De grondstoffentransitie met Building Balance: van land tot pand

In deze tweede aflevering van de Tekkoo New Economy Builders podcast, gaan we in op de grondstoffentransitie met Building Balance.
Building Balance laat zien hoe biobased bouwketens worden gebouwd; Hoe boeren worden gestimuleerd om over te stappen op nieuwe gewassen. Hoe de industrie dit verwerkt tot biobased bouwmaterialen, en hoe bouwers dit toepassen in hun bouwprojecten.
De ambitie is scherp: in 2030 moet in 30% van de nieuwbouw en renovaties  30% van de materialen in woningen biobased zijn. Met als beoogd resultaat opslag van CO2 en stikstof, nieuwe inkomsten voor boeren, lokale banen, minder fossiele afhankelijkheid en herstel van bodem en landschap.

We gaan in gesprek met Mark Kok ketenregisseur West-Brabant en Tekkie Bart van den Heuvel, Manager Industrie bij Building Balance.

Succesfactoren die de heren benoemen zijn het bij elkaar zetten van de hele keten om elkaar beter te begrijpen en draagvlak te creëren, oog hebben en houden voor de business case, het creëren van vraagcommittent met een prijspad en het vraagstuk zowel centraal en regionaal te benaderen.

En met effect; in Brabant is in 2025 400 hectare vezelgewassen toegepast in de bouw en zijn er 1300 nieuwbouwwoningen gebouwd en 400 renovaties gedaan.
Meer informatie is te vinden op www.buildingbalance.eu en www.nkbb.org. Beide heren zijn te benaderen via LinkedIn

Ben jij enthousiast en kun je ook wel wat  “Tekkoo Power” gebruiken? Neem dan contact op metbart@tekkoo.nl, Marie-Jose@tekkoo.nl of Floor@tekkoo.nl.
Let’s gooo!

Transcript

Copy Transcript Copied

SPEAKER_03 0:07

Welkom bij de Teco New Economy Builders Podcast, waarin Flor Dijkmans en ik Marieze van de Womgaard elke aflevering met een van onze klanten en een betrokken technie in gesprek gaan over hoe zij een transitie of een doorbraak hebben realiseerd. In deze podcast laten we zien hoe we bouwen aan de nieuwe economie in de praktijk. Niet op papier, maar in projecten die draaien, waar keuzes worden gemaakt, waar iets schuurt en waar het lukt of juist niet lukt. We gaan in gesprek over concrete doorbraken en belangenanderingen, over hoe een idee een propositie wordt, hoe een netwerk in beweging komt en waarin experimenten stap voor stap leiden tot impact. We maken zichtbaar wat nodig is om echt beweging te creëren. Wat werkte, wat werkte niet en wat levert het op. En dat doen we via de mensen zelf, met hun keuzes, twijfels, lef en lessen.

SPEAKER_02 0:54

Vandaag duiken we in een mooie praktijk case in de grondstoffentransitie. De grondstoffentransitie daagt ons uit om waarde van materialen opnieuw te zien, minder verspillen, slimmer benutten, van lineair verbruiken naar circulair behouden. Building Balance is hier een mooi voorbeeld van. Hij laat zien hoe biobased bouwketens worden opgezet, hoe boeren worden gestimuleerd om over te stappen op nieuwe gewassen, hoe de industrie dit verwerkt tot biobased bouwmaterialen en hoe bouwers dit toepassen in hun projecten. De ambitie is scherp. In 2030 moet 30% van de materialen in woningen en infrastructuur biobased zijn. Wat levert dat op? Minder CO2 en stikstof, nieuwe inkomsten van boeren, lokale banen, minder fossiele afhankelijkheid en herstel van bodem en landschap. Hier wordt niet gepraat over de nieuwe economie, hier wordt er echt aan gebouwd. Daarom zijn we vandaag met onze gasten, Mark Kok en tackie Bart van der Heuvel. Mark is transitiemaker en was hiervoor kwartiermaker circulaire economie van West-Brabant. Mark is nu ketorregisseur in West-Brabant bij Building Balance. Welkom Mark.

SPEAKER_01 2:02

Dankjewel leuk om hier te zijn.

SPEAKER_02 2:06

Onze techie van vandaag is Bart van der Heuvel. Bart is al sinds 2023 actief bij Building Balance en werkt sinds 2022 bij TECO. Daar heeft Bart het Teco Investeringsfonds gemanaged en het Circular Factory start-up versnellingsprogramma mede vormgegeven. Welkom Bart.

SPEAKER_00 2:23

Goedemorgen.

SPEAKER_02 2:24

Goedemorgen. We gaan het transitievraagstuk waar jullie op hebben gefocust, bespreken aan de hand van drie thema's: de vraag, de aanpak en het resultaat. Mijn eerste vraag aan jou, Mark. Wat maakt Building Bellis voor jou zo'n toffe klus om voor te werken?

