Podcast voedselveiligheid

In deze nieuwe Flanders’ FOOD‑podcast duiken we samen met Ines Colle (Flanders’ FOOD) en Fréderique Henderickx (Normec) in de wereld van voedselveiligheid anno 2026. We ontdekken waarom sterke voedselveiligheidscultuur vandaag essentieel is én hoe bedrijven die echt kunnen meten, verbeteren en verankeren.

Website: Flanders’ FOOD - Speerpuntcluster voor de agrovoedingsindustrie

Transcript

SPEAKER_00 0:16

Dag beste luisteraars, fijn dat jullie alweer luisteren. In deze aflevering staan we stil bij de vraag wat is een voedselveiligheidscultuur en wat vraagt dat dan van bedrijven en hun mensen. We praten hierover met Frederik Hendricks van Norm Quality Assurance en Ines Kolle van Vlaanders Food. Bedankt allebei om hier vandaag aanwezig te zijn trouwens. Hallo. Kunnen jullie jezelf eerst even voorstellen? Frederik, jij bent onze externe gast, dus ik zou graag bij jou eerst beginnen.

SPEAKER_01 0:44

Dank u. Mijn naam is Fredrik Hendricks. Ik werk voor Norm Quality Assurance. Dus een groep van 50 consultants die bedrijven bijstaan bij alles wat voedselveilheid, wettelijkheid en kwaliteit betreft. En ik ben al directeur sinds 2018.

SPEAKER_00 1:04

Oké, dankjewel. En Ines, jij bent mijn collega, maar de luisteraars weten dat natuurlijk niet, wat jij doet.

SPEAKER_02 1:10

Nee, dus ja, mijn naam is Ines Kolen. Ik werk als R ⁇ D manager bij Vlaandersvoed. Ik focus mij vooral op projecten die te maken hebben met voedselveiligheid, kwaliteit en verpakking.

SPEAKER_00 1:22

Oké, dus heel logisch dat jullie hier vandaag aan de tafel zitten. Ines, ik zei het al in de introductie, vandaag gaan we het hebben over voedselveiligheid. Maar kan je ons even uitleggen wat veilig voedsel nu juist is anno 2026?

SPEAKER_02 1:37

Wel ja, in mijn hoofd is voedsel per definitie veilig. Want als het niet veilig is, dan is het gewoon geen voedsel in mijn hoofd. En ik denk dat die definitie ook niet veranderd is. Wat is er misschien wel veranderd? Dat zijn de verwachtingen en de verantwoordelijkheden. En ergens moeten we misschien ook wel beseffen dat een totaal nul risico ook niet bestaat. Bedrijven zijn eigenlijk constant risico's aan het monitoren en daarop aan het anticiperen. Er zijn risico's op microbieel vlak, maar ook op fysiek vlak of op chemisch vlak. De laatste jaren is misschien een beetje de nadruk verschoven naar meer transparantie, meer samenwerken over de keten heen, datadelen. Want de consument vraagt vandaag echt wel duidelijkheid.

SPEAKER_00 2:36

En oké, dus voedsel is eigenlijk per definitie altijd veilig, maar in een bedrijf, Frederik, wie draagt dan uiteindelijk de eindverantwoordelijkheid dat het voedsel veilig is?

SPEAKER_01 2:47

Iedere operator in de voedselketen, is eindverantwoordelijk voor zijn product en voor de mensen die zijn product maken en vermarkten.

SPEAKER_00 2:58

En die verantwoordelijkheid, dat is dan eigenlijk ook direct verbonden met het gedrag van de werknemers.

SPEAKER_01 3:05

Ja, dat klopt. Hoe de mensen denken, hun waarde, hoe ze handelen hun normen, en de kennis die ze hebben over de materie bepaalt namelijk het gedrag die eigenlijk een gevolg is van de cultuur, van hun denken, hun handelen, hun kennis, dat is cultuur. En hoe de cultuur is, zo zal het gedrag ook zijn. Dus gedrag speelt een heel belangrijke rol. En daarbij komt in 2021 eiste de wet plot dat men naar dat gedrag naar die cultuur ging kijken, op een aantoonbare manier. Ook de GSA-normen eisen dat, maar dat al een paar jaar ervoor. Dus gedrag, heel zeker belangrijk en krijgt focus.

