Covey's 7 gewoonten in het onderwijs

Voordoen, modeling, staat centraal bij de 7 gewoonten in het onderwijs. Want kinderen leren effectieve gewoonten beter als voor hen belangrijke personen de gewoontes voorleven. Daarom gaan leraren, mentoren, coaches, loopbaanbegeleiders en anderen die met de 7 gewoontes willen werken, hier altijd eerst zelf mee aan de slag. Zo ervaren zij de grote voordelen van dit concept. 

Maar hoe pak je dit aan in de praktijk? Hierover gaan we in gesprek met Arjan de Lange en Jaap ter Steege van CPS.

Contact & extra info
Voor feedback, vragen of suggesties: stuur een e-mail naar redactie@primaonderwijs.nl

Transcript

Intro

Arjan 0:00

Als je van kinderen bijvoorbeeld vraagt, nou ik vind het belangrijk dat je voor jezelf een doel kan stellen, ten aanzien van een bepaald vak, wellicht dat je als leerkracht ook voor jezelf kan zeggen. Nou, ik heb ook een doel die ik extra wil oefenen in de klas. En dat je dat deelt met je leerlingen. Dus als het ware geef je daarmee aan van ook ik als leerkracht leer, net als jullie. Dus daarin kun je ook een voorbeeld zijn.

Jorien 0:29

Veel scholen willen beter onderwijs, sterkere lessen, meer impact op leerlingen, betere samenwerking in Teams. Tegelijkertijd zien we hoe lastig dat is in de praktijk. De werkdruk is hoog, initiatieven stapelen zich op en goede plannen verdwijnen al snel naar de achtergrond. Dus de vraag is: hoe zorg je ervoor dat onderwijsverbetering niet iets tijdelijks is, maar onderdeel wordt van hoe je elke dag werkt? In deze aflevering ga ik in gesprek met Arjan de Lange en Jaap ter Steege van CPS over de zeven gewoonte van effectief leiderschap. Wat vraagt dat van teams? Wat vraagt dat van leiders en hoe maak je het concreet in de baan van de dag? Zoals altijd sluiten we af met praktische tips waar je morgen al mee aan de slag kunt. Ik ben Jorien van Dam en deze aflevering van Prima Onderwijs Podcast maken wij in samenwerking met CPS. Welkom, Arjan. En ja, fijn dat jullie er zijn.

Speaker 1 1:22

Dankjewel voor de uitnodiging.

Wanneer hoorde je zelf over de 7 gewoonten?

Jorien 1:23

Graag gedaan. Jullie nemen ons in deze aflevering mee in de zeven gewoonte van effectief leiderschap. En nu dacht ik, ja, we kunnen stap voor stap die zeven gewoonte bespreken, maar ik wil eigenlijk heel erg graag starten bij jullie beginnen. Wanneer hoorde je voor het eerst over die zeven gewoonte van dat effectief leiderschap? En wat je toen dacht? Wat gebeurde er bij jou, Arjan?

Arjan 1:48

Ik kwam voor het eerst aanraking met de zeven gewoonte tijdens een minimanagementopleiding. En ik stond voor de klas, leraar baasonderwijs. En ik dacht, ik wil leren leiding geven. En de eerste module ging dus over de zeven gewoonte van effectief leiderschap. En ja, dan denk je, ik ga leren leiding geven aan anderen. Maar het ging natuurlijk met name over leren leiding geven aan jezelf. Dus ja, hoe moeilijk is dat? Ik vond het heel veel confronterend. Zo van ja, in hoeverre ben ik dan? Gewoonte één proactief, heb ik helder voor ogen wat ik echt belangrijk vind. En ja, dat heeft mij echt wel impact gemaakt, die training. En ze blijven hangen. Maar ik dacht ook bij mezelf van, als ik dit nu had geweten als ik nu tiener was, voor het onderwijs. Ja, had me echt wel heel wat hobbels kunnen besparen, denk ik. Op een gegeven moment was het dus een vacature op een nieuwe basisschool, eigenlijk een school die nog moest worden opgericht. En daar was al het idee ontstaan om juist die zeven gewoonte te integreren binnen het onderwijs, maar ook binnen het team. En dan wordt het een beetje een optelsommetje van het heeft me echt wel gepakt. En ik dacht, ja, dan kan ik echt wel een groot verschil maken op deze school. En als teamleider op je school begonnen, ook voor de groep. En dan met het team ga je echt wel aan de slag met die zeven gewoonte, wat het voor jou zelf betekent, ook in die samenwerking met je team. En laat ook de vertaling gemaakt naar de leerlingen. Maar dat is echt een heel proces geweest, ja. Dus ook vandaar dat ik nu ook in deze rol ben om dat op veel scholen te integreren.

Jorien 3:23

Ja, interessant. Ik ben benieuwd ook hoe dat bij jou is gegaan, Jaap.

Jaap 3:29

Een beetje hetzelfde. In de zin van dat ik op een gegeven moment bedacht van die gewoontes dat wel, die had ik graag als kind ook mee willen krijgen. Maar ik denk dat ik zo'n 20, 25 jaar geleden voor het eerst met dat grote groene boek van Covey in aanraking kwam, ik denk, nou, dat ga ik lezen. Dat ging niet 1, 2, 3. Ik geloof dat ik zes of zeven keer overnieuw ben begonnen. Toen kon ik er nog niet zo heel veel mee. Totdat ik al ergens, en dat herinner ik me nog heel erg op een vrijdagmiddag in mijn kamer als schoolleider zat. En dat ik dacht van waarom kom ik dit met dit probleem niet? waarom kan ik dit niet meer uit de voeten? Hoe ga ik dit tackelen? Hoe ga ik dit handelen? En toen heb ik dat boek weer gepakt en toen viel het ergens op een bladzij open bij gewoon vier denk win-win. Ik denk, ja, ik kan wel weten wat ik wil. Wat voor mij de win is. Maar misschien moet ik eens nadenken wat voor de mensen, het team waar ik leiding aan mag geven, wat is voor hun de win. En toen langzaam ging dat kwam dat weer naar boven en ging ik me daar verder in verdiepen. En toen heb ik het hele boek in één keer uitgelezen. Dat ik op dat moment wel een prestatie. Want het is wel een klein beetje droog gekost, zo eerlijk mogelijk was. Een aantal jaren later kwam ik bij een bestuur te werken. En daar kreeg ik de opdracht om voor een school een nieuw concept te bedenken. Zom de school te herpositioneren. En toen moest ik eigenlijk gelijk denken aan die zeven gewoonte van Covey. En toen ben ik met een collega, wat toen nog een collega van ons was, in gesprek geraakt. En die zei van nou, volgens mij moet je ze daarover na gaan denken of je dit met je leerlingen ook zou willen doen. En het grappige was dat toen ik daar eenmaal aan begon, ik had mijn team in 30 minuten om, dat vond ik verbazingwekkend. Want eigenlijk wat je doet, is je gaat een relatie aan met jezelf, je leert je verhouding tot de ander. En je leert je ook verhouden tot de omgeving waar je je in bevindt. En dat vond ik wel heel mooi. Want eigenlijk was mijn vraag destijds: wat willen we nou kinderen meer meegeven dan alleen maar leken en talen lezen. En dat is ook wie zijn zoals mensen in de maatschappij. En daarmee kreeg ik mijn team om. En binnen drie, vier maanden had ik ineens een team wat heel actief was, wat zelf dingen bedacht en dingen deed, hoefden, had mij eigenlijk niet nodig om dingen aan te sturen. Maar ook leerlingen die ineens in verbinding stonden met hun leerkrachten. Daar waar ze eerst langs elkaar heen aan het fietsen waren, bij wijze van spreken. En nu waren ze prachtig aan het samenwerken. En toen had ik zo, volgens mij heb ik hier iets in handen. Waan ik zelf als kind wel had gewild dat ik dat ook mee had gekregen. En dan had ik een hoop dingen kunnen voorkomen.

