Haiti's Unsung Heroes - Ewo Envizib Ayisyen yo

In this episode, Souvni and Valentin peel back the layers of Haitian identity to reveal the invisible pillars of the country:

·      the market women who kept the economy alive under embargo,

·      the spiritual leaders who preserved African memory under slavery,

·      the artists who carried Haiti’s soul across generations,

·      the diaspora who sustains the nation from abroad,

·      and the grassroots organizers who kept communities functioning when institutions collapsed.

Through storytelling, humor, and cultural analysis, the show reminds listeners that Haiti was not built by famous generals alone, it was built by thousands of ordinary people whose courage, creativity, and resilience formed the true “enfrastrikti” of the nation.

And to bring the message home, La Famille Pòt returns with a hilarious skit where Ovila dramatically declares herself the “#1 Invisible Hero,” only to discover that she’s actually the most visible hero in the house, and that Dyak, Tika, and Freya are the real silent pillars keeping everything together.

This episode is a tribute, a celebration, and a revelation. It empowers listeners to see themselves as part of Haiti’s living legacy, as roots, bones, and pillars holding up the nation’s story.

If Haiti is a tree that refuses to fall, its unsung heroes are the roots.

Transcript

Mèdam, mèsye, frè ak sè nou yo nan dyaspora a, konpatriyòt nou yo ki ap koute nou Ayiti, salut, bonsoir oubyen bonjour dependan de ki kote ou ye sou planèt la. Welcome nan nevyèm epizòd nan seri Anba Po Ayisyen an.

Wi, se byen sa, nimewo nèf. Nevyèm pati a. Se pa jwèt! Nan pwen sa nou pa yon podcast ankò. Nan pwen sa a nou pa yon emisyon radyo ankò. Nou se yon klas inivèsite ki pa janm mande w pou w genyen Financial Aid.

Mezanmi, si ou t ap koute nou depi kòmanse premye semèn nan, nou kapab pwoklame ke ou prèske resevwa diplòm ou nan "Ayitiyoloji" avèk yon metriz nan Konpòtman Dyaspora Ayisyen an. Kounye a ou kapab soutni nenpòt deba, tankou deba lè ou kay tayè a, enpi w ap tann pou w fè cheve w, enpi tout moun ap pale, tout moun ap fè djòlè.  Nenpòt deba nan gwoup WhatsApp. Enpi si w kole, ou kapab di moun yo:

“Tann mwen yon ti moman, mwen pral rale nòt mwen sou podcast Souvni on the Mike la.” 

Paske nèf semèn avèk Souvni on the Mike nan seri sa a, se tankou nèf semèn nan yon trimès nan klas inivèsite. Nou nan nevyèm semèn nan. Sa vle di nou gentan pase egzamen mitan trimès la, ou gentan depase tout moun ki te dòmi nan klas la.

Nou ofisyèlman ap edike w, epi prepare w pou fè nenpòt moun k ap pale san prèv, fèmen bouch yo.

Alò, kenbe la, chita dwat, kontinye pran nòt. Jodi a, nou antre nan teritwa moun ki fè listwa Ayiti san yo pa janm parèt nan liv yo. Ou konnen, moun sa yo ki te la ap goumen. Moun sa yo ki te la ap fè manje pou ewo yo. Moun sa yo ki te fòje zam pou ewo yo te ka batay. Men ou pa janm tande pale de yo. Nou rele moun sa yo ewo ki envizib. Se ewo ke yo pa janm komemore. 

Zanmi nou yo, m pral eseye di sa nan yon sèl respirasyon an: 'An nou akeyi Mesye Valentin pou l vin chita avèk nou. Se zanmi nou ki toujou gen anpil kòmantè, e ki pa pè mete bon ti piman ladan li.'

VALENTIN: Ah Souvni, m pa kwè nou te fèt pou nou pale san respire non.

SOUVNI: Ou di laverite. Lè w ap pale ou oblije pran souf detanzantan pou pawòl nou ka toujou byen sòti.

VALENTIN: Wi se sa. Sofsi ou nan yon sitiyasyon kote chak pawòl ou di koute w chè. Alò ou oblije pale vit.

