Live tussen kunst en actualiteit

Voor deze bijzondere liveaflevering van Klaarwakker trokken Bram en Koenraad naar Oostende, waar ze tijdens Ars Strategica voor een livepubliek achter de microfoons kropen. De actualiteit blijft hun vertrekpunt, maar deze keer kijken ze nadrukkelijk naar cultuur, kunst en alles daartussenin.

En ja, daar duiken verrassingen op. Bram blijkt een grote fan van Rosalía, terwijl  Koenraad zonder schaamte valt voor Banksy. Wat dat over hen zegt? Meer dan ze zelf misschien beseffen.

Transcript

SPEAKER_00 0:06

Oké, goedemiddag. Welkom bij Klaar Wakker, onze podcast. We zijn nog zo wakker geweest. Het is op de middag. Het op de middag: het is niet zoals andere soort vroeg. En ook niet op maandag. Want het is een speciale vandaag. We zitten niet in rent, maar we zitten in Oostende. Met een live publiek, Koenraad.

SPEAKER_01 0:28

Ja, onze eerste keer met een live publiek. Honderden mensen.

SPEAKER_00 0:32

Ja, kijk. Je voelt direct die stress hanging.

SPEAKER_01 0:35

Je hebt het niet meer op ons gemaakt. Mee gaan zweten. Ik heb ook vette verkleren aan. Ik denk dat ik er een paar huidspelen onderweg.

SPEAKER_00 0:42

Voor de mensen die alleen luisteren, Koenerad heeft ook een kostuum aan vandaag. Ik heb hem nog nooit zo gezien. Moe outfit. Ja, knap. Een mooie outfit. U Italië? Nee, niet uit Italië van de Zara. Hoef je niet te bij te danen. Dus Klarwakker. Onze twee wekelijkse podcast, waar we met een strategische en communicatieve bril naar de actualiteit kijken. Vandaag is een special. We kijken een beetje naar de actualiteit, maar we kijken vooral naar de kunst en culturele sector. Want we zitten hier in de Grotepost op de dag Arstrategica. Wat is Ar strategica?

SPEAKER_01 1:23

Wat is Ar strategie? Het zijn twee dingen. Het is een event die SNL en karakters en heel wat andere partn samen organiseren, van en voor de culturele sector, waarbij we denk ik wel met een kritische bril kijken over wat hebben we te doen als sector. En dat gaat over kan gaan over hebben we partnerships aan te gaan met bedrijven al dan niet, hebben we voluit te gaan spreken als sector. Een sector die ook steeds meer onder druk komt, door politieke druk enzovoort. Dat kijken we samen met een 150 leiders uit die sector naartoe. Maar Arstratica is ook wel een beetje mijn speelveld. Want dat gaat over de kunst van de strategie. Dat denk jij en ik langer dan ik, of ik toch al een tiental jaar doe. Het is een event. En ik heb eigenlijk al vandaag super goed georganiseerd.

SPEAKER_00 2:18

Ja, ik ook. Ik heb zelf een sessie mogen geven daarnet. Het was plezant. Ik zag mensen reden een aantal dingen mee noteren. Het is altijd leuk om te zien. Ze hebben ook twee sessies bijgewoond. En het live publiek zal hier zien dat wij best wel niet zo voorbereid zijn op onze podcast. Maar we hebben natuurlijk wel wat dingen gehoord vandaag. En denk dat dat allemaal dingen zijn waar we wel rechter van gedachte kunnen overwisselen. Misschien eerst kunstcultuur is dat belangrijk voor jou?

SPEAKER_01 2:49

Ik heb eigenlijk een dubbele relatie met kunst en cultuur. Misschien moet ik er van eerste keer bij zeggen dat ik de zoon ben van een leerkracht, een leerkracht Kunst en muziek. Dus dat betekent. Koenraad is acht jaar, Koenraad krijgt een piano voor zich en een gitaar. Ik heb eigenlijk zo wat tot mijn vijftiende in de muziekschool van Eklo doorgebracht. Ik denk vier of vijf avon in de week. En ook verplicht, elke dag je per instrument te spelen. Dus ik heb ben zo'n beetje geforst fiet. Als jongere, en zeker als puber, in kunst en cultuur. Dat betekent ook dat ik twee zussen, die deden ook niet anders dan muziek. En als activiteit gingen we heel veel naar musea, waar ik wel eigenlijk enorm van kan genieten nu. Maar wat als puber toch wel minder fijn fijn was. Speel je nu nog muziek? Ja, ik speel nog altijd muziek en ik heb eigenlijk op een bepaald moment moeten kiezen. Toen ik zo 21 jaar was, speelde ook in bands en hadden een of ander dingen gewonnen, en dan zijn we beginnen toeren. Ik heb eigenlijk alle West-Vlaamse jeugdhuizen gedaan, met een band, wat dan wel. Het was Brit. En als ik eerlijk ben, dat was het ook een niet zo'n fijne ervaring, want onze zanger was gay. En we moeten ze weten, ergens zo eind van de jaren 90 gaan wij alle Westvlaamse jeugdhuizen langs. Het publiek was niet altijd zo constructief naar onze zanger. En dat was echt ook wel een ding, we willen onze kunst brengen, we willen onze muziek brengen. En wat we terugkregen, was eigenlijk wel vaak schadwoorden. En dan heb ik moesten kiezen tussen ga ik nu heel dat gebeuren van heel veel optreden, of ga ik kiezen voor een meer activistische toer, wat ik in die periode wel voor gekozen heb. Dat was de periode van de antiglobaliseringsbeweging, was ook de periode van oorlog in Irak. En toen was het eigenlijk niet meer te combineren. Tussen mijn twee onbetaalde jobs op dat moment, heb ik gekozen voor de activistische onbetaalde job. Dus dat is zo wat. Vandaag speel ik eigenlijk. Piano heeft nog altijd. Ik heb zowel op een bepaald moment wel een donkere periode in mijn leven meegemaakt, rond mijn 35e. En dan heb ik die piano opnieuw ontdekt, en heb ik heel veel gespeeld. Dus als het wat minder gaat met mij, dan vinden mij voor de piano.