Wat betekend Covey concreet voor een team?

Jorien 5:58

Mooi. Ik

Speaker 6:00

denk dat we daar straks misschien wat dieper op ingaan. Op wat het voor een kind betekent, maar laten we eerst even beginnen bij wat het voor een team betekent. Want daar zijn jullie ook allebei mee gestart eigenlijk. Wat betekent dit concreet op de werkvloer als je die zeven gewoonte van Covey wil integreren? Wat betekent dat, Arjan?

Arjan 6:19

Ja, jij start sowieso als team dit aan. Dus je gaat eerst als team dat eigen maken. En die eerste drie gewoonten die gaan echt over jezelf. Dus wat is je eigen cirkel van invloed? Wat vind je echt belangrijk? Gewoon de drie gaat echt over integer zijn naar jezelf. Je hebt bij gewoon de twee iets voorgenomen wat je belangrijk vindt. Maar ja, hoe houd je je daaraan? Hoe moeilijk is dat? En van daaruit maak je dan die slag naar gewoonte 4, 5, 6 en 7. En dan ga je het echt hebben over de samenwerking met je team. Dus ja, je zet jezelf echt wel neer binnen een team van natuurlijk, je wil eigenlijk het beste van jezelf laten zien, maar juist ook hoe zet je jezelf dan ook zo goed mogelijk in die samenwerking met je team. Dus wat wil je leren? Maar wat kom je ook brengen? Dus je bent ook heel erg, ja, juist die medeverantwoordelijkheid binnen het team, zeg maar, daar bieden die zeven gewoon een heel mooi kader voor.

Jorien 7:13

En wat gebeurt er dan met een team, Jaap, als je hierover begint te praten, wat zie je dan?

Jaap 7:19

Je ziet heel veel dingen. Er komen ineens enorm veel emoties los. Leuke dingen, minder leuke dingen, soms ook heel confronterend. Want als je vanuit gewoon te weten, wordt van jou gevraagd dat je zelf in beweging komt. Als jij wacht tot de wereld om je heen gaat veranderen, kun je heel lang wachten. Dus als je verandering wilt, dan zul je zelf aan de bak moeten. Dat is voor mensen soms best wel ingewikkeld. Of net wat Arjan zegt, je hebt in gewoonte twee jezelf een doel gesteld. Je hebt een plan gemaakt. Dat wil je gaan uitvoeren, dat heb je in je agenda gezet. En dan ineens trekt iedereen aan je jasje en die wil wat van je. En kom je dan nog aan je plan toe. Dus mensen merken soms ook van ja, ik neem me heel veel voor, het blijft een voornemen. Maar een voornemen zonder commitment wordt niet uitgevoerd. Dus in zo'n school moet je ook ga je wel heel erg bezig met elkaar. Wat is ons gezamenlijke doel? Onderwijs is best een omgeving waar je zelf heel veel dingen kunt beslissen. Je bent bekwaam, koffie noemt dat onafhankelijk en je bent competent. Maar je werkt als school veel meer, je bereikt veel meer. Als je je bewust aan elkaar verbindt. En dat is wat die gewoontes 4, 5 en zes doen. Alleen je neemt jezelf wel mee. Dus als ik van mezelf heel goed weet vanuit gewoonte 1, 2 en 3, wat ik wil, wat ik kan, waar ik nog dingen te leren heb, hoe ik me aan dingen wil verbinden, hoe ik zelf eigenlijk als leerkracht zou willen zijn of als collega wil zijn, dan kan ik daar gebruik van maken in gewoon 4, 5, 6, van die gaan pas over de samenwerking. En als ik het ingewikkeld vind om te kiezen, hoe kan ik dan voor mezelf kiezen wat voor mij de win is in een win-win gesprek. Of als ik een slechte luisteraar ben en ik praat veel, heb ik al last van het is een gave, dan is luisteren misschien wel ingewikkeld, want dan hoor je dan nog wel wat de ander zegt. Dus door voor jezelf in gewoon 1, 2 en 3, je eigen denken en je eigen handelen te leren reguleren, kun je gemakkelijker de samenwerking opzoeken met anderen. En dat is wat je in een Teams ook ziet gebeuren. De een is altijd haantje de voorste en de andere blijft altijd lekker hangen op de achtergrond. Beide meningen, daar kun je als schoolleider enorm in geïnteresseerd zijn. Alleen je wordt van jou wel die activiteit gevraagd om die ene collega die niet zoveel zegt, ook bewust uit te nodigen. Maar wat vind jij er eigenlijk van? En dan ineens zitten we zomaar in gewoon vijf. Dus die zeven gewoontes lijken allemaal lineair opgeleid. Maar ze hebben eigenlijk allemaal met elkaar te maken. En een oorsprong begint bij gewoonte één. Daar maak je de keuze. Ga ik met jou in gesprek of niet? Dus jij, je hebt ons uitgenodigd voor de podcast. Dat is een win voor jullie, dat is hopelijk ook een win gaat ook een win voor ons worden. Dat begint bij het maken van een keuze, gaan we met elkaar in gesprek of niet. En als we dat gesprek hebben gemaakt, of die afspraak hebben gemaakt, dan maken we een plan hoe we dat gaan doen.

Jorien 10:07

En wat is het doel van dit gesprek?

Jaap 10:09

Wat is het doel van dit gesprek?

Jorien 10:11

We hebben eigenlijk al de eerste twee.

Jaap 10:12

De eerste twee hebben de eerste drie al gedaan, we hebben ook een afspraak dat vandaag hier bij elkaar zitten. Dus gewoon de drie belangrijke zaken is: kan ik plannen en prioriteren.

Jorien 10:21

We zijn lekker bezig.

Jaap 10:22

We zijn lekker bezig. En we hebben ons aan de afspraak gehouden. Dus er is waarschijnlijk ook iets gebeurd in de relatie, onderlinge relaties, als het gaat over vertrouwen.

Jorien 10:30

Mooi dat je het meteen nu naar de podcast koppelt.

Arjan 10:32

Maar je had het ook over van wat we doen met teams, zeker als je dan begint met zo'n zeven gewoonte training. Het grappig is ook wel dat je dan de reacties wordt van mensen van ja, maar dit doen we veel te weinig met elkaar. Deze gesprekken, maar ook het inzicht in jezelf. En heel veel training in het onderwijs gaat ook over het leren van vaardigheden. Hoe kan je instructie, hoe kan je dat versterken, leesonderwijs, et cetera. Dit heeft natuurlijk mee te maken. Maar natuurlijk ga je ook vaardigheden leren. Maar met name is het ook het stukje inzicht, zeker in je eigen handelen en in die samenwerking van jou met je team die aan de orde komt, wat echt wel heel veel inzichten geeft, maar ook wel heel soms confronterend kan zijn. Dus ja je merkt echt wel bij teams dat het wel hele speciale dagen met elkaar. En dat het juist ook het teamgevoel heel erg kan versterken.

