#4 Waar vindt de client houvast

Bij grote verliezen stort de wereld in en is alles onzeker. Waar gaat de cliënt houvast vinden en hoe kan jij je daartoe verhouden.

In deze podcast bespreek ik het verlies van houvast bij een groot verlies. Dit onderwerp kwam naar voren door een vraag die ik ontving op LinkedIn. Iemand vroeg of het materiële verlies vaak het meest hanteerbare aspect van rouw is, omdat het tastbaar en concreet is. Ik vond dit een herkenbare vraag, omdat het materiële verlies vaak gemakkelijker te benoemen is dan andere vormen van verlies.

Verlies creëert chaos en leidt vaak tot meerdere verliezen, een fenomeen dat we wel eens de "verlieslawine" noemen. Een eerste verlies, zoals een scheiding, kan leiden tot het verlies van een huis, inkomen, zelfstandigheid en identiteit. Mensen zijn vaak bezig met hun basisbehoeften, zoals eten, drinken en onderdak, voordat ze aan andere aspecten van hun verlies toekomen. Dit sluit aan bij de piramide van Maslow, waarin de basisbehoeften eerst vervuld moeten worden voordat men zich op hogere behoeften kan richten.

Bij grote verliezen zien we vaak dat mensen zich ziekmelden op het werk en zich pas later weer richten op sociale behoeften en eigenwaarde. Een voorbeeld is mijn ervaring met de Bijlmerramp, waar mensen eerst bezig waren met hun basisbehoeften en pas later met psychische ondersteuning. Dit illustreert hoe belangrijk het is om eerst zekerheid te bieden op het gebied van basisbehoeften voordat je verder kunt gaan met andere aspecten van rouw.

Ik raad aan om samen met cliënten te onderzoeken waar hun grootste zorgen liggen en hen te helpen om zekerheid te krijgen over hun basisbehoeften. Dit kan hen helpen om zich veiliger te voelen en hun rouwproces beter te doorlopen.

Wil jij meer weten over hoe je kunt begeleiden bij verlies? Schrijf je in voor mijn gratis webinar. Je kunt kiezen uit volwassenen begeleiden bij verlies, of kinderen en jongeren begeleiden bij verlies.

Kijk ook op de website van de Academie voor Verlies voor blogs over begeleiden bij verlies. 

Wil jij de gratis minitraining “Verlies verzekerd” ontvangen? Je kunt hem hier aanvragen. 

Transcript

[00:00:01.920] 

In deze podcast wil ik het hebben over het verlies van houvast als je een groot verlies meemaakt. En daar kom ik niet zomaar op. Daar kom ik op doordat iemand mij een vraag stelde op LinkedIn en zij vertelde mij het volgende. Dit stond erop haar of tenminste in haar reactie op een post die ik had geplaatst en ze schrijft. Vandaag besprak ik een casus over iemand die in korte tijd enorm veel grote verliezen heeft geleden in relaties, sociaal materieel en maatschappelijk. Diegene heeft het uitsluitend over het materiële verlies en dat is moeilijk invoelbaar gezien alle andere schade. Ik vroeg me hardop af of dat misschien het meest hanteerbare verlies van alles is en dat de focus daarom daar naartoe gaat. Is dat inderdaad hoe rouwen kan werken? Nou, los dat ik het een hele herkenbare vraag vind dat we ook een beetje zoekende zijn van goh, hoe kunnen we ons nou verhouden tot wat iemand inbrengt in de therapie of in de gesprekken? Zijn we ook meteen min of meer aan het beoordelen? Klopt dit? Nou zou ik deze persoon meer naar de diepte moeten brengen.

[00:01:09.240] 

Mag het wel over zoiets gaan als het materiële? We we. We willen natuurlijk onze cliënten graag verder helpen En doen we dat dan wel als we in zouden gaan op het materiële? Ja, of het materiële nou de meest hanteerbare vorm van van het verlies is, dat kan ik niet bepalen, want dat zal voor ieder persoon weer anders zijn. Wat we wel weten is dat een verlies chaos creëert en één verlies leidt vaak tot weer andere verliezen. Het is ook een beetje wat deze mevrouw schreef in het LinkedIn bericht. Hij heeft zoveel verliezen geleden en wij noemen dat ook wel eens de verlies lawine. En dan zie je dat als iemand een verlies meemaakt, dat dat die eerste steen die bovenaan die berg los raakt, die gaat rollen en die neemt van alles op zijn weg mee naar beneden met zich mee. Uh, je gaat uh. Je gaat misschien je huis verliezen, zeker als je relatie verliest. Dan zou je misschien uit je huis moeten. Je kan je baan verliezen, je kan je zelfstandigheid verliezen, je verliest je identiteit, je.

