#6 Hoe ga je om met de waarom-vraag

Alles wat je begrijpt daar kun je mee verder. Jouw cliënt begrijpt misschien niets van het waarom van het overlijden. Hoe ga jij daarmee om? 

In deze podcast bespreek ik de "waaromvraag" die vaak centraal staat in het rouwproces. Cliënten vragen zich vaak af waarom hen dit is overkomen, waarom hun kind of partner is overleden, of waarom de dokter niet eerder heeft ingegrepen. Deze vraag komt voort uit een diepgewortelde behoefte om te begrijpen wat er is gebeurd, omdat begrip houvast geeft.

Wij mensen willen begrijpen wat er gebeurt om verder te kunnen. Als we het niet begrijpen, kunnen we er moeilijker mee omgaan. Bijvoorbeeld, als een ouder op hoge leeftijd overlijdt, is de waaromvraag minder groot dan wanneer een kind of jongere partner overlijdt. Onverwachte gebeurtenissen versterken deze vraag.

De waaromvraag heeft vaak te maken met schuldgevoelens en de zoektocht naar een reden of straf. Mensen vragen zich af of ze iets verkeerd hebben gedaan om dit verlies te verdienen. Dit zoeken naar antwoorden kan ook leiden tot een geloofscrisis, vooral bij mensen die gewend zijn te geloven dat God eerlijk en barmhartig is.

Als hulpverlener is het belangrijk om de erkenning te geven dat de waaromvraag essentieel is voor de cliënt. Stimuleer cliënten om informatie te zoeken die kan helpen bij het beantwoorden van deze vraag, ook al kan het pijnlijk zijn. Het begrijpen van de gebeurtenissen kan hen helpen om beter om te gaan met hun verlies.

De waaromvraag blijft vaak lang aanwezig, maar wordt na verloop van tijd minder prominent. In het begin is het belangrijk om deze vraag serieus te nemen en cliënten te ondersteunen bij hun zoektocht naar antwoorden, zonder te vervallen in dooddoeners zoals "dat weet niemand". Dit helpt hen om houvast te vinden en hun rouwproces te doorlopen.

Ik hoop dat deze uitleg meer inzicht geeft in hoe je als hulpverlener kunt omgaan met de waaromvraag van je cliënten.

Wil jij meer weten over hoe je kunt begeleiden bij verlies? Schrijf je in voor mijn gratis webinar. Je kunt kiezen uit volwassenen begeleiden bij verlies, of kinderen en jongeren begeleiden bij verlies.

Kijk ook op de website van de Academie voor Verlies voor blogs over begeleiden bij verlies. 

Wil jij de gratis minitraining “Verlies verzekerd” ontvangen? Je kunt hem hier aanvragen. 

Transcript

[00:00:01.290] 

Waarom, waarom, waarom? Waarom moest mij dit gebeuren? Waarom ging mijn kind dood? Waarom heeft de dokter niet eerder ingegrepen? Waarom? Waarom? Waarom? Ik denk de grootste vraag voor onze cliënten in rouw. Waarom? Die waarom vraag horen we vaak in het begin van het rouwproces. De dagen, de weken, de maanden gaan op aan het proberen te beantwoorden van die waaromvraag. En hoe komt dat nou? Dat heeft met een aantal zaken te maken. Maar misschien was aller belangrijkste dat wij mensen, wij willen begrijpen. Dat hebben we op allerlei niveaus. Als we in de coronatijd opeens om 9.00u binnen moeten zijn. Ik weet niet waarom ik daar nu opeens op kom, want het is maar 2024. Corona is al lang geleden, maar toch moet ik daar nu opeens aan denken. En wij snappen niet waarom dat iets op zou lossen aan die hele epidemie. Dan zijn we veel minder geneigd om binnen te blijven na 9.00u s avonds. Of we hebben veel meer weerstand om dat te doen of we worden er boos van.