SPEAKER_01 2:41

Ik werk al een jaar of tien aan allerlei duurzaamheidsprojecten. Duurzaamheid is vaak de relatie met minder vliegen, minder vervoer, minder materialen, minder vlees. En dat is natuurlijk allemaal belangrijk en dat doe ik ook zelf. Maar het mooie van Building Balance is dat het ook gaat over meer. Dus meer biogeen grondstoffen. Dus meer henup op de akkers, meer vlas op de akkers, wat goed is voor de biodiversiteit. En meer CO2 opslag door inhoud te bouwen. Waardoor je eigenlijk negatieve CO2-emissies krijgt in de bouw. Dus het is heel fijn om bezig te zijn met de positieve kant van de transitie.

SPEAKER_02 3:22

Ja, mooi. Bart, waar kijk jij naar uit in dit gesprek?

SPEAKER_00 3:27

Ik vind het wel leuk om Marks perspectief te horen. Hij werkt vanuit de regio en daar heb je ook andere belangen en uitdagingen. Dus zeker benieuwd wat hij daarover kan vertellen.

SPEAKER_03 3:41

Beginnen we met de uitdaging. Mark, wat doet Building Balance?

SPEAKER_01 3:45

Ja, Building Balance werkt aan perspectief voor eigenlijk zowel de agrarische kant als de bouwkant. Door tegelijkertijd agrarisch te stimuleren om meer met vezelgevassen te werken en de bouw te stimuleren om die vezelgewassen toe te passen in het gebouw. Ik zei het net al even: dat komt concreet tot uiting dat we met boeren in gesprek gaan over het telen van stro, henup, vlas, miskantus, dat soort gewassen. En vervolgens die gewassen helpen om te zetten in bouwmaterialen. Waarbij we de bouwers eigenlijk weer vragen om die toe te passen.

SPEAKER_03 4:23

Je had net twee opmerkingen die ik voor de luistreeks even wil verduidelijken. Biogene materialen, je hebt er wat voorbeelden van gegeven.

SPEAKER_01 4:30

Ja, gewoon planten, bomen heel logisch, die halen CO2 uit de lucht. Dat vormen eigenlijk de bouwstenen voor die gewassen en die bomen. En als we die op een goede manier verwerken en in een huis toepassen, dan blijven ze daar opgeslagen zitten. We zien nog steeds woningen met stro dat al 200 jaar geleden is gebruikt om de woning te isoleren. Dat zit er nog steeds, zit er nog goed in. En dat betekent dus eigenlijk dat we op deze manier CO2 uit de lucht kunnen halen en in een woning kunnen toepassen. Vast houden.

SPEAKER_03 5:02

En hoe is het ontstaan? Building Balance?

SPEAKER_01 5:06

Building Balance is eigenlijk een overheidsprogramma. Er zijn vier ministeries van economie, infrastructuur, landbouw en binnenlandse zaken, die eigenlijk gezamenlijk hebben gezegd. We hebben een hele grote opgave, die noemde ik net al even, maar tegelijkertijd is er ook een perspectief. Volgens ons moeten we dat samen op gaan pakken en samen investeren in een programma. En daar is de nationale aanpak bij based bouwen uitgekomen. Building Balance is een stichting die uitvoering geeft aan dat programma. En daarmee zijn we eigenlijk een soort van buitenbordmotor voor die ministeries om de transitie in het veld aan te wakker en te begeleiden.

SPEAKER_03 5:46

En de financiering komt van die ministerie? Ja, cool. En hoe lang zijn bestaan jullie al, Building Balance?

SPEAKER_01 5:54

Dat is denk ik drie jaar geleden, Bart. Dat het echt is gestart met de nationale aanpak. Dus sinds 2022.

SPEAKER_03 6:05

En nu de woningnood er is, helpt dat jullie of vermoeilijkt het dat?

SPEAKER_01 6:11

Eigenlijk is het ook weer een kans. Bouwen in een fabriek kan sneller. Dus bouwen met hout in een fabriek zie je steeds vaker. Grote bouwbedrijven die. Ja, die hebben lijnen opgezet om dat te kunnen gaan doen. Je ziet eigenlijk tegelijkertijd dat er woningen in een fabriek worden gemaakt op een wat meer traditionele manier. En eigenlijk 100% met hout en natuurlijke materialen.

SPEAKER_03 6:35

Dus het kan helpen en dan is het nog eens goed voor het miljaar. Ja, sneller gezonder wonen.

SPEAKER_02 6:43

Bart, hoe is Teco hier eigenlijk betrokken bij geraakt?