[00:02:12.480] 

Er gaat zo ontzettend veel verloren en ook verlies van inkomsten is iets wat we vaak zien als. Zeker als we het hebben over een verlies door dood of bij relatie verlies. Nu is het maar de vraag van oké, wat is nou het meest of het minst hanteerbare. En dan kom ik altijd weer terug op de piramide van Maslow. Nee, hij is al jaren oud, wat al decennia oud denk ik. Weet even niet uit mijn hoofd uit welk jaar. Maar daarin zien we dat de basis van alles bij Maslov, die basis die is dat we eerst willen zorgen dat we eten hebben, dat we drinken hebben en dat we onderdak hebben. Uhm he. Mijn collega Tineke Rodenburg, met wie ik samen de schip aanpak heb ontwikkeld. Die vertelt altijd in onze trainingen dat toen zij ooit betrokken was bij de Bijlmerramp, daar was ze dan als sociaal werker bij betrokken, stond iedereen klaar om de mensen psychisch op te vangen. En zij werden allemaal ingezet op de dag ook dat bekend zou worden welke mensen dood waren gegaan bij dat vliegtuig was wat er neer was gestort en ze zei wat mij zo opviel, t was op dat moment dat die lijsten kwamen.

[00:03:28.920] 

Mensen waren helemaal niet bezig en natuurlijk waren ze wel bezig met wie is er dan dood gegaan van wie ik veel houd? Maar ze waren veel meer bezig met waar slaap ik vannacht, waar kan ik mijn brood halen, hoe kom ik aan eten? Dus die hele basisveiligheid, die basisvoorwaarde van het leven. Dus ademhalen, eten, drinken, slapen, onderdak. Die komen als eerste aan bod. En als je dan grote verliezen meemaakt en alles staat te te wankelen, zeg maar alles staat op losse schroeven, dan zullen we als eerste willen zorgen dat daar veiligheid in is, dat daar voorspelbaarheid in is. Hoe vaak horen we ook wel niet dat mensen niet willen scheiden omdat de huizenmarkt uh, nou, die staat sowieso heel erg onder druk, Maar een nieuw huis vinden bijna onmogelijk is of dat het onbetaalbaar is, Of ze gaan niet scheiden omdat het zo'n verlies aan inkomen zal betekenen. En dat is niet. Tenminste, daar ga ik dan even van uit. Dat zal niet zijn omdat mensen zo graag uh zes keer per jaar op vakantie willen, maar dat is omdat ze niet weten hoe ze voor zichzelf en voor hun kinderen eten, drinken en huis kunnen gaan regelen met dat mindere geld wat er zal gaan zijn.

[00:04:42.610] 

Dat gaat natuurlijk wel wennen op enig moment, dan wordt dat wel duidelijk. Maar in eerste instantie zit daar dus die grote paniek. Heb ik voldoende om aan mijn basisbehoeften te voorzien? En als ik dan even doorgaan maar meteen over die piramide van Maslow. Nu we het er toch over hebben, dan zien we vaak dat als die basisbehoefte is voorzien, dus mensen kunnen ademhalen. Er is eten, er is drinken, ze kunnen slapen, ze hebben kleding om te dragen, ze hebben onderdak. Dan gaat het veel meer naar oké, ben ik gezond? Ben ik lichamelijk veilig? Kan ik alles wat ik heb? Kan ik dat beschermen? Heb ik werk? Dus dan zie je ook dat het belangrijk wordt dat mensen gaan werken. Dus wat we vaak zien bij de grote verliezen is dat mensen zich ziekmelden op het werk. Want ja, ze hebben geen idee hoe ze dat voor elkaar moeten krijgen. Maar dat klopt, want het gaat er even niet trouwens niet eens om of het klopt hoor, maar ik bedoel, ik zou moeten zeggen het is zo herkenbaar omdat die basisbehoefte, die moet eerst weer op orde zijn.