Jaap 11:17

Je merkt dat zo'n team na twee dagen al een gemeenschappelijke taal gaat ontwikkelen. En zeiden gewoon te bieden wij het model van de tijdmatrix aan. Dat is een kwadrant waar je je activiteiten kunt indelen. En in het begin is dat heel ongemakkelijk. Dan hoor je Q1 of Q2 of Q3. En dan hoor ik naar die tijd vaak van de mensen als je weer terugkomt. We hebben even met elkaar geoefend hoor. Dat was erg lachen, want iedereen roept nu te pas n te onpas. Ja, maar dit is een Q3, of dat is een Q2. Dus na twee dagen heb je al verbazing veel effect. Omdat mensen een gemeenschappelijke taal leren spreken, die gebaseerd is op wat je ze in die twee dagen met elkaar hebt doorgemaakt. En dat is wel het leuke van die gewoonte. Dus wat merken wij denk ik ook allebei samen met andere collega's, als we dat doen, wij kunnen van de deelnemers niet verwachten dat ze het doen als ze het zelf niet laten zien. En dat is wat er ook in een team gebeurt. Jij kunt wel verwachten dat die ander eerlijk en tegen naar jou is. Want dat vind je dat dat moet. Maar dat werkt alleen maar als je dat zelf ook laat zien. Dus die gewoontes zijn niet. Is eigenlijk van hoe wil ik de ander. Behandel ik de anders als ik zelf behandeld wil worden. Dus het is geen rocket science, het is eigenlijk gewoon heel logisch denken.

Jorien 12:28

Ja, maar wel je bewuster van worden.

Hoe stel je een schooldoel

Jaap 12:31

Dus bewust ook dingen inzetten.

Jorien 12:33

En soort aan wat voor een soort doelen moet ik denken, die een school zeg maar kan bedenken voor zichzelf. Dus hoe werkt dat? Kan je daar een voorbeeld van geven?

Arjan 12:46

Ja, dat kan heel breed zijn. Dat kan op onderwijskundig vlak zijn, dat kan op pedagogisch vlak zijn. Maar het gaat er dan om, dat zeker ook vanuit een gedeelde visie, wat heel belangrijk is, stel, je hebt over bijvoorbeeld rekenonderwijs, wat is onze visie? Daarop, wat willen we eigenlijk? De vraag: wat willen onze kinderen meegeven ten aanzien van het vak? Of brede zelfs, wat willen onze kinderen meegeven in die acht jaar onderwijs bij ons op school. En als je daarover nadenkt, wat je ook doet ook concreet te handvatten van wat willen we dan bieden. En zeker als je het hebt over concreet binnen de school, denk aan doelen die worden gesteld. We komen nog vaak bij scholen die heel veel doelen stellen voor zichzelf. En daardoor eigenlijk de doelen niet halen. Het is te veel. Waarbij we ook kijken naar scholen van wat zijn nou de echte grote prioriteiten die spelen. En kiezen gewoon twee, drie voor de komende vier maanden bijvoorbeeld. En gaan daar echt concreet aan werken, wat direct impact heeft op het lesgeven in de klas. Op die manier dat je dat overzicht meer behaalt. En dat je niet in ieder geval kan wel een stap dat je teveel wil doen.

Wat zie je concreet op school na de training?

Jorien 13:56

En

Speaker 13:57

jullie hebben het al een beetje gehad over wat je dus ziet in het gedrag, dat dat binnen twee dagen binnen een team al kan verschuiven. Maar wat verandert er concreet in een school als ze dan na die twee dagen weer teruggaan naar hun klas. En verzand dat dan niet? Hoe hou je dit levend? Hoe hou je dit actief?

Hoe ga je om met weerstand?

Jaap 14:20

Dat vraagt iets van de schoolleider. Dat vraagt ook iets van de collega's in het team. Gewoon de twee gaat over met begin met een eind hoe voor ogen. Het is heel interessant om met een team te praten na die twee dagen. O de vraag van wat voor team willen wij eigenlijk zijn. En dan heb je het eens over een teammissie, een teammissiestatuut. Ik was een aantal weken geleden op een school ergens in Twente. Daar hing een belofte van het team aan het team in de school en de leerlingen konden heel goed uitleggen wat die leerkrachten dan deden. En dat is denk ik de opvolging van wat je na die twee dagen doet. En je hebt zelf te oefenen. Je hebt een schoolleider dan wel een regie team of een leerteam of een PLG waar je mee bezig bent, die dat blijft monitoren, maar je zult zelf aan de bak moeten. En een van de dingen die je dat kan doen, is met elkaar afspreken hoe willen wij eigenlijk door een ander gezien worden. Wat voor team willen wij zijn? En dat is wat Arjan net ook zegt. En daar kun je zelfs een doel van maken. Die zegt van wij hebben als doel nu voor onszelf dat we binnen nu en X-tijd met elkaar dat geformuleerd hebben. En dan staat het alleen nog maar op papier. Maar dan heb je wel een mooi vangnet om met elkaar over concreet gedrag te praten. Als we zeggen dat we betrouwbaar zijn of dat we collegiaal willen samenwerken, dat zijn mooie woorden op papier. Maar hoe ziet dat er dan in de praktijk uit? Dan is met elkaar het gesprek aangegaan. En dat kan op elk moment in zo'n jaar of in elk overleg, wat zie ik mezelf dan doen? Wat hoor ik mezelf zeggen? Wat zie ik jou doen? Wat hoor ik jou zeggen? En wat is het gemeenschappelijke gevoel wat we daarbij hebben. Dus dan wordt het heel concreet. Dus de truc is, om dat maar zo te zeggen, het is geen truc. Want het is een proces wat bij jou past, wat bij jou van binnen ontstaat, als het ware. Het is intrinsiek. Maar de truc is eigenlijk om ervoor te zorgen dat je met elkaar in gesprek blijft, in verbinding blijft, om dat eigenlijk te oefenen. Want waarom zien we veel plannen in het onderwijs de eindstreep niet halen? Dat is omdat we te weinig tijd nemen om het echt in te oefenen. En dit is niet. Dit gaat niet alleen maar over gedrag. Gedrag komt voort uit je denken. Dus je zult vanuit, je zult er ook bewust moeten zijn dat je denken moet veranderen. Als je met elkaar als team anders wilt gaan functioneren, begint dat eerst met nadenken hoe we dat dan willen doen, om dat vervolgens in gedrag uit te zetten. Cultuurveranderingen gebaar met gedrag. Het gedrag is het zichtbare verschil.

Jorien 16:51

Ik moet nu heel erg denken aan de periode dat ik zelf voor de klas stond, en dat ik best wel kritisch was en veel vragen stelde als jonge leerkracht. En dat heel veel leerkrachten die al wat langer meeliepen, zeiden van ja, maar dat is omdat we het altijd al zo doen. Dat hoorde ik zo vaak. Ik merkte heel erg angst voor verandering. En ik vond ook heel erg, ik had me daar een beetje op verkeken, denk ik. Ik vond het heel erg een eilandje eigenlijk als je eenmaal je eigen klas hebt. Want je komt dus morgens aan, je zorg dat je alles in orde hebt. Maar de deur gaat op een gegeven moment dicht. En die gaat op een gegeven moment in de middag weer open. En iedereen zorgt weer dat alles klaar is voor de volgende dag. Maar het contact onderling vond ik echt eigenlijk minimaal. En ik vraag me echt af als ik terugdenk aan die school. Hoe zou je dat nou kunnen veranderen? Want er zit zoveel weerstand. Kijk, herken je dit, Arjan? Zie je knikken? Nou, dat is wat voorkomt inderdaad. Dat scholen dan echt wel op eilandjes lijken. Een verzameling eilandjes bij elkaar. En waarbij je eigenlijk die gezamenlijkheid mist. Dus de gezamenlijkheid in denken en de gezamenlijkheid in samenwerken. Terwijl juist de kracht is, het leren van elkaar. En ook het openstaan voor andere ideeën, nieuwsgierigheid. En wat jij ook zegt van ja, als iemand tegen jou zegt van ja, dat doe ik al jaren zo, dan stop je nieuwsgierigheid eigenlijk van. Hoe zou het anders kunnen? En je wil niet meer leren eigenlijk?

Arjan 18:25

Eigenlijk wel stop het leren. En ben je dan nog bezig met jezelf eigenlijk zo goed mogelijk inzetten voor de organisatie, voor de leerlingen, et cetera. Dus ja, wat je zegt, het gebeurt.