SPEAKER_00 3:46

Er is een nieuwe wetgeving recent in voorgetreden. Was dat dan Ines de belangrijkste reden waarom we destijds met het QDNA-project zijn gestart?

SPEAKER_02 3:58

Wel ja, en ook nee. Want Vondersgoed heeft dat QDNA-project eigenlijk al geïnitieerd in 2020. En op dat moment was die wetgeving nog niet van kracht. Maar er waren natuurlijk op dat moment al heel veel indicaties dat voedselveiligheidscultuur ook maar belangrijker en belangrijker zou worden en zou opgenomen worden in die wetgeving. En het feit om dat in 2021 de wetgeving van kracht werd, was natuurlijk een extra stimulans voor de bedrijven om daaraan mee te gaan werken. En dat maakt ook dat we samen met de Universiteit van Gent en heel wat voedselbedrijven een heel mooi traject hebben kunnen doen in dat QDA-project, dat we daar echt hebben iets kunnen gaan uitrollen om voedselveiligheidscultuur te gaan meten en te gaan verbeteren. En Normek, was ook een van die belangrijke bedrijven in die begeleidingsgroep van het project, wat een heel belangrijk klankbord was voor de onderzoekers.

SPEAKER_00 5:01

En wat was dan voor jullie, Frederik, de belangrijkste reden als Normek om in het project in te stappen?

SPEAKER_01 5:07

Op dat moment was het nog geen verplichting in 2020. Maar wat we vaststelden, is dat de cultuur, dat begrip, dat was een woelig verhaal. Niemand wist hoe ermee om te gaan, hoe dat concreet te maken. Dus in QDNA zagen wij daar wel een opportuniteit. Anderzijds is het ook dat tijdens audit, in GVI-audits, er vaak de discussie was met de auditoren of dat wel goed aangepakt was en of wat onderbouwd. En het QDNA-verhaal heeft ons de kans gegeven om het op een wetenschappelijk onderbouwde manier aan te pakken, heel veel verhaal.

SPEAKER_00 5:44

Ja, oké. Nu, we hebben de term al een aantal keer laten vallen, voedselveiligheidscultuur. Voor mij klinkt dat nog redelijk als een abstract begrip. Ines, kan je misschien even toelichten wat dat nu concreet inhoudt, een voedselveiligheidscultuur.

SPEAKER_02 6:01

Ja, het is inderdaad iets dat nogal abstract overkomt. Voedselveiligheidscultuur wordt gedefinieerd als het geheel van de waarden, de normen, de overtuigingen die binnen een organisatie heersen en die invloed hebben op het gedrag van de medewerkers ten aanzien van voedselveiligheid. In het QDA-project probeerden we echt om dat begrip eigenlijk visueel in kaart te gaan brengen. En dat hebben we geprobeerd met een soort van framework. Daarvoor hebben we eigenlijk het beeld gebruikt van een huis. Waarbij voedselveiligheidscultuur als een dak steunt op drie grote pilaren of bouwstenen. Waarbij de eerste pilar eigenlijk de food safety management systems zijn. Dat zijn eigenlijk alle technische zaken wat de QA en QC mensen eigenlijk al dagelijks toe, bijvoorbeeld een hassenplan. Maar eigenlijk wat misschien wel nieuwer was, dat waren de twee grote pilaren of bouwstenen rond de humane factoren. Enerzijds op organisatorisch vlak en anderzijds op individueel vlak.

SPEAKER_01 7:12

En in die twee laatste bouwstenen waar jij over spreekt, zijn er een aantal dimensies die onder de loep genomen worden. Bijvoorbeeld leadership, communicatie, commitment, consistentie, eigenaarschap en dergelijke. En door daar naar te kijken, zien wij precies ook waar de vreemd schoen waarom dat dak al dan niet goed is van het huis.

SPEAKER_00 7:32

Ja, nu al die dingen die jullie er nu opzommen, dat lijken mij redelijk kwalitatieve parameters. En het lijkt mij dan ook heel moeilijk om dat te gaan meten, dat te gaan objectief meten bij een bedrijf, die stand van zaken van die voedselveiligheidscultuur. Maar toch zijn jullie een QDN ingeslaagd om daar een aantal handvaten voor te creëren voor bedrijven. Kan je dat even toelichten, Ines, wat jullie concreet hebben gedaan of waartoe dat QDA dan uiteindelijk heeft geleid.

