegt aan de mens. Aan de rouwende mens dan. Want het begint allemaal bij kennis te hebben van hoe verlopen rouwprocessen. En ik weet dat daar in de in de rouw wereld, om het zo maar even te zeggen, veel over wordt gezegd. Mensen. Je zou je cliënt niet in hokjes mogen stoppen. Je kunt de theorie niet op ze loslaten, want ieder mens is uniek. We doen het allemaal op onze eigen manier. En dat is allemaal hartstikke waar. Ieder mens rouwt op zijn eigen manier. Het is rouw, is een enorm individueel proces. maar of ik zou eigenlijk moeten zeggen en er is een rode draad te herkennen. En die rode draad die wordt gevormd door de theorieën en die theorieën, die zijn er niet voor niets.

[00:01:06.690] 

Die theorieën, dat zijn, dat zijn dingen, dat zijn gedragingen, dat zijn gedachtes. Dat zijn gevoelens van rouwende mensen die zijn onderzocht. En als die theorieën ook werkelijk als wetenschappelijk worden betiteld, dan betekent dat ook dat dat bij zo'n grote groep mensen gevonden is. Die dingen waar de theorie dan onderzoek naar deed, dat we ze ook heel serieus mogen nemen. En ik vind het werkelijk zonde van al het werk van onze wetenschappers die daar zo mee bezig zijn. Die zo zich hard maken om dingen in kaart te brengen om vanuit datgene wat in kaart is gebracht nog beter begeleidings technieken in te gaan zetten. Ik vind het zo zonde dat die zo vaak overboord worden gegooid omdat we toch allemaal aan moeten sluiten bij de uniciteit van de rouwende mens. Ja, dat moeten we absoluut. Maar wel vanuit de kennis die wij hebben. De rouwende mens hoeft niks te weten van die theorieën. Soms kan het wel helpen om daar een stukje psycho educatie over te geven, omdat dat ook weer voor de rouwende mensen houvast geeft.

[00:02:10.420] 

Maar het gaat er vooral om dat jij ervan weet dat jij daarop jouw cliënt kan sturen en kan ondersteunen. En dat wordt stuur is natuurlijk niet fijn, maar onze cliënten hebben dat nodig. Ik weet dat ik dat op dit moment of niet op dit moment. Dat is al een tijdje aan de gang. In de psychosociale hulpverlening gaat het heel erg over regie bij de cliënt. De de cliënt mag de weg bepalen. De cliënt zegt wat nodig is. Verantwoordelijkheid bij de cliënt. Ik weet nog wel in mijn eigen hypnotherapie opleiding waar ik nou dat zegt al heel lang geleden in volgens mij in 2006 mee starten misschien was nog wel iets eerder. Net als eerder. Ik ben er eerder mee gestart met die opleiding, maar doet er even helemaal niet toe. Maar daar leerden wij. Ik weet het nog heel goed. Een van de eerste plaatjes die wij kregen was Het paard weet de weg. En daarmee werd dan bedoeld dat als je het paard loslaat dat ie vanzelf wel goed gaat lopen. En met andere woorden. Onze cliënten weten de weg.

[00:03:10.120] 

Misschien is dat zo over het algemeen, maar in rouw weten ze het niet. En als wij onze cliënt dan de regie zouden geven, dan gaat onze cliënt in paniek rondjes rennen. Die heeft geen idee waar die moet beginnen. Ik werd vandaag nog gebeld door een hulpverlener en die was weer gebeld door een meneer en die meneer die vertelde dat zijn vrouw gaat overlijden, dat was al langer bekend. Dat hadden ze helaas nog niet aan de kinderen verteld. Ik kom daar allemaal nog wel weer in andere podcast op terug. Waarom dat wel belangrijk is? Maar nu had deze mevrouw deze moeder had nog maar een paar dagen te leven. Deze man was helemaal in paniek. Hij had geen idee wat hij moest doen en hij belde dus deze hulpverlener, de coach die bij mij de training volgt of de therapeut die bij mij. Het is een therapeut, sorry die bij mij de training volgt en zij zei van ja jeetje hij heeft jou gevraagd of ik morgen wil komen. Dan komt DELA langs. Euh ja, natuurlijk wil ik hem bijstaan, maar doe ik daar nou verstandig aan?

