De Noordzee met Wim Opbrouck

Wist je dat het Belgische deel van de Noordzee tot de drukst bevaren zeegebieden ter wereld behoort? Hoe verzoenen we de vele belangen op onze Noordzee? En welke rol speelt de Belgische mariene expertise op het internationale toneel?

Annelies Verlinden, minister van Justitie én Noordzee, gaat in gesprek met Wim Opbrouck over de betovering van de Noordzee, waarbij Recht door Zee helemaal tot zijn recht komt. 

Transcript

SPEAKER_00 0:07

Dag Wim, als het goed is voor jou, zou ik je voorstellen om elkaar met de voorname aan te spreken. Dat past in deze setting toch iets beter dan een heel formele aanspreking.

SPEAKER_01 0:18

Ja, terwijl natuurlijk voor mij je heb nooit zo vaak een lang gesprek met de minister. Heel graag mevrouw de minister.

SPEAKER_00 0:26

Dat mag voor mij, maar ik ben in de eerste plaats analyse. Dus je kiest maar zeer goed. De meeste mensen kennen jou als theatermaker van iconische programma's, van muziekvoorstellingen. Je bent een heel bekend gezicht voor jong en oud in het hele land en daarbuiten. Maar wat misschien nog niet iedereen weet, is dat jij ook een heel ruimhartige ambassadeur bent van onze Noordzee. En daarom ben ik heel blij dat wij, ik zou zeggen, eindelijk deze podcast, die we Rechter Zee genoemd hebben, eer aan kunnen doen met zijn gesprek vandaag. Als minister van de Noordzee over de Noordzee. Want onze kust, onze zeestrook, de Noordzee, is voor velen een heel geliefde vakantiebestemming. Ook voor mij kan ik nu onmiddellijk als uitsmijder al meegeven. Maar tegelijkertijd is onze Noordzee zoveel meer dan een toeristische trekpleister. Dat is ook precies wat we als minister van de Noordzee proberen te doen. En daarom kijk ik uit naar dit boeiend gesprek. Misschien een eerste uitsmijter, een beetje een interne keuken van op het kabinet hier. Wij gebruiken in onze praatjes allerhande heel veel nautische metaforen. Als in de zin dat we koers moeten houden of dat we de wind in de zeilen hebben of net veel tegenwind. Kan je ons meegeven wat jouw favoriete nautische metavoor is?

SPEAKER_01 1:55

Mijn favoriete nautische metafoor. Eentje die hier natuurlijk zou kunnen passen, is het loopt de spuigaten uit. Boven het altijd gaat, en waar het boegwater kon afvloeien. Maar dat vond ik eigenlijk te voor de hand liggend, Annelies. Dus ben ik in onze eigen bibliotheek doken, hebben we een programma gemaakt: Zee in Zicht. En daar zullen we het nog over hebben dan later. En daar worden zeer ware zewarheden in verkondigd. Op zich al heel mooi zijn: zeer ware zeewaarheden. En ik geef eentje mee als cadeau. Al hangt het net vol alg en wier. Wat je niet van daar ziet, zie je van hier. En daar kunnen wij nu de hele nacht straks over nadenken. W deze boeddhistische nautische wijsheid inhoudt.

SPEAKER_00 2:50

Oké, ik ga er zelf ook nog iets over nadenken.

SPEAKER_01 2:54

Heb jij een favoriete nautische metafoor?

SPEAKER_00 2:58

Wat ik heel sprekend vind, is dat je niet moet varen naar de wind, maar als het tegenwind is, dat je de zeilen moet bijzetten. En zo voelt het af en toe wel in dit departement, misschien nog meer op het departement waar er heel veel bijgezet worden. Zo is dat, maar het is ook wat je mee doet. De tegenwind kan sterk zijn. En toch geloof ik erin dat je een koers moet houden, op zoek naar oplossingen, kleine stapjes in de goede richting, om zo op die manier uit te komen. Volgens het kompas bij de bestemming. Want als je niet weet waar je kompas naartoe moet gaan, dan is het een schip op drift. Maar dat brengt ons niet verder. Nog voor de Noordzee, nog voor justitie. Is er zo bij het begin van dit gesprekje ook een fun fact dat je over de Noordzee zou willen delen, iets heel bijzonders, als een herinnering, of iets wat heel veel mensen over de Noordzee nog niet weten, dat heb ik wel.

SPEAKER_01 3:56

Dat heel mensen weten dat er op onze Noordzee eigenlijk heel veel windturbines staan, windmolenparken. Maar weet je dat er op elke van die windmolen, die is honderden en zoveel meter hoog, daar kan in die bovenkast, kan er eigenlijk een vrachtwagen. Zo groot is dat. Maar elke windmolen heeft eigenlijk een aparte bivak, een bedje, een overlevingspakket. Daar zit niet alleen voedsel in, maar ook een spelkaarten, zodat je patiënts kan spelen. Dus elk van die windmolens heeft eigenlijk een soort klein kamertje. waar een technicus, als het weer omslaat, of als er iets zou zijn, kan overnachten en overleven met een klein beetje entertainment. Want je hebt daar geen internet. En dat is ook wel dadelijk. Ik ben daar geweest op een van die windmolens, tot helemaal boven voor een van onze projecten. Net om die reden. Dus iedereen weet nu dat er daar een bed staat met een beetje eten, een beetje profiel.