Jorien 18:38

En wat doe jij dan als je dat in een team voelt? Wat kan je daar nou in? Ja, welke beweging krijg je er dan in?

Arjan 18:47

Ja, dat is ook meer waar die andere gewoonte, gewoonte vier, denk win-win, of gewoon te vijven, eerst begrijpen en dan begrepen worden. Het geeft heel veel handvat, ook wel om met elkaar in gesprek te gaan. Maar ook wel om te leren openstaan of nog meer openstaan, bewust te zijn van andere meningen en andere ideeën. En hoe belangrijk dat is, en juist het waarderen van verschillen, dan gaan jou aan een beetje naar gewoon te zes. Dus die creëer synergie is ook niet alleen verschillen accepteren, maar juist het waarderen van die verschillen. En het waarderen van meningen. En ook met de bewustwording erbij van. Maar dat maakt juist datgene wat je doet sterker. Je hebt verschillende meningen daar bij nodig. Dus wat merken we, dit gebeurt ook bij trainingen natuurlijk. Dat je soms merkt dat mensen daar dan in de weerstand gaan. Ja en dan heb je met elkaar het goede gesprek erover. En dan ga je juist weer een laagje diepen met elkaar. Van juist ook het belang erbij. Van ja, hoe belangrijk is het om daar wel voor open te staan. En om wel verder te kijken dan je eigen klas.

Jorien 19:49

Maar daar moet je je dus wel ook veilig voor voelen binnen een team. En je kwetsbaar durven opstellen. Want anders breek je daar niet doorheen.

Arjan 19:58

Vertrouwen is echt de basis.

Jorien 20:01

Net zoals als leerkracht naar je leerlingen toe, zij moeten jou ook vertrouwen. Maar dat moet je inderdaad ook in het team voor elkaar krijgen. Dat lijkt mij echt een pittige.

Jaap 20:11

Een interessante gedachte is nu jij dat zo vraagt en zo denk ik van hoe is dat ooit bij mezelf begonnen? Ik denk dat toen ik met dat team aan de slag ging, waar die opdracht bij lag, hebben met elkaar eerst gedefinieerd wat de belofte die wij doen aan de leerlingen. En wat levert acht jaar lang hier op deze school mij als leerling rondlopen op? Wat voor type soort mensen ga ik straks de school verlaten. En dat is wel iets wat. de meeste mensen die in het onderwijs werken, die doen dat niet. Die hebben heel bewust gekozen dat ze impact willen hebben, het beste uit zichzelf willen halen, om het best uit die leerlingen te halen. En dat is ook wat ze verbindt. Alleen soms, als je al heel lang met elkaar werkt, dat zie je soms ook wel eens in huwelijken. Dan denken we voor elkaar en praten we over elkaar in plaats van met elkaar, dat is in de school ook zo. Dat bedenken al vaak te weten wat die ander doet. En als ze een keer een kunstje heeft geflikt, dan doet dat wat met het vertrouwen. En als je het maar vaak genoeg dat meemaakt, dan vind je dat contact niet meer. Dan is die verbindingen niet meer. Maar die belofte die je met elkaar als team doet, aan wat je die leerlingen wilt meegeven in die acht jaar, dat is ook je verbindende factor. En eigenlijk als een team niet meer in de beweging wil komen, dan kun je met elkaar eerst daar eens staan kijken, waarom deden we dit ook alweer? Dit was waarom we dit wilden. Maar wat hebben we dan allemaal samen bij te dragen? Want dat kun je niet in je uppie (alleen). Het onderwijs begint niet in je groep 8, dat begint gewoon als ze als vierjarig op school komen. En dat is een gemeenschappelijk collectief proces. En wat die gewoontes doen, is dat samenwerken, samen je bewust zijn dat je hem wil gebruikt. Impact heb op het leren en leven van die leerlingen als je je talenten en je kwaliteiten verbindt. Als je een cultuur van bereidwilligheid met elkaar weet te organiseren. En die is wat Arjen terecht zegt, die is gebaseerd op vertrouwen. En daar zul je met elkaar aan moeten werken. Want als jij wilt dat ik jou vertrouw, dan zal jij ook iets moeten doen waaruit blijkt dat jij betrouwbaar bent. Een goed voorbeeld doet volgen. Ja, en dan zijn er ook wel spanningen tussen mensen. Daar hebben we het goede gesprek over. Het grappige is, het gaat over verantwoorden. En verantwoorden heeft in het onderwijs een negatieve connotatie. Maar eigenlijk is de waarom vraag een hele nieuwsgierige vraag.

Jorien 22:41

En heel erg zoals een kind, denk je ook. Want ik ben nooit gestopt met de waarom vragen.

Jaap 22:49

Dat is ook mooi, want dat houd je nieuwsgierig.

Jorien 22:51

Ja, maar het lijkt soms alsof dat in het onderwijs niet er geen plek voor is of dat er geen ruimte voor is.

Jaap 22:59

Als we kinderen opvoeden, moeten misschien leerkrachten ook opvoeden.

Arjan 23:02

En leren gaat over waarom. Waarom doen we dit en waarom is dit nodig? Maar binnen de training, of ook het binnen die zeven gewoonte maak je nadat je dus aan je ik heb gewerkt, de eerste drie, en die vertaalslag gaat maken naar de samenwerking met de ander. Dus dan begin je bij gewoon vier, denk win-win. Daarvoor zit eigenlijk de mooie metafoor van de emotionele bankrekening. De metafoor van vertrouwen. En daar ga je met een team ook met elkaar in gesprek over. Maar wat is vertrouwen nou voor ons? En hoe neem je op, zoals het ware op zo'n bankrekening bij iemand. En hoe bouw je aan het saldo? En soms zie je dat leerkrachten met elkaar in gesprek gaan erover. En gaan inzien van ja, maar wat bij mij soms een eigenlijk een opname is, is bij jou niet zo. Of andersom. Als ik bij jou een storting denk to doen vanuit mijn eigen perspectief, er ver jij dat helemaal niet aan, dan hoef je dan dat helemaal niet zo te ervaren. En dan kreeg je ook die gesprekken met elkaar over. Maar dan vind ik het belangrijk, hoe stort je bij mij, hoe werk je aan vertrouwen door ideeën te delen, door samen te werken, door open te staan voor feedback. En dat is eigenlijk een hele mooie opstap naar de rest van die samenwerking, maar dan ben je in instantie bezig met het werken aan vertrouwen.

Jaap 24:16

Het begint ook met nadenken over hoe je dingen doet. Je hoort heel veel mensen tegenwoordig ook zeggen ik heb het recht om dat te zeggen. En dan stopt het. Bij hun komt dan een punt. Wij zeggen, dan komt er een komma. Want als je het recht hebt om wat te zeggen, heb je ook de plicht om na te denken hoe je dat zegt en waarom je dat zegt, en op de basis waarvan je het zegt.

Jorien 24:37

En ook om te luisteren naar wat de ander jou weer teruggeeft en daarover in gesprek te gaan.

Wat betekend Covey concreet voor een leerling?

