Divorcing a Very Bad Friend

Is it time to end the friendship. Let's talk about ending a friendship where you feel consistently drained, unsafe, and ignored, or you feel pressured and judged rather than supported.

On La Famille Pòt, Freya is ill and Ovila knows how to take care of the sickness.

Transcript

February 20, 2026

Mezanmi, tout ekoutè radyo konpa yo, bonswa! W ap koute emisyon Souvni on the Mike. 

Nou rankontre chak vandredi swa a 7:30. Mwen se animatris emisyon an, Souvni.

Mèsi, dèske ou kite nou rantre lakay ou pa mwayen radyo an. Se yon bèl privilèj ke ou ban nou. Nou apresye ekout ou.

Emisyon Souvni on the Mike la se emisyon ke Radyo Konpa pote pou ou chak Vandredi, kote nou pale de tout bagay. Se kote nou espere ke ou kapab aprann anpil. E se kote nou espere ke diskisyon nou, ka pafwa, pouse ou pran kèk aksyon pozitif ki nesesè nan lavi ou. 

Zanmi, anvan nou kontinye avèk emisyon nou, nou ta renmen di ke Radyo Konpa, Aubry Blag, ak Emisyon Souvni on the Mike la, ape rekonèt zèv Rev. Jesse Jackson, yon gran aktivis ki te pase lavi li ap lite pou respè ras moun nwa yo. Li te kite yon mak pozitif pou amelyorasyon lavi Ayisyen. Li te toujou kenbe tòch revolisyon Ayisyen an limen kòm yon senbòl fòs ak lespwa pou istwa esklavaj nan lemonn. Reveran Jesse Jackson te mouri Madi 17 Fevriye ki sot pase la a. Li te genyen 84 an. Ke nanm li repoze anpè.

Souvni On The Mike

Aswè a, mezanmi, nou pral pale de kouman ou kapab separe avèk yon move zanmi. 

Gen de swadizan zanmi ke ou genyen, ki trete w pi mal pase lenmi. Yo pa respekte w. Yo mete tout ti sekrè w nan lari. Yo chache taye zèb anba pye w. E si ou ba yo twòp fil, y ap manje menm grenn je ki nan tèt ou. 

Donk, nou pral pale de kilè e kijan ou dwe separe avèk yon move zanmi konsa. Divòse avèk yon zanmi ki ap brase bil ou. Retire move zanmi sa a nan kòsaj ou, pou w pa janm ni pale avè l, ni wè li ankò. 

Nou te rive sou sijè sa paske mwen menm avèk mesye Valentin, nou te chita lòtrejou, nou t ap pale, enpi li t ap di mwen konsa ke li genyen yon zanmi ki ap boulvèse li. Yon moun ke li te konsidere kòm zanmi, ki ap vire lavi l tètanba. E ke malgre li wete kò li nan kòlèt zanmi an, li pa nan sèk zanmi an ankò, men zanmi sa a sanble ke li pa ni rekonèt, ni vle konprann sa. 

Donk, mwen te mande Mr Valentin si l te dakò pou n te fè yon diskisyon avèk sijè sa a nan emisyon nou jodia, e li te ban m pèmisyon pou m te fè sa.

Alò, mèsi mesye Valentin, bonswa e bienvenue à notre studio ce soir.

Valentin: Bonswa Souvni. Bonswa tout oditè Radyo Konpa ki ap koute.

Souvni: Se yon bagay ki difisil pou separe avèk yon zanmi, non? Paske w ap fè ti monte desann ou nan menm sèk lan. Ou ka gen menm gwoup zanmi an. Ou ka frekante menm legliz. Donk w ap kontre kanmenm. Se prèske menm bagay ak yon divòs maryaj?

Valentin: Chak kalite separasyon sa yo genyen difikilte pa yo. E pou di w verite, kòm mwen t ap di w, Souvni, mwen deside fòk mwen retire zanmi sa a nan kòlèt mwen.

Souvni: Lè w ap divòse nan yon maryaj, ou kapab pran avoka pou ede w fè sa. Men lè w bezwen divòse yon zanmi, sa se yon chwa pèsonèl ke ou fè. Pa gen sipò. Donk, se responsablite w pou fè tout ti demach pou asire ke zanmi sa a konprann entansyon ou. Epi si gen konsekans ki vin apre, pa gen okenn moun ki la vrèman pou ede w jere tout ti tèt chaje ki ta mete pye apre sa.