SPEAKER_00 4:56

En heb je daar ook de nacht door gebracht? Ik heb daar de nacht doorgebracht.

SPEAKER_01 5:01

Maar niet op een windmolen. Voor een project van onze film Like They Walk on the Moon. Dat is een film die zich afselt op onze Noordzee. Heel korte pitch proberen we eigenlijk te kijken of we de derde symfonie van Camille Sans kunnen laten uitvoeren op een zandbank, die slechts twee keer per jaar vrijkomt tijdens de herstequinox of de lentequinox, als zon, maan en aarde op één lijn staan. En dan heb je een window van een uur om op zo'n zandbank te landen. En je moet een beetje zien als de landing op Normandi, maar in plaats dat daar dan machine, geweren en kanonnen en soldaten worden uitgeladen, hebben wij een operatie opgezet om daar alleen maar een ultieme vorm van schoonheid te brengen in de eerste acht maten van de overtu van de Derde Symfonie van Camille Sains. Om daar te geraken en heel die film op te starten, had ik ook nog een andere droom. En dat is eigenlijk de vaste constructies, de substations, dat is ook een fun fact. Onze Noordzee, daar staan een aantal substages. Het stopcontact van de Noordzee, waar alle elektriciteit in samenkomt, daar zijn zes bedden op. Dat is eigenlijk in het bezit van Elia, een overheidsbedrijf is. En via een aantal trainingen en lange discussies. Mochten we daar naartoe met twee personen, we hebben daar muziek gemaakt. De crew ging met een helikopter. Wij zijn daar met een CTV een Crew Transportation vessel naartoe gevaar. Ik kan morgen als ik geen werk meer heb, op de offshore wereld beginnen. En dan vroegen ze natuurlijk, ja, maar wat? De toenmalige CEO van Elia, die nu voor B-post werkt, vroeg, wat ga je daar dan doen? Zeg ja, ik wil daar een pagina voor lezen uit Mobi Dik van Herman Nelviel. En nooit is dat op hoog onthaald in die hele offshore wereld. Men begreep dat onmiddellijk dat isolement op die plek, op die substation, het modular offshore grid, dat je daar kan overnachten. Dus ik heb daar heel uitzonderlijk de nacht doorgebracht. Dat is een van de mooiste nachten uit mijn leven. Het is echt iets heel. Op zee bewicht alles. Je bent op een schip en alles is voortdurend in beweging. Maar die substation, dat is eigenlijk een soort platform. Prachtig. Dat is vast en veilig. Prachtig. En over al dat soort kleine metafoortjes gaat die filmen. Dus dat zijn de fun facts.

SPEAKER_00 7:27

Het is heel mooi hoe je van iets wat eigenlijk industriële installaties lijken, die zeer koud en kil lijken als je er van ver naar kijkt, hoe je het heel menselijk maakt door er een persoonlijke beleving aan toe te schrijven. En zo komen we misschien onmiddellijk bij iets wat jij als een heel mooie mijlpaal verwezenlijk hebt, en dat is sinds 2021, als ik goed geïnformeerd ben, de oprichting van het Instituut voor Onderzoek van de Betovering der Zeeën. Dat is een organisatie op het snijvlak van kunst, wetenschap en economie. Kan je misschien even uitleggen hoe je daarbij bent gekomen en wat precies de ambitie is van dat instituut.

SPEAKER_01 8:11

Ja, dat is alweer een lang verhaal waar je uren zitten, maar als je die over het overloos te doordraat. Maar ik was eigenlijk helemaal in de ban van de Belgica, het onderzoekschip de Belgica. Daarvoor zijn we al een paar keer naar dit gebouw hier geweest, om met bevoegde instanties, als daar zijn de staatssecretaris. Frederik de Bakker geloof ik, dat was de eerste man. Filip de bakker. We hebben hier uw voorganger Venstel van Kwikenborden om moet, om te praten over die Noordzee, over die Belgica. En dan ontdekte ik dat er eigenlijk zoveel bevoegdheden zijn die zich bezighouden met die Noordzee. En dat er de federale bevoegdheid begint aan de lage vloedlijn, en daar eindigt de Vlaamse bevoegdheid. En dan heb je ook een federaal instituut Nat Science, het Vlaamse Instituut voor de Zee. Maar die Belgica, dat interesseerde me. De oude Belgica van de Gerlus, het onderzoekschip, dat vast zit met avensen op Antarctica. Dat is echt erfgoed voor ons. Dat is onze geschiedenis van onderzoek, van wetenschap, van ontwikkeling. De huidige Belgica, die is er nu, die lag jammer genoeg, dat zal je wel weten.

