#5 Rouwt mijn client wel goed?

De meest gestelde vraag van een rouwende: rouw ik wel goed?  Hoe kun jij als verliesbegeleider hier op antwoorden?

In deze podcast bespreek ik of er zoiets bestaat als "goed rouwen" en hoe je als hulpverlener kunt weten of je cliënt goed rouwt. Veel cliënten stellen de vraag "rouw ik wel goed?" omdat ze geen houvast hebben in hoe een rouwproces verloopt. De omgeving kan veel invloed hebben op deze onzekerheid door opmerkingen als "zit je daar nu nog steeds mee?" Dit maakt dat rouwenden zich afvragen of ze wel goed rouwen.

Er is geen handboek of stappenplan voor rouw, en cliënten moeten vertrouwen op zichzelf. Als hulpverlener kun je theorieën over rouw gebruiken, zoals het duale procesmodel, dat beschrijft hoe rouwenden heen en weer bewegen tussen de verlieskant en de herstelkant van hun rouwproces. In het begin zijn mensen vaak meer bezig met de verlieskant, terwijl ze later meer op de herstelkant focussen.

Als hulpverlener is het belangrijk om te zien of een cliënt deze heen en weer beweging maakt. Als een cliënt alleen maar op de herstelkant focust en de verlieskant vermijdt, kan dat een teken zijn dat de cliënt niet goed rouwt. Het is onze taak om cliënten uit te dagen om beide kanten van hun rouwproces te ervaren.

Een belangrijke vraag om te beantwoorden is of de cliënt kan functioneren in het dagelijks leven. Als een cliënt maanden na een verlies nog niet in staat is om basisdingen zoals boodschappen doen of afspraken maken, kan extra hulp nodig zijn. Uiteindelijk gaat het erom dat cliënten kunnen functioneren, zelfs met de pijn en moeilijkheden van rouw.

Ik hoop dat deze uitleg meer inzicht geeft in de vraag "rouw ik wel goed?" en hoe je als hulpverlener kunt ondersteunen.

Wil jij meer weten over hoe je kunt begeleiden bij verlies? Schrijf je in voor mijn gratis webinar. Je kunt kiezen uit volwassenen begeleiden bij verlies, of kinderen en jongeren begeleiden bij verlies.

Kijk ook op de website van de Academie voor Verlies voor blogs over begeleiden bij verlies. 

Wil jij de gratis minitraining “Verlies verzekerd” ontvangen? Je kunt hem hier aanvragen. 

Transcript

[00:00:01.350] 

Ja. Hoe weet jij of jouw cliënt goed rouwt? Misschien zouden we dan eerst eens moeten bekijken Wat is eigenlijk goed rouwen? Bestaat er wel zoiets als goed rouwen? Nu denk jij misschien als hulpverlener ja, er is geen goed rouwen. Daar hou ik me niet mee bezig. Ik begeleid gewoon mijn cliënt. En toch zal je gaan zien dat jouw cliënt bij jou komt met de vraag rouw ik wel goed? Ik heb geen enkele cliënt gehad die deze vraag niet stelde. Het zou dus ook anders kunnen zeggen Alle cliënten die ik in mijn ruim 25 jaar verlies begeleiding ben tegengekomen, hebben die vraag aan mij gesteld. Rouw ik wel goed? Mensen hebben geen idee hoe ze moeten rouwen. Ze doen het hopelijk voor het eerst. En zelfs al zou dat niet voor het eerst zijn, dan denk ik nog steeds dat ieder rouwproces weer anders kan zijn. Net zo goed als dat ieder mens natuurlijk anders is. Maar toch. Of en toch, zou ik moeten zeggen, vragen de mensen zich af of rouw ik wel goed?