[00:05:42.520] 

Ze moeten eerst weten oké, ik kan eten, ik kan drinken, ik heb een huis en alles en dan zou werk weer belangrijker gaan worden. Want dat zit in die tweede lijn, in die lijn van zekerheid. Maar die lichamelijke veiligheid komt, die werkzekerheid, die goede gezondheid, dat je eigenlijk alles wat je hebt kunt beschermen. Ja, en om dat te kunnen beschermen heb je ook vaak weer werk nodig. Dan zien we dat als daar aan is voldaan, dan wordt die sociale behoefte belangrijker. Dus dan wordt vriendschap belangrijker. Dan wordt familie belangrijker. Dan wordt seksuele intimiteit belangrijker. Dat gaat pas spelen als aan die onderste twee voldaan is. Mijn dochter die doet een PhD in uh uh in uh visuele antropologie en zij is bezig met de sense of belonging van vluchtelingen. En ze heeft heel veel veldwerk gedaan. En wat zij in haar eerste onderzoeken al naar voren kreeg is dat al die mensen worden met of al die mensen. Dat zijn een groot aantal mensen worden met elkaar in één huis gestopt, mannen en vrouwen door elkaar heen.

[00:06:48.880] 

En ik vroeg ook van joh, gaat het dan goed? Is daar geen grensoverschrijdend gedrag? En zij zei Nou nee, deze mensen zijn maar met één ding bezig. Natuurlijk heb ik eten en drinken, maar dat werd dan vaak door de hulporganisaties gegeven. Zij deed haar veldwerk in UH in Italië en Sardinië. Maar, zegt ze, deze mensen waren maar met één ding bezig. Krijg ik een verblijfsvergunning? Wat? Die. Die zaten dus echt af te wachten tot die verblijfsvergunning er was. En en al dat andere was onbelangrijk. En dan zie je weer zo'n mooi die die die piramide van Maslow in terug. Dat die sociale behoefte, waar die seksuele intimiteit dus ook in zit, die was niet aan de orde. Het ging erom dat deze mensen eerst moesten weten ik ben lichamelijk veilig, ik mag blijven in dit land. Nou, als dan dus die derde piramide, dus die sociale behoefte is voorzien dan wordt eigenwaarde belangrijker. Dan wordt vertrouwen belangrijker. Dan wordt waardering belangrijker. Dus dan gaan ze veel meer werken aan zichzelf dan in het begin, ook net na een overlijden.

[00:07:53.470] 

Mensen zijn alle grenzen los, zou je kunnen zeggen. Ze huilen, ze schreeuwen, ze doen van alles en soms denken ze misschien na van oeioeioei, nou daar, uh, daar ben ik ook wel een beetje overdreven bezig zeg. Maar over het algemeen interesseert ze dat niet zo. Want zeggen ze ik ben in rouw, ik heb dat recht. En dan zie je dus ook dat naarmate de tijd verstrijkt dat mensen zich veel bewuster worden van wat ze eigenlijk laten zien aan die buitenwereld en dat ze ze dat zich daar misschien ook soms voor gaan schamen of hun mond gaan dichthouden. Dus dan zie je dat die vierde laag in die piramide van Maslow veel belangrijker begint te worden. En uiteindelijk en dan komen in die zelfactualisatie die alle bovenste punt bij Maslov en die gaat erover dat als alle aan al die andere behoeftes is voldaan, dat mensen dan pas bezig gaan met en hoe wil ik mezelf nu weer verder gaan ontwikkelen? Kijk daarom iemand in rouw die die net iemand verloren is, of dat nou is door dood of door scheiding, of mensen die door ziekte, wat dat dat.

[00:08:57.970] 

En dan kan je je voorstellen als je kijkt naar die piramide van Maslow. Als je ziek bent geworden, ja, dat is een enorme bedreiging op jouw lichamelijke zekerheid, jouw lichamelijke gezondheid. Die mensen stijgen helemaal niet door naar die andere lagen, want dat is helemaal niet aan de orde. Dus ik vind die piramide van Maslow maakt altijd zo prachtig inzichtelijk. Wat is op dit moment belangrijk voor de mens? Dus die zelfactualisatie, die komt pas weer als aan alles is voldaan. Als je weer lekker in je vel zit, als je weer beter met je sociale contacten kan omgaan, als je weer meer waardering kunt krijgen omdat je jezelf misschien ook meer waardering in geeft. Want dat gaat natuurlijk ook heel erg om wat voor waardering geef je jezelf? En dan pas krijgen. Ga je gek, ga je kijken? Hoe ga ik mezelf nu verder ontwikkelen? Wat wil ik nu met mijn leven? Wat ga ik verder doen? Dus even terug naar de beginvraag waar de vraag gesteld werd Is de materiële zekerheid onzekerheid? Nou iets waar je het makkelijkste grip op gaat krijgen in rouw.