SPEAKER_00 9:23

Onlangs gevaren met de nieuwe Belgica. Hevaar terug.

SPEAKER_01 9:30

Mensen die het beetje een gaten hadden, dat hij lang aan de ketting lag, wat heel spijtig was. En de Belgica waar wij op geweest zijn, die is dan verkocht aan Oekraïne, lag in Odessa. Dus ik vond dat er daar echt een tv-programma in zat om daar iets over te vertellen. Veel wetenschappers hebben daarop gedoctoreerd, hebben ze daarop afgestudeerd. Dus het is een soort erfgoed. Maar in onze sector is het soms: je win, soms you lose. Ik kreeg het aan de straatstenen niet verkocht. Maar dan door eigenlijk research te doen en heel veel partners te praten, kwamen wij op het topic De 11e provincie. En dat is die zee, die daar aan onze achterdeur ligt. En daar raakte ik door gefascineerd, maar ook door de research, het netwerk wat we aan het opbouwen waren in gesprek. Dacht ik van we moeten daarmee doorgaan. Niemand weet, heel recreatief weten we, dat is de nood. Ik kan er in zwemmen op varen, er hoort van alles kanalenvissen, te paard of slepen. Maar het is toch een beetje een soort wildernis aan onze achterteur. En dan ben ik beginnen te denken van ik wil graag die film maken over die derde symfonie van Camille Assens. Daarvoor hadden we fondsen nodig, middelen om dat te maken, zoals elke expeditie. En wat is er tekort op elke expeditie, zowel bij Amendsen als bij Diksie Danser, Koerzaliger of Torheijerdaal of Command Cousin. Eén ding geld. En dan moest ik een soort rol voor mezelf vinden: hoe kan ik dit financieren? En dan kan je een subsidieaanvraag doen. Dat je die gaat krijgen, is die afdoende. En dan ben ik gaan spreken bij alle stakeholders die zich op die zee bevinden. DME, Elia, Vlis, MDK. En dan hoog je te zien dat al die organisaties en instituten en dat die allemaal heel vreemde acroniemen hebben, MDK Vris, zal ze wel kennen, het is eigenlijk heel kleur, en ik wou ook zo'n moeilijke afkorting, je wou erbij horen. Ik wou erbij horen met een instituut en met een soort oceanologisch onderzoekscentrum. En het bestaat het IOS, Instituut voor Onderzoek van de Betovering er zijn. Het is neergelegd in de Kruispuntbank. We zijn een acteur op dat gebied. En ondertussen hebben wij al samenwerking met Leefmidieu, hebben we samenwerking met Flis, hebben wij een reeks gemaakt op Katnet. We doen wij veel meer. En dat was ook wel mijn droom. Ik doe nog altijd veel fictie, veel ander, ik presenteer tv-programma's. Normaal gezien na die film zou ik zeggen, ja, oké, klaar. Maar die zees blijvend trekken. Die zees blijvend trekken, dat we samen met medeoprichters Stanja en Saskia dachten van we moeten er niet mee doorgaan. En wij zijn een vreemde speler, die een beetje de parasol is waaronder iedereen zich kan verzamelen, namelijk ondernemerschap, wetenschap en kunstenaarschap. En bij elk project moet er één van die navel strenggetjes verbonden zijn. Dat maakt het voor mij interessant. Ik heb een boek gemaakt over Walvis, het lied van de Beultrug. En ik heb dat eigenlijk helemaal laten redigeren door een marinebioloog, een autoriteit op het gebied van Walvis-achtigen. Jan Haalters. Ik heb altijd op journal een Walvis aanspoelt. En voor hem is het heel fijn om uit zijn comfortzone te komen en in aanraking te komen met een project wat meer gaat over de verbeelding en de fantasie. En voor mij is het heel interessant om in die rare wereld van verbevoegdheden, maritiem, ruimtelijk plannen. En nu uiteindelijk finaal gesprek te hebben met de minister van de Noordzee. Wat overigens in Nederland niet bestaat. Dus wij moeten daar trots op zijn. Ben je trots op je bevoegdheid?

SPEAKER_00 13:17

Ik ben daar heel trots op. En ik moet zeggen dat het mij heel vaak zuurstof en ademruimte geeft, letterlijk en figuurlijk. In mijn agenda. Ik zeg heel vaak dat ik met veel plezier naar de Noordzee ga. Ik heb de windturbines en de substations van die bijgezien met een Belgica gevaar. Dat is inderdaad fenomenaal om te zien welk wetenschappelijk onderzoek daar gevoerd wordt. Ook de aantrekking van die Belgica voor internationale experten, waar men over die ruimtige en marine biodiversiteit heel veel onderzoek doet van dingen waar wij ons niet bewust van zijn, maar die finaal onze biotopen en ook het leven op land beïnvloeden. Er is ongelooflijk veel kennis over niet alleen de Noordzee, maar ook oceanen bij uitbreiding die we in ons land, in Vlaanderen vanuit de Oostende ook hebben. Daar moeten we zeer trots op zijn. Want de oceanen, de zee bepalen de temperatuur, bepalen het klimaat, bepalen onze economie. U zei daar straks het is de achterdeur. Maar ik denk dat heel veel mensen zouden zeggen dat het is de voordeur.