SOUVNI: Oubyen ou oblije pale mwens. Zanmi oditè nou yo, mwen t ap eseye mande nou pou nou nou akeyi Mesye Valentin pou l ta vin chita avèk nou kòm yon zanmi nou ki toujou gen anpil kòmantè, e ki pa pè mete bon ti piman nan kòmantè li yo.

VALENTIN: Fanmi oditè mwen yo, m ap voye yon gwo salitasyon pou nou, paske nou rive nan nevyèm epizòd nan seri a, sè ke ou prèske gradye nan inivèsite Souvni on the Mike la.  Souvni, jodi a nou pral pale de Ewo ki Envizib, n'est-ce pas?  

SOUVNI: Wi, jodi a nou pral limen yon ti limyè, souliyen yon ti tras jon klere sou moun ki te patisipe nan avansman peyi Ayiti san yo pa janm parèt nan gwo liv listwa. Nou rele moun sa yo Ewo Envizib.

VALENTIN: Donk w ap pale de moun ki te travay nan lonbraj gwo ewo yo? Se pa moun ki toujou envizib lè se lè pou peye bill yo?

SOUVNI: Non, Valentin, jouskensi, nan seri nou an, nou pale de ewo ki gen bon grenn asye nan mouda yo.

VALENTIN: Sa se Dessalines.

SOUVNI: Nou pale de ewo ki pa t pè konfwonte lafrans pou egzije libètè.

VALENTIN: Sa se te Toussaint Louverture.

SOUVNI: Nou pale de ewo ki t ap mache swaye blese yo nan chan batay yo.

VALENTIN: Sa se te Marie Claire Heureuse, madanm Dessalines.

SOUVNI: Nou pale de ewo ki te koud premye drapo Ayisyen an.

VALENTIN: Katrin Flon.

SOUVNI: Tout non sa yo ke ou nonmen yo, tout moun konnen yo. Tout moun kapab idantifye yo, paske se yo ki nan liv listwa. 

VALENTIN: Men jodiya nou pral pale de moun ke nou pa konnen yo. Moun ke yo pa rekonèt yo nan liv listwa yo. Moun ke yo pa nonmen ditou ditou

SOUVNI: Semèn sa a nou a pale de achitèk peyi Ayiti yo ke nou pat janm rekonèt. Ou konnen, Ayisyen òdinè yo ki te bay lavi yo, pou nou te gen libète.

VALENTIN: Wi, nou pral pale de jeni kiltirèl ki te fòme nasyon an. Sa yo se moun ki te mache ak Dessalines, ki t ap goumen nan lame Toussaint an, men ou pa te janm tande yo pale de yo. 

SOUVNI: Wi, Valentin, moun sa yo, se fondasyon revolisyon nou an. Se yo menm ki, jan w di a, achitèk mouvman kiltirèl nou an.

Ayisyen ki pa janm parèt nan liv istwa nou yo. Ayisyen ki pa janm parèt nan nouvèl. Men san yo, Ayiti pa t ap egziste. 

Moun sa yo se:

Lidè relijye ki te prezève idantite Afriken nou malgre yo te anba lesklavaj. Nou konsidere moun sa yo kòm motè espirityèl ki te derape rezistans lan.

VALENTIN: N ap pale tou de atis kiltirèl nou yo, pent yo, mizisyen yo, moun ki te kontinye rakonte istwa ke n ap tande jodi yo. Se yo ki transpòte nanm Ayiti atravè tout jenerasyon yo.

SOUVNI: Esklav ki te t ap swanye sa ki tonbe e sa ki malad yo. Fanmsaj ak doktè fèy yo, se yo menm ki te kenbe moun vivan lè pa t gen doktè pou esklav yo. Lè esklav yo pa t gen dwa pou te resevwa swen medikal.

VALENTIN: Fanm nan mache yo, machann yo, komèsan yo. Se yo menm ki te bati ekonomi Ayiti a. Yo te bati vrè sistèm ki te fè pwodui nan peyi a sikile tout pandan peyi a te anba anbago. Tout pandan esklav yo pa te gen dwa patisipe nan peyi yo t ap bourike pou li a.