[00:10:06.230] 

Waar je dus het meest op gaat focussen. Dat heeft dus niets te maken met makkelijk grip op krijgen. Dat heeft er dus mee te maken dat we eerst aan die basisbehoeften moeten voldoen. Dus als jij cliënten begeleidt bij rouw en de zekerheid staat onder druk, en dan bedoel ik dus de zekerheid van kan ik mijn eten nog betalen? Kan ik in dit huis blijven wonen? Kan ik drinken krijgen? Kan ik uhm, overleven? Zomaar te zeggen. Het is natuurlijk ook heel herkenbaar in de theorie van rouw. Dat overleven, dat staat op de eerste plaats. Dus als je een cliënt hebt die daarmee bezig is, ga daar serieus op in. Ga het uitzoeken met deze cliënten. Help de cliënt om de informatie boven tafel te krijgen waaruit zal blijken dat hij of zij wel degelijk in dat huis kan blijven wonen. Of als dat niet kan, wat dan de mogelijkheden gaan zijn. Maar in ieder geval zodat deze cliënt zekerheid kan gaan krijgen van hij wacht even, qua basisbehoeften zal jij echt verder kunnen. Dat is goed geregeld.

[00:11:10.610] 

Jouw ex-partner laat jou goed verzorgd achter als het over een scheiding gaat of als jouw partner overlijdt. Die laat je goed verzorgd achter. Kijk, als er een kind overlijdt, zal dat minder aan de orde zijn. Want dan Je hebt het. Het leven gaat of het werk. Leven gaat door. Je hebt beide inkomens nog, ook al staat dat even on hold omdat je natuurlijk niet kan werken. Maar het is niet zo dat er één inkomen helemaal wegvalt. Ik weet nog, ik werd weduwe in de tijd dat de Algemene Nabestaandenwet ging stoppen, Dus opeens is. Ik geloof dat ik in het begin nog een beetje kreeg t Is zo lang geleden, ik weet t amper meer. Maar die die wet ging stoppen dus er ging bij mij heel veel inkomen zou wegvallen. Uhm en en dat was dat was omdat wij natuurlijk niet het pensioen hadden geregeld voor als mijn partner zou komen te overlijden. Want nu sluiten mensen daar levensverzekering op af omdat vaak blijkt dat het nabestaandenpensioen niet voldoende is om van te leven. Niet zoals dat iemand gewerkt had, maar ik was totaal in paniek en er was gelukkig een groep weduwen die zich daar heel erg mee bezig gingen houden met die Algemene Nabestaandenwet en die hebben er uiteindelijk uit kunnen slepen dat er toch een soort overgangsregeling kwam en toen kon ik weer ontspannen.

[00:12:24.110] 

Toen wist ik weer oké, nou, dan kan ik toch hier blijven wonen, Dan kan ik toch voor mijn dochter zorgen? En dat is zo nodig om die zekerheid te hebben. Dus zoek ook uit met je cliënten, pak desnoods de piramide van Maslow erbij en ga uitzoeken waar zit jij? Waar zit jouw grootste zorg op dit moment? En aan die piramide van Maslow kun je dus ook op een gegeven moment weer zien Hij maakt mijn cliënt stappen. Als je zo hoort gaan praten over nou ja, ik als als we het hebben over partner verlies. Nou, ik zou ook wel weer eens een partner wil. Ik heb ook wel eens behoefte aan armen om me heen. Nou, dan zitten we in die derde laag, die sociale interactie waar die intimiteit naar boven begint te komen. Dan weet je oké, nou, we zijn dus een stuk verder. Er is veiligheid gekomen in die andere lagen. Ik hoop dat je hier wel wat aan hebt gehad. En uh, tot de volgende keer.