[00:01:24.470] 

Wij mensen willen begrijpen. Wij zeggen ook wel eens alles wat je begrijpt, daar kun je mee verder. En als iemand doodgaat waar wij veel van houden, dan kunnen we dat vaak niet begrijpen. En al helemaal niet als die persoon jong is of te jong is in onze ogen. Als onze ouders overlijden en we zijn zelf al behoorlijk op leeftijd, dan bedoel ik dus niet dat wij oud zijn. Maar stel als voorbeeld je bent tachtig, sorry, je bent vijftig en je vader of je moeder is 85 of negentig. Dan is die waaromvraag als het een onverwacht overlijden is, iets minder groot. Kijk, als iemand plotseling dood neervalt, dan zal die waarom vraag er ook zijn. Waarom kreeg hij nu opeens die hartaanval? Waarom hebben we niet eerder geweten dat het hart niet goed functioneerde? Of waarom heeft die automobilist niet uitgekeken? En alsnog is het ligt het meer in de lijn der verwachting dat iemand op leeftijd overlijdt, waardoor die waaromvraag misschien ook wat minder lang belangrijk blijft. Maar als we kijken naar het verlies van partners of het verlies van kinderen, dan is die waaromvraag zo groot.

[00:02:46.300] 

Want we willen het kunnen begrijpen. Want als we het niet kunnen begrijpen, dan kunnen we er niet mee verder. En dat wil niet zeggen dat als we het wel begrijpen, dat we het goed vinden, dat het oké is dat het is gebeurd. Maar dan kunnen we wel wel beter dat verhaal in ons hoofd compleet maken. Dat brein houdt namelijk niet van zwarte gaten. Dat brein heeft opvulling nodig. Dat brein moet verbindingen kunnen leggen. Oh ja, nee, tuurlijk. Ja, want ja, dat gebeurde toen en toen en toen. En toen. En daar zit ook heel veel schuldgevoel in die waaromvraag. Zeker als een kind overlijdt. Ik zal ook nog wel een andere podcast op gaan nemen over schuldgevoel. Maar zeker als een kind overlijdt, dan zie je ook vaak dat ouders proberen die zwarte gaten in te vullen door hun eigen rol te veranderen. Als ik nou meer dit of dat had gedaan, had mijn kind dan wel blijven leven? De waaromvraag heeft ook te maken met straf. Mensen hebben vaak het gevoel hoor ik in mijn praktijk dat ze ergens voor gestraft te worden?

[00:03:57.050] 

Wat heb ik gedaan dat mij dit moest gebeuren? Of misschien wel? Wat heeft mijn partner gedaan dat hij zo jong dood moest? Ik hoor niet zo vaak de vraag wat heeft mijn kind gedaan dat die jong overlijdt? Die wordt. Die betrekken ouders vaak veel meer op zichzelf. Wat heb ik gedaan? Dat mijn kind niet oud mag worden of dat ik met dit verlies moet leven? Maar het is nog veel meer van wat heb ik gedaan? Dat mijn kind niet oud mag worden. Dat is een zoeken naar houvast, een zoeken naar begrijpen. En in dat begrijpen zit dus ook die houvast om dat verhaal compleet te maken. Dat narratief in rouw, dat gaan wij veranderen. Wij gaan ons narratief onderzoeken en veranderen. Maar het kan ook een geloofs uhm crisis opleveren. Als iemand die gelovig is gewend is dat wat God doet klopt en eerlijk is en barmhartig en welke woorden dan ook en je verliest je kind, dan hebben heel veel ouders daar veel last van, omdat het niet te begrijpen is dat als God zo goed is, waarom gaat ons kind dan dood?