SPEAKER_02 8:04

Het QDA-project heeft eigenlijk twee tools opgeleverd. Enerzijds dat je je voedselveiligheidsklimaat kunt gaan benchmarken of gaan vergelijken met het gemiddelde van de voedingsindustrie. En ik zeg nu heel uitdrukkelijk voedselveiligheidsklimaat. En niet cultuur, omdat klimaat eigenlijk maar een deeltje is van die cultuur. Dat is alleen een deeltje wat onderhevig is aan de perceptie van de individuele werknemers en eigenlijk ook wel wat tijdelijker is, terwijl cultuur veel meer verankerd en verworteld zit in die cultuur van het bedrijf. Dus dat deel van klimaat kan je eigenlijk gaan bevragen en dan een beetje gaan vergelijken met hoe situeer ik mij als bedrijf ten opzichte van twintig andere voedselbedrijven in Vlaanderen. Dus dat is de eerste tool. Daarnaast hebben we eigenlijk een hele grote tool ontwikkeld, we noemen dat de Improvement Tool, het verbetertraject, waarbij we echt de voedselveiligheidscultuur gaan meten, de verbeterpunten blootleggen, en dan een aantal acties of dingen, interventies gaan kiezen om te gaan werken aan die verbeterpunten. En dat te gaan implementeren en natuurlijk ook te gaan evalueren of het een effect heeft.

SPEAKER_00 9:38

Wil jij daar nog iets op aan willen, Frederik?

SPEAKER_01 9:41

Ja, heel concreet eigenlijk, omdat we het al vaker gedaan hebben. Je kijkt naar het management op energie niveau, management interviews, dat is ook een brainstorming sessie, die op zich al heel wat blootlegt en verbeterpunten aanbrengt. Daarnaast zijn er de enquêtes. Die mag ik wel zeggen, dat vind ik dan persoonlijk wel, anders zijn dan alle andere enquêtes die je al vindt op de markt, omdat ze heel veel facetten belichten, voor de psychologische impact bij de mensen. Dus facetten diepgaander, veelzijdiger, multidimensioneel. Dus heel goed enquêtes. En daarnaast worden ook data verzameld op basis van een audit, een on-site evidence collection oefeningen. Dus we krijgen subjectieven, objectieven van alle niveaus van de organisatie. Dus het gaat echt wel grondig. En het zijn veel facetten aan verbonden. En daarna hebben we een conclusie en zien we waar eigenlijk de schoen brengt. En welke interventies dan kunnen gekozen worden om het verbeterd traject in te zetten. Er zijn interventies, heel veel. En je moet ook een beetje zien wat past best bij de overkoepelende heersende cultuur van het bedrijf. Dus heeft het altijd op maand gemaakt.

SPEAKER_00 11:02

Ja, oké. En dus die tools, en we gaan het er straks over hebben, waar die beschikbaar zijn, maar kunnen die bedrijven die tools zelf eigenlijk helemaal invullen op basis van de enquête die ze zelf afnemen bij hun deelnemers. Hoe werkt dat dan concreet?

SPEAKER_02 11:17

Ja, in principe kunnen ze daar echt zelfstandig mee aan de slag. De tools worden gehost op de website van Vlaandersfood. En de voedselveiligheidsklimaatbenchmarking tool is ook volledig vrij beschikbaar via de Vlaandersfood website. De Improven tool kan je aanvragen via de Vlaandersfood website. En als je het aanvraagt, krijg je eigenlijk een begeleidend document. En toegang tot alle documenten, enquêtes die je nodig hebt. Maar het is natuurlijk wel een hele boterham om dat te doorworstelen. En daarom hebben we eigenlijk ook een partnerschap met Normek gesloten die een licentie hebben op de methodologie en echt de bedrijven stap voor stap kunnen begeleiden.

SPEAKER_00 12:08

Jullie hebben een licentie op de methodologie, wat had dat dan concreet in voor jullie dienstverlening, Frederik?

