Leesmotivatie met prof. dr. Roel van Steensel

Hoe krijg je jouw leerlingen nou aan het lezen? Onderwijswetenschapper Roel van Steensel legt uit hoe leesmotivatie in elkaar steekt en wat ervoor nodig is om het aan te wakkeren. We praten onder meer over zelfvertrouwen, de leesdip die op het vo komt en de invloed van school op motivatie. 

Contact & extra info
Voor feedback, vragen of suggesties: stuur een e-mail naar redactie@primaonderwijs.nl

Transcript

Intro

Jorien 0:09

Hoe zorg je nou dat jouw leerlingen willen lezen? Leesmotivatie dus. Daar ga ik het vandaag over hebben aan de tafel van Prima Onderwijs podcast. Ik ga daarover in gesprek met Roel van Steensel. Ik ben Jorien van Dam en welkom bij de Prima Onderwijs Podcast. Aan tafel vandaag Roel van Steensel. En hij is als hoogleraar verbonden aan de Vrije Universiteit Amsterdam en de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij doet onderzoek naar leesgedrag, leesvaardigheid en dus ook leesmotivatie. En daar hebben we het vandaag over. Blijf vooral luisteren, want we sluiten af met praktische tips. Welkom, Roel, fijn dat je er bent.

Roel 0:48

Dankjewel, fijn om hier te zijn.

Jorien 0:50

Ja, we gaan het vandaag hebben over leesmotivatie. En Roel, je hebt in de juni editie gestaan van Prima onderwijs, waarbij we het hebben gehad over voorlezen als onderdeel van een artikel over Stichting Lezen. En in de septembereditie hebben we het over de onderzoeken gehad waar jij aan hebt meegewerkt.

Roel 1:12

Klopt.

Jorien 1:13

En daarin zijn we dieper op begrijpend lezen ingegaan. En in dat artikel noem jij een aantal onmisbare dimensies. Die verklaren dat begrijpend lezen een complexe vaardigheid is. En een van deze dimensies is leesmotivatie. Maar wat houdt dat precies in, leesmotivatie?

Leesmotivatie, wat houdt dat in?

Roel 1:34

Leesmotivatie is best een complex begrip. En dat hebben we als onderzoekers ook wel een beetje zelf veroorzaakt, want er worden allerlei termen rondom heen gebruikt. Maar in essentie is het eigenlijk het onderscheid tussen wat we intrinsieke motivatie noemen, dus komt de drive om te lezen van binnenuit. En extrinsieke motivatie. Dus wordt de neiging om te lezen van buitenaf bepaald. Dus dat is een beetje de kern. En ja, dat onderscheid, ben je intrinsiek of extrinsiek gemotiveerd? Dat wordt weer bepaald door allerlei andere motivationele factoren, zoals je vertrouwen in je eigen leesvaardigheid? Denk je dat je het kunt, dat je leestaken door een goed einde kunt brengen? Heb je het idee dat er wat te kiezen valt, autonomie? Heb je het idee dat je leesactiviteiten worden gewaardeerd door andere mensen die je belangrijk vindt, dat noemen we dan verbondenheid. Interesse, kun je lezen wat je interessant vindt, wordt je interesse gewekt door een prikkelende tekst. Dus het is best een complex begrip, maar in de kern gaat het om intrinsieke versus extrinsieke motivatie.

Jorien 2:59

Helder. Is er dan een verschil tussen leesmotivatie en leesplezier voor jou?

Roel 3:06

Ook dat ligt best dicht bij elkaar. Dus ik zeg altijd intrinsieke motivatie en leesplezier dat overlapt heel erg, wordt ook vaak op dezelfde manier gemeten. Bij leesplezier gaat het meer om je houding ten opzichte van lezen. Bij leesmotivatie of intrinsieke motivatie gaat het meer om je opvattingen overlezen. Maar dat is best een subtiel verschil.

Leesmotivatie vs. leesplezier

Jorien 3:35

Ja, snap ik. En waarom is er een wisselwerking tussen leesmotivatie en leesvaardigheid?