SPEAKER_00 6:48

De opdracht werd naar ons doorgestuurd in het netwerk. Dus we waren actief als onder andere die ontwikkeling via Circular Factory. Dus hoe krijg je nu industriële partijen op schaal. En juist dus ook met circulaire of biobased grondstoffen. En dat was hier ook de uitdaging. Dus als boeren bereid zijn om die gewas te telen en in de bouw ze op schaal toe te passen, hoe krijg er dan industrie tussen? En ook de financiële instrumenten vormgeven. Dus ik heb ook financiële achtergrond, dus daarin meedenkend, hoe kun je dat nou op een goede manier inrichten? Dat je dus straks ook een industrie op schaal ertussen hebt om die materialen te produceren.

SPEAKER_02 7:31

Ja, precies. Dus daarom past het ook eigenlijk heel goed bij jou. En wat maakt het project zo interessant, specifiek voor jou?

SPEAKER_00 7:40

In alles wat we moeten doen om klimaatverandering te stoppen of een aantal van die grote maatschappelijke uitdagingen aan te pakken, is dit er gewoon één op schaal en ook best wel realistisch. Dus het is niet dat er een prijsgat zit wat echt onoverbrugbaar is. Oké, de markten is complex, dus overtuig maar eens een markt dat ze echt op een andere manier moeten gaan werken. Maar er zijn ook best wel wat middelen voor. Dus het is niet dat we met een paar euro een deuk in een pakje boot te slaan. Maar echt langjarig groot budget hebben om een systeem te veranderen en niet ergens in een systeem een kleine aanpassing te doen.

SPEAKER_03 8:19

De markt is ook traditioneel, denk ik toch. Dus het is best wel moeilijk om ze op een nieuw way of working te krijgen, of niet?

SPEAKER_00 8:26

Ja, de manier waarop wij bouwen is heel erg historisch bepaald. Dus bakstenen halen we uit het klei en isolatiematerialen maakten we met gas, of maken we nog steeds veelal met gas, want dat hadden we ooit in overvloeden. Ja, dus zo werkt iedereen. En zo werken we al eigenlijk wel al 100 plus jaar. Dus dat is wel echt een culturele omslag die gemaakt moet worden.

SPEAKER_03 8:50

Krijg je ze mee?

SPEAKER_00 8:52

Er is een groep die makkelijk meegaat, en dat zijn de partijen die inzien dat we over een paar jaar echt niet meer kunnen bouwen zoals ze dat nu doen. Cement en staal zijn voorname materialen die ook ontzettend veel CO2 uitstoten. Maar niet iedereen kijkt zo ver. Voor veel partijen is natuurlijk de uitdaging van morgen heb ik genoeg personeel en maak ik een beetje marge op een bouwproject. En zijn ze niet bezig met hoe ze over vijf jaar bouwen. En ook moeten bouwen als de wetgever niet zegt het mag echt niet meer op deze manier, dan veranderen ze niet.

SPEAKER_03 9:29

Is die wet eraf of die komt er?

SPEAKER_00 9:31

Die is er niet. Die komt er, denkt iedereen volgend jaar of het jaar erop. In ieder geval de Europese wetgeving over een paar jaar gaat wel echt een verandering brengen. Maar voor nu is die je niet, dus is het in die zin ook een vrijwillige transitie.

SPEAKER_03 9:50

Bart, we gaan nu naar de aanpak van het project kijken. Welke rol had jij binnen het project?

SPEAKER_00 9:57

Mijn eerste rol was activatorindustrie. Dat was zoveel als ik begrijp wat die industrie nodig heeft om op te gaan schalen. Dus we gaan met die industrie in gesprek, ga met alle stakeholders daaromheen in gesprek. Dus van financiers tot het ministerie die ook een financiële regeling heeft, en leg ermee de puzel wat heeft die industrie nodig heeft om te gaan schalen. Ik ben daarna dat plan ook uit gaan voeren. En werd dus daarmee manager industrie. En ben met een team aan de slag gegaan om dit voor elkaar te krijgen. Ja, en het is geen sinecure zo gezegd, maar erg leuk en leerzaam om met een team te doen.

SPEAKER_03 10:44

Je noemde net als Circular Factory. Voor Flora, en voor jou en mij is dat heel bekend. Maar kun je nog iets vertellen wat je met Eco en Blue City met Circular Factories hebt gedaan?

SPEAKER_00 10:54

Ja, daar hebben we met de ervaringen die opgedaan zijn, bij onder andere het opschalen van Pelpioneers, circulaire bedrijven. Dus ik denk dat we er in totaal een twintig begeleid hebben naar hun opschalingsfase. Dus we hebben een soort van blueprint ontwikkeld om op te schalen en helpen hen met die blueprint de juiste stappen te maken naar opschaling. En naar de eerste grote fabriek. Dat was het idee van Circular Factory.

SPEAKER_03 11:24

En die kennis is dan als industrie-expert natuurlijk heel handig, want je hebt ervaring van de processen bij dat soort grote bedrijven.