Mèdam e mèsye, ou branche sou emisyon Souvni on the Mike, chak vandredi swa a 7:30  sou Radyo Konpa. Rete avèk nou. N ap diskite yon sijè ki trè enteresan jodi a. Nou pral pale de ki sa ou kapab fè pou retire yon move zanmi nan kòlèt ou. N ap pran yon ti detant tou piti. N ape tounen talè konsa.

Nou retounen ankò zanmi. Nou genyen Mr Valentin ki chita avèk nou. N ap pale kijan pou w retire yon move zanmi nan kòlèt ou.

Donk Mr Valentin ou gen yon zanmi ki tounen yon pongongon nan kò w? 

Valentin - Wi, mwen rive nan yon sitiyasyon kote mwen bezwen lapè nan lespri m. Mwen deside pou mwen gate zanmi an. E mwen pa santi m ka dòmi anpè toutotan ke m pa fè sa.

Souvni - Bon m ta di, bien sure, ke sa rive nou tout. Kote nou gen yon zanmi ki ap ban nou pwoblèm, ki pa respekte limit amitye a, e ki pran w sèvi kòm machpye, ki ap pran tout tan, tout tan, e ki pa janm bay.

Valentin - Wi zanmi sa rive pi lwen pase sa.  E kounye a, depi mwen menm panse avèk li, sa fè m move. Depi m wè non li parèt sou telefòn mwen, sa gate san m.

Souvni - Èske sa vrèman nesesè pou kraze amitye a? 

Valentin - Wi m panse sa nesesè. 

Souvni - Wow, zanmi sa dwe te fè yon bagay ki blese w anpil. Èske m ka mande w kisa ki pase, ki fè ou deside sa kounye a?

Valentin - Souvni, blesi a frèch toujou. M pa konnen si m ka pale de sa li fè m nan kounye a, men se pa premye fwa ke li fè dè choz parèy.

Souvni - Men èske m te ka mande w ban m kèk egzanp kijan li aji avèk ou? Paske si w al devan yon jij, ou pa ka di jij lan ke moun sa fè w mal, san w pa di jij la kisa moun nan fè egzakteman. Fò w ta bay tout ti detay dekwa pou jij lan kapab pran yon desizyon. Alò nou menm, nou pa jij, men nou ta renmen konnen kanmenm.

Valentin - Wi, an plizyè fwa, mwen ale pou m fache ak zanmi sa. Mwen pa pale avèk li. Mwen pa reponn apèl telefòn li. Men li pa janm vle konprann ke mwen pa vle zanmi l ankò. Si, pa egzanp, mwen pa reponn apèl telefòn li, li tonbe rele m san rete. Li konnen depi li kontinye rele, m ap vin reponn apèl lan kanmenm, donk se sa li fè. Se toujou menm bagay la. Apre yon ti tan, mwen vin kalme m. Donk, nou vin ap pale ankò.

Souvni - Donk ou vin rekòmanse pale avèk li, san ou pa eseye rezoud pwoblèm ki te fè w sispann pran apèl telefòn li?

Valentin - Wi, depi nou ansanm, se pwoblèm pa li sèlman l ap pale. Li pa janm pran tan pou pou li konnen si m gen pwoblèm tou. Li kite m san souf ap pale de difikilte li. Tout bagay se yon pwoblèm. E si mwen kòmanse pale de pwoblèm pa m, li vire pwoblèm mwen an, fè l tounen pwoblèm pa l.

Souvni - Donk li pa gen okenn konpasyon pou ou menm?  Li pa sousye l de ou ditou?

Valentin - Li pale mal sou mwen anpil. Si mwen di li yon bagay an konfidans, li fè sa tounen yon kritik. Epi se nan bouch lòt moun m ap tande jan l ap mache avili m.

Souvni - Li pa respekte sekrè w?

Valentin - Yon lòt egzanp, sèke mwen te achte yon machin nèf.  E kounye a li lage de gidon nan kò m pou m prete l lajan pou l achte yon machin nèf tou. Li di m konsa ke moun ap panse ke li pòv pase mwen, si yo wè l ap kondi yon vye machin, epi m ap kondi yon machin nèf. 