Roel 3:43

Ja, dat heeft te maken met wat we de leescyclus noemen, dus als je meer gemotiveerd bent om te lezen, dan ga je meestal ook meer lezen. Als je meer gaat lezen, dan heb je meer gelegenheid om je leesvaardigheid te oefenen. En leesvaardigheid is ook echt een vaardigheid die je moet oefenen, die je vaak moet doen. Dus naarmate je meer leest, heb je meer kans om die leesvaardigheid te oefenen, ga je ook beter lezen. Als je beter gaat lezen, dan heb je ook weer meer vertrouwen in je eigen leesvaardigheid en krijg je er weer meer zin in. Dus dan kom je als het goed is in een soort positieve leesspiraal terecht.

De leescyclus

Jorien 4:28

En ik merk, kijk, leesvaardigheid is heel erg belangrijk omdat je het niet alleen nodig hebt om een boek te kunnen lezen, maar ook bij alle andere zaakvakken. Kijk, als je goed scoort op begrijpend lezen, dan helpt dat ook bij alle andere vakken die je op school hebt. Dus focussen we niet teveel op die boeken, zeg maar, om dat leuk te vinden. Snap je mijn vraag? Het is meer, zeg maar, dan het werkt door, snap je? Het lezen komt de hele dag terug. Dus als jij lezen niet leuk vindt als kind, dan heb je best wel een probleem. Hoe zorg je er nou voor dat dat verandert?

Roel 5:25

Ja, misschien inderdaad, om eerst even op het eerste in te gaan. Lezen is een vaardigheid die je in veel situaties nodig hebt. Dus inderdaad, ook bij vakken als noemen wat geschiedenis of aardrijkskunde, of verhaaltjesommen. Dus vaak moet je lezen om kennis tot je te nemen. Dus lezen is in alle vakken belangrijk. We zien ook, want je had het over, focussen we niet te veel op dat boekenlezen of op het leesplezier. Wat we weten uit onderzoek, en wat ik ook zie in onderzoek dat ik zelf begeleid, is als je goed bent in het lezen van boeken, het lezen van verhalen, in het lezen van literaire teksten. Dan werkt dat ook positief door in de leesvaardigheid in andere domeinen. Dus dan ben je ook beter in het lezen van informatieve teksten. Als je veel literatuur leest, dan raak je gevoeliger voor hoe teksten werken.

Jorien 6:34

Gewend aan bepaalde opbouwen of zo?

Roel 6:36

Een bepaalde opbouw, hoewel er wel een verschil zit tussen opbouw van narratieve tekst en informatieve teksten. Maar je raakt gevoeliger voor taal eigenlijk. En hoe teksten werken en welke effecten ze bereiken. En daar heb je dus ook baat bij als je informatieve teksten leest en bedenkt oké, wat wil deze auteur hier zeggen? Of vertrouw ik dit wel? Of hoe verhoudt deze tekst zich tot een andere informatieve tekst? Dus dat werkt door. Wat doe je eraan, was ook je vraag. Vooral je vraag hoe is dan je vraag hoe zorg je voor plezier en motivatie? We zien, we hebben een tijdje terug een grote literatuurstudie gedaan naar leesmotivatie interventies. En we gekeken als je nu allerlei effectonderzoeken op een rijtje zet. Helpt het dan om te investeren in leesmotivatie in het onderwijs. Werkt daardoor in die leesmotivatie en werkt daardoor in de leesvaardigheid? We zagen van wel, als je al die studies bij elkaar pakt, dan zie je positieve effecten op, met name positieve motivatie, nog niet zozeer op leesweerstand, dat lijkt iets anders te zijn. En op begrijpend lezen. Dus dat is gunstig. En we hebben ook gekeken van wat zijn dan effectieve ingrediënten en welke knoppen kun je draaien, moet je denken aan de dingen die ik daar straks noemde. Helpt het als je leerlingen een zekere mate van keuzevrijheid geeft, helpt het als je werkt aan zelfvertrouwen bij leerlingen? Dat blijkt allemaal te werken, maar het meest effectieve ingrediënten was interesse. Dus programma's waarin heel goed werd gekeken van waar liggen de interesses van leerlingen, en waarin daar het boekenaanbod op werd afgestemd of waarin wat we dan noemen situationele interesse werd gecreëerd. Dus ja soms werkt het ook als je teksten hebt die volledig buiten de belevingswereld van kinderen liggen, maar waarin wel iets interessants gebeurt, iets spannends gebeurt. Dus je kunt ook die interesse zelf als docent of als leerkracht wekken. Interesse leek extra belangrijk.