SPEAKER_01 14:12

De voordeur, dat is het ook. Het is altijd.

SPEAKER_00 14:16

De wereld bij ons binnenkomt, niet alleen aan de Noordzee, maar dan ook de zeehavens. België is toch een maritieme natie, we zijn een wereldspeler. En het is heel mooi om te horen hoe je de magie en de betovering van de Noordzee bij mensen brengt, langs die verschillende navelstringen, zoals je het noemt, klopt, maar wij onderzoeken ook het acute lijden van die zin.

SPEAKER_01 14:38

We zijn ook niet blind voor de problematieken. En ik kan, maar correct me if I'm wrong. Die bevoegd is altijd bij justitie geweest. Is dat altijd zo geweest?

SPEAKER_00 14:51

Het is dus inderdaad geen hele lange traditie die we hebben om in de federale overheid een minister of een staatssecretaris voor de Noordzee te hebben. Het was in de vorige legislatuur de combinatie tussen justitie en Noordzee. En omdat er vandaag geen West-Vlaamse minister in de federale regering is, heb ik die bevoegd gehouden. Ik durf dan wel eens te zeggen dat ik misschien de minister ben met het grootste West-Vlaamse hart. Ook ingegeven door mijn kindertijd, die ik elke vakantie aan de Noordzee heb doorgebracht. Er is zeker een link tussen beide, vooral op het vlak van geopolitieke situatie, bescherming van kritiek infrastructuur, niet alleen de winterbinners, maar ook kabels en leidingen. En bij uitbreiding ook naar onze Noordzee havens, die echt een doelwit zijn van geopolitieke conflicten.

SPEAKER_01 15:40

Ja, natuurlijk daar waar ik dacht, waar het vroeger misschien een bevoegdheid was, de Noordzee. Wordt het toch ook wel wat complexer als je dat nu allemaal opnoemt. Dat was eigenlijk toen wij met het project begonnen, acht jaar geleden, kwamen we ook bij de Marine, bij de admiralen, die ze van ja, er is hier wel wat beweging onder water. En ik dacht, beweging onder water, bedoelt u daarmee? Toch Russische duikbooter. En wij dachten echt van ja, dat is toch een beetje James Bond, of Science Fiction. En nu zijn we zo ver dat de sabotage er echt is. Dus ik kan me ook inbeelden dat die bevoefdheid waar daar misschien vroeger meer goed quota en Europese normen. Nu wel wat complexer geworden is.

SPEAKER_00 16:20

Ja, er komt heel veel samen vandaag in de Noordzee. Het is een van de drugsbevare zeestraten ter wereld, dus voor scheepvaart en voor visserij uiteraard ontzettend belangrijk. Maar er is ook wel een Vlaamse minister van de Zeevisserij, die bijvoorbeeld de discussies op Europees niveau aan rekening neemt, heel de Kreits. Maar daarnaast heb je ook alle andere activiteiten die wij moeten samenbrengen, liefst op een zo coherent mogelijke manier in de Noordzee. Dat gaat in belangrijke mate over de bescherming en zelfs het herstel van de biodiversiteit. We hebben al een beetje marine reservaten. En de vrijwaring van de zeebodem tegen bodembroerende visserij, sleepnetten en dat soort dingen, waar we echt wel wat herstelwerk hebben. Omwille van de manieren waarop er vroeg gevist werd. Er is de innovatie, er is energie. En er is ook het hele contact onder de zeewaterlijn met pijpleidingen, kabels met het verre en minder verre buitenland. Dus al die stemmingen zit vol geheimen. Het is niet overal even transparant, dus ik kan het niet zien, maar het is fenomenaal welk netwerk zich daar onder de zeewaterlijn allemaal groepeert. Bijvoorbeeld is er ook een plaats waar defensie kan oefenen voor maritieme conflicten. En dus we willen uiteraard ook dat die biodiversiteit bewaakt wordt. Er is ook wat ruimte nodig voor ankerplaatsen, schepen die niet onmiddellijk naar een haven kunnen varen. Dus het is fenomenaal. En we zijn dus eigenlijk heel blij, en dat wordt allicht te weinig gezegd, dat we recent een nieuw ruimtelijk marin plan hebben kunnen opmaken om ervoor te zorgen dat al die activiteiten met elkaar kunnen samengaan en dat er ook zekerheid wordt geboden voor alle partners om te weten in welke ruimte zij welke activiteiten kunnen doen. Dat maakt dat het iets breder is dan die veiligheidsblik die ik vanuit justitie heb. Maar wel zeer boeiend. En toen heb ik vorige week vanuit die bevoegdheid nog een bezoekje mogen brengen aan de zeeboerderij, waar moselbanken zijn, op een heel innovatieve en duurzame manier. Men probeert daar echt in die ruimte die beschikbaar is, op een duurzame manier met die mosselen om te gaan. En dat is ook de reden waarom we vanaf vorige zomer heel veel echte Belgische mosselen kunnen eten. Die ik heb ze kunnen proeven vorige week, dus het was zeer goed. Maar dat is boeiend. En dat soort projecten brengt ook de Noordzee-dichter bij mensen die vandaag licht het voornamelijk kennen van recreatieve.