Souvni - O O, ki kalite zanmi sa Valentin. Se marasa nou ye? Sa w genyen, fò l genyen tou?

Valentin -Lè mwen di l non, mwen pa ka ede l, li fache. Malgre sa, chaj jou l ap mande mwen pou m al mennen l al gade machin pou l achte, san li pa gen lajan pou achte machin nan. Kounye a l ap pede rele mwen pou plenyen de nenpòt ti pànn machin li genyen, kòm si se fòt mwen

Souvni - Enben se yon sousètsan li ye wi. 

Valentin - Li pa renmen wè bon bagay pou mwen tou. M te konn ap travay nan nuit. Mwen t ap chache yon travay lajounen. Li te konnen sa. Lè mwen te resi jwenn yon bon travay lajounnen ke yo te ofri mwen, mwen t ap di l sa. Li te konseye m pou m pa pran travay lajounen an.  Paske, li di ke m deja gen anpil tan nan travay lannuit lan. Li di m  si m rete nan travay lannuit lan, sa ka ede gen plis asirans ak benefis mwen. Enpi  sa l fè, li pran yon zanmi l li fè l jwenn travay lajounen, ke yo te ofri m nan.

Souvni - Wi sa ta fè m mal si yon moun ta fè sa.

Valentin - Li pa respekte m di tou. Tout bagay mwen fè, li kritike m. Se sa li vle sèlman pou nou fè ansanm. Sa mwen vle pa konte. Li te konnen fò m te dòmi lajounen akoz de travay lannuit mwen, men lè m ap eseye dòmi, li konnen ke mwen dwe al travay pita, li rele m kanmenm pou m al ede fè aktivite tankou mennen li nan mekanik, al pote pèpè sou wharf la, al mennen li ka doktè. Enpi li di konsa, ke moun k ap travay lannuit ka dòmi jan yo vle, donk li di pou m fè ti kabicha lè m ap travay pito. 

Souvni - Moun konsa ap fin souse tout ji ki nan kò w.  Y ap fin rale tout enèji ke ou genyen. 

Valentin - Li toujou ap mande m pou m ba li kle kay mwen pou si toutfwa m ta pèdi kle a. Men, mwen pa fè sa. Li fache paske mwen pa vle ba li kle kay mwen. Lè li vin lakay mwen, si li wè yon bagay li renmen, li pa mande m. Li senpleman di, 'O m ap pran sa a." Gendefwa, li pa menm bezwen bagay la pou li menm. Li gen dwa di, 'O m ap pran sa pou entèl."

Souvni - Ou bay zanmi sa twòp pye sou ou. Moun konsa, ou pa dwe kite yo antre lakay ou.

Valentin - Dènye bagay sa li fè m nan, li fèt sot ale pran yon dèt sou non mwen. Li pa menm diskite sa avèk mwen. Kounye li mete yon chaj sou tèt mwen ke m pa t dakò anvan. Li Lè li tan pou amitye sa koupe.

Souvni - Ou ka rele l nan tribinal pou sa wi. Men mwen sispèk ke ou p ap fè sa. Ou aji twò dou avèk li.

Valentin - Non, mwen pa te vle mete lapolis nan koze a.  

Souvni - Sanble zanmi sa konn feblès ou. Li konnen ke kèlkeswa sa li fè, w ap tolere l. Otreman sa pa ta dwe rive lwen konsa.

Valentin - Tolerans lan fini.

Souvni - Li sanble ou gen lontan depi w ap eseye kraze amitye sa a. Lè w nan yon sitiyasyon konsa, gen plizyè fason ou kapab retire w ladan li. Sa nou pral fè nou pral chwazi twa nan fason sa yo sèlman pou nou kapab pale de sa.

Mezanmi oditè Radyo Konpa yo, w ape koute emisyon Souvni on the Mike. N ap fè ti pale avèk Mesye Valentin, yon zanmi nou ki pase nan estidyo an detanzantan pou fè ti dyaloge. Rete branche. Lè nou retounen nou pral pale kòman ke Mr Valentin kapab retire tèt li nan move sitiyasyon sa a.