[00:01:12.380] 

En hoe komt dat nou dat ze zich dat zo afvragen? Dat heeft er vooral mee te maken dat ze geen enkel houvast hebben in hoe een rouwproces verloopt. Je kunt er boeken over lezen. Maar ja, zoveel boeken, zoveel verhalen. Dan moet je ook nog maar de rode draad eruit zien te kunnen halen als rouwende. En de omgeving gaat jou dingen. Of jou gaat, de omgeving gaat de rouwende dingen vragen. Ben je alweer aan het werk? als je misschien net twee maanden geleden je partner bent verloren? Of je kind bent verloren, of misschien één van je ouders? Of ben je nog steeds niet aan het werk? Of zit je daar nu nog steeds mee? En dan laat ik maar even de tijd termijnen los, want ik heb laatst nog weer gehoord van iemand wiens kind achttien jaar geleden overleden was en op de dag van het overlijden daar nog veel last van heeft. Wat een hele normale reactie is om op zo'n sterfdatum daar weer mee bezig te zijn, daar last van te hebben, daar weer in teruggeworpen te worden.

[00:02:24.880] 

En dat betekent niet dat zij haar leven niet gewoon kan leiden. Maar dat zijn hele bijzondere dagen en toch kreeg zij de opmerking van een vriendin Zit je daar nu nog steeds mee? En die vriendin bedoelde misschien helemaal niet dat op een hele negatieve manier van zit je daar nu nog steeds mee? Misschien bedoelde die vriendin wel van Jos, zit je daar nu nog steeds mee? Maar deze vrouw, deze moeder, zou ik dan willen zeggen, die voelde deze opmerking wel als zit je daar nu nog steeds mee. Dus dat was best wel iets ingewikkelds. En dat maakt ook weer dat deze vrouw aan mij vroeg van maar Leonie, ik rouw ik dan wel goed? Heb ik die rouw wel verwerkt? Nou, dat is nog weer een heel ander verhaal. Een ander onderwerp om het daar ook eens over te hebben van wat is eigenlijk je rouw verwerkt te hebben? Kan dat überhaupt? Maar als we dan blijven bij de vraag rouw ik wel goed? De omgeving heeft een grote invloed in hoe iemand in rouw bij zichzelf te rade kan gaan of hij of zij wel goed rouwt.

[00:03:34.690] 

We weten het niet. Er is geen handboek voor. Er is geen stappenplan wat je kunt volgen. Je zult altijd op jezelf moeten vertrouwen dat datgene wat je doet kennelijk voor jou het goede is. Maar goed, daar word je dus in aan het twijfelen gebracht En dan ben jij de hulpverlener en zullen ze dus aan jou de vraag stellen Maar hou ik wel goed? Doe ik wel de dingen die nodig zijn om door deze rouw heen te komen? En zelfs dat is weer een ingewikkelde vraag. Want misschien wil iemand in eerste instantie helemaal niet door die rouw heen komen. Aan de ene kant wil je dat wel. Maar aan de andere kant kan dan ook de realisatie naar binnen komen van als ik door deze rouw heen kom, ja wat betekent dat dan? Is dan die overledene echt heel erg dood? Want zolang ik nog daar heel veel verdriet van heb en dat moeilijk vind, blijf ik ook heel loyaal aan het leven van die persoon. Dus er spelen allerlei ingewikkelde factoren in door. Maar om nu wat dieper in te gaan op de vraag rouw ik wel goed wat jij daar als hulpverlener mee zou kunnen?

[00:04:41.500] 

Er zijn natuurlijk verschillende theorieën over rouw en ik vind een hele mooie theorie die ook tegenwoordig veel gebruikt wordt. Maar ik denk dat je alle theorieën nodig hebt en heb ik het al een keer over gehad of daar ga ik het anders nog over hebben is de theorie van het duale procesmodel. Want die theorie, die vertelt ons heel veel over het proces wat iemand in rouw doormaakt. Het proces van het heen en weer gaan tussen de de dingen die met het verlies te maken hebben en de dingen die met het nieuwe leven te maken hebben. Nou heeft nieuwe normaal gesproken vooral de connotatie met fijn en leuk en nieuw, maar er is weinig leuks aan een nieuw leven dat je moet gaan opbouwen nadat je iemand bent verloren van wie je heel veel houdt. En toch voelt dat als een nieuw leven. Niets is meer hetzelfde. Dat oude jasje wat je aan had, dat past niet meer. Als rouwende heb je een nieuwe jas aan te trekken en daar zitten ook uitdagingen in. Maar er zitten ook uitdagingen in om die verlies kant aan te gaan kijken.