SOUVNI: Migran ak moun ki t ap wwayaje lòtbòt dlo yo, dyaspora ki te fè yon fonksyon doub. Se yo menm ki t ap voye lajan pou fè ekonomi peyi a mache. E se yo menm ki t ap pwopaje enfliyans kiltirèl nou nan tou pati nan glòb la.

VALENTIN: Moun sa yo pa t lidè nan sans tradisyonèl la.  Men san yo menm enfrastrikti peyi a, enfrastrikti lavi Ayisyen an, t ap kraze nèt.

SOUVNI: Sa se definisyon pwovèb la. Se pa tout moun ki bezwen a cheval. Nou bezwen moun ki pou fèmen baryè a tou. Nou bezwen tout kalite moun. Nou bezwen ewo yo. Nou bezwen moun òdinè a tou.

VALENTIN: Men Souvni, m wè sa w ap di a. Men poukisa nou oblije pale de moun sa yon nan seri nou an. Ki plas yo genyen nan listwa menm?

SOUVNI: Valentin, ou byen di. Ki plas moun sa yo genyen nan listwa? Lè n ap pale de revolisyon Ayisyen an, nou souvan voye gwo non monte tankou Toussaint, Dessalines, Christophe. Men jodi a, n ap fè w sonje ke:

Se travayè esklav nan jaden yo ki te kowòdone rebelyon yo.

Se lidè relijye tankou Boukman ki te bay kay yo pou fè reyinyon an sekrè. Reyinyon ki te òganize e deklannche soulèvman an.

Se fanm ki te sèvi kòm mesaje. Yo te kache konbatan anba kabann yo. Se yo ki te konn soutni kan batay yo.

E se atizan nou ki te gen dyòb pou fòje zam, paske se pa t tout moun ki te gen zam, e yo pa t kapab goumen ak men yo. Donk atizan yo te gen responsablite pou itilize sa yo genyen, enpi fè zam avèk sa. 

VALENTIN: Listwa mete aksan sou jeneral yo, e se non sa yo ke tout moun sonje. Men jodiya, nou pran nevyèm pati nan seri a pou briye limyè, pou di w ke revolisyon an se te yon aksyon kolektif. Se te anpil moun ki te mete ansanm pou te fè sa mache.

SOUVNI: Sa se te ewo envizib nan aspè listwa. Men fòk nou pale de aspè kiltirèl la tou. Gen anpil moun, se zèv yo ki te trase anprent kiltirèl mondyal Ayiti a. Moun sa yo, moun ki te ekri liv. Ekriven nou yo. Powèt yo.  Se moun ki te fè mizik. Mizisyen nou yo. Se moun ki te fè penti. Pent nou yo. Ak tou lòt atizan ki te kontinye kreye ki vin fè Ayiti kenbe yon karaktè ki reyèlman inik, ou pa panse?

VALENTIN: Wi, se pa tout non moun sa yo ki te jwenn kredi pou sa yo te kreye yo.

SOUVNI: Èske ou te ka imajinen sa? Kisa ki t ap reprezante Ayiti nan sèn global la si pa t gen mizik konpa nou ki t ap simayen tout kote, si pa t gen oken Ayisyen tankou Hector Hyppolite ak Philomé Obin ki t ap pentire tablo menm, si pa t gen ekriven tankou Jacques Roumain ak Marie Vieux-Chauvet ki te ekri liv. Si pa t genyen atis ki t ap simayen kilti nou tout kote.   

VALENTIN: M ap di yon bagay. Se reyèlman travay atis pent yo ki te fòme idantite vizyèl Ayisyen an.

SOUVNI: Men wi, se travay ekriven yo ki te bay lavi Ayisyen an yon definisyon entelektyèl.

VALENTIN: Se rit mizik mizisyen yo ki vin tounen langaj emosyonèl Ayiti.

SOUVNI: Wi, se pa tout moun sa yo ki te resevwa rekonesans. Donk, nan nevyèm semèn nan seri nou an, nou leve kouch ki kache idantite Ayisyen sa yo. E nou retire atansyon an lwen de moun ki gen "gwo non yo" epi vire atansyon an sou vrè machin sosyete Ayisyen an.