SPEAKER_00 11:31

Ja, dat hielp zeker. Dus daarmee begrijp je de uitdaging ook wat er nodig is. Het maakt je in ieder geval niet naïef over de eenvoud. O het denken dat het eenvoudig is.

SPEAKER_03 11:45

En hoe pak je dat aan? Je noemde ik ben bij fabrieken geweest, financiers overheden, waar ben je begonnen?

SPEAKER_00 11:53

Ja, dit zowel intern als extern goed te begrijpen. Dus wat heeft Enieder nou van elkaar nodig om dit voor elkaar te krijgen. En heel belangrijk ook, hoe zien die business cases eruit? Hoe gaan die ontwikkelen? Dus wat kan schaal brengen? Dus dat brede perspectief hoe kan zo'n industrie opschalen. En je ziet er eigenlijk wel dat het voornaamste waar eigenlijk iedereen het nog over had, was dat de connectie tussen vraag en aanbod nog onvoldoende was. Dus dat is ook de eerste brug die we gelegd hebben.

SPEAKER_03 12:25

En dan heb je het over de vraag vanuit de woningcorporaties en het aanbod vanuit de boeren, of heb je het dan over jouw stuk industrie?

SPEAKER_00 12:34

Ja, aanbod vanuit de boeren is natuurlijk weer wat ze in de industrie geven. Dus uiteindelijk begint het tussen een fabrikant en een afnemer. Dus in de regel een corporatie kan betalen, maar dan is het ook weer zijn onderhoudsbedrijf dat dat afneemt. En aan de nieuwbouwkant zijn dat dus ook aannemers of allerhande bouwbedrijven die dat afnemen. Hoe vinden die nu die nieuwe materialen? En komt dat zowel op specks als op prijs in de buurt van wat zij kunnen of willen. Ja, dat is de eerste slag geweest om dat dichter tot elkaar te krijgen.

SPEAKER_03 13:11

Mark, jouw rol?

SPEAKER_01 13:12

Ja, dat sluit eigenlijk heel erg aan wat Bart nu aangeeft. Ik werk in de regio in West-Brabant in mijn geval, met een team van mensen die in Brabant actief zijn, we hebben Brabant eigenlijk opgedeeld in een aantal regio's met z'n ongeveer dezelfde grondsoorten. Omdat dat voor belang is, welke gewassen je kiest met de boeren. En met bouwbedrijven die vaak regionaal werken. En dat betekent dus ook dat wij, eigenlijk de uitdaging die Bart net beschreef, daar staan voor stonden wij aan de lat om te zorgen dat dat op gang kwam. Dus dat betekent voor ons ook in gesprek gaan met die boeren, horen wat zij belangrijk vinden in het telen van hun gewassen. En dan blijkt dat de gewassen waar we het over hebben hele goede rust gewassen zijn. Dus het is niet dat ze daarmee heel veel geld verdienen. Sterker nog, die business case moet naar de toekomst toe ook echt beter van de gewassen. Maar het zorgt er wel voor dat de bodem tot rust komt, dat ze geen pesticiden hoeven te gebruiken, geen herbiciden, geen kunstmest. En dat levert wel ook extra waarde op voor het milieu. En dat wordt ook betaald door bijvoorbeeld waterschappen of overheden om die geven daar een bijdrage aan voor die maatschappelijke waarden van die gewassen. Dus er zijn altijd mensen die dat willen. Het is inderdaad vrijwillig. En heel veel respect voor de agariërs die dat al hebben gedaan. Want ja, het is best wel lastig om over te schakelen op zo'n nieuw gewas. En inderdaad, geen financiële vetbod. Maar er zijn dus mensen die hebben gedurven om vooruit te stappen en in die keten te gaan willen werken. En dan is het dus belang dat er afzet is. Dus dat de agrariër ook weet dat de spulletjes van het land worden afgenomen aan het einde van het seizoen. En toen hebben we tegelijkertijd met de agrariërs in dezelfde ruimte hebben we ook de bouwbedrijven en de woningcorporaties betrokken om met hen afspraken te maken over het toepassen van die materialen. En dat is heel fijn geweest dat de woningcoöperaties in Brabant als eerste in Nederland hebben gezegd dat wij willen die materialen gaan afnemen en gaan toepassen. Een commitmentverklaring daarop getekend, waarmee er vertrouwen ontstond in de regio en in de keten. Dat er ook afzet is en dat dit kan gaan lopen.

SPEAKER_03 15:50

Als ik jullie project voor me zie, dan zie ik drie schakels: boeren, industrie, bouwers, laten we ze zo even noemen. In de regio benader jij ze alle drie.

SPEAKER_01 16:01

Plus de woningcoöperatie, eigenlijk als eindklant. En waarom woningcorporaties? Dat is omdat zij een derde van de woningmarkt ongeveer beheren en dat we daarmee gelijk een hele grote slag kunnen slaan om schaal te maken. En als we dus een eindklant hebben die zegt van ja, wij vinden dit belangrijk, dan weten we zeker dat dat door de keten heen terug zal komen.