[00:04:15.510] 

En ik vond het zo herkenbaar dat deze meneer zo in paniek is. Dit overvalt hem, dat verlies. Hij weet niet waar die moet beginnen. Hij weet niet waar ie recht op heeft en dat wordt recht. Is een beetje raar, maar één van de dingen die deze meneer tegen haar had gezegd was ja, nou wil opeens iedereen afscheid komen nemen, maar ik zit daar helemaal niet op te wachten en het was zo fijn dat deze hulpverlener zei jij hoeft dat helemaal niet te doen. Je mag dat clusteren als je dat wil. Als je het belangrijk vindt dat mensen afscheid komen nemen, dan mag dat. Met een cluster je dat en dan mag je ook tegen de mensen zeggen Maar ik wil ook tijd met mijn gezin hebben. In deze paar dagen die we nog maar hebben met mijn vrouw. En hier zie je zo'n prachtige combinatie van regie bij de cliënt, terwijl toch de hulpverlener de lijn uitzet. Want onze cliënten weten het niet. Ik hoop voor onze cliënten dat het de eerste keer is dat ze een groot verlies meemaken en daarom totaal geen idee hebben welke kant het op moet gaan en hoe ze dit moeten doen.

[00:05:21.730] 

Waar moeten ze beginnen? Er is alleen maar paniek als iemand net overlijdt of als iemand net aankondigt te gaan scheiden. Of als je net gehoord hebt dat je ziek bent, is er alleen maar paniek omdat je gewoon niet meer weet hoe het verder moet. Je weet niet waar je moet beginnen en dan kan je wel afgaan op jouw eigen regie. En dat jij misschien denkt ja ik wil uhm ik wil dit. Maar jij als hulpverlener kan vanuit de theorie dan weten. Wacht even, nu ga je te hard. Ik moet nu denken aan een andere casus die is ingebracht door één van de mensen die bij mij de cursus volgt. Die vertelde dat was een meneer van tachtig jaar en zijn vrouw is overleden en hij was meteen begonnen met toekomstplannen maken en hij had. Voor de zomer had hij al een taalcursus geboekt en hij was de kleren aan het wegdoen van z'n vrouw die overleden was. En hij was alleen maar bezig met naar de toekomst gaan. Het is een hele herkenbare reactie en met name bij mannen. Ik kom daar vast nog wel een keer op terug in een podcast.

[00:06:20.860] 

Waarom dat zo anders is tussen mannen en vrouwen gaat eigenlijk over de hormoonhuishouding. Maar t is altijd zo makkelijk om het over mannen en vrouwen te hebben. Maar hij was alleen maar met die toekomst bezig. En sterker nog, hij zei ook nog na een maand Nou ja, ik heb natuurlijk niet zoveel jaar, maar ik ben ook al tachtig. Ik vind het ook wel fijn om nog weer een vrouw te krijgen. Dus ja, ik uh ga toch ook uh kijken of ik uh wat actiever op zoek kan gaan naar een nieuwe partner. En uhm, de coach die bij deze meneer betrokken was, die wist natuurlijk van de rouw theorie en die dacht dit gaat veel te hard. Stel dat deze man dat nu zou doen, dan zou die nieuwe relatie gedoemd zijn te mislukken omdat hij dat verlies van zijn vrouw helemaal niet heeft doorgewerkt of verwerkt, of hoe je het ook wil noemen. Ik heb het eerder gehad over verwerken, dus zij kon met hem heel erg op zoek gaan van wat zou dan die nieuwe relatie gaan betekenen?