VALENTIN: Semèn sa a anseye moun k ap koute yo: Ayiti pa t bati pa ewo sèlman. Fòs Ayisyen an se yon fòs kominotè, se pa yon fòs endividyèl.

SOUVNI: Pou nasyon nou an te siviv, li te depann de moun ki pa janm resevwa aplodisman. Se yon semèn rekonesans.

SOUVNI: Oke Valentin, mo ke nou pral konsantre sou li se enfrastrikti.

VALENTI: Enfrastrikti

SOUVNI: Moun souvan pale de enfrastrikti, men nou pral pale de li dekwa pou n kapab fè moun konprann enpòtans ewo envizib nou yo. Enfrastrikti se yon mo ki fè bri nan sèvo a. Men nou pral fè l tèlman senp, menm yon ti bebe ka di: ‘A wi, mwen konprann li kounye a!’

VALENTIN: Enfrastrikti se zo ki kenbe kò a kanpe. Si w retire zo yo? Kò a vin mòl tankou yon bannann mi ki tonbe atè a.

SOUVNI: Se menm jan an tou, si w retire moun sa yo, ewo ki envizib yo, Ayiti vin tankou yon kay san poto mitan, li tonbe, l a glise, l a pèdi balans li.

VALENTIN: Enfrastrikti se moun ki kenbe Ayiti kanpe, menm si ou pa wè yo. Tankou lè yon ti bebe ap mache, se zo nan janm li ki kenbe l dwat, men ou pa janm wè zo yo.

SOUNVI: Enfrastriti se tankou yon pyebwa ki gwo, ki bèl, e ki ap bay bèl ti fèy byen vèt, byen wòz, tout koulè. Men fòs li se rasin yo ki anba tè a. Ou pa toujou wè rasin yo. Men se sa ki bay pyebwa a fòs pou li kanpe. Sa se enfrastrikti Ayiti.

VALENTIN: Enwo envizib yo se enfrastrikti n ap pale a: “Moun ki pa nan liv istwa, men se yo ki kenbe peyi a kanpe. Yo se zo, yo se poto, yo se rasin. San yo, Ayiti pa ta mache.

SOUVNI:  Enfrastrikti se moun ki kenbe Ayiti kanpe dwat, men yo pa janm nan foto ofisyèl yo. Se tankou lè w ap pran yon foto fanmi, epi ou gen yon tonton w ki kenbe ti bebe a pou l pa tonbe, men tonton an koupe nan foto a!

VALENTIN: Donk, Souvni, si enfrastrikti se zo ki kenbe Ayiti kanpe, ki zo n ap pale jodi a? Se machann yo? Se Ayisyen relijye yo? Se atis yo? An nou antre ladan l pou n ka wè ki moun ki kenbe peyi a dwat san yo pa janm resevwa lwanj.

SOUVNI: Ewo envizib yo se nou menm. Se machann yo.

Yo se machin ekonomi enfòmèl peyi a. Yo sikile pwodui nan peyi a ki fè Ayiti siviv. Machann se pa sèlman moun k ap vann mango a. Yon machann se moun ki ap lite, ki leve maten bonè, ki jwenn yon fason pou fè bagay yo mache, lè sistèm nan pa ba yo anyen.

Machann yo se tankou ti wou ki anba yon pousèt. Ou pa wè yo, men si yo kase, pousèt la pa ka avanse. Yo negosye, yo adapte, yo siviv. Yo kreye sikilasyon manje, machandiz, nouvèl, kominote. Yo se batman kè ekonomi enfòmèl la, ekonomi ki vrèman fonksyone a.

Nenpòt moun ki travay di, vann, fè komès, ede, oswa jwenn yon mwayen, se yon machann nan nanm yo. 

Si w se moun ki toujou ap fè bagay mache, ou se yon machann. Ou se enfrastrikti Ayiti.