SPEAKER_01 18:50

Maar dan is er weer een zeiler die zegt, ja, het ligt in de weg. Het is altijd een gedoedje op die Noordzee.

SPEAKER_00 18:57

Het is een gedoe, omdat er natuurlijk weinig plek is. In vaste constructies of vaste activiteiten, zoals die zeeboerderij, maken, dat die ruimte dan niet meer beschikbaar is, bijvoorbeeld voor recreatieve zeilactiviteiten. Daarom heeft die zeeboerderij ook wel wat voeten in de aarde gehad, maar ik had nu het gevoel dat er een soort maritieme vrede was en dat iedereen lijst met die mosselen, en dus dat ze er nog weinig onrust over.

SPEAKER_01 19:21

Je voelt wel dat er heel veel vanuit al die instanties en agentschappen en instituten en ook bij de ondernemers een grote liefde is voor die Noordzee. Dat hebben wij wel ondervonden. Als je als je spreekt met een grote bageraar, dan was het misschien vroeger zo dat er minder aandacht was. Ik kan me inbeelden dat er ook wel wat reglementen opgelegd zijn om een natuurherstel te doen. Maar iedereen die ik heb ontmoet die op die zee werkt of daar leeft of daar dingen doet, die heeft er eigenlijk een grote liefde en een grote passie voor.

SPEAKER_00 19:57

En ik zie ook dat het zelfs voor die investeerders in die innovatieve ondernemingen heel belangrijk is om die biodiversiteit en de bescherming van een marin milieu echt mee te nemen, wellicht is dan een stuk van hun winst die dan daarin geïnteerd wordt, maar de duurzaamheid die dat betekent, en dus eigenlijk de garantie voor lange termijn activiteiten overheerst, dat is wel mooi, omdat je dan op die manier ziet dat milieu en innovatieve ondernemingen kunnen samenwerken.

SPEAKER_01 20:23

Maar dat is ook de reden waarom heel de wereld, en ik vind dat niet uit, dat is gewoon de realiteit. Heel de wereld kijkt naar ons klein stukje Noordzee. En die zien hoeveel kennis en know-how daar is. Doordat de zee eind niet zo diep is, maar 40, 44 meter op zijn diepst. Er is heel veel op te doen, alles komt daar samen en er is heel veel kennis. Al die instituten, al die wetenschappers, die heel de wereld kijkt naar ons en hoe wij daarmee omgaan.

SPEAKER_00 20:52

Wij verzamelen hier data die relevant zijn om golfbewegingen, zelf tsunamis aan de andere kant van de wereld mee te kunnen opvolgen, die in real time gedeeld worden met overheden hier heel ver vandaan. En daar kijkt iedereen naar. Dat is trouwens ook een van de redenen waarom wij met België kandidaat zijn om het Secretariaat voor het Verdrag van de Oceanen naar Brussel te halen. We zijn nog in competitie met landen als Chili en China. Wellicht wordt daar begin 2027 over gestemd. Maar omdat we heel trots zijn op die ervaring, ook dankzij al die wetenschappers en al die kennis die we van knappe koppen hier in huis hebben. Omdat we erin geloven dat, ondanks het feit dat we een klein stukje Noord hebben, als je het vergelijkt met heel veel andere maritieme landen, onze kennis het verschil kan maken voor de bescherming onder meer van het klimaat en het herstel van biodiversiteit wereldwijd. We zijn daar volop aan het campagne voeren om dat secretariaat naar hier te halen. We hebben gedugde tegenstanders, dus het is zeker geen gewone zaak. Maar we horen er ook wel van.

SPEAKER_01 21:54

Je mag altijd mijn naam meenemen, over het is kan helpen.

SPEAKER_00 21:58

Dat gaat dat zeker doen. Dat is goed. Is er misschien vanuit het instituut een project recent, dat je graag nog iets onder de aandacht wilt brengen, iets dat jullie gedaan hebben dat nog meer aandacht verdient?