Jaap 24:42

Dus je leert niet alleen de leerlingen uiteindelijk van dat er bij keuzes die zijn gekoppeld aan consequenties. Zo hebben rechten zijn gekoppeld aan plichten. En dat is het grappige wat je eigenlijk in gewoonte een al leert. Er gebeurt iets, daar vind je iets van kun je direct wat van vinden en zeggen, dat is niet altijd even handig. Dus misschien moet je soms ook even op je pauzeknop drukken en tot tien tellen en denken, hé, wat hoor ik nu eigenlijk? Wat vind ik daarvan? Is het nodig dat ik daar nu op reageer? En als ik het nodig vind om daarop te reageren, hoe ga ik dat dan op een respectvolle manier teruggeven. Dus in die samenwerking met die anderen, kun je alleen maar je winst halen om het maar zo te zeggen, als je van jezelf ook weet van waar heb ik zelf invloed op? Nou, ik heb invloed op hoe ik het zeg. Ik heb invloed op wat ik denk, ik heb invloed op hoe ik het zeg. Ik heb ook invloed op van ga ik hier deze strijd echt aan of denk ik van, nou weet je, dit zegt meer over jou dan over mij. Ik kies er heel bewust voor om het nu even bij mezelf te houden. Dus er gebeurt als je met die gewoontes bezig gaat in je school, er gebeurt het nodige. Maar doe je wel altijd in verbinding met elkaar. Je kan als school alleen maar het verschil maken als je heel bewust verbindt aan elkaar om ervoor te zorgen dat iedereen in de school kan leren. Dus in de school leren niet alleen kinderen, maar een school die zich echt zelf serieus neemt. Die zorgt ook dat iedereen in de school tot leren kan komen. En daar herken je denk ik ook de onderwijsprofessional aan. Je kan in deze tijd niet meer zeggen, we doen het al 30 jaar zo. Want de leerling veranderen, de maatschappij verandert. Ons bedenken over onderwijs is veranderd. En niemand van ons gaat naar een huisarts die er al 30 jaar niks heeft bijgeleerd. Dus waarom zou je dan in de school wel bij leerkrachten of docenten in de klas moeten zitten die zich al jarenlang niet meer hebben bijgesloten? Dus je kunt het je eigenlijk niet verantwoorden, veroorloven

Jorien 26:40

Arjan, we hebben het nu best wel over het team gehad. Jullie hebben wat voorbeelden geven dat er vertrouwen moet zijn en dat leerkrachten meer verbinding moeten zoeken met elkaar. Maar wat merk je op een gegeven moment aan leerlingen als dit zeg maar doorgaat in de klas?

Arjan 26:59

Precies. Ja, eigenlijk is dat wat je wil. En daarom is het belangrijk eerst als team hiermee aan de slag te gaan om het eerst eigen te maken als team. Voordat je dan die vertaling maakt naar de leerlingen. En als je het eigen hebt gemaakt, dan pas kan je het goed voordoen. Het zelfde bij een bepaal vaardigheid met rekenen, taal, etc, dat je het goed voordoet. Dat is ook bij dit het geval dat je het goed voordoet naar de leerlingen. Dus als je van kinderen bijvoorbeeld vraagt, nou ik vind het belangrijk dat je voor jezelf een doel kan stellen. Ten aanzien van een bepaald vak, wellicht dat je als leerkracht ook voor jezelf kan zeggen. Ik heb ook een doel die ik extra wil oefenen in de klas en dat je dat deelt met je leerling. Dus als het ware geef je daarmee aan van ook ik als leerkracht leer, net als jullie. Dus daarin kun je ook een voorbeeld zijn. Maar let bijvoorbeeld ook op je taalgebruik. In hoeverre is dan dat proactief bij gewoon één. In hoeverre is dat je dat juist positief doet op een manier waarbij leerlingen ook merken van dat je juist datgene bedoelt wat je graag wilt zien. Wat leg je de nadruk, waar liggen de nadruk op? Ja, leerlingen luisteren natuurlijk niet alleen maar naar de dingen die je zegt, als het goed is. Maar kijk ook met name naar wat je doet en wat je uitstraalt. En ja, dat is ook eigenlijk bij dit ontzettend belangrijk dat je ook het goede voorbeeld geeft.

Jaap 28:16

Je ziet vaak leerlingen dat je denkt, die luisteren helemaal niet. Maar dan zie je ze precies doen wat jij net ook hebt gedaan. Dus ze letten wel heel goed op. Dus modelen is echt van levensbelang. Dus als je alleen maar denkt dat leerlingen luisteren naar wat jij zegt, dan heb je het mis. Er gebeurt veel meer in die klas. En dat is het leuke. Je hebt zoveel positieve invloed op kinderen.

Jorien 28:37

Maar ik vind het mooi dat een leerkracht zijn doel vertelt aan de leerlingen. Maar toetst die dan ook of dat doel bereikt is? We willen graag dingen meten.

Jaap 28:51

Wij werken met vier disciplines van uitvoering. Dat is het model wat we binnen het zeven gewoontes gebruiken bij het stellen van doelen. Dat zijn eigenlijk vier hele simpele stappen. Wat is mijn doel en hoe lang ga ik ermee oefenen? Wat zijn de twee of drie hele concrete activiteiten die ik ga doen om dat doel ook te goed oefenen, om daar vaardiger in te worden, handiger, slimmer in te worden. Vervolgens maak ik voor mezelf een scorebordje om even te checken van heb ik mezelf, heb ik nou vandaag ook gedaan, wat ik mezelf beloofd had. En in die vierde stap komt die stap van de reflectie. Want dan zoek ik een leermaatje, een studybuddy. En dan zeg je, joh, dit is mijn doel. Dan ga ik dit en dat moet doen, mag ik over drie weken met jou nog eens even leveren hoe het nu gaat. En dat kun je op verschillende manieren doen. Dus het ritme van verantwoordelijkheid, zoals wij dat noemen, dat reflectiemoment, dat zit erin. En ik was ooit in een klas bij een leerkracht die had haar doel achter in de klas gezet. En daar stond ook de reflectie van de leerlingen onder. Want zij had met de leerlingen besproken, dit is wat ik wil, zo ziet het eruit, herkennen jullie dat. En de kinderen hadden gewoon feedback gegeven. Hoe kwetsbaar durf je je dan op te stellen? En dan zie je ineens dat heb je moed voor nodig, moet zitten in een gewoon tier. Do je kwetsbaar op te stellen, laat zij ook aan de kinderen zien dat het niet erg is om feedback te vragen. Of laat ze ook aan kinderen zien dat kwetsbaarheid niet per definitie een zwakt is, maar juist een kracht is als je met elkaar verder wilt komen.

Jorien 30:19

Ja, en dat ook dingen niet in één keer lukken, dat ze misschien zelf ook een leerkuil heeft waar ze doorheen gaat en zich bewust is van hetgeen wat eventueel beter of anders zou kunnen. Beter is misschien niet. Dat is altijd het goede woord.

Jaap 30:34

Wij spreken vaak over groei. Waar kun je nog in groeien. En een heel stukje, een heel klein stukje vooruitgang, kan ook die groei zijn. En het leuke van dat gesprek wat leerlingen dan met elkaar hebben of wat leerkrachten met leerlingen hebben, is dat je bij die reflectie steeds even kunt kijken van nou, ik hoef mijn doel niet te veranderen. Maar ik moet misschien even de aanpak veranderen die ik heb. Dus het creëert ook een stukje doorzettingsvermogen en veerkracht. Het lukt even niet. Nou, dan kan ik. Als het mijn doel zou zijn, en Arjan zou mijn leermaatje zijn, dan zou ik tegen Arjan kunnen zeggen, joh, dit heb ik gedaan. Denk eens even mij mee. Wat zie ik nu over het hoofd? En die kinderen kunnen dat met elkaar doen. Dus je leert ze en luisteren en spreken. Je leert door te luisteren en te spreken. En je zorgt er ook nog voor dat het ene gesprek niet het andere gesprek wordt. Dat je samen aan het groeien bent. Nou, we zijn weer terug bij win-win. Waarbij ieder vanuit eigen cirkel, je zit in gewoonte één, een bijdrage levert aan het gemeenschappelijke resultaat. Want daarmee groeien we samen. Hoe gaaf je het hebben in je klas?

Covey school vs. 'normale' school

Jorien 31:38

Ja, fantastisch. Want er zijn 150 scholen ongeveer die hiermee. Ietsjes meer. Maar als ik zo'n school binnenloop, merk ik dan dat het een Covey school is?

