4 Practice what you preach: drie hermeneutische inzichten

Even een onderbreking van de juridische discussie over interpretatie van de Amerikaanse Grondwet. In plaats daarvan hermeneutische inzichten van Gadamer, Figal en Derrida.

Transcript

SPEAKER_00 0:16

Welkom bij aflevering 4 van de podcast Eerlijk duurt het langst. Drie hermenutische inzichten. In deze aflevering onderbreek ik even de juridische discussie over de interpretatie van de Amerikaanse grondwet. Daar ga ik graag een volgende keer mee verder. Maar eerst wil ik aandacht geven aan drie hermenuitische inzichten die op de achtergrond altijd een rol spelen bij ieder gesprek of bij elke discussie. Het zijn inzichten die ik zelf meeneem bij het interpreteren van teksten. En ze zijn de moeite waard om in de praktijk te brengen. Al is dat makkelijker gezeg dan gedaan. In een discussie wordt over een bepaald onderwerp al snel duidelijk waar je eigen sympathie ligt. Dat is niet erg. Als het maar niet zo is dat je daardoor op voorhand al niet meer luistert naar wat de ander eigenlijk te zeggen heeft. En dat gevaar is best groot. Denk even aan twee kinderen die ruzie hebben over wie het eerst met het duplo ging spelen. Ik was de eerst, roep de een. Nee, ik was de eerst, roept de ander. Daar blijft het ook bij. Ze blijven roepen en schreeuwen en luisteren verder niet naar elkaar. Ja, dat is zoals jonge kinderen met elkaar omgaan. Daar kun je ook niet echt iets anders van verwachten. Maar het vreemde is dat dit niveau zich lijkt te herhalen in allerlei gesprekken die volwassenen met elkaar voeren. Ze zijn zo overtuigd van hun eigen gelijk dat ze nauwelijks meer luisteren naar de argumenten van de ander. Tot een echt gesprek komt het daarom niet. Je kunt zo'n indruk zelfs krijgen als je naar een debat van de Tweede Kamer kijkt. Het lijkt wel alsof ze dan de vragen die ze elkaar stellen, eerder proberen te ontwijken of net doen of ze elkaar niet begrijpen. Dan dat het tot een echt gesprek komt. Maar iedereen moet erop letten. Ik kan het zelf pas. Ik maakte een afspraak met je hoofd als getuigen: ze belden aan. Nou laten we een keertje dan afspreken en het gesprek over het geloof met elkaar aangaan. Maar ik bedacht wel van tevoren. Eigenlijk ben ik helemaal niet geïnteresseerd in wat zij zeggen. Ik weet al hoe het zit. Ik wil dat tegen hen zeggen. Maar juist op zo'n moment is het goed om daar open in te gaan. De vooroordelen even opzij te zetten. En dat staat uiteraard aan het einde van zo'n gesprek schepe kritiek niet in de weg. Maar je komt wel tot meer contact als je er open in gaat. En ook als het gaat om de inhoud van deze podcast. Waarin de hemonatiek een rol speelt, is het belangrijk om zo eerlijk mogelijk de argumenten van verschillende kanten in een discussie te wegen. Dan kom ik even terug op die discussie over de Amerikaanse grondwet. Mijn sympathie. Hij gaat dan eerder uit naar de positie van Enter Incalia. Hij verdedigt het zogenaamde originalisme. De gedachte dat de betekenis in de woorden van de grondwet vast ligt? Ja, daar voel ik het meeste voor. Maar juist dan is het wel zo eerlijk om de argumenten van de andere kant niet weg te wegen. Maar die ook eerlijk te wegen. De positie van de Living Constitution. Welke argumenten dragen zij aan? En zijn die het ook waard om in de discussie mee te nemen? Ik wil daar een volgende keer op ingaan. Maar op dit punt de hermenuitische inzichten benadrukken, die kunnen helpen op een goede manier die discussie ernaar te luisteren en die weer te geven en vervolgens een keuze te maken. Een eerste inzicht. Ik heb het zelf al genoemd in eigen woorden. Maar ik wil het nog eens noemen aan de hand van een citaat van Hans Keor Kademer. Een Duitse filosoof die voor de hemeratiek heel belangrijk is. Hij schreef de klassieker waarheid om methode. Een boek wat in latere afleveringen nog eens ter sprake zal komen. Op een moment dat hij in gesprek is met een andere filosoof, Jacques Derrida. Merkte Gad hem eens op en ik citeer. Die moeilijkheid dat de andere recht had, is die zelen de hemenautiek. Met andere woorden, de optie dat de ander gelijk heeft, vormt het hart van de hemenutiek. Dat zegt dus iets over de houding waarmee je een gesprek of discussie aangaat. Niet polemisch. Niet dat je van tevoren al weet hoe het zit. Maar belangstellend