SPEAKER_01 22:11

Het is natuurlijk zo dat we eigenlijk wel een soort spreekbuis kunnen zijn voor een aantal spelers die daar wel baat bij hebben. Ik had al over de film verteld, Like The Walk on the Moon. Dat is een auteursfilm geworden, die je hebt gemaakt met een medemaker Fredrik Carbon. Heel erg poëtisch, waar we een beetje alle kennis uit hebben weggeduwd. Maar dan zag ik van. Er zijn zoveel scènes opgenomen, we hebben zoveel gesprekken gehad met wetenschappers, met onderzoekers, met offshore mensen dat we dat eigenlijk naar een breder publiek willen brengen, en zeker ook naar een jeugd. En dan is er een samenwerking gekomen met Ketnet met de VRT. En hebben wij het programma Ze in Zicht gemaakt. Ook een goede titel: Zee in Zicht. De ze is altijd in zicht. Of een inzicht. En het is echt specifiek voor kinderen bedoeld, maar we kregen een heel mooi compliment van een wetenschappelijk journalist, die zei van dit is nu eens een reeks, daar zit een stukje fictie in. Ik speel een wat vreemde duikbootbewoner, waar Nona, Jolle, een katnetrapster, vaak aan boord is. En dan komt er altijd een vraag over de zee: waarom hier zo druk, waarom is het water zo warm? Dan gaat ze naar boven, naar het onderzoekschip De Simon Steven. En daar ontmoet ze Karen rape, een onderzoekster van het Vlis, en dan zoekt ze naar een antwoord. O hoe worden vissen gezenderd? Dat was een wetenschapsjournalist die zei van dit is eigenlijk een programma waar het wetenschappelijke luikje echt de lat wordt hooggelegd. Het is toch intertainend. En we horen van de ouders en de grootouders en de pluspapa's en de plusmama's dat die ook allemaal heel graag meekijken. Dat was een beetje een droom van ons om zoiets te maken. Specifiek naar de jeugd, naar onze toekomstige beleidsmets, als je het zo wil, en bewoners van die zee. Dat die eigenlijk al zo meegenomen worden in de raadselachtigheid en het avontuurlijke wetenschap is eigenlijk helemaal niet saai. Het eigenlijk iets heel fijns. En dat die ook al wel wat kennis krijgen van wat leeft daar allemaal. En wat is zo'n onderzoekschip. En ook de zee zelf heeft een personage geworden, daar droomde ik van. En de zee wordt vertolkt door sienakkers. En zij geeft een heel mooie stem aan die raadselachtige Marin Nostrum. Dat is één project. We doen ook kijk even naar Tanja. Voor het Fot Leefmilieu hebben we een hele campagne opgezet waar we vragen stellen, daar zit onder andere de gouverneur, die ook trouwens, een zeer goed pleitbezorger is voor die Noordzee, en heeft ons enorm gesteund. We hebben een Walvis, die rondreist, het project Wijze in de Walvis, waar we dan meer inzetten op het mentale welzijn, wat is ook wat de zee brengt, bij het Vlaams Instituut voor de Zee zitten er ook psychologen, economen, geologen. En je dacht, wat doet een psycholoog hier? Die onderzoekt dan het effect van de zee op ons welzijn, op ons mentale welzijn. En dat is een project wat rondreist. Er zijn dingen in ontwikkeling. We zijn samenwerkingen aan het aangaan met buitenlanden. En af en toe worden we ook uitgenodigd en dan is het altijd een beetje grappig, dan denken ze. The Institute for Research on the Wonders of the Sea. Zo hebben we het European Coast Guard Forum mogen hosten. En op onze manier eigenlijk invullen wat een speelsere manier is. En dan merk je eigenlijk dat in die hardcore wereld van admiraliteiten en veiligheid en safety, als ik dan daar, en ik was eigenlijk niet van plan. Gewoon uit het hoofd drie zeemansliederen zingen. En dat dan een Japanse admiraal mij een token geeft, en een token, ik kende dat, een soort medallion. En die kwam dat geven met al ze strepen en zijn crème fresje dat wij zijn, betekent dat eigenlijk dat hij mij enorm respecteert en wat ik doe. Dus wij doen daar een injectie. Maar goed, we mochten ooit eens hosten over de effecten van nieuwe sedimenten. Dat interesseert mij enorm. Door die fundamenten van de windmolens ontstaat er een lute en heel veel biodiversiteit. Dat zijn de dingen die we doen. Ik droom er wel van dat kan blijven bestaan, dat instituut.

SPEAKER_00 26:55

Dat is emotie in een wereld zoals die van Defensie, of Marine, die niet altijd vanzelfsprekend is.

SPEAKER_01 27:02

Iedereen heeft zijn bevoegd in. Ik heb ook de Mijnen. De mijne is verhalen vertellen. En als je dat kan zien in de betovering van een constructie die daar staat. En je ziet, ja, dat heeft eigenlijk te maken met mythologie. Men heeft altijd willen ontwikkelen. De mensen heeft zich altijd willen ontwikkelen. Dat deden. De Grieken waren meer zeevaarders dan de Romeinen. Romeinen dat het schrik van de zee. Wij zijn ook een maritieme natie. En dat zijn die dingen die mij fascineren, zeemerminnen en zeerovers.