SPEAKER_01 12:14

Voor ons betekent dat dat we heel concreet kunnen te werk gaan bij een cultuuranalyse, bij een verbeteringsplan. Dus het is werkbaar voor en behadbaar voor de bedrijven. En anderzijds die discussies die we hadden tijdens al dit. Daar is een eind aan gekomen. Want ja, als u geen referentie is, dan wil ik het ook niet.

SPEAKER_00 12:37

Ja, oké. Nu kan je voorstellen dat jullie bij Normic die dienstverlening al een aantal keer bij bedrijven hebben doorlopen, heb je zo bepaalde drempels gezien bij voedingsbedrijven, die zoiet zullen doen, of eigenlijk hun voedselveiligheidscultuur willen verbeteren. Waar struikelen de teams vaak op? Kan je daar eigenlijk al iets over zeggen?

SPEAKER_01 13:00

Ik denk dat ze gewoon struikelen over het wollig gebeuren. Als je daar niet gewoon bent om daarmee om te gaan, en dat concreet te vertalen, dan is dat precies een onbegonnen werk. En ook al die documenten.

SPEAKER_00 13:14

Ik kan het mij voorstellen.

SPEAKER_01 13:17

Dus daar struikelen ze meestal over in het begin. Eenmaal dat je ze mee hebt, is dat weg. Gaat dat goed?

SPEAKER_00 13:24

Het is een beetje de drempelvrees, die moet overwonnen worden. Kan je misschien een voorbeeld geven van zo'n traject dat jullie doorlopen hebben met een bedrijf? Wat was daar toen het startprobleem? Welke interventies werden dan uiteindelijk gekozen? En wat is er dan op langere termijn concreet veranderd?

SPEAKER_01 13:47

Ik denk concreet aan één voorbeeld, dat je altijd heel mooi vind. Grote van het bedrijf, 450 man. Die waren de laatste jaren met hun dat zeiden ze zelf, voedselveilheidscultuur, enorm achteruit gerold. Onder andere ook door de overstroming. Het is in Wallonië. Veelheid van factoren. Dus zij wilden een volledige doorlichting krijgen. Dus we hebben echt al de stappen doorgenomen, ook met het management. De enquêtes en dergelijke. Heel goede samenwerking en medewerking gekregen van hen. En daar is uiteindelijk uitgekomen een heleboel acties die ze zelf een tijd gaan doen. Maar wij zijn ingeschakeld voor het leaderships, traject in opleiding te doen met de eerste lijnsmanagers. Want daar bleek toch echt wel uit enquêtes de schoen te vringen. We konden echt pinpointen, daar zit het issue. En met hen zijn we dus een opleidingstraject begonnen. Met daaraan verbonden verbeterprojecten die ze allemaal individueel mochten implementeren in het bedrijf op alle vlak. Daar komen ook heel veel visual tools bij, gesprektechnieken af aanvangen. Al die dingen die in die toolbox van jullie zitten, daar. En we zijn daar nu mee bezig, dat zal eindigen in juni, maar we hebben al een eerste feedback gehad en opvolging. Dat werkt echt goed, want je ziet dat het gedrag en het nadenken en het denken over voedselveiligheid ook wel meer betrokken wordt, actiever, verbeterd. En dat is precies wat je wil bekommen.

SPEAKER_00 15:20

Ja, dat is ook al een heel belangrijke eerste stap, natuurlijk van.

SPEAKER_01 15:24

En iedereen kijkt dezelfde richting uit. Dus dat is tot nu toe wat we gemerkt hebben.

SPEAKER_00 15:29

Ja, oké, dat is al heel mooi, denk ik. Nu kan nog niet zeggen dat ik een expert ben op vlak van voedselveiligheidscultuur zoals jullie. Maar er is mij in dit gesprek wel al heel veel duidelijk geworden. Nu, Frederik, heb jij misschien nog een laatste boodschap aan onze luisteraars die misschien getriggerd zijn geweest door het heel het concept van voedselveiligheidscultuur. En die daar misschien mee aan de slag zouden willen gaan of bepaalde tips en tricks die je zou willen meedelen aan hen.