SPEAKER_00 5:29

Mocht ik mijn leven opnieuw moeten beginnen. Mensen zeggen dat dan niet. Het eerste dat ik zou veranderen, is muzieklevens speel. Superjan dat je dat nooit gedaan hebben. Ik stiekem je alors.

SPEAKER_01 5:40

Het is nooit te laat, Bram.

SPEAKER_00 5:42

Ja, misschien moet hij inderdaad nog beginnen. Misschien moet jij mij privé leschen. Dat gaat niet goed komen. Te veel plezier en te weinig muziek zijn, denk ik. Ja, ik heb ook wel een relatie tot die sector. Naast mijn politiek verleden en communicatiewerk en alles wat ik doe, ben ik ook wel altijd heel erg geënageerd geweest in de kunstculturele sector. Nog steeds eigenlijk. Ik zet in een karnstuur van Nintend bijvoorbeeld, dat meer op bestuursniveau. Bellotmuziektheater, het muziekcentrum erbij lopen. Ook in dit huis wel wat betrokken geweest. Publiek. Zeker heel veel organisaties, instellingen, wat ik wel een tijdje heb meegelopen, meegedraaid. En altijd wel vanuit een engagement. Engagement, passie, interesse. En misschien is dat heel naïef, of net niet, maar ik geloof ook oprecht in de kracht van kunst en cultuur. Ik denk dat vaak, politici doen dat vaak. Hoe belangrijk ze kunst en cultuur vinden, en vooral op de première. Dan zien ze de première op de opening zijn ze dat allemaal. Maar in de mate dat ze oprecht geloven in de kracht, en dat dat iets in beweging kan brengen, dat dat meer betekent dan alleen schoonheid, heb ik soms mijn vraag aan bijna.

SPEAKER_01 7:06

Dat komt uit de politiek.

SPEAKER_00 7:09

Dat er jammer genoeg weinig politici zijn. En over de partij naar ze heen, maar weinig politici zijn die echt geloven in de kracht van kunst en cultuur, ook de maatschappelijke kracht. Want vaak hangt dat er wel een stuk aan vast. Ik vind dat eigenlijk wel jammer, want ik denk dat dat toch een sector is die echt wel dingen in beweging krijgt. Dus wel wat toe reflecteren en meer doen ze dan alleen ook schoonheid brengen, wat dat vaak natuurlijk wel begint.

SPEAKER_01 7:37

Bij zo naar ons publiek aan het kijken, Bram. Ik ben wel benieuwd. Maar die mensen kunnen niks zeggen, denk ik. Ze kunnen wel iets zeggen. Ze mogen niet zeggen, maar we gaan niet kunnen over.

SPEAKER_00 7:50

We gaan straks uit en interactie opsut. Oké, we gaan er wat in duiken in een aantal thema's. Misschien toch eens kijken naar die actualiteit. Want de heer Michael de Kok stond in de morgen deze week, naar alle dingen van zijn overgang van KWS Brussel naar Liesje, omdat hij het theater zal gaan leiden. Speciale overgang als Vlaming Wallonje vanuit de Rootstad toch die stap zette. En hij had zo steeds een bevlogen interview in de morgen. Was ook vandaag aanwezig. Misschien zijn een aantal mensen die hem bezig hebben gehoord deze vanmiddag. Ik kan me wel voorstellen dat dat stevig was, want hij durfde er wel nog een keer tegenin gaan. Ik denk dat dat ook wel siert. Maar ik vond het best wel een interessant artikel. Heb jij dat gelezen?

SPEAKER_01 8:50

Ik heb een stuk van het artikel gelezen, maar ook in Bruss heb ik het gelezen. Maar ik heb hem daar net eigenlijk meegemaakt. Ik vond hem wel vrij cool of zo, omdat hij daagt wel uit. Ik denk dat hij ook veel andere leiders in de culturele sector uitdaagt over de kwestie: hoe vrij kunnen wij eigenlijk spreken als culturele sector. En dat is natuurlijk niet simpel, want de culturele sector, en veel zakelijke leiders en veel artistieke leiders, zijn afhankelijk van subsidiëring, zijn ook afhankelijk van een bestuur die steeds meer zegt: pas op, als je te veel uitspreekt over maatschappelijk hekelijke kwesties, dan hangen we er misschien aan. Dat hebben een aantal. De sociaal-culturele sectoren hebben we al gezien, dat organisaties ook letterlijk hun subsidies verliezen. Ik heb ook al met een aantal een aantal kunstenaars al gesproken die zich maatschappelijk nogal had uitgesproken, dat het vrij snel ook gebeurde dat een subsidering op een of andere manier verdween. Dus hij is wel echt de stem, die is natuurlijk aan het weggaan bij de KWS, maar hij heeft altijd al gedaan, dat hij zich heel erg maatschappelijk gaat uitspreken. En niet alleen in de zin van in de media op politieke kwesties, maar ook zijn artistiek project is eigenlijk ook een politiek project. En dus heeft ons wel uitgedaagd, met een aantal stellingen bijvoorbeeld. Is kunst, is dat politiek? Wel of niet, en dan moet je daarop antwoorden. Zijn punt is eigenlijk, is alles politiek. De ticketprijs van een theatervoorstelling, dat is politiek, wat hij natuurlijk brengt en wat hij niet brengt, op het podium, is politiek. We kunnen daar niet omheen. Dus de trend van het zakelijke en het artistiek gaan scheiden, dat werkt in zijn ogen niet en is vaak ook heel erg ongezond.