SPEAKER_03 16:22

En wat is de incentive bij die woningcorporaties om dat te doen?

SPEAKER_01 16:25

Ja, maatschappelijke waarde om dit te doen. Maar uiteindelijk zijn die gewassen en het goed isoleren van woningen komt natuurlijk ten gunste van de bewoner zelf. Die heeft een koel huis in de zomer en een warm huis in de winter. En isoleren met biobased materialen, met agrobas materialen, zorgt er ook voor dat je een goed gezonde woning kan krijgen, doordat het vochtgehalte in de woning beter wordt gereguleerd. Het heeft gewoon voordelen ook voor de bewoner zelf.

SPEAKER_03 17:01

En dan hebben we het over de middelste schakel, industrie. Bart, ben jij dan degene die de strategie voor de industrie maakt? O ben jij ook degene die de fabrieken spreekt, of is dat weer een markt in de regio?

SPEAKER_00 17:14

We doen het wel samen. Het is wel boeiend om te zien hoe regionaal Nederland dan eigenlijk nog is. Dus Brabantse partijen werken heel graag samen met Brabantse partijen. En die snappen Noorderlingen weer totaal niet. En dat is heel leuk eigenlijk om te zien hoe zoiets regionaals werkt. En dus partijen eigenlijk met een iets wat een soort van sociale cohesie dan bereid zijn om best wel veel moeite te doen. En tot een bepaald niveau helpt dat echt om momentum te krijgen. Dus het is ook wel boeiend om te zien hoe belangrijk die regionale verbinding is. En dan natuurlijk dat daar een paar industriele spelers op staan en dat eigenlijk ook wel landelijk groot willen maken. Dus je ziet dat dat nu gebeurt. En waar vraag is, volgt natuurlijk aanbod. En dan hoop ik dat met dit sociaal draagvlak het ook lukt om fabrieken te vullen, zogezegd en gebouw te krijgen.

SPEAKER_02 18:09

Je werkt dus met heel veel verschillende soorten partijen samen. Hoe werkt die samenwerking? Zie je dat het heel verschillend is per doelgroep. Dus met boeren versus met de provincie, versus met de bouwers of de woningcorporaties?

SPEAKER_00 18:24

Ja, dit is ook waar alle katerregisseurs is in al die achttien regio's, denk ik in Nederland. Vijftien of meer. Hier zijn die ketenregisseurs heel goed in. Dus het begrijpen van het belang van al die verschillende partijen, hoe je daar wel een gedeeld belang in krijgt, en dus vooral dit grotere verhaal, dit is zowel economisch als ecologisch fantastisch. En dan al die individuele belangen afwegen en samen krijgen. En waar begin je dan? Dus wat is laag aan het fruit? Waar lopen partijen op vast?

SPEAKER_02 18:59

Je een voorbeeld van een succes die je hebt behaald op dit vlak?

SPEAKER_00 19:04

Ik denk breder in organisatie. We hebben wel echt heel veel goede kennis ontwikkeld. En voor al die verschillende doelgroepen. En dan is het echt van aannemer die voor het eerst houtbol in de hand krijgt, tot aan een hele architectenopleiding, die dus echt aan het begin van een bouwproces staan. Zowel de waarde als de liefde voor die materialen ontwikkelen. Dus ik denk wat wat we heel goed doen is echt die integrale aanpak. En ook wat ik zelf wel goed heb aangepakt. Dus gewoon continue draagvlak zoeken en begrijpen wat heeft iedereen nodig heeft. En ook niet te naïef zijn in dat een business case niet telt. We willen allemaal dat de wereld beter wordt. En ik ben best bereid om een euro meer te betalen voor een beter product. Maar dat geldt niet voor 80%, maken we 90% van. Dus dat moeten we continu in het achterhoofd houden. Dus die balans die vinden we goed.

SPEAKER_02 20:04

En je noemde net wol, jullie focussen op een aantal producten. Hoe maak je die keuze op welke producten focus je? En welke focus je op?

SPEAKER_03 20:12

Voor de luisteraars is ook leuk.

SPEAKER_00 20:15

Kijkend naar wat in de bouw veel gebruikt wordt, dan is dat beton, staal en isolatiemateriaal. Dat is veelal glas of steenwol. Dat zijn een paar heel grote stromen. En dan kijk je waar kun je dat fossiel vervangen door BioBase. De basis is dus ook houtbouw. Dus houtbouw is iedereen kent het, zodra je 100 kilometer uit Nederland komt, is ineens alles van hout gebouwd, want daar staan bossen. Het is gewoon een heel erg goed bewezen systeem. Dus dat is de basis. En dan is de eerste stap eigenlijk die isolatiematerialen, die kun je namelijk met gewassen uit Nederland heel mooi produceren. En lenen zich daarom goed om, inclusief samen met dat houtbouw toe te passen. De volgende is dan plaatmateriaal, maar dat is al biobased, want hout is. Dat is echt nog wel een volgende slag om daar ook dat kostenverschil te dekken. Zo hebben we eigenlijk die analyse gemaakt, welke is praktisch en economisch het eerst haalbaar is. Ja hebben die materialen gevonden.