[00:07:15.610] 

Wat maakt dat je daar zo naar op zoek bent? En op het moment dat ze die gesprekken ging voeren bij deze meneer, kwam hij in dat diepe, diepe verdriet terecht. En in die diepe chaos en in die diepe pijn van dat verlies van zijn vrouw, waar die notabene al veertig jaar mee samen was geweest. Wat? Ruim veertig jaar. Maar van die pijn willen onze cliënten wegblijven. En het is onze taak, als ze bij ons tenminste die hulp zoeken om ze daar ook mee te confronteren. Want ik denk ook dat dat zo het grote verschil is tussen de de hulpverlener en bij wijze van spreken de bakker of de kapper, of de slager of de lieve buurvrouw. Want die mensen zullen meestal proberen om de cliënt of de rouwende bij het verdriet weg te houden. Want we maken mensen niet graag verdrietig. Dat doen wij als hulpverleners natuurlijk ook niet graag, maar wij weten dat het nodig is. Als je verstand hebt van de theorie, als je die kent, dan weet je dat het in eerste instantie heel belangrijk is om met de cliënt te gaan onderzoeken hoe het oude leven was.

[00:08:18.530] 

Ja, en dat oude leven induiken, daar zit pijn, want dat is niet meer. Dus wij doen met onze cliënten iets contra intuïtief. Wij drukken ze in de pijn, omdat we ook weten dat daar de oplossing zit. over het algemeen. Ik begrijp echt heel goed dat er uitzonderingssituaties zijn, maar over het algemeen weten we gewoon dat de confrontatie met datgene wat verloren is gegaan eerst moet gebeuren voordat iemand zijn leven weer kan gaan opbouwen. Ik heb zoveel cliënten gehad die bij mij kwamen of bij een van mijn cursisten kwamen die al hulp hadden gehad van psychosociaal hulpverleners en die dan zeiden Ja, het was fijn hoor, die hulp. Maar eigenlijk bracht het me mij geen stap verder en voelde ik mij niet gehoord. Laatst nog zei één van de cursisten zei ze was. Zelf heeft zij zelf twee kinderen verloren en bij het eerste kind had ze geen hulp gezocht. De kinderen waren al wat ouder toen ze overleden en bij het tweede kind had ze wel hulp gezocht. Ze was ondertussen zelf ook wat ouder. Ze wist al een klein beetje hoe dat rouwproces zou gaan.

[00:09:24.040] 

Helaas. Wat verschrikkelijk, twee kinderen. Je zal het maar voor je kiezen krijgen. Maar in ieder geval bij de tweede verlies dacht ze dit ga ik wel anders doen dan bij die eerste. Ik ga nu wel hulp zoeken en zij kwam bij een hulpverlener terecht, maar dat ging niet zo goed en ze zei ja, die vrouw hielp me niet echt verder en sloot ook niet bij me aan. Dus ze ging op zoek naar iemand anders. Dat lukte ook niet. Toen kwam ze bij de derde terecht en uiteindelijk dacht ze weet je. Jullie, jullie luisteren wel naar me, maar jullie horen me niet. En ik denk dat dat zo één van de dingen is die je die je gaat leren. Om of nou leer of die je gaat ontdekken hoe je mensen echt kunt horen omdat je de theorie kent. Want wij zijn tegenwoordig zo geneigd om maar naar die toekomst te willen, maar in de toekomst ligt de oplossing niet. In de toekomst ligt de toekomst. Maar de oplossing zit vaak in het doorwerken van de pijn die ontstaan is door het verlies, het doorwerken van de emoties die daarbij horen.

[00:10:27.910] 

Nou, in de emoties. Daar heeft Kübler-Ross veel over geschreven. En ik weet dat Kübler-Ross onderzoek heeft gedaan bij mensen die stervende waren en dat dat er natuurlijk wordt gezegd ja, dat kun je niet toepassen op mensen die het verlies al wel hebben ervaren. Maar als we kijken in onze dagelijkse praktijk en misschien herken jij dat ook wel, dan herkennen we al die emoties waar mensen doorheen gaan wel. Ze komen niet altijd allemaal voorbij en daar gaat het mis. Kijk, daar gaat het met alle theorieën mis. Dat we ze als een dogma gaan gebruiken, dat er wordt gevraagd. Ik hoorde het laatst nog iemand zeggen die zei Nou, ik ben in scheiding en ik kwam bij een coach terecht en die zei ben je al door het stadium van boosheid gegaan? Nou, zegt ze, ik voelde me zo niet begrepen. Het stadium van boosheid is dan één van de stadia van Kübler-Ross. Maar het is geen wet van Meden en Perzen dat mensen door al die stadia heen gaan waarvoor wij de de emoties, de de rouw fases van Kübler-Ross kunnen gebruiken, is om ze zelf te herkennen.