SPEAKER_00 10:44

Wat ik interessant vind, hij neemt Stellingen. We leven in een uitermate gepolariseerde samenleving. We hebben het er al een aantal keer over gehad. En Klare Wakker, dat ook een actualiteit continu voelt. Moet niet verkijken. Trump, niet Trump. Dat is al het roodste en breedste voorbeeld, maar ze zijn er duizenden voorbeelden. En dat gepolariseerde voel je bijna nog sterker in die kunstculturele sector. En hoe komt dat? Omdat vaak heel moreel gelade zaken zijn, over kunst en cultuur gaat, die van ook te maken is, ze worden gefinancierd, inderdaad, ze krijgen subsidies. Heel vaak discussies ontstaan, moeten we dat wel subsidies geven, dan kan dat wel. En ze zijn vaak ook tegenstelde verwachtingen. Ze moeten wel een beetje dimmeneen, een beetje rustig zijn in de sector, niet te veel. En gaan wij dat gaan ondersteunen. Dus je voelt dat dat polariseren, dat vaak wij zijn nog ook rondvoorstellingen, nog explicieter terugkomt in die sector. En waar dan veel organisatie aan de neiging toe, het gevoel, is vaak net terugplooien, zwijgen. En waar ze zeggen, wij moeten hier ergens neutraal zijn, want wij leven van die subsidies, wij zijn een stedelijke instelling, wij moeten hier opletten. En ze hebben wat de neiging om wat te kruipen, om een soort neutraliteit, wat aan Michel ook helemaal niet is, dat is al jaren duidelijke stelling aan het innemen. En dat is op zoek, denk ik een pleidoe die ik wel wil houden. Van neutraliteit is bullshit. Wat bij jullie in de huizen gebeurt, wat op podiast staat, wat er geprogrammeerd wordt, dat is ergens al een stelling naam. Dat is al een positie dat je inneemt. Ik denk dat je er al belang bij hebt om vooral duidelijke keuzes te maken. Vanuit je waarde kade vanuit wie je bent, en dat ook uit te stralen en uit te dragen. En niet weg te steken achter een soort stilzwijden. Ik vind ook daar een heel interessante stem in, omdat dat iemand is die dat wel altijd heeft gedaan.

SPEAKER_01 12:56

Wat ik daar belangrijk ook in vind, is om te kijken naar de principes en onze visie daarop als cultureel huis, maar ook wat is de praktijk. En volgens mij doet hij twee dingen goed. Het eerste is, eigenlijk in die zaal is ze vroeg van moeten wij neutraal zijn. Of bijna alle mensen in de zaal die stelden van ja, nee, cultuur, kunst is niet neutraal. Dus ja, we moeten ons uitspreken. Dat is zo het eerste. Dus daar is eigenlijk weinig discussie over, over principe. De vraag is vooral, hoe doe je dat? En ook wat is de speelruimte die je krijgt of denkt dat je krijgt. Wat wel zeer opvallend was, is dat een aantal mensen zeiden van ja, wij hebben schrik, eigenlijk hebben we schrik. We weten niet altijd over om ons uit te spreken, bijvoorbeeld over kwesties als Gaza. Gaza op dit moment nogal het nieuws. De Bozaar, die nodig weer, kan zijn naam niet goed uitspreken. De dirigent uit, het nodig de dirigent uit die Gent is geweigerd, hoe moeten we daar ten opzichte van hen een houding geven? Dat is een moeilijke kwestie. Princiepeel, iedereen stelt, ja, oké, neutraliteit. Dat is niet waar wij naar streven. Maar dan hebben we een aantal gradaties. Het eerste is: dat is een logische, denk ik, voor een cultuurhuis, de vraag: wat brengen we op het podium? Want uiteindelijk, wat kunst, wat doen we met theater, wat doen we met muziek en veel andere. We brengen verhalen, we brengen een narratief. Mijn stelling is dat we heel erg moeten beseffen dat we vandaag echt in een narratiefstrijd zijn, dat is anders dan 20 jaar geleden, rond een aantal grote maatschappelijke thema's, zijn we in een enorme narratiefstrijd. Cultuur is dat belangrijk, of niet. Tweede, we hebben mannelijkheid. Wat is gezonde mannelijkheid, wat is toxische mannelijkheid. De hele kwestie rond aan de Universiteit van Gent ook gaat, raspannend thema. En daar heb je narratieven die heel breed verspreid worden, die echt ook vanuit extreem rechts worden verspreid. En hoe ga je daar tegenover gaan verhouden. Het is heel belangrijk om een soort alternatief narratief te gaan bouwen. Wat ik veel zie, is dat culturele huizen op het podium alternatieve narratieven trachten te verspreiden. Wat Michael de Kok ook vertelde, is van ja, daarmee kun je, zoals een instelling als de Grote Post, kan hiermee 60.000 mensen bereiken met zo'n voorstelling. Maar belangrijker is eigenlijk is je bereik, en dat is bij gewoon Michael de Kok, dat is eigenlijk gemakkelijk deze podcast, ben Michael de Koken citeren. Veel belangrijker is, je bereik is veel groter als je niet alleen je verhaal vertelt door wat je presenteert en produceert, maar ook het hele verhaal doorspekt met wie je bent als huis. Want dan brengt het hele culturele verhaal weg van de culturele pagina's en de kranten, dan brengt het in de gemeenschap. Dan kun je met één verhaal die normaal zien één iemand ziet, als je in het publiek, tien mensen op die manier gaan bereiken. Wat ik merkte, en daar heb ik het meest schrik van, mensen beseffen dat allemaal wel. Eigenlijk is er weinig discussie over. Maar je ziet er is ook een heel erg grote chilling effect in de culturele sector. Iemand gaf daar het voorbeeld. Vroeger werd hij in China als culturele artiest. En daar was duidelijk dat is censuur, en we proberen het rond te gaan fietsen. Wat je nu veel meer ziet in de culturele sector, is dat we aan zelfcensuur doen, omdat we eigenlijk niet meer weten wat mag nu wel, wat mag nu niet. En dus gaan we zelf maar gaan inhouden. Het is eigenlijk een veel gevaarlijkere manier waar ook veel sluipender gaat. Het is een sluipend gif die ervoor zorgt dat we steeds meer zouden beginnen gaan in de richting van het dominant narratief, die jammer genoeg, in mijn ogen, niet zo progressief meer is.