Jorien 9:05

Je noemde leesweerstand. Wat bedoel je daar precies mee?

Roel 9:09

Ja, leesweerstand is een soort negatieve, emotionele reactie bijna.

Jorien 9:16

Dat dacht ik al, maar ik wil het even checken.

Roel 9:22

Sommige kinderen en ik heb zelf ook veel onderzoek gedaan in scholen. En ik kwam dan ook vaak bijvoorbeeld met een leestoets binnen en dan had je sommige leerlingen die meteen al achterover gingen zitten, en dachten ik begin er gewoon niet aan, want dit lukt mij niet. Of dit werkt niet voor mij. Dus we hebben het dan over zulke emotionele reacties. En zelfs over een soort angst voor lezen.

Jorien 9:51

Ja, bij de school van mijn kinderen hebben ze leeshonden. Voor kinderen die dus leesweerstand hebben. En die kinderen die dus net startend zijn met lezen en zoveel weerstand hebben, die mogen dan voorlezen voor de hond. Die is super rustig. Kinderen worden er zelf ook rustig van en die oordeelt niet van je spreekt dit niet goed uit. En ondertussen zit er wel een onderwijsassistent of iemand bij die wel een beetje in de gaten houdt hoe het gaat, maar daar ook niet de hele tijd bovenop zit. Want je mag voorlezen voor de voorleeshond. En dat schijnt heel erg goed te werken bij kinderen die echt weerstand hebben. Want je mag naar de hond en je mag lezen. Wel hardop. Maar het is echt fantastisch.

Roel 10:38

Ja, kwispel- lezen, noemen ze het volgens mij.

Jorien 10:42

Oh, echt, bij ons op school niet. Maar die zou ik erin gooien, Cwispo lezen.

Roel 10:47

Ja, daar is wat onderzoek naar gedaan, maar de zeggen, de onderzoeksbasis daaronder is nog een beetje zwak. Maar je kunt je je wel bij voorstellen omdat lezen voor sommige kinderen echt een soort bedreigende ervaring is.

Leesweerstand

Jorien 11:05

Ja, en dan wordt die drempel zo hoog en op deze manier neem je die dreiging weg. Ja, ze worden in ieder geval rustig ervan. Dus dat is denk ik positief. Dus de stress gaat wat naar beneden. In het onderzoek de vele kanten van leesbegrip, waaraan jij hebt meegewerkt, wordt ingegaan op de invloed van plezier en autonomie, wat je eigenlijk net ook al noemde, en succeservaringen op motivatie. Kan je daar iets meer over vertellen? Je hebt het al wel een beetje gedaan,