[00:11:28.370] 

Om te herkennen dat het heel normaal is dat iemand die ziek is, die de de boodschap heeft gekregen jij gaat dood of je hebt een hele ernstige ziekte, dat die gaat marchanderen, dat hij gaat zeggen Maar wat als ik nou toch. Als ik dan toch vanaf nu heel gezond ga eten, dan gaat het vast wel weg. Of als ik nou toch me weer ga keren naar het geloof. Of als ik nou toch meer. Dus dat zijn heel vaak die dingen daar waarin mensen gaan proberen om door de. Als dan situaties dat verlies ongedaan te maken. En dat doen mensen na een overlijden ook. Wat als ik eerder de dokter had gebeld? Wat als ik dit of dat had gedaan? Dat is dat bekende marchanderen. Als je daar niet van afweet, dan zou je dat misschien onderuit willen gaan halen of weg willen poetsen met woorden als ja, maar daar komt ie niet mee terug. Om zo te denken. Nee, dat gaat het niet oplossen. Maar als je wel weet van die rouw theorie van Kübler-Ross en dat is maar één van de vele theorieën die we gebruiken, of die in ieder geval ik gebruik, dan kun je daar bij aansluiten, dan zeg je ja, wat zou er dan gebeurd zijn?

[00:12:34.370] 

Laten we daar eens even over fantaseren en dan zul je zien dat Uiteindelijk komt iemand toch altijd weer op dat ene moment, ja, dan zou die toch zijn doodgegaan. Goed, over die rouw fase van Kübler-Ross, daar vertel ik heel veel over in de training. Maar het gaat erom de theorie van Kübler-Ross. Dan hebben we de theorie van William woorden en die gaat over de rouw taken en dat zijn de taken. Het woord zegt het al wat mensen te doen hebben om door dat rouwproces heen te kunnen gaan. Door dat verlies te gaan integreren in hun leven. En er zijn vier rouw taken en het is heel fijn als je die kent. Voor mij zijn zij absoluut de rode draad van hoe ik begeleid bij verlies. Ik begeleid al ruim 25 jaar bij verlies en ik heb een hele succesvolle praktijk. En ik denk dat dat mede is doordat ik zo die rouw taken hanteer. omdat ik in mijn hoofd heb waar willen wij beginnen met de mensen en hoe gaan we die stappen zetten? Daar heb ik ook literacy rondom gebouwd het online blenden, therapie met lithografie.

[00:13:35.980] 

Dan kun je als er als hulpverlener gebruik van maken waarin precies die stappen op volgorde staan. En dat betekent niet dat je ze ook altijd op volgorde moet doen. Maar het betekent wel dat je weet wat is eigenlijk de volgorde van hoe mensen als rode draad rouwen. En natuurlijk gaan ze daarin heen en weer. Maar die volgorde is absoluut te herkennen. Want als iemand niet werkelijk erkent dat is, rouwt elkeen dat het verlies heeft plaatsgevonden, dan gaat die ook de diepte van de gevoelens niet doorleven. Want ja, je denkt dat het verlies ongedaan gemaakt gaat worden, dus die echte diepte ga je niet voelen. Maar daar ga je ook niet opnieuw verbinden met datgene wat verloren is gegaan. Op een manier die passend is bij de nieuwe situatie. Want je erkent niet dat het verloren is gegaan. Dus ook al gaan mensen daarin heen en weer, die rode draad is er. En dan hebben we het duale procesmodel van Streep en Schut. Dat is tegenwoordig best modern en dat mag ook best gebruikt worden. Daar horen we heel veel over.