SPEAKER_00 17:14

Ja, maar dat betekent niet dat elk huis dezelfde tool moet aanmeten. Ik denk dat je daar een keuze in kan maken. Je kan zeggen van kijk, we gaan inderdaad meer stuk conflicterende toon aanmeten. We gaan misschien wat meer verdiepend zijn, we gaan wel pragmatisch zijn. Maar maak er wel een keuze in inderdaad, vertrekt vanuit je waarde, vanuit de werking. Het moet ook geen marketingverhalen. Je kan zo geven naar buiten toe. Want dat staat goed als cultuurhuis. Dat willen we ook niet. We willen dat effectief vertrekt vanuit de waarde wie je bent, waarvoor je staat.

SPEAKER_01 17:49

En wat dan Michael de Kok eigenlijk ben echt van, wat dat hem ook goed doet, is als wij organisaties begeleiden, dan gaan we vaak kijken wat is nu het dominant narratief. We kijken in de vorm van wat is nu de held, wat is de vijand, wat zijn de antecedenten, de hulpjes. Batman, de Joker, Robin. Dat is een vresele manier om te kijken naar hoe wordt een narratief opgebouwd. En daarmee gaan spelen. En dus dat echt in een grote tegenstelling gaan brengen. En wat hij in de morgen, denk ik, deed, ook, Michael Deok en zegt. Ik ga Theo Franken positioneren als de bad guy. Degene die voor subsidiëring voor defensie pleit. En I'm the good guy, die eigenlijk pleit van nee, nee, cultuur gaat de samenleving redden. Er moet geïnvesteerd worden in kunsten en niet in defensie. En je gaat daar ver in. Het is eigenlijk oorlogsvoering. Ik heb zelf een zoon van 18 en ik kon er mij wel heel erg aan relateren. En wat we doen, is 18-jarige. Ik weet niet of uw kinderen een brief hebben gekregen, mijn zoon heeft een brief gehad van Ja, je krijgt 2400 euro als je nu inschrijft in het leger, wel, dat was er niet meer weg, is goedgevoed, maar veel van zijn vrienden wel. Dat is best aanlookelijk. Michael de Kok noemde eigenlijk Theo Franke niet alleen een oorlogsstoker, maar ook iemand die kinderen naar het front stuurt. Dat is best wel gedurf. Maar ik denk goed, als het meer gematig was, hadden we waarschijnlijk geen debat en hadden we hier nu in deze podcast ook niet over gesproken.

SPEAKER_00 19:28

Oké, mooi. Van dus.

SPEAKER_01 19:31

Misschien nog één keer. Straks een handtekening aanvragen. Ik denk dat hij al weg is. Ik herkende hem van in de kranu. Maar ik weet niet of je ooit naar thuis hebt gekeken. Tot 2001 was die Christof in thuis. We kennen voorstellingen in deaterwerken.

SPEAKER_00 19:48

Dus die mensen die wel, ook Arsenaal gezien. Een ander thema die ook in het artikel wel aan bod kwam, en die ook vandaag in de openingskeynote ging daar ook over. Is inclusiviteit en diversiteit. We leven in super diverse samenleving.

SPEAKER_01 20:06

Kijk maar naar deze podcast.

SPEAKER_00 20:07

Super diverse samenleving. Onteensprekelijk. En ja, is ook iets wat de culturele sector al jaren mee worstelt. Dat is een thema die al zo lang je wat meedraai, ook in de sector, dat er over gedepateerd wordt, van gedachten gewisseld. En dat eigenlijk zeer moeilijk blijft. En ik denk dat je ook daar wel een boodschap heeft, in de zin van radicale keuzes. Stop met die etnoarketing, van we gaan projectsubsidies en er medewerker op zetten en er wel over brainstormen en misschien wat over nadenken. We gaan dan heel gesegmenteerd bepaalde groepen gaan aanspreken, wanneer gaan we een keer echt effectief voor die inclusieve communicatie en inclusieve aanpak kiezen. Vanmorgen spreken we van, we gingen dan al dat beginnen op je boord, op niveau van leiding, ook macht, welke macht hebben die mensen dan, is het gewoon de excus die erbij komt, kunnen die echt impact maken. Het zit ook op niveau van taal. Niet gewoon je taal wat opschmukken, we gaan vertalen, maar echt duidelijke keuzes maken enzovoort. Dus die inclusieve aanpak, dat inclusieve werken. Het klinkt evident Anno 26, maar ook heel weinig organisaties slaan er eigenlijk in om echt die weg te kiezen. En dat is ook iets wat die wel heel scherp stelt. En ook vandaag heb ik al een aantal keer scherp gesteld.