SPEAKER_00 27:30

Mooi. En je spreekt over de volgende generaties. En hoe we de zee voor hen sprekend kunnen maken. Als ik dan je zou vragen wat voor het instituut van het onderzoek naar de betovering der Zeeën, de ideale Noordzee zou zijn. Zou je dat kunnen beschrijven? Of is ze vandaag perfect zoals ze is, of zijn er toch nog dingen waarvan je zegt. Mogelijk bestaat er nog een idealere omstandigheid voor de Noordzee?

SPEAKER_01 27:59

Er bestaat volgens mij wel een idealere omstandigheid. Ik weet niet of je de boek kent van Eme Cuen: Wat we kunnen weten. Het is een aanrader voor al alle luisteraars op welk medium, wat we kunnen weten. Het speelt zich af binnen 100 jaar. En dat is voor mij de ideale Noordzee. Ik denk dat de Noordzee op dit moment niet ideaal is. Dus het staat onder druk, namelijk teamruimtelijk plan is er. Maar het is niet alleen onze Noordzee. Het zijn al ons omringende zee. Er is eigenlijk ook maar één zee. Als die zee biodiverser zou kunnen worden, stiller. Maar dat is een wankellevenwicht tussen economie en al die kwesties die we al besproken hebben. Maar er was een fotograaf die tegen mij zei: het is nooit meer donker op de Noordzee. En dat is ook waar als je op die substation staat, het is nooit meer donker op de Noordzee. Ik heb voor mezelf ook moeten een aantal dingen herdenken. Mensen soms curieus op die windmolens. Die windmolens not in my backyard. We willen allemaal elektrisch rijden, maar ik wil geen windmolen in mijn achtertuin. Of wil ze niet zien van op mijn appartement aan zee. Een ideale Noordzee. Ik heb een paar modellen gezien door fantastische denkers. Die zal ze ongetwijfeld ook al gezien hebben, die onze kustbescherming bijvoorbeeld. Er zijn twee opties: of we bouwen dammen en beton en muren. Of we gaan terug in dialoog met de natuur en we gaan die duinen weer herstellen, en we gaan natuurlijke eilanden maken voor onze kust en archipellen maken. Maar dat betekent dan dat je die Atlantic wal, want onze kust is toch de prachtigste ter wereld, die 62 kilometer is eigenlijk een rij van beton. Dat gaan we allemaal moeten herdenken. Misschien niet tijdens onze generatie, maar ik geloof niet dat een betonnenmuur ons zal redden. Ik geloof eerder, wat ik ook heb gezien, eigenlijk in heel mijn onderzoek naar de zee, is hoeveel er aan land wordt beslist, hoeveel keer wij naar Brussel zijn gekomen om vergunningen, om te praten over die Noordzee. Dus het is één beweging, het land zal zich ook moeten herorganiseren om de hitte te trotseren, om water beter te beheren, de uitdagingen die op ons afkomen, dan ligt de toekomst op zee. Ik verzin dat niet. Dat zijn mensen die slimmer zijn dan ik, die dat zeggen, en dat is wel waar. Dus ik denk dat we hem goed moeten beschermen. We waren ook de curator van Ostende voor Anker, wat eigenlijk een maritieme hoogmis is, en heel feestelijk, maar daar organiseren we altijd dit soort gesprekken. Al is het soms voor twee mannen een spreekwoordelijke paarden op. Ik vind dat we ervoor moeten blijven gaan, om net dat denkwerk te blijven doen, om te blijven zorgen voor onze zee, dat die beter wordt. En het is beter. In de jaren 70 werden een boorplatform. Trump wil nu dat we terugboorplatformen gaan plaatsen. Maar nu zijn er, ik verge altijd die naam, misschien ken jij hem. Een decomposition contract of zo. Dus als er iets op zee wordt gebouwd, wordt er onmiddellijk ook een clausule ingevoegd dat je het ook moet ecologisch terug kunnen afbreken. Dat was vroeger niet het stond te vroest op zee. Er was geen respect voor die zee. Die respect is er nu wel.

SPEAKER_00 31:34

Dat is zeker zo, want bij de windturbineparken die op de Noordzee als eerste gebouwd zijn, wordt nu de afbraak voorbereid op een milieuvriendelijke manier. En ze bekijken wat eigenlijk het meeste of het minst invasief is voor de Marina.

SPEAKER_01 31:48

Terwijl biologen nu zeggen van laat ze staan, want we kweken nu oesters. De platte oester wordt dan nu gekweekt. En de vissen kunnen daar paren. Maar ik hoor wel dat er behoefte is aan twee slepers voor.

SPEAKER_00 32:04

De gouverneur heeft u goed in geef luistert. Ja, het is een mooie wens. En als ik naar u beluister, dan denk ik ook, we moeten een stukje nederigheid volkomen houden als we naar de Noordzee kijken, want anders zal de Noordzee zelf wel het laatste en het hoogste woord voeren.