Arjan 31:52

Zeker. Ja, ik denk sowieso aan de zichtbaarheid binnen een school. Dus als metafoor staat eigenlijk de boom van de zeven gewoonte. Bij de wortels gewoonte 1, 2, en 3, die zijn niet direct zichtbaar, maar ja, wel van toepassing op jou. En in de stam, 4, 5, 6. Dat gaat over de samenwerking. Dus hoe jij jouw houding en jouw manier van samenwerken is al wel meer zichtbaar natuurlijk in samenwerking met anderen. En de zevende gewoonte is eigenlijk de kruim van de bomen. Dus gewoon de 7 is, houd het zaal scherpe, hou balans, zorg goed voor jezelf. Dus dat zie je wel. Wat je ook wel ziet op scholen is de koppeling naar bijvoorbeeld een instructie op het planbord of leiderschapsrollen binnen scholen. Kijk, als je die gewoonte eigen hebt gemaakt als leerkracht. En je vertaalt die naar de leerlingen, en wat ik al zei: van het mod is natuurlijk belangrijk dat je dat gedrag ook voordoet voor de klas. Maar je kan die gewoon ook uitleggen. Wat is nu gewoonte één? Hoe werkt dat dan? Er zitten overal zogenaamde tools bij die daarbij gebruikt kunnen worden, waaronder dus zo'n tijdmatrix, wat jij hebt net altijd gelegd. Dus je kan het uitleggen. Maar daarbij gaat er ook om van welke ruimte biedt jij leerlingen om daarin te oefenen in persoonlijk leiderschap? En welke ruimte durf je te geven? Dus als je een leerkracht de vraag stelt van wat zouden kinderen van jou kunnen overnemen in de klas als je daar een bepaalde leersituatie van maakt. Denk aan bepaalde rollen. De taken die kennen we. Maar als je daar een leersituatie van maakt en je vertaalt het naar een soort rol, wat zouden kinderen dan kunnen doen? En heb je misschien binnen de school kinderen die jou als je een school binnenkomt, die jou een rondleiding geven. Dus niet de directeur, maar dan zijn de kinderen die jou vertellen over wat ze leren en wat ze doen op school. En wellicht wel wat ze doen met de zeven gewoonten. Dus over een aantal weken mogen ook weer bij een school kijken, die werkt met de zeven gewoonte. En daar worden wij dan rondgeleid door de leerlingen die ons daarbij het een en ander gaan vertellen.

Jaap 33:42

Meestal staan ze al te trappelen bij de deur. Dat we niet door de schoolleider ontvangen, maar door de leerlingen ontvangen. Dus je merkt dat gelijk als je binnenkomt.

Arjan 33:49

En er zijn niet altijd de talenten die dat gelijk doen. Dus we merken ook vaak dat leerlingen er ook in mogen leren. Dus als jij denkt van nou ik vind het leuk om een keer een rondleider te mogen zijn. En je leert presenteren, maar je vindt dat lastig. Dat ook de kans wordt geboden van. Not goed, dat wordt jouw doel? Dat wordt jouw doel. Dus ja, wat jij al zei van een haantje de voorsten, het zijn niet altijd de haantjes en voorsten die de rondleidingen doen. Er kunnen ook al kinderen zijn die wat meer verlegen zijn.

Jorien 34:15

Toen ik deze podcast aan het voorbereiden was, toen ik praat dan ook wel veel met mensen uit het onderwijs of mensen die er verstand van hebben. En ik merkte dat het woord leiderschap ook wel iets doet met mensen. Je begint meteen reageren. En dat er dus best wel ook een negatieve lading aan hangt. Maar wat bedoelen jullie eigenlijk met leiderschap? Want ik voel hem wel, maar kan je hem nog even pinpointen?

Arjan 34:47

Ik heb ook scholen in Amerika ooit mogen bezoeken. En daar praat ze heel makkelijk over you are a leader. En daar is het een andere benadering dan bij ons. Wij zien het meer als iemand die dan de leiding pakt of een manager of de basis. En dat is eigenlijk ook een vast item wat je dan ook kinderen leert. Er is wel een verschil over dat je een baas bent of een leider. En wat is dan een leider? Een leider kan ook zo zijn dat jij een goed voorbeeld kan zijn voor anderen, maar ook gewoon dat je vanuit jezelf ook datgene doet wat goed is. Ook als ze niet op je gelet worden.

Jorien 35:21

Precies, ja, ze geeft leiding aan jezelf. Ja, precies, tot wat ik net zeg: dat je leiding. Neemt over jouw eigen stappen die je zet.

Jaap 35:33

Daarom zijn die eerste drie ook zo belangrijk. Het is ingewikkeld om leiding te nemen met anderen als je nog geen sturing aan jezelf kunt geven. Dus ik vind zelf, dat is een persoonlijke mening, als je kijkt naar de titel van het groene boek, zoals wij dat dan noemen, dat is eigenlijk een hele misleidende titel. Want het suggereert dat het voor alleen maar voor leidinggevende is. Als je het gaat lezen, kom je erachter van nee, die gewoon dus gaan mee helpen om structuur aan te brengen, geef me wel wat aanvliegroutes om dingen op te lossen. Dus ik leer sturing geven aan mezelf om van daaruit sturing te nemen samen met anderen.

Jorien 36:07

Ja, en daardoor beter te kunnen samenwerken.

Jaap 36:09

Ja, en dat noemen we leiderschap. Dus leiderschap zorgt voor beweging.

Wat merken ouders thuis hiervan?

Jorien 36:14

En wat merken ouders eigenlijk hiervan als een school hier mee begint?

Arjan 36:18

Ja, dat is ook een mooie vraag. Want als we op scholen komen, dan vraag ik inderdaad ook ouders. Wat merk je thuis aan aan de kinderen? Ja, verschillende antwoorden van het taalgebruik thuis en dat kinderen dat ook al meenemen. Maar ook wel dat ouders zeggen van ja, wat hier op school gebeurt, dat was bij mij thuis soms ook wel het geval. Dat ik dacht van ja, dat kunnen mijn kinderen nog niet. En dat ik ze in de ruimte die ik bood, dat ik daar toch onbewust hen toch wel even in de weg stond. Dus ja, ze kunnen veel meer dan ik dacht. En ook veel meer verantwoordelijkheid nemen. Of mede verantwoordelijkheid nemen van de dingen die ze doen. Dus ja, het is heel verschillend, maar ja, het is wel belangrijk om ook juist de ouders thuis erin mee te nemen. En ook te leren wat die gewoon te kunnen betekenen.

Jorien 36:59

Ja, dus het is ook wel belangrijk misschien dat een schoolteam daar een ouderavond over organiseert om te vertellen, van dit is de manier hoe wij het doen.

Arjan 37:07

En het liefst de kinderen natuurlijk die gaan vertellen wat naar zeven beginnen zijn.

Jorien 37:12

Gebeurt dat?