SPEAKER_01 21:39

Het is wel gemakkelijker gezegd dan gedaan. Ik denk dat veel zakelijke leiders ermee worstelen. Ik heb zelf ooit, zelf als directeur kwam ik op voor de directeur een organisatie 40 mensen voor mensen met een beperking. En dat is wat motto, nothing about us without us. Dat gaat hier niet. Mensen zonder beperking in loondienst gaan werken, dan ben ik eigenlijk ervoor gezorgd dat uiteindelijk ongeveer de helft van mijn team minstens een beperking had of ervaringsdeskundige was, omdat die ouder was. En dat klinkt eenvoudig, maar dat is super moeilijk. Ik heb ooit iemand die met een visuele beperking aangeworven. Toen bleek dat heel onze technologie, onze CRM, dat niet aan kon. Dat is wel heel pijnlijk, je hebt er afscheid van nemen. Wat Michael de Kok ook doet, je kunt niet aan presentatie doen. Het is niet alleen in je voorstelling, en je presentatie, dat je diversiteit moet uitstraan, begint het eigenlijk bij je team. Wat is de genderbalans in je team, hoeveel mensen van kleur werken in je team. Daar begint het heel vaak, en waar ik ook in regelmatig faal. Je structuur, je cultureel van je cultuur van je organisatie ook aangepast is, zodat mensen, ambassadeurs die echt de brug maken, niet-influencers.

SPEAKER_00 23:10

Kanalenkeuze, ook in de mediamix dat je maakt, een keer andere kanalen durven aanspreken, andere organisaties. Ik denk dat heel dat inclusief denken en werken. En ondertussen zijn er wel een aantal interessante actoren in het veld die daar goed begeleiden hoe boeken rand gemaakt hebben. Dus ik denk dat we al veel verder staan, dat wordt nog te weinig geïmplementeerd. Oké, misschien even iets anders. Ja, we komen uiteraard ook samen omdat we een sector willen ondersteunen op strategisch en communicatief vlak, ook wel wat stilstaan bij een sector die toch vaak moeilijk heeft, dat er vaak ook grote veranderingen zijn bij nieuwe legislaturen. We zijn ondertussen al even op weg in de nieuwe legislatuur. Minister Giny is onze minister van Cultuur nu, heeft een beleidsplan geschreven, gemaakt, is een aantal stappen aan het zetten. Wat is jouw gevoel daarbij? Ik ben al.

SPEAKER_01 24:05

Vanuit SNL werken wij voor verschillende sectoren. En ik pas altijd heel erg op als er een nieuwe beleidsnota komt, want dat staat vaak mooi vol met fijne principes. En als ik de principes lees. cultuur is een universeel recht, artistieke vrijheid, en zo, denk ik, ja, fijn. Ik denk dat dat qua visie iets beter is wat we daarvoor hadden. Maar wat natuurlijk ook wel duidelijk werd in dezelfde periode of op hetzelfde moment, is dat ik moet iets zeggen over visie en strategie, omdat veel mensen strategie dat dat een verhaal is van we hebben een visie en dan gaan we doelen bepalen om die visie te gaan bereiken. Voor mij gaat de kwestie van strategie heel erg ook over. Welke middelen hebben we vandaag, mensen zijn, gebouwen, soms oude gebouw, soms nieuw gebouw. Bepaalde cultuur, infrastructuur, welke middelen hebben we vandaag. Hoe kunnen we die inzetten om ook de middelen te gaan verwerven, zodat we met die middelen onze doelen kunnen gaan bereiken. Dus strategie is voor mij ook heel erg een middelenverhaal. Wat natuurlijk, de hele visienota, er staat niet veel in over middelen. In één beweging op dezelfde dag zie je dat de bovenbouworganisaties die eigenlijk bedoeld zijn om de sector te gaan begeleiden in een transitie. Als de minister zegt van we moeten van A naar B, dan zijn die bovenbouworganisaties, organisaties zoals MEO, organisaties. Dat soort organisaties die hebben als rol die sector te gaan begeleiden. En als je dan in één beweging daar een miljoen euro op gaat besparen, dan denk ik, fijne mooie beleidsnota, maar je bent wel al direct, we zijn nog niet begonnen, aan het knippen in de middelen die nodig zijn om die doelen ook te gaan bereiken. Ik ben wel een beetje voorzichtig. Meer dan dat ik ben afend.

SPEAKER_00 26:02

Ja, snap ik, het gaat ook wel altijd een stuk over middelen. Aan de andere kant, inderdaad, is wel een minister die a priori wel heeft proberend vertrouwen te herstellen. Was wel wel wantroom vanuit de sector naar de politiek toe. Naar de voorminister toe. Ze vaak ook een kloof, en toch wel van elkaar niet helemaal begrijpen. En ik denk dat Jinida wel een stuk proberen uit die brug heeft te leggen. Ze zeggen ook, ze beladen het heel duidelijk belang van cultuur. We hebben het net nog gezegd. Het is geen nicheproduct. Ze legt accenten zoals participatie, inclusief werken, Drempelverlaan, toegankelijkheid en zo. Dingen die we ergens wel graag horen. Natuurlijk moeten ze nu nog een stuk gaan waarmaken. Wanneer je zegt, visie is mooi, maar dan heb je concreet beleid. Heb je ook middelen die je inzet? Waar zet je die in? Ook luisteren naar een sector in dat beleid. Heb je iedereen goed mee? Dus ik denk dat we nog een beetje respect moeten geven. De vermoeding van de Twijfel misschien, want dat zou de komende maanden jaren moeten duidelijk worden, wat dat nu effectief betekent.