[00:05:48.720] 

En om met dat verlies bezig te zijn en hoe je daarmee omgaat en En misschien dat wij wel als hulpverleners. Tenminste, dat hoop ik dan, want dat is wel heel erg de insteek die ik volg. Zeker in het begin veel bezig bent met die verlies kant van de rouwende om de rouwende daarmee in contact te brengen. Maar die herstel kant is er dus ook. Ik had het net al even over Ben je alweer aan het werk? Dat is een onderdeel van de herstel kant. Kun jij je werk weer oppakken? Kun jij je boodschappen doen? Laten we het even heel klein houden. Als een verlies net heeft plaatsgevonden en het gebeurt in je kerngezin als je partner overlijdt of je kind overlijdt, dan kan je niks meer. Sommige mensen kunnen zich niet eens aankleden, Die kunnen hun bed niet uitkomen En als ze dat wel kunnen. Ze hebben geen idee wat ze aan moeten trekken, Ze kunnen niet meer koken, niets doet het even meer. En dan is dus. Als je het dus heel klein en heel erg in het begin houdt is dus een uitdaging aan die herstel kant.

[00:06:47.870] 

Om ja weer te leren je aan te kleden, te koken, je je die uitdaging aan te gaan. En vaak zien we ook wel dat dat bijna als vanzelf gebeurt. Het leven neemt de rouwenden daar weer in mee. Want ja, je moet misschien op een gegeven moment wel weer die boodschappen gaan doen. Je moet misschien je kinderen naar school brengen. Dus dan moet je je wel aankleden. Maar dat zijn dus die kanten van die herstel kant. En hoe we nou kunnen zien of iemand goed rouwt. En je kan dat hier niet zien, maar ik maak hier bijna van die quote bewegingen bij. Want nogmaals, wat is goed rouwen? Maar wat onderzoek wel uitwijst is dat goed rouwen is als mens over het algemeen die heen en weer beweging maken tussen bezig zijn met de verlies kant en bezig zijn met de herstel kant. En nu kun jij je er van alles bij voorstellen dat als er verlies net heeft plaatsgevonden dat mensen natuurlijk heel veel met die verlies kant bezig zijn. Dat is logisch. Ja, die je dat verlies is alles overheersend.

[00:07:54.020] 

Je kan je niet voorstellen dat je ooit nog weer je je bed uitkomt of ooit nog weer je boodschappen gaat doen of ooit nog weer naar het werk gaat. Je kan het je misschien wel ergens voorstellen, maar eigenlijk ook weer niet. Dus het is heel normaal dat mensen in het begin heel veel aan die verlies kant zitten. En wat ik net al zei door het leven worden uitgedaagd om ook weer die herstel kant op te pakken. Vaak niet met heel veel zin, maar ze moeten wel. Wat ik al zeg. Je kinderen moeten naar school, je moet misschien weer naar je werk, je moet je boodschappen doen. Dus dan gaan ze die herstel kant oppakken en dan zijn er weer momenten. Zeker in tijden van wat meer rust dat ze weer die verlies kant pakken. Maar in het begin dus veel aan die verlies kant en veel later, jaren later zul je zien dat mensen heel veel aan die herstel kant zitten. En ik denk dat je hier al zo mooi kunt zien dat een rouwproces misschien nooit helemaal afgerond is.

