# 20 De letterlijke betekenis van ‘in rouw zijn’

Een eenvoudige zin. Vier woorden. Wanneer een cliënt tegenover je zit en zegt: "Ik ben in rouw," dan zegt die persoon niet: ik heb een probleem dat jij moet oplossen. Die zegt: ik besta op dit moment in een werkelijkheid die mij tot in mijn vezels heeft veranderd.

In deze aflevering neemt Leoniek je mee in een diepgaande verkenning van rouw als ervaring — niet als fase, niet als probleem, maar als een bestaansvorm. Voor jou als hulpverlener opent dit nieuwe perspectieven op hoe je werkelijk nabij kunt zijn bij cliënten die rouwen.

Je hoort:
 💬 Waarom "Ik ben in rouw" geen uitspraak is, maar een toestand van zijn
 🌀 Hoe rouw zich toont als mist, als identiteit, als beweging
 👁️‍🗨️ Wat jouw rol is: geen fixer, maar getuige en spiegel
 🧩 En hoe rouw zich uiteindelijk nestelt en dragelijk wordt — zonder weg te gaan

Met indringende casussen van o.a. Saskia, Karim, Elianne en David.

Voor hulpverleners die met hart en ziel willen werken.
 Voor wie stil kan zijn, en toch betekenisvol aanwezig blijft.
 Voor wie durft te erkennen dat rouw niet ‘opgelost’ hoeft te worden — maar gedragen.

💡 Luistertip: Deel deze aflevering met collega’s of luister opnieuw wanneer je iemand begeleidt die midden in het verlies zit.

📩 Vragen of reflecties? Laat het me weten via [jouw e-mailadres of social kanaal].

Wil jij meer weten over hoe je kunt begeleiden bij verlies? Schrijf je in voor mijn gratis webinar. Je kunt kiezen uit volwassenen begeleiden bij verlies, of kinderen en jongeren begeleiden bij verlies.

Kijk ook op de website van de Academie voor Verlies voor blogs over begeleiden bij verlies. 

Wil jij de gratis minitraining “Verlies verzekerd” ontvangen? Je kunt hem hier aanvragen. 

Transcript

Inderdaad.

Wat betekent het werkelijk als jouw cliënt zegt. Of als iemand uberhaupt zegt Ik ben in rouw? Het zijn vier van die woordjes en ze lijken bijna een losse mededeling. Maar ik zou ze met jou willen kijken. Want wat betekent het eigenlijk? Ik ben in rouw. Die eenvoudige zin, die voor vier woorden waar je, als je er werkelijk bij stilstaat, opeens een hele andere blik op kan hebben. Want wanneer een cliënt tegenover je zit en zegt Ik ben in rouw, dan zegt die persoon sowieso niet ik heb een probleem dat jij moet oplossen. Dat zegt hij sowieso niet. Maar die cliënt zegt vooral Ik besta op dit moment in een werkelijkheid die rouw heet, die mij tot in mijn vezels heeft veranderd. Dus dat hele in rouw zijn kunnen we heel letterlijk nemen. Alsof je zegt ik zit in bad. Ik ben in de supermarkt. Ik ben ehm, nou, noem het even op in in in de woonkamer. Iemand is in rouw. Zeker als dat verlies net heeft plaatsgevonden. Dan zeggen deze vier woorden alles waar we vaak niet bij stilstaan, omdat we het ook zo vaak benoemen.

We zeggen zo vaak ik ben in rouw of hij is in rouw, of zij zijn rouw. Maar als je er dus goed over na gaat denken, dan zegt dat alles. Iemand is in een toestand gekomen in een werkelijkheid die rouw is. En het is ook een rauwe werkelijkheid met uw. Maar de werkelijkheid is rouw. Rouw is geen bezoeker. Nou, ik vertel natuurlijk niks nieuws. Het is geen voorbijganger, maar het is echt een toestand van zijn. Vergelijk het alsof iemand in een mist zit waar hij zich opeens in bevindt. Natuurlijk altijd ongevraagd en vaak ook onverwacht. Ik neem je mee in een aantal casussen of casussen. Is een groot woord. Aantal mensen die ik heb ontmoet in mijn werk en de namen daarvan zijn gefingeerd. Sowieso Saskia, 52 jaar. Zij verloor haar man na een kort ziekbed en in onze eerste sessie zat ze zwijgend tegenover me. En op een gegeven moment zei ze Ik voel mezelf niet meer. En ik vroeg haar Wat bedoel je met jezelf? En ze keek me aan.