SPEAKER_01 27:14

Het probleem is dat ik heb, is dat we dit nu de derde sector is, waar we heel dicht begeleiding aan geven. En de eerste sector die, ik denk dat 16 mei, is de sector persoon met een beperking, komt echt een massaprotest van mensen met beperking in Mei. Dat is ook begonnen met een hele mooie visienota. Ook het staelde kabinet, dus ook Gené. Het wordt een enorm conflict waar de hele sector. In visie was iedereen ongeveer akkoord, maar toen dat concreter werd, werd het echt een enorme clash. Dat is een sector dat we begeleiden hebben. De andere is de sociaal-culturele sector. Ja, die is een enorme clash gekomen met Genet. Eigenlijk steekt daar een beetje weg achter de NVA. Dus ik wil het nog zien. Voordeel van de twijfel, ja, twee keer is het eigenlijk niet goed afgelopen, vanuit mijn perspectief, tussen dat kabinet in relatie met de sector. Dus ik hoop dat het hier nu wel anders is.

SPEAKER_00 28:10

Oké, inderdaad wordt vervolgd. Yes. Dan heb ik nog twee items dat ik ze wel aansneden. Koener had ik zo uit mijn eigen lezing heb gehaald. Ik heb vandaag neuk helemaal niet gehouden, maar ik vind het twee interessante onderwerpen voor de podcast. Wat was de lezing? Ik heb al gekeken naar, weet je eigenlijk wat we hier ook doen. We zijn net ooit begonnen. In het begin van najaar 25 hebben dit begonnen. Omdat we het gevoel aan verdommen die wereld brand hier echt. Wat buurt hier allemaal? Onwaarschijnlijk. We kunnen onze krant niet opendoen over de meest onwaarschijnlijke dingen. Wat doen we daarmee? We voelen heel veel onzekerheid, gebruik van vertrouwen, onrust. Mensen twijfelen, organisaties twijfelen. Er is van alles aan bewegen. Verweg dichtbij. En zo zijn met die podcast gestart. Ik heb al morgen een beetje hetzelfde gedaan, maar dan gericht op die culturele sector. Wat zijn zo wat tendensen die we zien. In een brandende wereld met een impact op communicatie en marketing, en dan een specifieke impact op een keer die culturele en kunstsectoren. Ik zou er twee dingen willen uithalen om toch even op mij over te reflecteren. En de eerste is in die onvoorspelbare wereld, waar we het ook al denk ik de vorige podcast een stukje over had. In die onvoorspelbare wereld is er misschien nog een extra onvoorspelbaarheid naar die kunstculturele sector toe. Want er is nog een extra laag, zoals we dan net zijn, die afhankelijkheid. Afhankelijk van die politiek, van die minister, van die middelen. Maar ook wel een stuk afhankelijk van hoe gemeente en hoe mensen kijken naar kunst en cultuur. Vaak nogal, ja, niet de moest mooie manier, is het wel nodig, polariserend, enzovoort, zodat dan de legitimiteit in vraag wordt gesteld. Een norme gevoeligheid ontstaat. Dus je voelt een vorm van druk, niet alleen onzekerheid, niet alleen gebruik aan vertrouwen, maar ook nog een keer een druk. En waar is het belangrijk, en dan is het ook een stuk strategisch, maar zeker ook van het communicatief en marketinghoogpunt, waar is het belangrijk dat je dat moment, dat juist wel een sterk merk bent. Vroeger had het over sterk merken en steden en gemeenten. Maar dat gaat zeker over kunst- en culturele organisaties. Daar is een sterk merk. En dat is meer dan een fris huisstijl. Een sterk merk. Start bij een duidelijke positionering. Op niveau van je organisatie, op niveau van je huis. En wat stel ik vast in die sector. Er is heel veel frisse, toffe communicatie en marketing. Vusueel mooie dingen. Heel veel aanbod wordt gecommuniceerd, we hebben die podium, we hebben die tentoonstelling. Maar eigenlijk is er heel weinig awareness rond de organisatie zelf. Ik mis een stuk die sterke merken, ik mis een stuk die merkoefeningen op niveau van een huis en organisatie, die eigenlijk de basis zou moeten zijn. En de rest voeit er dan uit voort. In die lezing heb ik aangetoond dat dat voor heel veel aspecten van communicatie en marketing een rol speelt, belangrijk is. Maar zeker ook in de basis. Ik denk als je sterk verhaal hebt, duidelijke positionering hebt, een sterke merkidentiteit als die er is, dat het ook een stuk makkelijker is om een antwoord te bieden op heel die tendens, op dat gebruik van vertrouwen, op die onvoorspelbaarheid enzovoort. Dus huizen missen, ergens een algemene verhaal, een algemeen narratief, een algemene smoel. En daar gaat het uiteraard niet verder ingehaald. Er zijn zeker een aantal tijd.

SPEAKER_01 31:54

Maar je komt best wel veel mooie verhalen wel tegen.

