10 Crisispastoraat door Augustinus

Juist als het Christendom aan invloed wint vindt er een gebeurtenis plaats die heel het Romeinse Rijk opschrikt. Augustinus gaat hierop in. Deze aflevering vormt een opmaat om na te gaan wat kenmerkend is voor de hermeneutiek van Augustinus.

Transcript

SPEAKER_00 0:26

Crisispastoraat in het groot. Daarover gaat deze aflevering van Erik Duurt het langst. Het is alweer de tiende aflevering van de podcast op het snijvlak van Recht, Theologie en Hemenathiek. En de crisis in deze aflevering betreft geen ziekte of overlijden of andere persoonlijke zorgen of verdriet die mensen kunnen hebben. En waar pastoraal naar wordt omgezien in de kerk. Nee, het gaat om een crisis die heel de samenleving aangaat. Een crisis die allerlei vragen oproept als het gaat om het geloof in God. En degene die dan pastoraat bedrijft. Dat is in dit geval Augustinus. Hij gaat pastoraal met de crisis om van zijn tijd. Dat wil zeggen op een manier van een herder die de kudde die in verwarring raakt, bij elkaar wil houden en de goede weg wil wijzen. Deze aflevering vormt de opmaat om later dieper in de herbetiek van Augustines te duiken. Over het leven van de kerkvader Augustinis is enorm veel geschreven. Da heeft hij zelf al het begin van gemaakt. Want in zijn boek, zijn beroemde boek De Confessiones of in Nederlands De Beleidenissen. Dat zou je kunnen zien als de eerste autobiografie die in de geschiedenis van het Westen verschijnt. Iemand die schrijft over zijn eigen leven. Agostinus wordt geboren in het Afrikaanse deel van het Romeinse Rijk dat liep langs de kustrook van het huidige Libië, Tunesië en Algerije. In de beleiderissen die dus over zijn eigen leven gaan, beschrijft hij de periode dat hij in zijn jonge jaren afstand neemt van het christelijk geloof. Dat hij met name van zijn moeder heeft meegekregen. Maar hij beschrijft dan later ook als hij als leraar, onderwijzer, ook in de retorica, de filosofie. Als hij dan later ook naar Rome trekt. En het vasteland van het Romeinse Rijk, daar onder andere ook onder het gehoorzit van de bischop van Milan, Ambrosius. Het naam kwamen we eerder al tegen. Dan beschrijft hij ook hoe hij tot bekering komt. En dan na zijn bekering wordt hij priester en uiteindelijk bischop in Hipporegius. In de streek waar hij zelf vandaan kwam in het huidige Algerije. Augustin. Hij leefde van 354 tot 430. In dat beroemde boek De Beleidenissen over zijn leven gaat het in zekere zin ook over een crisis. En dat is een persoonlijke crisis. Hij beschrijft zijn zoektocht naar waarheid. Wat is waar? En ook zijn zoektocht om God te vinden. Ho hij om allerlei redenen van het geloof en met name ook van de overgave aan God wordt afgehouden. Uiteindelijk breekt het geloof door en wordt die crisis bedwongen. En geeft Hij zich over in het geloof aan God. En vertrouwt hij op Hem? Wordt Hij een Christen? Laat Hij zich ook dopen. Vanuit die persoonlijke crisis die hij heeft meegemaakt, wordt hij dus een heel bekende kerkvader. In deze aflevering gaat het mij dan met name om een crisis van later datum. Dat is geen persoonlijke crisis, maar eentje die heel de samenleving aangaat, waar iedereen in die tijd van onderste boven is. De Augustiniskenner Henri Marou schrijft dat de betekenis van de kerkvader van Augustinus er vooral in ligt in welk voorbeeld hij ons heeft nagelaten. Het voorbeeld, namelijk van de kunst om als gelovige te leven in een katastrofale tijd. Dat vind ik prachtig uitgedrukt. De kunst om als gelovige te leven, het vol te houden, in een katastrofale tijd. Dat maakt Augustinus waardevol voor mensen uit andere tijden. Niet alleen maar omdat hij zulke geleerde en diepzinnige boeken heeft geschreven. Maar ook waardevol voor mensen in andere tijden die ook willen volharden in het geloof. Terwijl er van alles om me heen gebeurt. Dat brengt wel bij de vraag over welke crisis hebben we het nu. Dat is de inname en de plundering van de stad Rome. Die vond plaats in augustus van het jaar 410. Dat was een gebeurtenis