Roel 11:34

Ja, autonomie. Dat heeft te maken met wat we de zelfdeterminatietheorie noemen. Dat is een theorie die ook best in onderwijsland inmiddels best verspreid is. En die theorie zegt eigenlijk of je intrinsiek gemotiveerd bent om een activiteit, een leeractiviteit te doen, hangt af van de vraag of wordt voldaan aan drie psychologische basisbehoeften. De behoefte aan autonomie, je moet het idee hebben dat je controle hebt op de activiteiten die je doet, het idee dat er wat te kiezen valt. Het idee dat je de taken die je doet, de activiteiten die je doet, tot een goed einde kunt brengen, competentie, behoefte aan competentie en de behoefte aan verbondenheid. Het idee dat je wat je doet dat het gewaardeerd wordt door andere mensen. Die succeservaringen hebben bijvoorbeeld heel erg te maken met het gevoel van competentie. Dus als je het idee hebt, nou deze taak kan ik wel aan, dan ben je er meer gemotiveerd voor. En dat gevoel van competentie, dat kun je aanwakkeren door leerlingen succeservaringen te laten meemaken. En dat zit hem in een aantal dingen. Dus voor een deel is dat zorgen voor een passend aanbod. Niet te makkelijk, maar ook niet te moeilijk. Dus ja, net binnen je bereik met hulp. En je kunt leerlingen ook succeservaringen laten opdoen door ze kennis en expertise op te laten bouwen. Dat zie je bijvoorbeeld terug in thematisch onderwijs. Dus een van de dingen waarvan we uit onderzoek weten dat hij werkt in het leesonderwijs is thematisch werken. Dus langere tijd werken rond een breed thema. Waar je dan allerlei teksten over leest en allerlei verschillende typen activiteiten omheen doet. En dat zorgt ervoor, doordat je langere tijd een aantal weken werkt rond zo'n thema, dat je ook kennis opbouwt. En dat je teksten rond zo'n thema makkelijker en dus ook met meer vertrouwen werken.

Jorien 13:57

Ja, precies, dat zorgt voor zelfvertrouwen en succeservaringen. Ja, dat kan ik me voorstellen. Maar die autonomie mis ik dan.

Roel 14:04

Die autonomie, ja, dus dat zie je ook terug in bepaalde uitwerkingen van thematisch onderwijs. Dus je moet je voorstellen, je werkt langere tijd aan een thema, zeg het dagelijks leven in de middeleeuwen. En wat er dan in thematische aanpakken gebeurt, is dat zo'n thema wordt onderverdeeld in een aantal deelthema's waar je mee aan de slag kunt als leerling. En waarin je dus ook kunt kiezen van nou dit thema daar is, of dit deelthema daar voel ik wel wat bij en daar wil ik mee aan de slag. En binnen zo'n deelthema kun je met verschillende teksten aan de slag en daar kun je ook weer in kiezen. Dus op die manier kun je werken of ruimte geven voor autonomie, voor keuzevrijheid, maar wel binnen bepaalde grenzen. Wat we ook wel weten, is dat autonomie goed is, maar volledige autonomie, dat werkt vaak een beetje averechts.

Autonomie

Jorien 15:05

Ja, er moeten wel kaders zijn, denken. Er moeten wel kaders zijn. En op welke manier heeft school nog meer invloed op leesmotivatie bij kinderen? Want je noemde dus thematisch onderwijs, maar dat gebeurt niet overal.

Roel 15:21

Het begint bij een goed boekenaanbod. Dus zorgen dat je dat kinderen boeken zien in school en dat er een ruim aanbod is en dat er een actueel aanbod is van kwalitatief goede boeken, die aansluiten bij kinderen met verschillende interesses en verschillende leesniveaus. Dus ik denk dat dat een van de cruciale voorwaarden is, dat zien we ook wel een beetje terug in onderzoek naar de bibliotheek op school bijvoorbeeld. De bibliotheek op school is een groot programma, beheerd door Stichting Lezen. Dat is in essentie een samenwerking tussen de openbare bibliotheek en scholen, basisscholen, VMBO's. Dus nu ook geloof ik een samenwerking met PABO's, mbo's. Die bibliotheken zorgen er dan voor dat er een steeds wisselende collectie de school binnenkomt. Daar is onderzoek naar gedaan. Dus er is gekeken, werkt dat nu positief door in het leesgedrag van leerlingen, hun leesmotivatie en hun leesvaardigheid. En eigenlijk op alle drie die dingen kon ja worden geantwoord. Dus het zorgen voor een goed boekenaanbod, dat is essentieel.

Jorien 16:44

Ja, alhoewel ik me soms afvraag of de AVI-start en alle AVI-boekjes, zeg maar, die vind ik soms nog wel wat oubollig overkomen. En niet heel zeg je dat, inclusief. Maar misschien loop ik achter. Misschien zie jij andere dingen.