SPEAKER_00 31:56

Ja, er zijn heel veel mooie verhalen in de huizen, maar ze zit niet altijd op het niveau van het huis. Maar je de oefening doen, een keer een aantal huizen voor de geest staan, en dan zeggen, wie zijn die eigenlijk, voor wat staan die eigenlijk? Wat is eigenlijk dat narratief, dat verhaal van de huis? En dat valt best wel nog tegen. Ik zag dan net tijdens de lunche in de wandel hangen dat er verschillende mensen bij mij zijn gekomen van huizen, die dit eigenlijk heel erg bevestigen. Die zijn zelf wij, en zo'n best wel verrassende, rote namen, zoals wij hebben eigenlijk wel nood aan stukje oefeningen. Maar ook strategisch is relevant.

SPEAKER_01 32:34

Ja, strategie is natuurlijk een groot woord, maar het komt er wel op neer. Hoe je geperceerd wordt, zorgt heel erg voor. Dat mag zelfs een beetje. Je hoeft niet voor iedereen er te zijn, maar dat zorgt ook wel voor een bepaalde aantrekkingskracht. Ik denk een scherpe positionering zorgt voor aantrekkingskracht van niet alleen van het publiek, maar ook van potentiële sponsors. Ik vind eigenlijk vrijwilligers misschien nog wel hier in de post ook, vandaag zijn er best veel vrijwilligers. De gradatiemeter van zijn goed bezig, vind ik heel vaak in hoeveel vrijwilligers je hebben. Hoe enthousiast zijn die verwilligers, slagen die erin om die vrijwilligers te blijven, te behouden. Ik vind het een hele goede graadmeter over. Identificeren mensen zich niet.

SPEAKER_00 33:23

De terugvatbasis, de verhaal naar de politiek. Het wordt veel moeilijker om te zijn: een tabela je doordenkt, zijn er zoveel voordelen dat je die terugvalbasis hebt. De Roma Antwerpen, is dan voor mij wel een huis met een heel duidelijk narratief, heel duidelijk positioneren. En heel verwellers die dan ook helemaal in dat DNA zitten, ook dat DNA. Dat is dan ook goede programmatie, uiteraard. Maar er zit ook veel verhalen, veel narratief aan die om. En dat is zeker niet overal zo. Doe maar een oefening voor jezelf. Je zulke kunnen op uitkomen, ja, eigenlijk dat huis. Ik weet wat we die daar doen, maar wat staan die? Wie zijn die eigenlijk? Dat is zeker niet altijd zo. En misschien dan nog een andere wat je ook wel mee beetje. Een trent, ook een gegeven. Ook wel een stukje trend, die ook wel de laatste tijd heel veel in de culturele sector heeft gespeeld en heel veel over te doen is geweest. En ook iets waar we algemeen al veel over gepraat hebben, maar dan specifiek nu naar cultuur toe. Dat is heel die werkgeverscultuur. En alles die te maken heeft met employable branding, et cetera. En ik denk dat de culturele sector lang heeft geteerd op een positief emaho als werkgever. En dan wauw tof, wat een tof omgeving om te werken. Ik wil ook in kunst en cultuur werken, maar misschien te weinig bezig is geweest met wie zijn wij als werkgever. Wat is die cultuur? Wat is dat werkgeversverhaal? Wat zijn onze waarden onze werknemerswaarden, enzovoort. Dat er dan misschien wel heel inspirerend naar buiten vanuit de aanbod. Wordt gecommuniceerd, maar ook hier dat verhaal niet scherp is, dat narratief niet scherp is. Met alle gevolgen van dien. En we zijn daar zo'n ongelooflijke evolutie. Mensen kijken anders naar werk, werkgeverschap, cultuur. En werk is een stuk belangrijker geworden. En dan krijg je zaken als: ja, zijn wij niet hiërarchisch georganiseerd, toch wel overbelasting aan dat weekendwerk. Dat is niet allemaal zo normaal meer voor. Jonge generatie en al die avonden dat we moeten zitten draaien. Die passionele artistieke leider, misschien is hij net te passioneel zijn en noemen dat nu toxisch op een bepaalde manier. Dus je voelt dat er daar een shift zit, in heel dat geheven.

SPEAKER_01 35:44

Dus dat is de vraag: moet er niet vanuit die sector wat meer aandacht voor komen, en niet alleen op het jaarblad, maar ook op heel dat verhaal, daar werk is vooral, wie zijn we als organisatie, interne communicatie, wel ik ga er één woord uitnemen, omdat de voorbije weken heb ik twee organisaties begeleid die zo'n beetje met hetzelfde probleem zaten, we zijn wel gegroeid, en er was in een periode enthousiasme, maar wij onze mensen volgen niet meer. Ze gaan soms ook weg. We zien dat er nog een hoge turnover is van mensen enzovoort. Hoe komt dat koenraad? Er zit waarschijnlijk iets mis in de structuur. Dat is zo wat idee. Twee keer kwam ik op hetzelfde thema uit. Wat is cultuur in een organisatiecultuur? Dat is een vrij abstract ding. Ik maak dat liefst zo concreet mogelijk. Het is vrij simpel. Wat zijn onze waarden en normen? Hoe uitzicht dat in de dagdelijkse werking in de dagdagelijkse werking is heel concreet: hoe uitz dat in gedrag van mensen? Als wij het heel belangrijk vinden in onze cultuur dat we elkaar uitdagen, in welke mate durven we in onze podcast elkaar een beetje uitdagen. Het kan deel zijn van de cultuur. Ik kijk altijd als het gaat over cultuur naar waarneembaar gedrag van mensen. Dat is leuk, mocht er een keer fly on the wall zijn, zo'n keer een dag gaan kijken hoe mensen niet rijden met elkaar. En dat zegt superveel over de cultuur, sorry Bram, vaak veel meer dan wat het marketingbureau op papier heeft geschreven. Dus de doorvertaling van.