[00:08:54.810] 

Zeker niet als het je partner is of je kind. Omdat je ook kunt zien op bepaalde momenten. Zoals die vrouw die ik net vertelde die op de achttiende sterfdag van haar kind weer even terugschiet naar die verlies kant. En ja, terugschieten, daar lijkt een oordeel in te zitten. Maar misschien zou ik moeten zeggen weer even schiet naar die verlies kant. Want het is dus heel normaal. Maar zij zit in haar dagelijks leven alleen maar in die herstel kant. Ik vind dat procesmodel maakt zo heel mooi duidelijk dat die beide kanten er gewoon zijn. Als je een groot verlies meemaakt, zal je die verlies kant nooit helemaal uit kunnen gummen. Je zal altijd die kant ook blijven raken, ook al ben je jaren verder. Maar als iemand nu net na het overlijden en wat is net na de. Ik bedoel, dat is ook weer heel ingewikkeld om te zeggen. Maar stel je hebt het over drie of vier maanden, iemand zit alleen maar in die herstel kant gaat zijn huis verkopen, want ja, hij wil toch opnieuw beginnen.

[00:09:55.320] 

Is weer naar het werk gegaan, maakt plannen voor vakantie, gaat misschien alweer op Tinder of welke dating app er dan ook gekozen wordt. Als de partner is overleden dan kun jij als hulpverlener zien hoe die cliënt die gaat te snel, die zit alleen maar in die herstel kant en die wil helemaal niet naar die verlies kant. Die wil misschien helemaal niet meer hebben over dat verlies, niet meer over de overleden partner, over hoe dat verlies heeft plaats kunnen vinden. Die wil daar niet meer naartoe. Dan nog kun je dat even aankijken. Kijk, en ik kan hier natuurlijk niet een mini training gaan zitten geven, maar ik probeer de highlights mee te geven van hoe werkt dat dan, dat je dat alsnog? Kun je dat even aankijken, want soms hebben mensen dat ook nodig om overeind te kunnen blijven. Maar als je een hulpverlener bent, dan voel je waarschijnlijk wel van oeh, hier zit zoveel weerstand op die verlies kant. Dat is niet oké. En wij als hulpverlener hebben de taak om in de gaten te houden of onze cliënten de heen en weer beweging maken tussen die verlies kant en die herstel kant.

[00:11:04.010] 

En als ze dat niet doen, om ze dan uit te dagen om toch meer naar die verlies kant te gaan. Ik moet denken aan een cliënt waar ik jarenlang mee gewerkt heb. Zij was haar kindje verloren door de dood. Haar dochter was overleden en zij kon het niet over haar lippen krijgen om het woord dood te gebruiken. En sterker nog, we konden het eigenlijk in het begin ook helemaal niet te over hebben dat haar dochter niet meer leefde. En het gaat te ver om dat hier allemaal toe te lichten. Maar wat ik heel erg merkte is er zat zoveel weerstand om naar die verlies kant te gaan omdat er zoveel pijn zat en zoveel angst ook. Want de grootste angst was als ik dat gaat raken, dat verlies, wil ik dan nog wel leven? Of wil ik dan ook niet meer leven en kan ik er dan niet meer zijn voor mijn andere dochter? En dat vraagt heel veel finesse om dan toch voorzichtig op termijn af en toe die verlies kan te gaan raken en iemand uit te dagen om naar die kant te gaan en niet uit te dagen met grote opdrachten.

[00:12:14.590] 

Maar door af en toe eens het woord dood te laten vallen. Of door af en toe toch eens te zeggen Ja, toen jouw dochter nog leefde. Dus de cliënt te helpen met de confrontatie daarmee. Kijk, we zijn nu jaren verder en nu gaat ze heel goed, Doet ze heel goed die heen en weer, beweging en ja zijn er moment dat ze heel veel in die verlies kant zit. Maar er zijn ook weer heel veel moment dat ze op een goede manier in die herstel kant zit. Dus dat is onze taak. Dus de vraag rouwt jouw cliënt wel goed? Die kun jij voor jezelf beantwoorden door deze heen en weer beweging in de gaten te houden. Ik denk dat het altijd voorzichtig werken is om onze cliënten te vertellen of ze wel of niet goed houden. Omdat onze cliënten ons heel serieus nemen. En als jij zegt nou ik weet niet hoor of jij goed rouwt, dan kunnen ze daar echt weken, maanden, misschien wel jaren over piekeren. Maar mijn therapeut vroeg zich dat ook al af.