[00:14:35.260] 

Maar het is niet het enige model. Want wat het duale procesmodel doet en het woord zegt het al, die geeft het proces aan. Die geeft aan. Hoe gaan mensen in dit rouwproces om met de de heen en weer beweging tussen datgene wat te maken heeft met het verlies en datgene wat te maken heeft met het nieuwe leven? En om de mensen in beweging te houden en in hun veerkracht te houden is het zaak dat ze alle twee de kanten raken. Dus dat ze bezig zijn met het verlies, maar ook bezig met het nieuwe leven. En het is natuurlijk heel normaal dat ze in het begin heel erg met het verlies bezig zijn en minder met het nieuwe leven, maar uiteindelijk veel meer met het nieuwe leven bezig zijn en veel minder met het verlies. Het is denk ik onze taak als hulpverlener om erop te letten dat de rouwende die heen en weer beweging blijft maken, maar dus ook de heen en de weer, dus niet alleen maar de heen of alleen maar de weer, maar de heen en weer hoeven we ze niet altijd te vertellen, maar daar letten wij wel op, want daar zit de veerkracht.

[00:15:38.060] 

Als ze alle twee die kanten kunnen raken. En dan de meest recente theorie. Dat is de theorie van het rouwende brein die zo prachtig inzichtelijk maakt waarom het zo ingewikkeld is om te geloven dat het verlies heeft plaatsgevonden. Dat heeft alles te maken met de neurale netwerken die we hebben in ons brein, de voorspellingen die ons brein doet. Als ik tegen jou zeg twee plus twee is zes. Dan zeg je euh Leonie klopt niet. Twee plus twee is vier. Maar dan zeg ik Nee hoor, nee, dat weet jij nog niet. Er is iets veranderd vannacht. De hele wereld staat op zijn kop. Twee plus twee is voortaan zes. Nou, dat geloof je helemaal niet. En dat ga je misschien ook nog een keertje onderzoeken of dat klopt. Kan je ook iets vinden over dat de wereld is veranderd? En misschien vind je het dan ergens op Google. Nou, waarschijnlijk niet, want het is maar een grapje. Maar hé, stel je voor dat je vindt het dan wel erg, maar je kan het nog steeds niet geloven.

[00:16:31.850] 

En volgende week zeg ik nog een keer Hey, hoeveel is twee plus twee? Vier roep jij dan. Dan zeg ik nee he, t is zes. Nou ja, dat ga ik natuurlijk allemaal niet zo zeggen. Denk je? Nou echt niet hoor. En pas na hele lange tijd ga jij zeggen twee plus twee, zes. Dan heeft jouw brein een nieuwe verbinding aangemaakt omdat die oude verbinding niet meer gemaakt werd. Dan kun je dus voorstellen op het moment dat iemand sterft dat dat zwarte gat wat ontstaat waar eigenlijk die rouwende persoon in dat brein hoort te zitten is een zwart gat geworden. En het brein houdt niet van zwarte gaten, dus die gaat zorgen dat het zwarte gat wordt ingevuld met dat beeld dat die personen nog is. Daarom denk ik zelf ook en dat komt niet uit dat onderzoek naar voren, want die hebben alleen onderzocht naar rouw door dood. Maar daarom denk ik zelf ook dat bij scheiding dat je eerder doorhebt dat dat verlies heeft plaatsgevonden omdat je constant je ex-partner naar een andere plek ziet gaan.