VALENTIN: Zansèt ki te pote relijyon yo avèk yo nan bato lesklavaj la. Se yo menm ki sanse te gadyen memwa peyi a. Se moun sa yo ki te prezève idantite Afriken nou. Se pa klèje relijye sèlman ki se "gadò memwa" Ayisyen yo. Yo se nenpòt moun ki kenbe tradisyon an vivan, menm nan ti fason piti yo. Yo te prezève idantite Afriken anba esklavaj. Yo te kenbe rityèl, chante, lapriyè, remèd fèy, gerizon, ak kominote yo vivan. Se yo menm ki se achiv espirityèl Ayiti. Nenpòt moun ki anseye yon pwovèb, kwit yon plat tradisyonèl, oswa eksplike yon abitid kiltirèl, se yon moun ki kenbe memwa.

Si w janm di yon timoun: 'Men kijan nou fè sa lakay nou,' ou se yon gadyen memwa kilti Ayiti a. Ou se enfrastrikti Ayiti.

SOUVNI:  Atis yo se gadyen nanm peyi a. Yo se moun ki transpòte kilti, lejann, kont, ak fòlklò peyi a. Yon atis se pa sèlman yon pent oswa mizisyen. Yon atis se nenpòt moun ki eksprime Ayiti, menm nan blag, sou TikTok, oswa ki konn rakonte istwa.

Atis yo se tankou kreyon koulè nan men yon timoun. San yo, papye a ta blanch. Men ak yo, lavi a vin bèl.

Yo pote nanm Ayiti atravè tout jenerasyon yo.

Yo prezève lejann, istwa popilè, rit, dans, ak emosyon kilti peyi a.

Yo fè Ayiti vizib pou lemonn.

Nenpòt moun ki rakonte yon istwa, chante yon chante, kenbe koulè peyi a vivan, oswa fè moun ri, se yon atis.

Si w janm fè moun ri, reflechi, sonje, oswa genyen yon santiman sou Ayiti, ou se yon atis. Ou se enfrastrikti Ayiti.

VALENTIN: Dyaspora a se batman kè global peyi a. Yo se moun ki soutni Ayiti nan tout kriz.

Dyaspora se pa moun ki voye lajan sèlman. Dyaspora se nenpòt moun ki pote Ayiti nan bouch yo, nan kè yo, oswa nan aksan yo. Dyaspora se tankou kòd ki konnekte yon balon nan men yo avèk yon timoun, pou mennen timoun nan tout kote avèk yo, pou yo pa pèdi timoun nan. Menm si balon an monte wo, li toujou konnekte ak lakay.

Yo voye transfè ki kenbe fanmi yo vivan. Yo gaye kilti Ayisyen an nan tout kote nan lemond. Yo reprezante Ayiti nan tout kote Ayiti pa ka rive. Nenpòt moun ki eksplike Ayiti bay yon etranje nan travay yo, nan lekòl yo, anseye timoun kreyòl, oswa pataje manje Ayisyen avèk yon etranje, se dyaspora.

Si w pote Ayiti nan kè w, menm si w p ap viv la, ou se dyaspora. Ou se enfrastrikti Ayiti.

SOUVNI: Òganizatè de baz yo. Moun ki ap kenbe lapè an silans yo. Moun ki kenbe katye yo kanpe lè enstitisyon yo tonbe. Òganizatè debaz yo pa sèlman aktivis. Yo se nenpòt moun ki kenbe lapè, rezoud pwoblèm, oswa pwoteje kominote a. Moun ki òganize mouvman pwotès yo se tankou men ki kenbe yon kòd lajistis pou Ayisyen. San yo menm, moun ta panse nou te pitimi san gadò.  

Se yo ki te pouse dife anba revolisyon Ayisyen an. Yo negosye lapè nan katye yo. Yo òganize siviv pou kominote yo lè peyi sanble l ap fin depatcha. Nenpòt moun ki ede vwazen, kalme konfli, oswa gide jèn yo, se yon òganizatè de baz, yon gadyen lapè.

Si w janm ede yon moun evite pwoblèm, ou se yon gadyen lapè, yon aktivis pasifik. Ou se enfrastrikti Ayiti.

VALENTIN: Oditè, enfrastrikti Ayiti se pa gwo non yo. Se nou menm. Se tout moun k ap leve, k ap kenbe, k ap ede, k ap sonje, k ap pataje. Nou se zo ki kenbe kò a. Nou se rasin ki nouri pyebwa a. Nou se poto mitan ki pa janm mande lwanj.