Ze had tranen in haar ogen en ze zei alsof ik niet meer in mijn lichaam woon. Alsof ik van buiten naar mezelf kijk, alsof ik mist ben. En ik denk precies dat hij rauw is, Mist. Rouw, vervaagt grenzen. Het verteert de tijd. Rauw maakt alle logica overbodig. Rouw is geen mentale puzzel. Het is lijfelijk, zintuiglijk, existentieel. En als ik zeg maakt alle logica overbodig. Daarom zijn er ook zo weinig goede woorden te vinden voor hoe je je voelt als je in rouw bent. Want niets kan omschrijven hoe je je werkelijk voelt als je in rouw bent. In die mist zit in die nieuwe werkelijkheid waarin alles anders is geworden en alles pijn doet. Als je in rouw bent, dan ben je niet alleen verdrietig, je bent verdriet. En dat verschil is cruciaal. Ik denk ook voor ons als hulpverleners. Want onze neiging kan zijn om rouw te zien als iets. Ja, ik zou bijna willen zeggen wat opgelost moet worden. En nou zijn zijn we natuurlijk allemaal steeds meer bewust ervan dat je rouw niet op kunt lossen.

En toch hebben wij als hulpverleners altijd het gevoel dat we iets moeten bijdragen. Waardoor die rouw beter wordt of minder zwaar wordt of anders wordt. We zien rouw als iets waar iemand doorheen moet, waarna het daarna weer beter zal gaan worden. Maar rouw is ook geen ziekte. Daarom zijn mensen ook vaak zo wars van medicijnen. Of of naar een psycholoog. Soms ook nog wel gaan of naar een dokter, want ik ben toch niet ziek. Rouw is geen ziekte en het is ook geen probleem. Rouw is een antwoord op een verlies. Je zou kunnen zeggen rouw is een reactie op verlies, een natuurlijke, noodzakelijke reactie. Het is ook rouw. Het is ook rouw met u. Ik denk aan Karim, 38 jaar, en hij verloor zijn broer bij een verkeersongeluk. In zijn werk functioneerde hij naar behoren, maar thuis was hij stil en afwezig en zijn partner raakte ook wel een beetje geïrriteerd, zo vertelde Karim mij. Ze zei Je bent jezelf helemaal niet meer. En hij antwoordde Klopt, ik ben mijn broer kwijt, dus ben ik mijzelf kwijt.

Karim was pijn niet. Hij had pijn, maar hij was pijn. En dat verschil erkennen is goud waard. Als we dat snappen, hoeven we niet steeds iets te doen. Dan kunnen we er gewoon zijn. Dan kunnen we iemand nabij zijn in zijn pijn. Net zoals dat iemand een zware operatie heeft gehad. Ik moet er opeens aan denken en die komt erbij van de narcose en die heeft enorm veel pijn. Dat ga je ook niet oplossen. Dan zit je ook bij iemand aan het bed en dan hou je z'n hand vast en dan ben je d'r in stilte. En misschien geef je af en toe even een slokje water of dep je even die persoon z'n voorhoofd. Rouw heeft ook een beweging. Zoals elke storm beweegt, zoals elke zee golft. Zo verandert rouw ook. Soms voelt ie zwaarder, soms wat minder zwaar. En we kennen allemaal de teksten van één stap vooruit, twee stappen terug. Kijk, rouw beweegt niet snel, niet lineair, niet netjes, maar geleidelijk. Geleidelijk gaat rouw veranderen.

En voor jou als hulpverlener betekent dat werk met vertrouwen in het proces. Wees een anker en wees geen duwer. Wees niet een een sleepboot of een duwboot, maar wees een anker. Elianne van 62 jaar verloor haar moeder en haar baan binnen één jaar en in haar derde sessie zei ze Vorige week was ik opeens aan het lachen. Echt lachen. En meteen voelde ik me schuldig. Alsof ik haar even vergeten was. Dit is de ruimte die zich soms begint te vormen. Een moment waarin iemand voelt ik ben niet alleen maar pijn, maar ik heb ook weer momenten van licht. Hierin kunnen we natuurlijk ook meteen denken aan het duale procesmodel. Dat is ook heel herkenbaar hierin, waar mensen misschien in eerste instantie alleen maar inderdaad in de verlies kant zitten en dan langzaam maar zeker ook wat meer gaan bewegen naar de herstel kant. Het is onze taak als hulpverleners om dat niet te forceren, maar we kunnen het wel benoemen om het niet kleiner te maken, maar ook niet groter te maken dan dat het is. We kunnen wel zeggen wat bijzonder dat je dat kon voelen.