[00:05:19.300] 

En soms zie je ook wel dat mensen op enig moment daar juist weer heel veel houvast uit halen omdat ze dan zeggen Maar God zal mij steunen om dit te dragen. En waarom benoem ik dit? Als je werkt met cliënten die heel gelovig zijn of die gelovig zijn, vraagt dit uit Hoe vind jij nu steun in jouw geloof? En dan zie je vanzelf aan hun blik of ze daar wel of geen steun in vinden. En dan kun je daar over doorpraten. We weten ook, dat blijkt ook uit onderzoek, dat het het brein ook al helpt als je gelovig bent, om te weten dat als jij zelf ook sterft, dat je jouw geliefde dan weer terugziet. Of dat het het brein helpt om te weten waar jouw geliefde overledene nu is. Daar heb je namelijk een niet zo en misschien niet zozeer een plaatje bij waar, maar wel een invulling voor. Hij of zij is bij God of in de hemel. Dat geeft dat brein alweer houvast om een nieuwe verbinding te gaan maken. Oké, daar moet ik dus nu aan denken als ik aan mijn geliefde denk.

[00:06:32.790] 

Maar die waaromvraag is dus ook zo vaak niet te beantwoorden. En wat dan? Hoe ga jij als hulpverlener ermee om dat jouw cliënt die grote waaromvraag ook bij jou neerlegt? Maar waarom moest dit gebeuren? En jij voelt misschien het appèl om met jouw cliënt daar naar een antwoord voor te gaan zoeken. Want je wil daar wel iets zinnigs op zeggen. Want alleen maar zeggen ja, er is vaak geen waarom? Of we weten het niet. Daarmee voel je dat je jouw cliënt in de kou laat staan en dat wil je niet. Dus hoe doe je dat dan? En dan kan het ook al heel fijn zijn als je erkent dat het ook zo belangrijk is om daar antwoord op te krijgen, omdat je het zo graag wil begrijpen. Dus dat je dan tegen je cliënt zegt Ja, waarom hè? Het zou zoveel houvast geven als je daar meer grip op zou hebben. Als je zou snappen waarom dit is gebeurd. Als je weet wat er nou precies gebeurd is, waardoor je er beter mee om kunt gaan waardoor jouw hoofd het ook kan snappen.

[00:07:43.670] 

Wat zou dat fijn zijn he? Het is best wel een lastige vraag vind ik als hulpverlener, omdat we ook weer zo worden geconfronteerd met onze eigen machteloosheid. Omdat we er dus geen antwoord op hebben. En jouw cliënt zal dan misschien dus ook met jou dat willen uitzoeken. En als er dingen zijn om uit te zoeken, stimuleer dan jouw cliënt om dat ook uit te gaan zoeken. Als er artsen zijn die misschien nog informatie hebben Als er een politieagent is die een heel dossier heeft. Help je cliënt om wegen te vinden om dit uit te zoeken. Ik zeg niet dat jij dit met je cliënt wil gaan uitzoeken. Dat kan natuurlijk nog steeds als jij dat fijn vindt. Maar het kan ook heel fijn zijn als jouw cliënt weet dat het oké is om dit uit te zoeken. Omdat het dus zo belangrijk is om zo veel mogelijk informatie boven tafel te krijgen. Het is een onderdeel van jouw taak én een van de rouw theorieën gaat over de rouw taken waar ik ook in een andere podcast over vertel. Informatie boven tafel krijgen helpt om houvast te vinden, omdat je het dan dus beter kunt begrijpen.

[00:08:58.930] 

Dus dat betekent als er informatie moet komen die misschien ook helemaal niet fijn is. dat het toch helpt om dat te weten. Het is net als met mensen die ziek zijn en dan te horen krijgen dat er geen reddend reddende behandeling meer mogelijk is, maar dat zij zullen sterven aan datgene waar ze ziek aan zijn. Dan geeft dat toch ook vaak rust omdat het weten beter is dan te blijven gissen of het je af te vragen. Dus in die zin stimuleren stimuleer ik altijd mijn cliënten om de informatie op te zoeken, hoe pijnlijk die ook is. Want je bent er toch ook over aan het fantaseren in je hoofd? En soms is fantasie ook nog erger dan de werkelijkheid. Maar die waaromvraag brengt ook vaak zingeving met zich mee. Waarom? Wat moet ik hiervan leren? Wat moet ik hier dan mee? Ik weet nog een keer dat er een moeder bij mij in de praktijk zat. Haar dochter van vier jaar was overleden en ze was heel erg verbolgen, want iemand had tegen haar gezegd Ja, wie weet wat je hiervan moet leren.