SPEAKER_01 21:21

Ja, en dan zie je dat dat stro een heel mooi concreet voorbeeld is van zo'n isolatiemateriaal, dat regionaal ook meerwaarde heeft. Want het verhaal is gewoon heel erg mooi dat je kan zeggen van deze stro is in deze regio geteeld bij de buurman. Is eigenlijk met heel weinig bewerking het snijden van het stro en het ontstoffen. En dan heb je eigenlijk al een heel geschikt inblaasmateriaal. Dan wordt met een omgekeerde stofzuiger onder een dak eigenlijk ingeblazen. En dan heb je gewoon direct materiaal van het land, lokaal, dat een heel goed isolatieproduct is. Daar zijn we eigenlijk mee begonnen om met die materiaal. Om daarmee groot te maken. En dan is een volgende stap: de taak van Bart om ook te zorgen dat we dit met Hennupwol kunnen doen, met flaswol, waar meer industriële verwerkingscapaciteit voor nodig is en waar meer investeringen voor nodig zijn om dat echt op een goede manier te kunnen gaan doen.

SPEAKER_00 22:17

Het stro is wel echt een mooi verhaal eigenlijk. Dit jaar, volgens mij staan er 2000 woningen of dus dakrenovaties met stro gepland. Dus het is ook echt wel voorbije het gezellige ambacht. Het groeit snel, het groeit in Nederland. We hebben gewoon heel veel stro, wat normaal gezien van het gaat de stallen in en het wordt terug ondergeploegd. We halen er nu eigenlijk maar een heel klein beetje af en dat blazen we in die daken. We doen dat eigenlijk al honderden jaren, dus het is wel heel mooi om te zien hoe die soort van revival van stro gelukt is. Was eigenlijk eerste generatie.

SPEAKER_03 22:56

Liefde voor het product, je ziet waarschijnlijk iemand in je omgeving die stro verbouwen, er spoice van maken. En is dat brandbaarder stro?

SPEAKER_01 23:04

Geen idee. Alle biobase materialen zonder additieven zijn wat brandbaarder dan fossiele materialen. Alleen je kan je afvragen of dat laat ik het zo zeggen. Als je het goed verwerkt, en dat betekent dat je het op een goede manier inpakt in het huis, zoals je ook doet met andere materialen, dan is het geen probleem. Dus je moet zorgen dat de hele constructie op een goede manier wordt gemaakt.

SPEAKER_00 23:29

Het is wel leuk dat je dit zegt. Dus we hebben dit jaar een communicatiecampagne rond de mythes. En dat zijn brand, vocht en ongedierte. En van allen hebben we aangetoond dat het geen issue is. En dat hebben we echt met alle gerenommeerde instanties gedaan met eindeloze testen. Dus we hebben heel wat in de fik gestoken. En dat lukt niet. Het lukt niet. Precies wat Mark zegt. Als je goed construeert, is er niks aan de hand. Maar dit zijn echt van die dingen, dat gevoel, dat een bakstenen huis, dat gaat, de fik niet in, dat doet het ook zeker. En het gaat veel meer ook om een brand te vertragen, uiteindelijk brandt alles. En met een goede constructie lukt dat hiermee prima. Dus als er bij mij niet al isolatie in mijn dak zat, wat al zo is, dan had ik heel graag een strodak gewild. Ook omdat jullie werken misschien ook op zolder. Het houdt de warmte heel goed buiten. Dus dan is het op je zolder geen 34, maar een heerlijke 28 graden, dan is het in de zomer ook uit te houden.

SPEAKER_02 24:31

Leuk gaat ook niet rotten.

SPEAKER_00 24:34

Zolang het niet nat wordt, en dit is dus ook een issue in de verwerking, maar echt een goede vraag. Je moet ook dat, dus als het echt over die wolmatten gaat, die moet je niet in de regen laten staan, ze er dan inproppen en klagen dat het gaat schimmelen. Als het er gewoon droog in zit, dan zit het er over 100 jaar nog.

SPEAKER_01 24:52

Die voorbeelden zijn er ook in monumenten in Nederland dat je ziet dat er is geïsoleerd met stroom, met zeewier, met boekwijddoppen, allemaal natuurlijke materialen. Het is iets wat we eigenlijk al heel lang doen, maar wat we verleerd zijn door de industrie in scheleontwikkeling na de jaren 50. Maar ja, we hebben dit altijd al gedaan en het werkt goed. Ik heb het zelf ook in mijn dak zitten, Bart, ik zou het je zeker aanraden.