Roel 17:07

Er zijn toch een hele reeks goede erkende kinderboekenauteurs aan de slag gegaan met AVI boekjes. Ik heb ze zelf ook nog wel voorbij zien komen. Mijn kinderen zijn inmiddels de basisschool hebben de basisschool verlaten, maar ik heb ook die boekjes wel voorbij zien komen. Dus ik denk dat er voor deel wel goed aanbod is. Ik kan me wel voorstellen dat het soms wat geforceerd overkomt, omdat je binnen een bepaald stramien zit en je moet kinderen ook vooral ook met rijke teksten in aanraking laten komen.

Hoe school invloed heeft op leesmotivatie

Jorien 17:47

We hadden het over wat school kan doen aan leesmotivatie. Jij benoemde de bieb en die samenwerking op het VMBO eigenlijk ook al. Maar stel, een kind is gemotiveerd om te lezen. Dat hebben we voor elkaar gekregen op de basisschool. En dan gaan ze naar de middelbare school. En dan gaat het heel vaak mis. Dan verliezen ze het plezier in lezen. Ik heb dat zelf ook gehad. Een echt flinke dip en dat kwam omdat ik ineens de boeken moest lezen, voor mijn gevoel. Wat eigenlijk ook wel zo is, er was gewoon een lijst waar je uit kon kiezen. Dus er was op zich wel autonomie, want ik hoefde niet alles te lezen. Maar hoe kan je er nou voor zorgen dat diep er niet komt?

Roel 18:36

Dat is een heel belangrijke vraag. Ik denk dat voordeel toch wel dezelfde dingen geldt als op de basisschool. Dus we hadden het net over het boekenaanbod. Een goed boekaanbod op de middelbare school is denk ik ook hartstikke belangrijk. Dus een goed verzorgde mediatheek. Misschien zelfs wel vooral in sectoren waarin leerlingen meer moeite hebben met lezen, VMBO's. Maar niet altijd zomaar een goede mediatheek aanwezig is. Dus ik denk dat dat een belangrijke is. En ik denk dat de rol van de docent super belangrijk is. Ik moest ook even terugdenken aan mijn eigen middelbare schooltijd. Ik was ook een fervente lezer en ik ben dat eigenlijk gebleven tijdens mijn middelbare schooltijd. En dat had voor een deel met mijn omgeving te maken. Dus ik zat ook wel in een groepje medeleerlingen, misschien wel een beetje de boekennerds. Die veel lazen en boeken uitwisselden. Dus ik denk dat dat belangrijk is, heeft hem met die verbondenheid te maken. Maar ik had bijvoorbeeld ook een hele goede docent Nederlands die oog had voor waar mijn interesses lagen. Ik was een beetje een nerd, moet ik er meteen bij vertellen. Ik was geïnteresseerd in klassieke talen, wilde dat eigenlijk ook gaan studeren naar de middelbare school. En mijn docent Nederlands wist dat. Die had in de docentenkamer denk ik een gesprekje met mijn docent Grieks gehad. En die kwam naar mij toe met een lijstje, we moesten natuurlijk lezen voor de lijst. En hij zei, nou, er zijn een aantal schrijvers in de Nederlandse literatuurgeschiedenis bezig geweest met klassieke thema's. Daar moet je eens even naar kijken. Dus ik dacht, ik dacht sowieso al. Hij heeft oog voor mij gezien.

Jorien 20:28

Ze heeft jou gezien.

Roel 20:31

Dus dat motiveerde sowieso om naar dat lijstje te gaan kijken. En daar zit daar fantastische boeken tussen. Een van mijn persoonlijke favorieten was De ziekte van Lodenstein van Levy Weemoedt, over een nogal eigenaardige docent klassieke talen. Dus daar zaten boeken bij die ik nu nog steeds geweldig vind. Maar het idee dat een docent over jou had nagedacht, dat helpt zo. En dat zien we ook wel terug in onderzoek hoor. We hebben onderzoek gedaan naar het effect van leesgesprekjes, waarin leesconsulenten van de openbare bibliotheek in het kader van het programma De Bibliotheek op School in gesprek gingen met leerlingen. Om gewoon eens te kijken wat zijn ze aan het lezen, vinden ze dat leuk of niet? Waar liggen dan hun interesses passen de boeken die ze aan het lezen zijn bij hun leesniveau. En op basis daarvan deden ze boekentips aan leerlingen. En we zagen dat dat positief doorwerkte in leesmotivatie en leesvaardigheid. Dus dat is ook het idee van, je ziet leerlingen en je kijkt wat bij ze past.