SPEAKER_01 32:21

En au ontzag het Engelse woord ouw. Dat heb ik geleerd van Jan Mees. Die directeur is van de Pranes Aude. En ik zeg: Wat zegt hij nu? Maar ik had niet dood dat ouw, maar het is een heel mooi woord dat je voor de zee kunt gebruiken. Of mysterium tremendum het fascinant. En de zee is het mysterie dat daar ligt. Want soms vragen ze mij: wat is nu de aantrekkingskracht? Ze is het mysterie nog altijd die zee. We weten eigenlijk nog niet zoveel wat zich daar allemaal afselt. Het trekt aan, maar het boezemt ook angst in. Ik vind altijd de zee, maar heeft in zekere mate ook angst in geboezemd. Als je praat met duikers van het 40e squadron, die zorgen voor de stieking of de NH40 nu, dan zeggen die, ik ga nooit in de zee gaan zwemmen. De zee is voor mij geen zwembad. Dus de zee heeft ook iets heel onbarmhartigs.

SPEAKER_00 33:19

Onbevattelijk eigenlijk. Dat zie je zeker op winter of op hersdagen. Als de zee kalmer is in de zomer, is het uiteraard fantastisch. Maar het wordt onherbergzamer en onbevattelijker als de winterstaat. Of als je na zo'n stormvloed de hoge kliffen ziet op het strand, dan zeg je dat is een ongelooflijke kracht die daarvan uitgaat. En daarom denk ik, we zullen in harmonie moeten leven. Want anders zal de zee heel vaak sterker zijn dan al die verhardingen en al die gebouwen die we daar gezet hebben.

SPEAKER_01 33:49

Zand op spuiten, wat wel allemaal zoveel helpt.

SPEAKER_00 33:53

Heb je nog een laatste wens voor de Noordzee?

SPEAKER_01 34:02

Ja, ik heb veel wensen voor de Noordzee, omdat een mooie vraag. Heb je nog een laatste wens voor de Noordzee, want dat was eigenlijk de insteek voor onze film. Waarom spel je daar die symfonie? Want die hebben daar gespeeld in de eerste pagina's zonder publiek, met het grootste respect voor de natuur. Ja, dat ze beter mag worden, dat ze gezonder mag worden en dat ze ons nog lang mag bevoorraden. Dat er diversiteit blijft. Dat is een grote wens die ik heb voor die zee. En hij mag heel troebel blijven, want dat is ook zo kenmerkend voor onze zee dat hij troepel is.

SPEAKER_00 34:44

Je moet je tenen niet kunnen zien als je erin gaat zwel.

SPEAKER_01 34:47

En dat er niet al te veel octopussen en Inktvis achtergekomen en Calamarissen. Ook daar zie je een verschuiving. Ik ben onlangs met een garnaalviser op pad geweest en dan mocht ik even op het paard, wat echt de nostalgie voorbij gaat en de folkloren voorbij gaat. Da is zoveel kennis aan. Ik zeg, waarom zijn er nu zo weinig garnalen? Dat heeft toch te maken met de opwarming of de klimaatshift. En hij zegt, alles zal opschuiven, alles zal veranderen. Wij zullen ons moeten aanpassen. En dat aanpassingsvermogen zal groot moeten zijn. Maar die zee is een grote metafoor, we hebben hier al een paar. Het is niet al nautisch, maar het is een grote metafoor met heel veel waarheden. En we moeten er veel ontzag voor hebben. Maar ik geloof ook dat we dat we hem moeten gebruiken. Dat is ook al wat de mens doet, die zee gebruiken met het grootste respect.

SPEAKER_00 35:41

Ik hoop alvast dat ik als minister van Noordzee daar mijn steen aan kan bijdragen de komende maanden en jaren. Het spreekt tot de verbeelding, het zal tot de verbeelding blijven. Spreken het ontzettend belangrijk. En als je denkt aan die beelden van ontdekkingsreizigers die vertrokken zonder te weten exact op voorhand wanneer of waar ze gingen aankomen, denk ik ook soms dat we die vastberadenheid moeten hebben om dat avontuur voor de bescherming van de Noordzee aan te gaan. We weten ook niet opmiddellijk waar we waar we zullen landen. Maar het is wel belangrijk om dat doel voor ogen te houden om ervoor te zorgen dat die Noordzee onze mooie elfde provincie kan blijven. We hebben er heel veel aan te danken. Alleen al maar door die dankbaarheid dat we de verantwoordelijke de plicht hebben om er goed voor te zorgen. Ik wil je heel graag danken, Wim, om onze gasten te zijn hier vandaag in Recht door zee. Bedankt om niet alleen vandaag, maar op zoveel moment jouw passie voor de Noordzee te delen. En op allerlei mogelijke manieren met de grootst mogelijke professionaliteit, dat magten ook wel gezegd, maar ook creativiteit. Aan iedereen die het maar horen wil, en misschien ook zij die het niet willen horen, aan te tonen hoe bijzonder en veelzijdig de Noordzee is. En aan de luisteraars wil ik graag dan je wel zeggen om te luisteren. En heel graag tot een volgende aflevering van Recht door Zee