Ou branche ce soir sou emisyon Souvni On The Mike. Emisyon sa a vini jwenn ou lakay ou chak vandredi swa at 7:30 avèk animatris ou Souvni

Si ou ta renmen kontakte nou, ou kapab ale nan sit wèb mwen, SOUVNI.ORG, lè w ale nan sit lan ou va gade sou bò goch ekran an, w ap wè yon ti kare ble, ki make, poze kesyon ou la, anba li. Ou kapab poze kesyon ou, mete imèl ou, soumèt li, epi w ap jwenn repons. Pi ba goch anba ekran an, si ou ta renmen telechaje emisyon an apre ke li fin pase, ou va wè yon lyen ki make Souvni On The Mike. Si ou klike sou lyen sa a, ou va jwenn emisyon an pou telechaje si ou ta renmen tande li ankò. E pou moun etranje ki ape koute emisyon an, transkripsyon emisyon an disponib nan lyen sa a tou. 

Donk, oditè radyo Konpa, ou branche sou emisyon Souvni On The Mike, ki kòmanse chak Vandredi swa at 7:30. N ape fè ti dyalòge avèk Mr Valentin.

N ap pale avèk mesye valentin ki te ban nou pèmisyon rantre nan yon ti tèt chaje li genyen. Li genyen yon zanmi ki si tèlman ap ba li pwoblèm ke li ta renmen koupe kòd amitye a. 

Valentin - Wi mwen deside ke li lè li tan pou m fè sa.

Souvni - Wi genyen twa fason ou kapab separe ak zanmi sa a. Premye fason an, sanble ou te fè sa deja, men li pa mache. Premye opsyon an, se moun ki pa vle nan briganday, moun ki pa vle nan konfwontasyon ki itilize opsyon sa a. Yo pa vle tonbe nan joure ak zanmi an, donk yo sispann pale avèk li. Yo pa reponn apèl telefòn zanmi an. Oubyen, si yo reponn telefòn nan, yo di zanmi an ke yo okipe, yo pa gen tan ankò. Gendefwa si zanmi an voye tèks pou yo, malgre zanmi a wè ke yo gade tèks lan, yo gen dwa pran plizyè jou anvan ou reponn tèks zanmi an.  Metòd sa, se moun ki lach ki aji konsa. Yo pa di moun nan si yo pa vle zanmi ankò. Yo senpleman pa reponn apèl telefòn. Yo pa reponn tèks. Yo mawon zanmi an.  Pwoblèm ki genyen avèk fason sa, se si zanmi an pa konprann entansyon ou, enpi li panse ke ou toujou zanmi, malgre ou pa pale avèk li pou anpil mwa, sa vin mete ou nan yon enpas, nan yon pigatwa, kote moun nan panse nou toujou zanmi, menm si nou pa pale. 

Dezyèm fason ou kapab fè sa, mande pou gen anpil kouraj. E m panse ke se opsyon sa a pou w ta chwazi, Mr Valentin. Se pou rele zanmi an. Mete l chita. Pale avèk li. Fè yon lis de tout bagay li fè w. Di li rezon ki fè ke ou pa ka zanmi avè l ankò. Degaje konsyans ou. Libere tèt ou. E yon fwa ou fè sa, se fini. Pa tonbe nan diskisyon kote zanmi an ka rale w pou ap fè negosyasyon. Paske si ou tonbe nan diskisyon avèk li, li ka menm blame w, fè ou santi koupab. Li ka menm manipile w pou fè w rete zanmi ak li.  Pa tonbe nan pyèj sa a.  Sonje pou di l konsa ke, sa se pa yon negosyasyon, se yon deklarasyon ke ou vin fè l la. 

Malgre mwen panse ke se dezyèm fason an pou ta chwazi, Mr Valentin. Pou sa ou di zanmi sa a fè w la, ou kapab depoze yon konplent pou li nan lapolis, oubyen nan tribinal. Li p ap gen okenn konfizyon de entansyon w lè sa. Fason sa a yon ti jan brital tou. Men gendefwa se sa ki nesesè, si zanmi mete w nan pozisyon kote w lavi ou, oubyen finans ou, afekte. yon fwa ou fin depoze konplent ou, bloke zanmi an nan telefon ou. Bloke l nan Facebook. Bloke li tout kote li ka chache jwenn ou. Pa frekante lokasyon ke yo frekante. Mete moun ki gen otorite, tankou pastè legliz, oubyen lòt konseye, dèyè yo, si yo pa kite w anrepo. Pwen final. Lapè nan lepsri ou se priyorite. 