SPEAKER_04 25:19

One day.

SPEAKER_03 25:20

Hey Mark, moest er worden bijgesteld in het project en wanneer en waarom?

SPEAKER_01 25:28

Je komt altijd, je werkt aan een proces en dat betekent dus dat je ook een andere fase in een andere fase terechtkomt, waar in het begin het van belang is om dit soort mythes te ontkrachten en mensen te activeren, kom je op een gegeven moment in een fase dat het daadwerkelijk gaat gebeuren. Dus de eerste projecten worden dan gerealiseerd en dan is iedereen enthousiast. Maar het vervolg, dan wordt het natuurlijk echt lastig. Eerste tien woningen vindt iedereen leuk en dan komt de pers bij en dan worden de foto's gemaakt. Maar die volgende honderd, dat is de fase waarin we nu zitten. Hoe doe je dat? En dat betekent dat je moet werken aan de business case. Dus wat Bart zei wordt van belang dat je eigenlijk zorgt dat er een constante stroom komt van die materialen. Dat dat tegen een goede prijs gebeurt, dat alle certificeringen in orde zijn. Alles moet echt op orde worden gebracht, zodat het echt kan beklijven voor de lange termijn. En in die fase zitten we nu in dat omslagpunt. En dan is het zaak om de energie vast te houden en koers te houden en elkaar vast te houden. Dan zorgen dat we die stappen kunnen maken.

SPEAKER_03 26:38

Mark, wat werkte verrassend goed?

SPEAKER_01 26:41

Waar ben je trots op? De ketenaanpak waarbij we de agrariërs, de bouwers, de woningcoöperaties bij elkaar in een ruimte hebben gezet en elkaar laten uitwisselen wat ze van elkaar nodig hebben om de volgende stap te kunnen zetten. Dat heeft de basis gevormd voor de ketenontwikkeling. Die gesprekken tussen mensen die elkaar eigenlijk nooit spreken en elkaars behoeften begrijpen, zorgt ervoor dat je inzicht krijgt in hoe je die keten kan gaan laten werken. En de woningcoöperaties hebben op een gegeven moment een stap vooruitgezet door die commitmentverklaring te tekenen. En dat is de basis geweest voor de hele ontwikkeling zoals die nu is gegaan. En in combinatie met de keuze voor stroteelt en het toepassen van die stro als eerste product. Dat heeft ervoor gezorgd, mede omdat stro iets is wat die agrariërs al kennen, en wat in het buitenland ook wordt toegepast als isolatiemateriaal, maar in Nederland eigenlijk nog niet. Heeft ervoor gezorgd dat we die vrij makkelijk konden opzetten en dat we een tastbaar resultaat konden laten zien.

SPEAKER_00 27:47

Daarop aanvullen, die commitment verklaringen, daar was ik ook echt wel verbaasd over wat voor effect dat heeft. En ze hebben natuurlijk heel wat mitsen en maren in zich. Maar in de basis laat je partij concreet uitspreken waar ze naartoe willen. En dat ze dichter gaan committeren om daaraan aan mee te werken. Dus het is heel interessant om aan die vraagkant op die manier te beginnen. Het staat wel tegenover dat je het nu ook waar moet maken. Dus over en weer zijn er verwachtingen. Dus dat vraagt ook wat. Maar ik vind dat echt tof. Het zijn echt richting de 400 dacht ik dat er getekend zijn. 400 wat? Wat zeg je? 400 wat? Commitmentverklaringen. Oh, goed, bedrijven. Die we dan overal op de foto zetten met naam en toenam. Andersom, nu moet het waargemaakt worden. Maar het is echt een heel mooi mechanisme eigenlijk om die vragen op die manier op gang te krijgen.

SPEAKER_02 28:40

Wat is de commitment?

SPEAKER_00 28:42

Dat ze zich binden aan 30% biobased in 30% van nieuwbouw of renovatie in 2030. En een prijspad er ook naartoe. Dus wat ze aan meer kosten bereid zijn te betalen. En daar tegenoverstaan dan eigenlijk ook de volumes. Dus als je zeg 100 daken doet, dan betaal je nog 5% meer. En als je duizend daken doet, dan betaal je 2 of 0% meer. Het is ook wel dat in die zin, je erkent het zal nog even wat duurder zijn. Maar daarmee komen we wel met z'n allen tot een lager prijspunt. Dus ook dat je daarmee echt als een gezamenlijke opgave neemt. Ja dat is wel echt een heel goed initiatief.