Jaap 37:13

Zeker. Ja, heb je hem gelijk sterk? Wij vroeg net van wat zie ik als ik zo'n 'leader in me' in die school binnenkom. Op het moment dat je een ouderavond geeft, word je ontvangen door leerlingen. Niet de schoolleider opent de avond buis te spreken. Maar het is een van de leerlingen die heeft bedacht van ja, maar je kan die avond ook wel openen. En die geven daar een iets van een presentatie over de gewoontes. Zo voor een klassenmissie, verzin het maar. Het is wel het laatste stapje wat je neemt, zeg maar, in zo'n begeleidingstraject. Beginnen natuurlijk eerst met leerkrachten. Vervolgens gaat de rimpeling in de vijver verder naar de leerlingen. En vanuit de leerlingen komt het uiteraard ook thuis. Dus daar ga je op een gegeven moment wel wat mee daarmee spelen. Je gaat de ouders wel informeren waarom je dit doet. En dan kom je weer terug bij die belofte die je maakt aan de leerlingen. Uiteindelijk willen we met 'leader in me' in deze gekke wereld die niet maakbaar is, dat lijkt soms zelfs zo, maar dat is het niet. Maar wat we wel kinderen mee kunnen geven, is vaardigheden en een structuur die hen helpt om een passende plek in de maatschappij te vinden. Waar je ook actief van uit deel kunt nemen. En niet boos met je armen over elkaar aan de zijkant staat van ik mag weer niet meedoen. Je leert je zelf denken, bewustwording. Zelf je stap, het benen, zie je te verbinden aan een ander. En dan vind je je plek in de samenleving die past bij jou. En dat is iets wat ik denk elke ouder vindt, belangrijk vindt en wil voor zijn of haar kind.

Arjan 38:31

Dat is ook mooi wat je zegt, dat je het over een kader, eigenlijk een soort van raamwerk. Het is natuurlijk geen garantie tot succes of zo. Dat je, als je dit doet, dan ga je gegarandeerd beter leren of et cetera. Maar het biedt je wel een raamwerk, een hou vast waarin je de dingen doet, of die kan je daar wel aan koppelen. En natuurlijk, scholen werken met die zeven gewoonte, zijn ook ruzies. En er gebeurt ook natuurlijk van alles. Maar dan kan je altijd wel terugpakken op een bepaalde gewoonte of een bepaalde tool van een gewoonte, en waarmee je dus met kinderen in gesprek over kan gaan.

Jaap 39:04

Twee jaar geleden alweer hebben we een case study gedaan, gevraagd van wat zijn de effecten van het werken met de zeven gewoonte. En dan is het heel mooi dat Teams teruggeven, van we zien het aantal incidenten echt teruglopen. Kinderen zien meer om naar elkaar, lossen zelf veel meer op. Dus als leerkracht heb ik ook veel meer mijn handen vrij om ook te genieten van die kinderen en van wat er allemaal gebeurt. In plaats dat ik continu ruzietjes aan het oplossen.

Jorien 39:27

En misschien ook meer te observeren.

Jaap 39:30

Wij ze gebruiken zelf die gewoonte om sturing te geven aan hun eigen denken en hun eigen aanhouding. Dus het is gewoon super. Het is niet het wonderdoekje, het is niet het overstapje. Maar het biedt je handvaarten om de uitdaging van alle dag.

Arjan 39:43

Het zijn dus ook geen lesjes. Je gaat geen lesjes doen, sociaal-emotionele ontwikkeling of leren leren. Het is gewoon geïntegreerd in de dingen die je doet. Dus het is niet iets wat je naast datgene doet wat je al doet binnen je lessen. Maar je koppelt al aan je kringgesprek, aan je cooperatieve werkvormen of aan je instructie. Waardoor je eigenlijk altijd overal die koppeling kan maken in gesprek met de kinderen op het plein of in de klas. En wat je eigenlijk wil bereiken is dat die leerlingen inzicht gaan krijgen in hun eigen leren, in hun gedrag. En hoe ze dat kunnen inzetten op zo goed mogelijk manier in die samenwerking met een ander. Wat natuurlijk ook binnen een teamniveau natuurlijk gebeurt, waar je natuurlijk altijd mee start, maar dat we je overbrengen naar de leerlingen. En ja, op die manier ook weer goed voor te bereiden op voortgezet onderwijs.

Jorien 40:27

Maar het is ook heel overzichtelijk, denk ik, voor de kinderen dat je als je dit in groep 1, 2 hebt gehad en je gaat daarna naar groep 3, dat je heel duidelijk weet van oké, maar binnen dit kader, zeg maar, praten wij met elkaar of stellen we doelen met elkaar. Dat is niet bij de ene leerkracht heel erg anders dan bij de ander.

Jaap 40:47

Nee, de basis is hetzelfde. Dat is wat we zo straks in het begin ook zeiden. Binnen twee dagen heb je al iets dat lijkt op een gemeenschappelijke taal. Als je dat blijft oefenen, dan spreek je niet alleen als team diezelfde taal, maar ook met je leerlingen. En het grappige is dat wij heel vaak te horen krijgen van leerkrachten in onderbouw, ja, creëer synergie, dat kunnen mijn kleuters niet. Nou ga eens middag kijken bij zich. En dan komt er altijd wel een leerling of twee leerlingen die zeggen, juf, wij hebben synergie gedaan. En dan zegt de leerkracht van wat heb je nou gedaan? We hebben samen een toren gebouwd. Weet je, als die leerlingen dat synergie ervaren, prima, dan ben ik al blij, dan is mijn dag goed. Als je dan in groep 8 nog steeds synergie vindt, dan hebben we ergens een afslagje gemist. Maar dat is wel wat jij zegt, je bouwt voor op het ene. Dus dat is ook wel eerlijk om te zeggen. Op het moment dat je ermee start, moet je niet verwachten dat je in de bovenbouw direct al heel veel resultaat hebt. Die kinderen zijn al lichtelijk geconditioneerd. Dus het heeft even een aanlooptijd nodig. Maar als je het goed met elkaar oppakt en je gaat er met elkaar voor, zie je al heel snel effecten in gedrag en in denken bij kinderen, maar ook bij collega's.

Jorien 41:55

We zijn al een behoorlijk een tijdje bezig. Ik ga heel even terug naar het begin, dat jullie allebei zeiden, oh, had ik dit maar gehad op de middelbare school. Kan jij voor mij, Arjan, nog zeggen wat er dan anders voor jou was geweest?

Arjan 42:15

Dat is een goede vraag. Ik denk dat het mij meer houvast had geboden in de dingen die ik in het leren, maar ook in mijn houding. Dus dat ik me meer bewust was geweest van wat vind ik nou echt belangrijk? Wat zijn nou dingen die me energie geven, maar ook in een stukje plannen. Dat had men zeker wel een kade kunnen bieden in het plannen van huiswerk of sowieso je leven, sport, etc. Ik denk dat we echt wel daarin heel veel houvast had kunnen bieden. Maar ook een stukje zekerheid van meer inzicht in mezelf. En juist ook in die samenwerking of in contact met anderen.

Jorien 43:01

Maar dan is het dus juist belangrijk dat dat al vanaf groep 1 tot en met groep 8 begint. Want daarna krijg je natuurlijk al een onzekere periode. Want er gebeurt er heel veel. Dus als je dan een bepaalde basis hebt, dan is dat heel mooi meegenomen en kan je daarop terugvallen.

Arjan 43:19

Zeker als tiener. De verleidingen of de afleidingen binnen die omgeving. Helemaal nu er alleen maar meer. Dus ja, ik denk dat dat mij ook meer had kunnen bieden dat ik me daarmee ook wat de handvat in had gehad.

Jorien 43:34

Is dat voor jou een beetje vergelijkbaar, Jaap?

Jaap 43:36

Ja, ik denk dat die gewoontes mij wel al meer hadden geholpen om mezelf wat meer te reguleren dan dat het heeft gedaan. Ik stond zeker op de middelbare school, vaker buiten het lokaal dan dat ik erin zat. Ik heb me altijd wel aangetrokken voel om mezelf dingen te ondernemen. En dat is wat we nu doen met scholen die werken met de zeven gewoontes. Dat de leerlingen. Rollen geven met een bepaalde verantwoordelijkheid. Ik denk dat ik me gelukkig mag prijzen dat ik vanuit mijn opvoeding nog het fenomeen verantwoordelijkheid heb mogen ervaren en ook mogen oefenen van huis uit. Ja, dat zien we nu soms wat minder. Wat is überhaupt verantwoordelijkheid en door met die leiderschapsrollen te werken, leer je kinderen ervaren hoe het voelt om ergens verantwoordelijk voor te zijn. Met alle gevolgen en dingen die daaraan hangen. Ik denk dat ik vanuit mijn opvoeding en mijn jeugd soms op de school wel wat meer ruimte had willen hebben om zelf te kijken van hoe werken de dingen. Maar ook te leren om bij jezelf naar binnen te kijken. Wat is mijn rol in het geheel? Natuurlijk als kind heel snel geneigd om het buiten onszelf neer te leggen. Of juist heel erg op jezelf te betrekken. Dat had me misschien wel wat meer ergenis en jullie zijn op zich goed terecht gekomen.