naar wat de ander te zeggen heeft. Natuurlijk heb je je eigen standpunt. Maar je laat de gedachte toe dat de ander je met goede argumenten in principe zou kunnen overtuigen. Dat is natuurlijk in de praktijk ontzettend lastig. Dat hoef je tegen die kinderen met hun duplo ruzie niet te zeggen. Misschien wel tegen de leden van de Tweede Kamer. Maar of ze dat goede voorbeeld zouden geven, blijft de vraag. Dan maar voor mijzelf. Ik merk dat even dat gesprek met die hova's getuigen. Het hielp wel om er open in te gaan. Maar de gedachte dat hij wel eens gelijk zou kunnen hebben, dat ging toch eigenlijk een brug te ver? Het is nog best lastig om dat advies van Gademer echt in praktijk te brengen. Nu voeg ik er nog een tweede inzicht aan toe. Opnieuw van een Duitse filosoof. Die ook veel over hemeneutiek heeft nagedacht. Die trouwens ook een leerling is van Gademer, namelijk Gunte Vigaal. Hij schrijft over de filosofie, waarbij hij vooral denkt, ook aan de hermenotiek. En schrijft hij het volgende en ik citeer. Ont die filosofie zelfs is wedelijke een fach als een intensiteit gaat des vakens. De filosofie is zo begrepen dus niet zozeer een vakgebied, maar meer een houding. Een houding die je je eigen maakt en waarin je doorvraagt om de ander te begrijpen. Dat vult eigenlijk dat inzicht van Gadamer nog aan. Je gaat op het gesprek in, de ander zou gelijk kunnen hebben. Maar je luistert niet alleen. Je vraagt ook nog eens door. Zodat het nog duidelijker wordt. Je bent niet snel tevreden. Je trekt niet snel je conclusie. Dat doe je pas na al de vragen die je gesteld hebt. Nou, mooi wat ze daar zo over te zeggen hebben. Maar de vraag is natuurlijk wel: hoe ver moet je dan gaan? En ook is het mogelijk om de ander helemaal te begrijpen. En is dit mogelijk alleen in een gesprek van persoon tot persoon? Of heeft hij ook iets te zeggen over het begrip van een tekst? Ik had hemzelf positief gestemd over de mogelijkheid om een ander te begrijpen. Met name als allebei de partijen een open en vragende houding aannemen. Netwel, hij is niet naïef. Hij ziet wel in dat volledig begrip niet snel binnen bereik is. Dat je het ook niet kunt afdwingen en niet kunt garanderen. Maar als je open aan een gesprek begint, wijst hij die mogelijkheid niet af. Nu wil ik nog een derde inzicht noemen. Ook als tegenwicht tegen Kademer en Vigal. Dat derde inzicht komt van Derrida, van Jacques Derrida. De gesprekspartner van Kademer, die ik zojuist noemde. Deze Franse filosoof is namelijk veel sceptischer over de mogelijkheid om tot volledig begrip van de ander te komen. Hij benadrukt juist de andere persoon of de tekst die je leest is nooit volledig bereikbaar. Er blijft altijd iets van een geheim bij de ander waarin jij geen toegang hebt. Dat betekent dat de mogelijkheid om tot volledig begrip te komen bij hem principieel is uitgesloten. Nu ben ik wel benieuwd met wie u het op het eerste gezicht het meest eens bent. Met het optimisme van Gademer. Of toch eerder met Derida? Volledig begrip van de ander is onmogelijk. Zelf zou ik alle drie de besproken inzichten het liefste bij elkaar willen houden. De open houding is onmisbaar voor een eerlijk gesprek. Het doorvragen naar de ander uit interesse vergroot de kans op begrip. Tegelijk neig ik ook naar het standpunt van Derida. Op voorhand is toch wel duidelijk: volledig begrip is onmogelijk. En misschien versterkt dat ook wel dat je bewust bent dat je je eigen standpunt moet bepalen. Zonder dat je streeft naar volledig begrip. Deze inzichten heb ik hier maar beknopt besproken, zijn het best waard om later nog eens uitgebreider aan de orde te laten komen. Maar voor nu is het voldoende. En wil ik in de volgende aflevering dieper ingaan op de positie van de Living Constitution en de argumenten die daar worden aangevoerd, wil ik zo eerlijk mogelijk wegen. Om uiteindelijk dan een keuze te maken tussen originalism of de Living Constitution. Als beste optie om in dit geval de Amerikaanse grondwet te interpreteren. Maar ook daarbij in gedachte wat dat te zeggen heeft over de interpretatie van de Bijbel en wat theologen daarvan zouden kunnen leren. Maar wel van een open houding naar beide posities met in gedachten het devies. Bedankt voor het luisteren Reacties zijn meer dan welkom op eereduur het langst. En graag tot de volgende keer