[00:17:26.850] 

Dus het wordt als als vanzelf al een nieuwe netwerkverbinding aangelegd, of een neurale verbinding omdat jouw brein ziet Oh, hij gaat nu niet meer naar de tulp straat, nee, hij rijdt nu naar de Julianalaan, Ik noem maar wat. Uit dat onderzoek blijkt bijvoorbeeld wel dat mensen die iemand verliezen door de dood en ze zijn gelovig dat ze eerder dat dat brein eerder doorheeft dat dat verlies heeft plaatsgevonden omdat ze die overledene bij God kunnen plaatsen. Dus dat brein maakt een nieuw plaatje. Dat plaatje van en een hiernamaals dus. Dat rouwende brein geeft heel mooi inzicht in wat er gebeurt, waarom het zo ingewikkeld is en waarom we dus ook zouden kunnen zeggen rouwen is eigenlijk een leerproces. En doordat wij onze cliënten helpen de confrontatie aan te gaan met dat leven wat niet meer is. Door ze dus echt daarmee te confronteren wat pijnlijk is, helpen wij dat brein in te gaan zien. Oh, dat is niet meer. Het is nu anders geworden. En dan zie je dus dat mensen eerder weer bij hun veerkracht komen als je dat kunt hanteren.

[00:18:38.040] 

Dus die theorieën hebben we absoluut nodig om ons werk goed te doen. En ja, sommige mensen vertel ik ook iets van de theorie. Dat zijn vooral de mensen die dan zeggen aan het begin van het rouwproces hoe lang gaat het duren? En dan zeg ik altijd ja, dat is voor iedereen anders. En dan geef ik de de meest uiteenlopende mogelijkheden, want dan kan en kunnen ze daarbinnen bewegen. En dan zeg ik bijvoorbeeld Nou, de ene persoon die is na drie maanden weer helemaal op de been en is toe aan een nieuwe partner en de ander doet er tien jaar over. Maar er zijn ook mensen die doen er twintig jaar over. Maar, zeg ik dan. Over het algemeen heeft iedereen de veerkracht om je uit te komen. En waar de theorie dan weer belangrijk wordt, is dat als mensen zeggen Hé, ik ben nu een jaar verder. Ik dacht dat het makkelijker zou worden, maar het wordt alleen maar moeilijker. En dan kan ik weer wat vertellen over die rouw taak. Want dan kan ik zeggen in dat eerste jaar ben je zo bezig met onder ogen te zien dat dat verlies heeft plaatsgevonden, dat je aan het overleven bent.

[00:19:38.450] 

En op het moment dat je dan werkelijk inziet dat dat verlies heeft plaatsgevonden, dan ga je dus ook de onomkeerbaarheid ervan inzien en dan kom je in een ander gevoel terecht. En vaak is dat gevoel dieper. Dat willen we het liefst niet van te voren tegen onze cliënten zeggen, Want het vooruitzicht dat het tweede jaar nog zwaarder wordt dan het eerste. Dat wil niemand horen. En dat is niet fijn. En nogmaals, ook daarin zijn verschillen. Dat kan allemaal anders zijn, maar in ieder geval ga er maar van uit dat over het algemeen de rouw theorieën ons daar dus ook inzicht in hebben gegeven Dat zo'n tweede jaar zwaarder kan zijn als we het hebben over verlies door dood, bijvoorbeeld bij een scheiding, ligt dat weer heel anders, omdat daar ook andere krachten spelen, bijvoorbeeld de krachten van het conflict wat naar boven komt. Dat conflict houdt ons ook in beweging en houdt ons ook uit. Die diepte van dat verlies Betekent niet dat dat verlies niet geraakt moet worden. Zeker wel. Nou, ik hoop dat ik op deze manier duidelijk heb gemaakt dat de theorieën belangrijk zijn omdat ze ons helpen ons werk goed te doen.

[00:20:42.210] 

De persoon in rouw zal rouwen zoals hij rouwt. Maar als wij worden gevraagd om ze daarbij te ondersteunen, dan hebben wij daarbij kennis te hebben van de theorieën. En toevallig kwam vandaag nog weer bij weer iets onder de ogen van een artikel waarin Herman de Munnik ook zegt. En Herman de Munnik is een professor in Groningen die zich heel erg bezighoudt met rouw en met verliezen. En hij zegt eigenlijk Hé, die is. Herman de Munnik zegt Uhm. Hulpverleners hebben te weinig kennis van de theorieën van rouw. En dat is absoluut belangrijk, want we laten mensen in de kou staan als we ze niet behandelen volgens de rouw theorieën die er zijn. Als we daar te weinig van weten.