SPEAKER_01 15:59

Tips en tricks weet ik nu niet. Maar ik zou wel zeggen, laat je niet afschrikken om aan een cultuur of een klimaat te werken. Je kwaliteit bestaat enerzijds uit het systeem. En dan ook de mensen erachter. En je systeem is maar zo goed als de mensen erachter. Dus als je wil dat je kwaliteit goed is, in alle tijden om veilig voedsel op de markt te brengen, ga er dan mee aan de gang. En aarzel niet. En het wordt nog leuker als je eraan begint te zien.

SPEAKER_00 16:29

Ja, Inus, zul je daar iets aan toevoegen?

SPEAKER_02 16:31

Ja, misschien eigenlijk een beetje een citaat van de onderzoekers van Gent, die altijd zeiden van elk bedrijf heeft al een voedselveiligheidscultuur. Dus niemand start van nul. Het gaat over de maturiteit en misschien iets meer mature voedselveiligheidscultuur creëren. Maar niemand heeft geen voedselveiligheidscultuur. Dus dat is misschien ook wel leuk om te weten. Je begint niet van nul, je hebt zeker al iets.

SPEAKER_00 17:02

Ja, dat is denk ik inderdaad een geruststellende boodschap.

SPEAKER_01 17:06

Dat is juist. Maar die cultuur kan soms fluctueren. Is het een keer goed, dan doen we om soms even een keer minder goed.

SPEAKER_00 17:12

Zo jij het zei, in het voorbeeld daar hebben we ons bedrijf. Ja, exact. Althans, dat is een heel goed bedrijf.

SPEAKER_01 17:17

Maar er zijn momenten waar je een beetje slabakkt. Ik zou zeggen, misschien sommige incidenten, recalls, zijn ook een moment van slabakken van cultuur.

SPEAKER_00 17:26

Ja, en dat is dan direct ook een opportuniteit om aan te grijpen van oké, nu gaan we eruit iets mee doen. Ines, bij Vlaandersvoet werken we ook nog op andere topics, maar voedselveiligheid is natuurlijk een hele belangrijke. Wat staat er op vlak van Food, heeft hij nog zoal te gebeuren bij Vlaandersvoed de komende maanden?

SPEAKER_02 17:47

Ja, voedselveiligheid is een van onze strategische roadmaps, noemen we dat, bij Vlaandersvoet. Dus we hebben daar wel verschillende activiteiten, ook andere lopende projecten. Vlaandersfoet is bijvoorbeeld heel actief in het Europese Katalyseproject, waar we echt proberen om nieuwe technologieën van start-ups, van kleine KMO's, eigenlijk te gaan koppelen met de eindgebruiker. Dus daar zijn we heel actief bezig met matchmakings in verschillende webinars en events en zo. Dus ja, daar zijn zeker activiteiten rond. Verder zijn we ook bezig, ook met de Universiteit van Gent, om voorspellende groeimodellen voor patogenen te ontwikkelen en dan heel gericht op plantaardige producten. We zien die trend van plantaardig nog altijd wel verder doortrinken. En we zetten ook in op studiedagen. Wij willen ook onze kennis die we overal vergaren, verder delen met klein en groot. En dat gaan we dit jaar doen via we noemen dat de braintrain. Maar dat zijn eigenlijk verschillende sessies, studiedagen in een kleine groep van mensen, zodat we heel interactief gaan kunnen werken. En we voorzien er eentje nog in het voorjaar rond voedselveiligheid en kwaliteit in relatie met duurzaam watergebruik. En eentje in het najaar rond het gebruik van datamodellen en AI voor kwaliteit en veiligheid te borgen.

SPEAKER_00 19:27

Oké, heel interessant. En meer informatie daarover kunnen ze vinden op onze website, neem ik aan. Ja, klopt. Of bij mij, of bij jou. Heel erg bedankt, Frederik en Ines, voor dit verhelderende gesprek. Ook natuurlijk bedankt aan onze luisteraars om er weer bij te zijn. Ik wil dit moment toch even aanrijpen om mijn collega Bjorn ook te bedanken. Die zit eigenlijk elke aflevering naast mij om ervoor te zorgen dat alles qua techniek, qua geluid helemaal in orde is. Dus bij deze heel erg bedankt, Jorne. En jullie luisteraars vergeet ook zeker niet de andere afleveringen op ons kanaal te beluisteren. En heel graag tot een volgende keer.