Hoe voorkom je de leesdip in het vo?

Jorien 21:43

Nu ik zo met jou zit te praten, denk ik ineens. Al die jongeren die zitten ook op TikTok. En op al die sociale kanalen. We hebben het over Brain Rot. Over hoe lang kan je überhaupt nog erkennen. Ergens op focussen. Dan is het lezen van een boek best wel een grote opdracht eigenlijk. Zien jullie daar iets van terug in de onderzoeken die jullie hebben gedaan? Of wat is jouw kijk daarop op dit moment?

Roel 22:16

Het onderzoek daarna is nog wel een beetje in ontwikkeling. Dus dan gaat het bijvoorbeeld om de vraag wat voor effect heeft nou het lezen van al die korte tekstjes op het kunnen lezen van langere teksten bijvoorbeeld. En er zijn wel een paar overzichtsstudies naar geweest waaruit indicaties naar voren lijken te komen dat dat wel doorwerkt. Dus veel van de tekstjes, ik zie het ook aan mijn eigen dochters natuurlijk, die swipen voortdurend, zeg maar. We lezen wel veel, maar vaak zijn het korte tekstjes. Dus we raken steeds minder gewend aan het lezen van langere teksten en het je langer concentreren op een tekst. En je ziet dat in het onderzoek wel al wel een beetje terug. Als je daar iets in wil doen, moet je daar op een verstandige manier op ingrijpen. Ik doe dat bij mijn eigen dochters wel. De telefoon gaat bijvoorbeeld niet mee naar de slaapkamer. Wat maakt dat ze voor het lezen eigenlijk niks anders te doen hebben dan een boek te lezen. Gelukkig zijn mijn eigen dochters ook nog steeds fervente lezers. Maar je moet je dus wel. Dit heeft ook te maken met het opbouwen en vasthouden van routines. Dus ik merk het aan mezelf ook. Ik leg mezelf nu ook op om de telefoon niet op het nachtkastje te leggen. Zoveel mogelijk. Lukt het? Het lukt steeds beter. Oké, gelukkig, ik lees zelf ook nog steeds graag en frequent. Maar je moet jezelf dus aanwennen om die afleiding uit te bannen. We hebben een tijdje terug een onderzoek gedaan met studenten. We hebben studenten we hadden eigenlijk de vraag: wat maakt nou dat mensen lezen of niet de beslissing nemen op één bepaald moment te lezen of niet. We denken vaak na, dat ligt aan leesmotivatie, maar we zien leesmotivatie vaak als een soort eigenschap, een soort constante eigenschap. Maar of jij leest, hangt ook heel erg af, dachten we, van de situatie. Heb je op dat moment fut om te lezen, zin om te lezen, moet je op dat moment lezen? Heb je op dat moment een passend boek bij de hand zijn er afleidende activiteiten. Dus we hebben studenten van de universiteit van de PABO's twee weken lang een leesdagboekje bij laten houden. En we hebben gekeken, lezen ze überhaupt. En wat lezen ze dan? Lezen ze in hun vrije tijd, lezen ze voor studie of werk, lezen ze fictie, non-fictie. En wat maakt dan op dat moment of ze beslissen om wel of niet te lezen. We zagen dat dat voor een deel te maken heeft met die algemene leesmotivatie. Maar voor een deel ook met op dat moment zin hebben om te lezen, op dat moment een boek bij de hand hebben, maar ook op dat moment geen afleidende activiteiten hebben. Dus dat is een superbelangrijke, denk ik.

Jorien 25:43

Ja, dus die magneet die je in je broekzak brandt, die moet je dus inderdaad echt op een andere plek leggen. Want anders lukt het bijna niet.

Roel 25:53

Nee, dat is een kwestie van routine opbouwen.