met een enorme impact in het toenmalig Romeinse Rijk. In het Nederlandse standaardwerk schrijven nadeboud en Singor. En ik citeer. Ook al was de militaire betekenis van deze inname beperkt. De symboolwaarde was des te groter. De val van Rome was een schok voor alle inwoners van het Rijk. Einde citaat. Het waren de Vysychoten die opgerukt waren in het Romeinse Rijk onder aanvoering van een koning Alarik die de Romen innamen. En er speelde al langere tijd van alles in het Romeinse Rijk. Er kun je allerlei geschiedenisboeken over lezen. Het lukte niet goed meer om de Goten die een bedreiging vormden buiten de grenzen te houden. Eerst waren er nog afspraken gemaakt met groten die al binnen waren om dan in Romeinse dienst te komen. Om dan zelf de grote die nog buiten waren tegen te houden. Maar uiteindelijk keren die goten zich binnen de grenzen tegen Rome zelf. Het lukt niet om hen te stoppen. Het toont aan hoe verzwakt het keizerrijk is. Maar en daar komt het op aan ook voor de bespreking in deze podcast. Deze crisis krijgt een religieus steentje. Want wat betekent het dat Rome valt juist in christelijke tijden? In de vorige aflevering ging het over de verhouding tussen Heiden en Christen. Eerst waren de christenen vervolgd, maar inmiddels was het christendom de staatsgodsdienst geworden. En de oude goden hebben hun plek verloren. Maar zo wordt nu gevraagd: is deze katastrofe geen teken aan de wand. Zou het niet zo zijn dat Jupiter ons had kunnen behouden? Terwijl de omhelzing van het christelijk geloof gepaard gaat met de plundering van de stad. Zulke vragen worden gesteld aan christenen. En het is deze crisis. Het zijn zulke vragen die Agustinus ertoe aanzette om zijn boek te schrijven, zijn bekende boek ook, De Stad van God. Hij begint eraan in 412 en hij rond het af in 426. Het is een boek met een enorme inhoud. Het is vroom en geleerd en ontzettend invloedrijk. Het is geschreven om de heidendse aanvallen op het christelijk geloof te pareren. Om de vragen, ook de lastige vragen die aan christenen worden gesteld om die te beantwoorden. En dan tegelijk om gelovig en hart onder de riem te steken. In boek 1 van de Stad van God van het boek. Proef je ergens hoe de heiden die vragen aan christenen hebben gesteld. Waar was jullie God eigenlijk toen Rome viel? Waar was hij toen ook zoveel christenen zijn vermoord en onteerd? Augustinus gaat daar uitgebreid op in. En je merkt hoe het geloof in de eeuwige stad van God het aardse leven in een ander perspectief stelt. Ergens relativeert hij wat er op aarde plaatsvindt, omdat het staat het licht van een stad die eeuwig is, en ik citeer hem vanuit het begin van de stad van God. Wij mogen geen dood als slecht beschouwen, waaraan een goed leven is vooraf gegaan. Een slechte dood wordt immers ook alleen maar slecht door wat erop volgt. Zij, die in ieder geval moeten sterven, dienen zich dus niet zozeer om te bekommeren wat hun overkomt en een dood teweeg brengt als waarheen ze moeten gaan als ze sterven. Dit citaat laat goed zien dat dit aardse leven slechts een voorbereiding is op het eeuwige leven. Tegelijk gaat Augustinus wel uitgebreid in op de betekenis van het geloof op het aardse leven. En ook op de verwachting die je kunt hebben voor een aardse staat. Hij geeft ook allerlei antwoorden op de vragen die komen van mensen aan het adres van christenen. Hij wijst er ook op dat degenen die Rome hebben geplunderd hebben, juist ook de mensen die zich in de kerk hadden verschuild, hebben gespaard. En hij wijst erop dat in vroege tijden ook de Romeinse goden niet in staat waren om alle rampen af te wenden. En hij gaat er ook om in wat je als christen eigenlijk kunt geloven als je op God vertrouwt. En met heel dat thema raakt Augustinus aan de verhouding tussen theologie en recht. En het is des te interessanter om na te gaan hoe hij dan de Bijbel leest. Daar wil ik graag een volgende keer op ingaan. Tot zover bedankt voor het luisteren van deze aflevering. Laat gerust uw reactie achter op eduetlangst.com.