SOUVNI: Wi Valentin, si Ayiti se yon pye bwa ki refize tonbe, ewo envizib yo se rasin Ayiti.

Alò zanmi oditè nou yo, sa se te nevyèm pati nan seri Anba Po Ayisyen an. Rete branche avèk nou semèn pwochèn pou kontinye aprann avèk nou toujou. Tcheke sit wèb mwen SOUVNI.ORG, si ou vle plis enfòmasyon. Nou ankouraje ou pou retounen branche sou Radyo Konpa 1320 AM chak vandredi swa a 7:30, oubyen ale sou podcast nou pou tande tout diskisyon  nan seri sa a. Vini koute nou ankò vandredi pwochen ki va dizyèm semèn nan, kote nou pral pale de Sikoloji Fyète Ayisyen an. Mezanmi, semèn 10 la pral tonbe tankou yon pwa senkant! Nou pral fouye fon nan Sikoloji Fyète Ayisyen an. Poukisa nou fè bri? Poukisa nou kache? Poukisa nou toujou leve kanpe? Se istwa jan nou brav, istwa bravoute nou, doulè nou, ak estrateji ke nou itilize pou siviv. Si w se Ayisyen, ou va wè tèt ou nan pati sa. E si w pa Ayisyen, w ap konprann nou pi byen. Rete branche pou yon epizòd ki chaje ak tout kalite laverite. Alò, donk ou deja konnen, zanmi oditè, sa se va yon emisyon ki va gen anpil enfòmasyon. Mwen apresye ekout nou anpil. M espere chita avèk nou ankò semèn pwochèn. Dakò zanmi, rete branche. Pa deploge. La Famille Pòt ap vini talè konsa. 

LA FAMILLE PÒT

Epizòd 30

OVILA, GWO EWO KAY LA

FREYA: Dad, what are we doing here? Poukisa ou fè nou reyini nan salon an la a?

TIKA: Oui, papi, y a-t-il un problème? Èske genyen yon pwoblèm?

DYAK: Tika, Freya, m pa konnen. Se manman nou ki mande yon reyinyon. Li di l ap “parèt talè konsa.” Nou tou konnen, sa vle di pral gen deblozay.

OVILA: Oke tout moun, fèmen je nou. Mwen dèyè pòt la, mwen pral fè yon antre espesyal.

FREYA: Ugh! Mommy, seriously?

TIKA: Freya, fè sa l di a non pou nou fini avèk sa. An nou fèmen je nou. Manmie vle fè sinema li. An nou ba li sa.

TOUT MOUN: Oke, jen nou fèmen!

OVILA: Ta-dah! Bonswa tout moun! 

DYAK: O O Ovila! Kisa ki sou ou la? Poukisa ou gen yon dra nan do w tankou ou te superman la a?

OVILA: Tout moun mwen vin anonse, 'Jodi a, mwen pa sèlman Ovila. Mwen se Ewo Envizib #1! Mwen vin reklame glwa mwen nan kay sa a!'

FREYA: Mommy, why do you look like a superhero who got lost on the way to Comic-Con? Poukisa ou abiye tankou yon superhero la menm?

OVILA: Enben kite m pale non! Mwen se yon ewo Ayisyen envizib.

FREYA: Oh no! not that again!!

TIKA: Oh Mon Dieu, manmie, mais pourquoi?

DYAK: Men, timoun, fè silans. Kite manman nou pale non. Ovila, ou parèt nan reyinyon fanmi an avèk yon kèp sou do w. Ou di ou se yon ewo envizib Ayisyen. Bon, se ewo ki depatman ou ye la a? Depatman machann yo ki fè ekonomi an mache? Depatman atis yo ki eksprime kilti peyi a? Depatman Dyaspora ki soutni peyi a? Oubyen depatman “Mwen fè bri pou tout moun ka tande m”?

OVILA: Dyak, pa fè m pèdi pasyans mwen tande! Mwen se ewo envizib kay la. San mwen, kay sa ta tankou yon bannann mi ki fin pouri atè a!

TIKA: Men, manmie, ou pa envizib ditou. Se ou ki ewo prensipal kay la. Se ou ki jwenn tout rekonesans yo kòm manman. Men se papi, Freya, ak mwen menm ki ewo envizib yo.