Dat is geen verraad aan je moeder. Dat is het leven dat zich weer voorzichtig aandient. En hoe voelt dat voor jou? En wat zou jou moeder daar van vinden als ze dit zou zien? Of als ze dit ziet? Of jij weet natuurlijk al lang hoe jouw cliënt erin ziet in zit. Dus dat kun je ook dan veel gerichter bespreekbaar maken. En dan komt er zo'n moment dat iemand dit merkt. Ik kan het dragen. Dan is de rouw niet opgelost. De rouw is niet overwonnen, maar iemand draagt zijn rouw. En dat is wat ik zo mooi vind aan het begeleiden bij verlies. De weg met de cliënt afleggen van ik ben pijn naar ik draag pijn. David van 44 verloor zijn zoon van zeven aan een zeldzame ziekte en in de eerste maanden sliep hij nauwelijks. Het is ook een hele logische reactie op verlies. Alles in je lijf gaat op hol, dus dat leidt al bijna automatisch tot slaapproblemen. Maar zijn huid leek dof, zijn stem gebroken en na een half jaar zei hij ineens Het is alsof ik met een steen in m'n zak leef.

Maar ik weet inmiddels hij verdrinkt me niet meer. Ik loop ermee. Ik vond het zo'n bijzonder inzicht van die man. En wat een prachtige metafoor. Weet je, onze cliënten kunnen met van die metaforen komen Dat je denkt wow, waar halen ze het vandaan? Maar zelf kunnen we ook vaak metaforen inzetten omdat ze zo beeldend zijn en zoveel inzicht kunnen geven. Maar deze man liet zo'n veerkracht ook zien. En de meeste mensen in rouw hebben de veerkracht om hier doorheen te komen. We hoeven het niet lichter te maken, we hoeven alleen maar te erkennen ja, het is zwaar en ja, het is draagbaar en we hoeven ook niet aan het begin tegen onze cliënten te zeggen dit wordt wel beter. Dit gaat over. Dat willen ze natuurlijk wel graag horen, maar als je dat te makkelijk zegt, dan kunnen ze zich niet gezien voelen en dan denken ze ja, jij begrijpt er niks van en soms is het ook en ik heb daar ook een andere podcast over opgenomen. Soms is het ook zo moeilijk om ook weer te willen dat het beter gaat worden.

Maar dan. Je zou kunnen zeggen rouw gaat zich nestelen op een dag zonder dat iemand dat gepland heeft, ziet de rouw niet meer helemaal om iemand heen, maar zit de rouw in iemand. Ik zeg ook wel eens het wordt een diamant in jezelf. Dat herkennen rouwenden ook vaak, hè? Het wordt een onderdeel van het verhaal. Niet als ballast, maar soms zelfs als bron, als inspiratie. Dan breekt het niet alleen, maar dan verdiept het ook. En als hulpverlener kun je dan een spiegel zijn. Je kunt reflecteren wat er gegroeid is. Niet als prestatie, maar als proces. Dit kun je trouwens op heel veel momenten doen. Zeker als mensen zeggen oh, ik heb het nog nooit zo zwaar gehad dat je dan eens met ze terug gaat kijken. Zullen we nog eens kijken waar je vandaan bent gekomen en wat je allemaal hebt kunnen doen in die tussentijd? Maar uiteindelijk wordt het dus een diamant in henzelf. En dat merkt de rouwende ook, omdat de rouwende gaat merken dat hij steeds minder behoefte heeft om dit ook te bespreken met iemand.

Om het nog over dat verlies te hebben. Dat heeft met van alles te maken, vaak ook de teleurstellingen die ze gevoeld hebben. Dan gingen ze het bespreken en dan werd er niet goed op gereageerd. Of mensen kwamen altijd wel weer met een goed bedoeld maar ongevraagd advies waar ze niets aan hadden. Dus iemand in rouw leert heel vaak ik ga het er maar niet meer over hebben, Ik hou het maar bij mezelf. En dan komt er zo'n moment. Het is niet zo van plop, daar is zo'n moment. Maar dat gaat een rouwende merken dat ze zeggen goh, ik merk eigenlijk dat ik het er met niemand meer over wil hebben. Dat ik het gewoon voor mezelf houd, zit in mij. Het heeft me gevormd. Ik ben wie ik ben. Met door dankzij, ondanks hoe je het ook wil zien, dat verlies. Dus afsluitend, als iemand zegt ik ben in rouw, nou, dan zou je best wel eens die ruimte met ze kunnen gaan onderzoeken. Oké? Hoe ziet jouw ruimte van rouw eruit?

Want het is dus heel letterlijk en je hoeft het niet te fixen. Ik ga het nog maar weer een keer herhalen, omdat ik weet dat we allemaal die neiging hebben. Je hoeft het niet te fixen, je hoeft het niet op te lossen. Je hoeft alleen maar te blijven, te spiegelen en getuige te zijn van hun verhaal. En dan, heel vaak, vind ik ook dat als je goed luistert, dan hoor je tussen de regels door ook de kracht en de liefde en de verbinding en en soms ook het leven dat dan toch weer zachtjes zo aan de deur klopt. Nou dank je wel weer voor het luisteren. En als je vragen hebt weet mij te vinden.