[00:10:11.280] 

En ze zei dus ik moet er nu ook nog iets van leren. Mijn kind is dood en ik moet er ook nog iets van leren. Daar was zij helemaal niet, niet niet. Nou ja, aan toe zou ik willen zeggen, Want zingeving is wel een onderdeel van rouw. Alleen als die te vroeg wordt ingezet, dan wordt die gekoppeld aan dat je dus ook nog maar een soort van van dankbaarder voor moet zijn omdat jij er iets van leert. Dus die waaromvraag gaat ook daar over. Waarom? Wat heb ik hiervan te leren? En ook dat geeft weer houvast. Want zingeving geeft uiteindelijk ook een vorm van houvast. Nou ja, dit is niet voor niks geweest, want nu doe ik dit of dat of dat. Ik zeg altijd als mijn eerste man niet was overleden, had ik nu niet gedaan wat ik nu doe. En daar ben ik heel tevreden over wat ik nu doe. Ik ben er heel dankbaar voor dat ik zoveel mensen kan helpen en dat ik veel therapeuten en coaches mag opleiden in de ingewikkelde problematiek van rouw.

[00:11:13.780] 

Maar dat betekent niet dat ik blij ben dat mijn eerste man is doodgegaan. Helemaal niet. Absoluut niet. Maar het is wel een houvast, want het is in ieder geval dan niet zo zinloos geweest voor mijn gevoel. Terwijl het misschien alsnog zinloos was, Dat weet ik niet, maar ook daarin is maar weer de vraag ja, wie bepaalt wat zinnig is en wat niet? Hebben wij daar een hand in of is er toch een een groter iets? Ik weet het niet, maar voor mij geeft het houvast om op die manier naar zingeving aan te geven. Maar dit had je mij niet een jaar na zijn dood moeten vragen. Dus in die waaromvraag zit ook die vraag naar zingeving verscholen. En ik denk voor ons als cliënten is het dus belangrijk om ook bij de vraag te blijven en m niet te proberen te beantwoorden. Maar je kan wel daar vragen over stellen. Zijn er nog dingen die jij niet weet die kunnen helpen bij deze vraag en hoe kan je daar dan achter komen? En wat heb je daar dan voor nodig om daar achter te komen?

[00:12:15.560] 

En al is die vraag dan beantwoord en dan bedoel ik dus niet de waarom vraag, maar wel weer een subvraag daarvan in informatie die iemand nog niet had. Dan kan het zomaar zijn dat er later weer een andere vraag op plopt omdat die waarom vraag dus zo groot is. En wat we nou zien met het verstrijken van de tijd dat die waaromvraag meer naar de achtergrond gaat? Hij is er nog en iemand kan na vier, vijf jaar nog steeds zeggen Ja, ik snap nog steeds niet waarom hem dat moest gebeuren, maar hij is niet meer prominent aanwezig. Het houdt de rouwende niet meer heel lang bezig om op die vraag een antwoord te krijgen, maar in het begin dus wel. En ja, en dan hebben wij als hulpverleners ons daar toe te verhouden en dit met onze cliënten zoveel mogelijk uit te zoeken. Waar kan maar niet met de dooddoeners te komen van ja dat weet niemand, want dat doet de omgeving wel voor de rouwende. En dat is nou juist ook weer waar wij zo van verschillen. Van die lieve betrokken buurman of buurvrouw die het natuurlijk allemaal super goed bedoelt, maar ook niet goed weet hoe daarmee om te gaan en ook wordt gedrukt in de machteloosheid.

[00:13:28.950] 

Ik hoop dat je hier weer wat aan hebt en dat je het weer kunt gebruiken in je praktijk. Dank je wel!