Men, m ap di w yon bagay. Yon fwa ke w kraze amitye a, prepare w pou sa k ap vini aprè.

Si sa w di a se vre. Si se yon move zanmi ke li te ye, ki konn pale w mal, ou tou konnen ke se kounye a ke pale mal la pral blayi. Li ka mache mete tout lavi prive w deyò. Li pral mete pase genyen, pou ka fè moun rayi w tou.

Li ka chache yon fason pou twouble lespri w, kòm si se kout fizi l ap voye. Li ka chache digèt ou pou wè si w ap reponn. Si li fè sa, se yon pyèj. Pa reponn. Pa angaje ditou. Pa tonbe nan okenn diskisyon piblik avèk li.

Li enpòtan pou w konnen ke silans gen anpil pouvwa. Si yon moun ap fè yon bagay, e malgre tout sa li fè, ou pa reponn. Li sote. Li ponpe. Ou pa reponn. Se lè sa ou genyen pouvwa sou moun nan. Moun sa ta bay tout sa li genyen pou l fè w reponn. Kenbe pozisyon ou. Se ou ki gen dènye mo a. 

Menm si li ta pale w mal, sonje ke moun ki konnen w byen, konnen ki moun ou ye. Yo p ap pran nan manti. Yo p ap pran nan tripotay. Yo konnen laverite a. 

Mwen ta ajoute tou, ke gendefwa divòse yon move zanmi konsa, se pou respè w pafwa. Se pou evolisyon w. Se kòmsi ou genyen yon bèl ti jaden, men gen move zèb k ap pouse nan tout jaden an, k ap toufe li. Ou oblije rache move zèb pou jaden an ka bèl e an sante.

Mwen ta renmen ou kite nou konnen Mr Valentin, apre yon ti tan, ki chanjman ki fèt nan lavi w lè tout bagay fin pase.

Mezanmi mesyedam n ap koute Souvni on the Mike. Rete Branche. La Famille Pòt ap vini talè konsa.

La Famille Pòt - Epizòd 6

Te Asosi

Freya - Coughing.

Dyak - Freya, kijan w santi w?

Freya - I feel so sick dad.

Tika -  Papi, la fièvre de Freya est très elevée.  

Ovila - Dyak, Tika nou pa bezwen pè. M fè yon bon ti te asosi pou li. Talè konsa l ap refè. 

Freya - I feel awful dad. Tèt mwen fè m mal lè m ap touse. M pa ka respire byen. Coughing

Ovila  - Ok, Freya, men yon ti tas te asosi m fè pou ou. Bwè l pandan l tou cho a tande? L ap ba w soulajman.  Bwè te a non, Freya.

Freya - Drinking the tea...It's bitter. Li anmè manmi.

Ovila - Fè tout efò w pou bwè te a Freya. Se gou anmè ki ap chase grip la wi. M mete yon ti grenn sèl ladan l pou diminye gou anmè a. 

Dyak - Oke Freya, fin bwè te ke manman w fè pou ou a, enpi fè yon ti repoze.  Ovila mwen yon ti jan enkyete wi. Lafyèv la vin pi cho sou li. 

Ovila - Ou pa bezwen pè Dyak. Ou pral wè. Talè konsa te asosi a pral fè Freya reprann li.

Dyak - Ah m pa konnen non, Ovila. Tous la vin pi mal. Lafyèv la vin pi cho. Li gen tèt fè mal. Li pa ka respire byen. Nou pa konnen si se nemoni, si se kovid, si se bronchit. Sa gen tan gen twa jou, m pa wè l ap refè non. Se pou nou t al chache wout kay doktè, pou yo tcheke li.

Ovila - Kounye a Dyak, avèk tout bil nou gen la a, ou vle pou n ajoute sou bil yo toujou? Vizit doktè a sèlman ap koute nou 100 dola. Apre sa yo pral preskri l yon rèmèd. Li pral fè yon lòt 100 dola.  Nou pa ka depanse tout lajan sa a pou yon ti grip sèlman. Nou pa men gen lajan pou n depanse menm.