Jorien 25:56

Lastig hoor.

Roel 25:58

Ja, dat vereist wel discipline.

Wat is de impact van korte teksten?

Jorien 26:00

Zeker. En zijn er ook al scholen die bijvoorbeeld hun leerlingen een e-reader. Ik weet niet of ze dat cadeau geven, maar of iets met een e-reader al doen om het misschien makkelijker te maken?

Roel 26:16

Ja, er zijn platforms die op scholen worden gebruikt, platforms waar dan een collectie digitale boeken onder zit. Dus er zijn inderdaad scholen die werken met vaak is dat toch, tablets of Chromebooks. E-readers zijn bij e-readers ligt de leeservaring wat dichter bij die van het gewone boek. Dat heeft te maken met hoe ze zijn vormgegeven, het e-ink-systeem, dus gewoon je visuele ervaring ligt veel dichter bij die van het lezen van gewone boeken. En op e-readers zitten ook geen afleidende dingen. Dus dat helpt. Maar scholen werken dan eerder met in ieder geval de scholen die ik ken, werken dan eerder met Chromebooks, laptops of tablets. En het voordeel van die systemen. Er zitten ook nadelen aan, want je kunt heel veel switchen tussen boeken. Dus dat kan ook afleidend werken. Maar een voordeel is bijvoorbeeld dat je ook leerlingen die moeite hebben met lezen, audio-ondersteuning kunt geven.

Jorien 27:32

Ja, want daar wilde ik inderdaad naartoe. Kan het luisteren van een audioboek ook bijdragen aan leesmotivatie?

Roel 27:40

Ja, je hebt een onderscheid tussen echt luisterboeken. Dus dan luister je alleen en zie je geen tekst.

Jorien 27:45

Ja, moet het eigenlijk samen doen, denk ik.

Roel 27:48

Ja, weten we nog niet helemaal. Dus we zijn dat op dit moment aan het onderzoeken, het effect van luisterboeken. Maar we weten al veel het een en ander over audio-ondersteuning. Dus dan zie je de tekst op een scherm. En tegelijkertijd hoor je de tekst terwijl die wordt voorgelezen. En als het goed is, loopt het dan synchroon. En we zien dat dat gunstige consequenties heeft voor de leesvaardigheid van met name leerlingen met leesproblemen.

Jorien 28:18

Dus met dyslexie wordt dat al veel ingezet waarschijnlijk.

Roel 28:22

Ja, daar zijn in ieder geval mogelijkheden voor. En daar is ook al best wel wat onderzoek naar gedaan.

E-readers en audioboeken

Jorien 28:28

Dus we moeten nog even wachten op het onderzoek wat luisterboeken precies met je volgend jaar. Dan nodigen we jou weer uit. Er wordt best wel wat geld besteed aan leesmotivatie vanuit de politiek. En jij helpt scholen hoe ze dat kunnen inzetten. Dus hoe kunnen ze ervoor zorgen dat de leesmotivatie omhoog gaat binnen een school. Kan je misschien een voorbeeld geven van een succes die je ergens op een school hebt behaald, wat je is bijgebleven.