SPEAKER_00 37:26

Zou moet geen goede marketingbureaus zijn, dat die marketingbureaus niet naar de essentie gaan en oké, dat is een andere vraag.

SPEAKER_01 37:35

Hoe verander de cultuur, hoe hebben we invloed op de cultuur, en dat ga ik mijn woord nu zeggen, het komt er wel heel vaak op neer dat gedrag van degene die onderaan staat in de hiarchische lijn, veel minder invloed heeft op de cultuur van de organisatie dan degene die bovenaan staat. Dus de rol van de leider, welk gedrag vertoont hij, leiderschap, dat is het woord, leiderschap zorgt ervoor dat een bepaalde cultuur ingang vindt, of dat een bepaalde cultuur niet slaagt. Veel vragen die bij SNL komen, die starten bij ja, het gaat goed, we moeten kijken naar onze structuur, maar eindigen eigenlijk van ja, denk dat we toch. Leiderschap is niet alleen het gedrag van de directeur, maar vaak van het hele management team of het middenkader. We gaan eigenlijk moeten gaan kijken hoe jij dat in relatie gaan met je collega's of met uw publiek. Hoe doe je dat? Kun je daarin verbinden, wat voor gedragstelde. En dat hebben we wel aan te passen, als je wilt die mooie waarden op papier ook concreet wilt zien gebeuren.

SPEAKER_00 38:45

Oké, het leuk is met publiek en zo. Toffe dag. Nadeel is dan weer wel meer op tijd staan, want we volgen nog. We volgen nog twee hele mooie afsluitsessies. Ik denk Arno Grunberg en Fride Lissage. Dat is de andere. Meer een sofagesprek. Kijken we naar uit.

SPEAKER_01 39:15

Volgende keer voor onze podcast ook een sofa willen.

SPEAKER_00 39:18

Ja, dat kunnen we doen, want en dat is misschien nog een toch. We hebben al lang aangekondigd. We gaan binnenkort voor gasten. We gaan resoluut voor vrouwelijke gasten. En volgende week beginnen we eraan. We hebben de podcast nu, maandagochtend, weekend, weekendkranten, etc. klaar wakker. Volgende week starten we met onze eerste gast.

SPEAKER_01 39:41

Julie Hendrix de Vos. Jullie kennen haar misschien als de grote madame van Beweging.net. Beweging.net is eigenlijk, dat is de ACV van vroeger. Maar we had heel veel ACW, we gaan heel veel, ongeveer een aftijd van ons maatschappelijk middenveld, is bij aangesloten. Dus we hebben die te strekken gekregen, die ziet het heel erg zitten om bij ons in debat te gaan. Wij gaan vooral onze mond wat meehouden. En vooral heel veel haar laten praten om zo wat de balans in evenwicht te brengen.

SPEAKER_00 40:14

We laten er ook vooral in de actualiteit duiken.

SPEAKER_01 40:18

Voor de laatste vraag.

SPEAKER_00 40:19

Ja, stel dan.

SPEAKER_01 40:21

Uw favoriete artiesten.

SPEAKER_00 40:24

Koenraad. Dat gaat niet, hè. Daar niet over praten. Nu volgt hij natuurlijk weer een antwoord van een minute. Maar wat enorm doorgeraakt kan worden, is door zijn grote namen in de kunst en cultuur. Die een breed publiek bereiken, die toch geen grote compromissen maken, maar toch best wel kwalitatieve dingen. Ik kan mij concreet maken in de muziek van al levenslang een Tomijts van bijvoorbeeld. Rosalia. Rosalia was van de weekverdomme show gemist. Ik kan dat moeten bij zijn. Ik was net de laat, die was in afvalsdom in Antwerpen. Ik vind dat een bijzonder interessante madame, dat hij op het podium doet en toch zo'n breed publiek. Maar ik heb dat even goed in theater, ik heb dat ook in beeldenkunst. Het hoeft natuurlijk geen grote naam te zijn. Er zijn vaak niet meer vaak wel kunnen raken en wegdomen, dan denken we, wauw.stap, en dan zie je dat bepaalde werken die je kent, vanuit je esthetica of je interesse, en dan hangt dat uit. En dan kan je verdomme wel goed gemaakt bijvoorbeeld. En zo zijn er heel wat in. En jij is zo'n favoriete artiest van.

SPEAKER_01 41:41

Ja, ik denk dat mensen denken: oh nee, ik heb twee stukken in mij. Ik ben een activist naar Rabel. En eigenlijk ben ik ook wel een ondernemer, of zelfs een hypercommerciële Flipo. De worsteling om die twee te gaan combineren. Ik vind eigenlijk dat Banksy dat super goed doet. Het is eigenlijk super commercieel. En tegelijkertijd is zijn maatschappelijke boodschap en ook zijn werken. Zeer hoog en zijn bereik is zeer hoog. Maar de kwaliteit van de brengt is zeer hoog.

SPEAKER_00 42:14

In triger, nee, is ontmasker trouwens. Je hebt het gelezen dat de New York Times of een journalist die zijn levenswerk van gemaakt heeft, is al vijf, zes jaar aan zoeken en confronteren. Nu is het min of meer zeker wie dat Bank ziet. Ik wel jammer. Laat dat los. Maak het net interessant. Oké, maar dit gezegd zijnde: super bedankt aan ons live publiek. Geniet nog van de laatste zes. Vooral luisteren vanaf nu gewoon beluisteren op alle mogelijke podcast-kanalen. Bedankt. Doei.