[00:13:12.280] 

Rouw ik wel goed? En ik wil het graag goed doen, want dat is toch een beetje wat de mens in zich heeft. Wij willen het goed doen. Wat ik nog het aller allerbelangrijkste vind in de vraag of iemand wel goed rouwt, is de vraag kan iemand goed functioneren? Kan iemand het dagelijks leven aan en hebben. Er wordt natuurlijk ook vaak gezegd kan kan iemand het leven oppakken? Maar ik denk dat mensen altijd het leven oppakken, want ze komen hun bed uit. Ze kleden zich aan, ze eten, ze brengen hun kinderen naar school. Dus in die zin het leven oppakken, dat doen ze wel. Want ja, dan zou je ook weer een hele filosofische vraag kunnen stellen wat is eigenlijk het leven oppakken? Maar het gaat mij met name vaak om dat functioneren. Kun je functioneren? Ben je in staat om je sociale contacten te hebben? Ben je in staat om inderdaad naar je werk te gaan? Ben je in staat om de telefoon op te nemen? Ben je in staat om te regelen als je een afspraak moet maken met de huisarts?

[00:14:17.850] 

Dus zijn mensen in staat om het dagelijks leven om daarin te kunnen functioneren. En dat is voor mij wel een ijkpunt of iemand goed rouwt. Want als iemand dat niet kan en we zijn echt al maanden verder na het overlijden dan, dan denk ik wel dat wij ook als hulpverlener de taak hebben om te kijken oké, hoe kunnen we onze cliënt ondersteunen om die herstel kant op te pakken? Want dit is duidelijk onderdeel van de herstel kant die heen en weer beweging. Als iemand niet kan functioneren dus daar begint altijd jouw vraag kan iemand functioneren en is dat passend in het tijdsbestek waar iemand op zit? Waarbij het nog steeds heel ingewikkeld is om dat tijdsbestek te noemen, omdat dat ook weer zo voor iedereen verschillend is. Maar ik denk dat je zeker kunt zeggen en ook weer afhankelijk van wie er is overleden als iemand na een half jaar nog niet in staat is om zijn boodschappen te doen om een afspraak te maken met de dokter, dan zal extra hulp wel wenselijk zijn. En ik merk ook dat ik het heel voorzichtig zeg omdat ik probeer een algemene regel te geven voor iemand in rouw.

[00:15:29.540] 

En die is er dus eigenlijk niet omdat het iedere keer van cliënt tot cliënt verschilt. Maar kijk eens, wat doet dus iemand in die heen en weer beweging tussen in dat duale procesmodel? Wat doet iemand in die heen en weer beweging is Die heen en weer beweging daar? En zo niet, kan ik mijn cliënt helpen om die heen en weer beweging wel te gaan maken. Dus ja, rouwt jouw cliënt wel goed? Nou maakt hij die heen en weer beweging en kan hij functioneren in het dagelijks leven. Met alle pijn die daarbij hoort en met misschien ook de instortingen gedurende de dag dat hij huilend op de wc zit of toch weer vroeg naar huis gaat omdat hij het even niet aankon zijn werkdag. Nou, mocht je hier natuurlijk vragen over hebben, weet me altijd te vinden. Je bent van harte uitgenodigd, maar ik hoop in ieder geval voor nu dat ik iets meer inzicht heb kunnen geven in Rouwt mijn cliënt wel goed? Dank je wel weer voor het luisteren.