Roel 29:02

Ja, we zijn nu bezig met een aantal scholen. Die hebben gezegd onze leerlingen hebben last van weerstand. Best wel veel van onze leerlingen hebben een weerstand tegen lezen. We willen daar iets aan doen. En die scholen hebben gezegd van dat zien we eigenlijk vooral tijdens het vrij lezen. Er zijn heel veel scholen die investeren in vrij lezen of stillezen, een kwartiertje, een half uurtje, soms langer per dag lezen in een boek dat je zelf kiest. Maar dat lijkt niet al voor alle leerlingen even goed uit te pakken. Soms wordt dat ook wel nep lezen genoemd. Er zijn leerlingen die wel een boek voor zich hebben, maar dan ook een beetje om ze heen zitten te kijken, of toch nog maar een keer naar de BC moeten, of toch weer hun boeken willen wisselen. Die scholen hebben gezegd we willen daar iets aan doen. Wat we in dat onderzoek, dat is echt een onderzoek dat we samen met scholen uitvoeren, waarin leerkrachten zelf ook de rol van onderzoeker innemen. Wat we hebben gedaan, is leerkrachten zijn in gesprek gegaan met hun eigen leerlingen en ze gevraagd naar hun ervaringen tijdens het vrije lezen. Leerlingen zeiden eigenlijk een aantal dingen. Zeiden het is belangrijk dat we ons kunnen focussen op boeken, dus dat er niet te veel afleiding is, waar we het net over hadden. Het is belangrijk dat we boeken kunnen kiezen die bij ons passen en dat we daarmee geholpen worden. En het is belangrijk dat we onze leeservaringen kunnen delen, maar zonder dat het lezen wordt, zonder dat het lezen verstoort. Dus daar zijn we mee aan de slag gegaan. Die scholen hebben een aantal activiteiten geselecteerd, ontworpen, die op die principes inhaken. Ze hebben nu een toolbox, zoals dat dan heet, ontwikkeld met activiteiten die we op dit moment aan het testen zijn, en daarin gaat het bijvoorbeeld om activiteiten waarin leerlingen worden geholpen om boeken te kiezen. Nu zijn we nog aan het testen, maar juist dat is iets wat we in eerder onderzoek wel terug zagen helpen bij het kiezen van boeken, wat mijn docent Nederlands dus ook deed, daarvan zie je positieve effecten op leesmotivatie, op leesvaardigheid. Dus als ik iets moet benoemen, is het denk ik dat.

Jorien 31:41

En heel mooi dat ze bij de leerlingen gewoon zijn gaan vragen wat hebben jullie nodig, in plaats van dat wij als volwassenen het weer gaan bedenken, ja dat klopt.

Roel 31:50

En we kwamen er ook achter dat die weerstand eigenlijk, er zijn altijd een aantal leerlingen die echte weerstand hebben, maar bij het gros van de leerlingen was dat dus niet per se het geval.

Voorbeeld succesverhaal

Jorien 32:05

Als scholen gelijk morgen aan de slag zouden willen om hun leesmotivatie te verbeteren, waar wat zou jij tegen ze zeggen, waar kunnen ze meteen concreet mee aan de slag gaan?

Roel 32:18

Investeer in je boekencollectie. Dat is een heel belangrijke. Maak daar gewoon geld voor vrij of ga een samenwerking aan met de bieb, bijvoorbeeld via zo'n programma als de Bibliotheek op School. En een belangrijke is, denk ik ook ga zelf lezen. Ik sta zelf sinds drie jaar op onze universitaire lerarenopleiding Basisonderwijs. De EMPO heet hij, educatieve master primair onderwijs. En ik geef een cursus over lezen. En ik dacht, ja, dan moet ik het ook wel waarmaken. Dus ik ben zelf ook weer fanatiek kinderboeken gaan lezen. Superleuk natuurlijk, want er is zoveel goed aanbod. Maar ook superbelangrijk. Want als je leerlingen wil helpen om te lezen en als je ze wil ondersteunen bij het kiezen van boeken, moet je wel een beetje weten wat er te koop is. Dus ja, investeer gewoon in ook in zelf lezen.

Jorien 33:19

En kinderboeken zijn heel leuk om te lezen.

Roel 33:22

Ja, superleuk.

Tips waar je meteen mee aan de slag kunt

Jorien 33:24

Ja, mooi. Dank voor de tip. Daar kunnen we sowieso de leerkrachten hopelijk morgen al mee aan de slag. Bedankt dat je wilde komen.

Roel 33:34

Graag gedaan.

Jorien 33:35

En heel veel succes met alle andere onderzoeken. Want er staat nog wel het een en ander te gebeuren. Dus wie weet vragen we je over een jaar gewoon weer terug. Dankjewel praten we verder. Tot slot ben je geïnspireerd geraakt en wil je meer weten over de visie van Roel op begrijpend lezen en leesmotivatie? Check dan het artikel over begrijpend lezen in de september editie van Prima Onderwijs. Tot de volgende Prima Onderwijs podcast.