FREYA: Yeah mommy, you’re the one everybody sees. We’re the ones doing stuff quietly.

DYAK: Men wi. Travay nou pa gwo tankou pa w Ovila, men nou kontribye nan kay la tou.

OVILA: O m pa ka kwè sa. Se mwen k fè tout travay nan kay la, e mwen pa janm jwenn yon ti kras remèsiman

TIKA: Oui manmie. Sa pa vle di ke ou se ewo envizib. Okontrè, se nou menm ki fè tout lòt travay yo, ki pa janm jwenn remèsiman an. 

DYAK: Ovila, Tika gen rezon wi. Gade kijan ou parèt la, ou panse se ou k' sèl kòk chante. Sa vle di nou envizib pou ou.

OVILA: Oke, m ap tande nou. Ki travay envizib nou fè nan kay lan la a?

TIKA: Travay envizib mwen fè, sè ke mwen se yon pon ant tout moun. Mwen kenbe etikèt, disiplin, ak elegans kay la. Mwen entèprete kilti franse Ayisyen an nan kay lan tou. Mwen se tankou yon ti flè ki fè pyebwa a bèl, men pèsonn pa janm di m “mèsi flè.”

OVILA: Tika m ta renmen ou te lave yon asyèt pito.

TIKA: Men Mon Dieu! Chak ewo gen metriz pa yo, manmie.

FREYA: Mommy, mwen menm, mwen se ewo modèn kay la. Mwen konekte nou ak TikTok, Instagram. Mwen konnen tout ti slang Ameriken yo. Mwen kenbe kay la ajou avèk teknoloji yo. San mwen, ou ta ap toujou ap chèche bouton sou telefòn nan. Mwen se ti limyè ki montre wout la nan kay a.

OVILA: Freya, metriz sa p ap ede m avèk lesiv la.

FREYA: But I keep the Wi-Fi alive. That counts.

DYAK: Mwen menm, Ovila, mwen se lapè kay la. Se mwen ki mete lapè lè genyen kriz, oubyen lè ou nan dezagreman ak timoun yo. Mwen se wòch ki anba kay la. Si w retire m, kay la kanpe kwochi. 

OVILA: Donk, tout metriz n ap pale la yo la p ap ede menm avèk travay nan kay la. M pa konprann.

FREYA: That's right mommy. You're the big hero. San ou, nou pa ta manje, nou pa ta jwenn rad pwòp, nou pa t ap jwenn bri pou reveye nou!

TIKA: Oui, manmie, tu es le héro prensipal ki fè kay la kanpe. Men nou menm nou se ti ewo envizib ki pèfòme bagay ki fè kay la kontinye fonksyone san mank.

DYAK: Se sa wi Ovila fè kay la kanpe, nou menm nou bay kay la bon prezantasyon.

FREYA: San ou menm mommy, kay la ta bèl, men nou ta mouri grangou.

OVILA: Donk, pou m byen konprann sa a la, mwen se gwo ewo, ki vizib la, ki fè tout gwo travay yo nan kay la. E nou menm, nou se ti ewo envizib ki fè ti travay sans sans, men ki fè kay la fè sans? 

ALL: Wi, se sa!

OVILA: O, enben mèsi tout moun. Men si mwen se gwo ewo ki vizib lan. Sa vle di mwen se ewo ki gen dwa bay gwo pwoklamasyon tou.  

DYAK: Men wi, Ovila, vizib fè bri, envizib fè travay.

TIKA: Exactement. Men se bri ou ki reveye nou chak maten.

FREYA: Yep, mommy, you’re the alarm clock and the smoke detector.

OVILA: Dakò tout moun, men kòm gwo ewo a nan kay la, m ap fè yon pwoklamasyon pou pi gwo ewo a jwenn de (2) jou repo chak semèn.  Epi ti ewo envizib yo va ranplase li!

END

Mezanmi o mesyedam, se tout sa nou t ap di. Mèsi anpil pou lekout. M espere n ap pale ankò lòt Vandredi. Se te Souvni on the Mike.  Pase bon wikenn.