Dyak - Bon, m te gentan rele doktè Carlo.Talè konsa li pral retounen apèl la.

Ovila - Doktè Carlo pral chaje nou yon bann lajan. Se menm ti grip la tout moun nan katye a genyen. Te asosi a ap ba li soulajman m di w. Si doktè Carlo rele. Di li n ap bay Freya te a toujou.

Freya - My throat hurts when I cough. Coughing

Tika - Sa gorge lui fait mal, manmie. Est-ce-que je peux lui donner le sirop contre la toux?

Ovila - Remèd isi se pwazon. Nou pa dwe mete pwazon sa a nan kò pitit la.

Dyak - Ki pwazon sa w ap pale Ovila? Valè moun isi ki ap bwè siwo pou tous. Ti siwo tous la ta byen soulaje Freya. 

Ovila - Non, siwo sa nan bifèt la depi dezan. Li la twò lontan. Li pa bon ankò. Asosi a pi bon pase remèd yo vann nan boutèy la, nou pa konnen sa? Ou konnen ke se fèy asosi a ke yo pran, enpi yo mete vye pwodui chimik ladan l, yo mete l nan boutèy pou yo vann nou ti tak pa ti tak. Yo delye dòz la pou y ap fè nou kontinye achte l tout tan. 

Dyak - Donk, sa w vle di la Ovila? Asosi a geri tout maladi? 

Ovila - Se sa wi. Nenpòt ti maladi grip ak tous ke ou genyen, ou te mèt bwè yon ti te asosi, l ap degaje lestomak ou byen degaje. W ap kanpe kòdyòm nan de (2) jou.

Tika - Manmie, le thé asosi est bon pour la fièvre aussi?

Ovila - Wi Tika, te asosi desann lafyèv byen desann. 

Tika - E la digestion, manmie, c'est bon pou la digestion?

Ovila - O O te asosi ka lave vant ou, li fè li byèn lejè. Te asosi a bon pou tout anpil maladi. Li bon pou maladi sik. Li netwaye san. Li detoksifye tout kò w. Li lave kò a. Li desann tansyon w, epi li netwaye matris ou. 

Dyak - Kòman sa menm? Te asosi sa a se yon atou. Lè doktè Carlo rele, m pral di l nou pa bezwen l ankò?

Ovila - Men wi! se sa menm wi. Pa gen maladi ki ka kanpe devan te asosi. Se pou sa m plante fèy asosi sa yo nan tout dèyè kay la a.

Dyak - Si te asosi te geri konsa, se pa nan tout kwen lakou nou t ap jwenn li non?

Ovila - Doktè isi pa konnen sa te asosi ka fè, se nou menm ki soti nan Karayib la ki konnen. Pa gen anyen ki ka fè m deplase la, pou m al mennen Freya ka doktè pou yon ti grip sèlman. Te asosi a ap refè l. E mwen k di w sa.

Dyak - O se biwo Doktè Carlo an ki ap retounen apèl la. 

Ovila - Ou te mèt di doktè Carlo, non mèsi. Nou anfòm ak ti te asosi nou.

Dyak - Alo? Wi Doktè Carlo se Papa Freya. Enben li poko fè mye non, Ovila ap ba li ti te asosi toujou.  O vizit la t ap gratis jodi a?

Ovila - O O Gratis? Ou di Gratis Dyak?

Dyak - Wi Ovila, doktè Carlo di si w ou ta mennen Freya jodi a, vizit la ap gratis.

Ovila - Gratis menm! Bon Dyak, poukisa ou pa di m ke vizit doktè a te gratis? Tann dat sa, pou nou ta gentan al mennen pitit la kay doktè. L avèk yon grip depi twa jou? Sa w ap tann? Vin ale non! Freya! debouye kò w vin ale kay doktè a ti cheri!  Petèt doktè a va ban nou yon lòt boutèy siwo nèf. Vin ale Dyak.

Dyak - Dakò Ovila, vin al mennen piti la kay doktè!

END

Mezanmi o mesyedam, se tout sa nou t ap di. Mèsi anpil pou lekout. M espere n ap pale ankò lòt Vandredi. Pase bon wikenn.