Tips om morgen aan de slag te gaan

Jorien 44:55

Jullie doen nu. .. Nee, precies, om dit iedereen te gunnen. Stel dat er een leerkracht nu luistert, of een schoolleider en die wil hier morgen mee aan de slag gaan. Ik snap dat het niet zo makkelijk is. Maar zijn er praktische tips die jullie kunnen geven?

Jaap 45:16

Nou zeker. Ik denk, we gaan nu natuurlijk naar de laatste periode van het schooljaar. Mijn week of twaalf of veertien, dan mogen we weer genieten van de zomervakantie. Maar ik denk begin in het begin van het schooljaar met je klas te praten over van wat voor klas willen wij zijn. Dus vanuit het pedagogische klimaat opstaan in die gouden weken, de stormingfase. Hoe willen wij het met elkaar hier gaan regelen. Maar ook eens nadenken bij de bewustwording. Kinderen leren nadenken over wat is mijn invloed. Een kleuter kan ook bedenken van ik heb geen invloed op de zon, maar ik heb als ik weet dat het gaat regelen, heb ik wel invloed op het feit dat ik een regenjas aan trek of dat ik laarzen aandoe. Dus die cirkel van invloed, je pauze knop gebruiken. Even nadenken voor dat je iets zegt of doet, is het überhaupt van belang dat ik wat zeg? Als ik het zeg, is het ook helpend. Maar ook met elkaar als team het gewoon eens over hebben van hoe gaan we hier samen uitkomen. En wat we vaak zien is dat we in het onderwijs te weinig tijd nemen, dat ze niet de keuze maken om echt even te vertragen om het er goed met elkaar over te hebben. En dus wat gewoon schoolleider kan doen of wat een leerkracht kan doen is gewoon eens even vertragen. Ik snap jou niet, leg hem eens uit. Ik wil je graag begrijpen.

Jorien 46:33

Mooi. En voor jou, Arjan?

Arjan 46:36

Ja, jaap heeft het over begin van school. Ik denk dan gelijk als oud-leerkracht, groep 8 aan schoolkamp, wat er misschien bij veel scholen nu eraan zitten komen. Dat je ook met kinderen over in gesprek gaat van. Maar wat voor kamp willen wij eigenlijk straks hebben met elkaar? Waar willen we op terugkijken? Wat is daarvoor nodig? En wat is de rol die jij daarin hebt? Dus dat je kinderen ook laat nadenken over welke invloed je zelf kan hebben op een fantastische herinnering straks. Maar ik zou ook wel heel veel leerkrachten willen willen vragen: van bedenk goed, wat zouden leerlingen van jou kunnen overnemen? Welke oefenruimte? En dat is ook de valkuil, waar we ik spreek ook namens mezelf, waar we dan vaak wel in trappen, is van soms denk je voor een leerling iets snel te kunnen oplossen. Dat kan van alles zijn. Of een leerling die zegt, ik ben dat en dat kwijt. En ja, juf, meestal kan je het oplossen. Maar dat je juist die regie weer teruggeeft aan de leerling van jij kan het zelf ook. En dat is misschien op korte termijn is dat misschien nog de lange weg, zeg maar. Maar als je het hebt over naar het lange termijn. Ja dat je kind op die manier ook gewoon leert gewoon zelf mede verantwoordelijk te zijn over hun eigen leren en gedrag.

Jaap 47:44

Je morgen mee kunt beginnen als leerkracht, als een andere bril opzetten. Leerkrachten zijn erg, en dat snap ik wel. Want dat betekent begin vroeger toen ik begon als leerkracht ook je wilt graag controle hebben. Maar controleren of 'in control' zijn, zijn twee verschillende dingen. En wij zijn erg gewend om het klassenklimaat mogelijk te controleren te zorgen dat we de touwtjes in handen hebben. Maar je zou ook, als een leerling komt met een suggestie en die wil wat weten of die wil iets uitproberen, zou je ook kunnen zeggen met een andere bril op. Jo, klinkt goed, wat is je plan niet. Nou, ga daar nog even over nadenken. Kom even terug als je een plan hebt. Dan gaan we kijken, samen kijken of dat uitvoerbaar is. Kinderen vinden leren leuk als ze gemotiveerd zijn. En als ze mede mogen bepalen, mede verantwoordelijkheid mogen dragen over wat ze leren en hoe ze leren, dan heb je de helft van de winst al gemaakt.

Jorien 48:35

Mooi. En waar kunnen leerkrachten of schoolleiders of mensen die interesse hebben, nog informatie vinden?

www.cps.nl/leaderinme

Jaap 48:43

Volgens mij kunnen ze bij ons gewoon op de website kijken, www.cps.nl slash leader in me.

Jorien 48:48

Leader in me?

Arjan 48:51

Ja, je ziet eigenlijk CPS.nl en dan zie je Covey in het onderwijs. Nou, dan kan je kiezen uit primair onderwijs of het onderwijs. Verschillende categorieën. En daar vind je gewoon heel veel informatie. Dus zelfs ook een video, je ziet zelfs ook een plattegrond van Nederland. Volgens mij met de scholen die we hebben in Nederland, die werken met 'leader in me'. Dus ik zou zeker aanraden, vind je het interessant, zoek bij ons informatie op of bel een van ons. Maar bezoek gewoon ook eens een school, dat je het ook kan zien. Want dat het beste werkt. Dat is heel vaak als we op school komen om informatie te geven. En dan zeggen in jullie regio's en die en die scholen, bezoek die scholen eens. En je merkt vaak als leerkracht daar hebben gekeken en dat hebben kunnen zien en ervaren. Ja, geeft wel een heel compleet beeld.

Jorien 49:35

Ja, dan valt het kwartje, denk ik.

Jaap 49:36

Ja, zeker.

Arjan 49:38

Je hoeft niet gelijk te beginnen natuurlijk, met zo'n 'leader in me' training. Je kunt ook als team zeggen van wij willen ons verder professionaliseren. Wij willen als team beter met elkaar functioneren. En daar kun je de zeven gewoonte als handvat voor gebruiken.

Jorien 49:51

En dan later weer door gaan. Stap voor stap. Sorry, je wilde nog iets hebben?

Jaap 49:59

Ik hoorde jou net zeggen: hoe word je Covey-school? Toen moest ik ineens denken van nou, volgens mij word je geen Covey-school, je werkt met de zeven gewoonte. Dat is dat anders? Soms wordt dat wel op scholen, in de volksgrond hoor je dat wel. We praten liever over een school die werkt met de zeven gewoonte.

Jorien 50:17

Helder. Dank jullie wel. Hiermee kan iedereen meteen aan de slag. Of misschien in het nieuwe schooljaar. Ik vond dat ook een goed voorbeeld om daarmee te gaan starten. Tot slot, wil je meer interessante podcast luisteren met praktische tips en over diverse onderwerpen in het onderwijs? Luister dan ook naar andere afleveringen van Prima Onderwijs Podcast. Volg ons waardoor je geen aflevering hoeft te missen. Tot de volgende keer bij Prima Onderwijs Podcast.