SPEAKER_01 29:22

Daarna hebben we ook in West-Braam ook de gemeenten een convenant getekend: Biobased bouwen en telen, waarin ze eigenlijk aangeven wij gaan alles doen binnen onze mogelijkheden die we hebben als gemeente om Biobased telen, dus op eigen pachtgronden bijvoorbeeld van een gemeente, en bouwen. Dus denk aan nieuwbouwopgaves, renovaties van eigen vastgoed om die met Biabased materialen te doen.

SPEAKER_03 29:44

Mooi mooi mooi. Aan de industriekant waar ben je trots op?

SPEAKER_00 29:53

Ja, we zijn er nog niet. Dus dan vind ik het moeilijk om dan al ergens trots op te zijn. Ik denk vooral dat we met een hele organisatie een juiste koers hebben en niet naïef zijn hierin. En dus misschien ook wel een naïviteit die we een beetje af hebben geleerd. Dat je toch denkt dat het heel hard gaat, en dat de ene na de andere ondernemers een hand opsteken en een fabriek gaat bouwen. Ik denk wel dat we dat realisme gevonden hebben, heel erg vanuit een business case, beredenerend en heel koersvast doorwerken. Omdat we wel zien dat het uiteindelijk gaat lukken.

SPEAKER_03 30:30

Maken jullie die business case of maken die samen met zo'n fabrikant?

SPEAKER_00 30:34

Dat doen we samen. Niet iedereen is even open, maar we proberen zoveel mogelijk daarin mee te denken. En juist ook omdat wij weer interventies kunnen veranderen. Dat je daardoor weet aan welke knop er gedraaid moet worden om zo'n business case te laten sluiten. En net zo goed dus ook de markt daar heel dicht op houden. Dus het zeggen wat als je tien grote afnemers bij zo'n fabriek binnen kunt krijgen, wat is er voor nodig om zo'n brug te bouwen? Dus ja, daar zitten we wel heel actief bovenop. Zonder natuurlijk, her staatsteuntechnisch mag ook niet alles. Dus we proberen echt dat makel en schakel te behouden. Zodat ze ook altijd wel een beetje zoeken tot waar je mag gaan hierin.

SPEAKER_03 31:18

En moet je altijd een nieuwe fabriek hebben of kun je dingen in bestaande fabrieken ook inpassen?

SPEAKER_00 31:23

Dat is het leuke met stro. Er wordt heel veel stro verwerkt, al voor de agrarische sector. Dus daar passen het er gewoon in. Voor het maken van matten, dus dat is eigenlijk de eerste stap die we denken dat gemaakt moet worden. Iedem trouwens, het plaatmateriaal, heb je wel echt nieuwe fabrieken nodig. Die zijn er niet in Nederland. Dus nee, helaas, die kunnen we niet zomaar als parallel lijntje ergens neerzetten.

SPEAKER_03 31:51

En Bart, wat werkte in jouw industrie aanpak minder goed dan verwacht?

SPEAKER_00 31:58

Het aantal business cases dat er rondkomt, en financiers en inversers die daarboven op springen. Ik zag wel duidelijk dat vraag op gang kwam, dus dat daar echt perspectief lag, dat ook strategen daarnaar kijken, dus de groten die het merendeel van de bouwmaterialen leveren, die concrete interesse hadden. Maar daar niet op doorpak. En we hebben het wel echt over investeringen van tientallen miljoenen. En ja, die marktontwikkeling is nog vroeg, maar dit is de weg daar naartoe. We zagen die business case. In de praktijk is die markt nog niet zo ver zijn die business cases niet zo glanzend. En dat gaat dus gewoon niet zo vlot als we zouden willen.

SPEAKER_02 32:46

Ja, mooi brugtje. Misschien, want we gaan dan nu naar de opbrengst. Mark, wat is er concreet veranderd door dit project tot nu toe?

SPEAKER_01 32:54

Oeh, als ik kijk naar Brabant, dan zie je dat we in 2025 dat er 400 hectare aan vezelgewassen zijn geteeld voor de bouw. Die ook direct worden toegepast in gebouwen in Brabant. 400 hectare waar we nog mee bezig zijn, eigenlijk wat Bart zegt, we lopen dan een beetje aan tegen de verwerkingscapaciteit. En hoe kunnen we dat? Ja, de bouw in krijgen, daar zijn we nog hard mee bezig. En ja, duizenden woningen. Dus voor Brabant 1300 nieuwbouwwoningen, 400 renovaties met dit soort gewassen. Dus het komt op gang.

SPEAKER_02 33:31

En kan je die impact goed meten? Of hoe willen jullie dat?

SPEAKER_01 33:34

Ja, we monitoren eigenlijk eigenlijk alles. Dus we vragen de partijen die met onze commitment hebben getekend, ook om bij te houden wat ze nu met biobased materialen doen. En dat geeft ons een heel mooi overzicht. Is ook te vinden op de website van Building Balance. met hoeveel woningen er waar worden gebouwd met welke materialen.

SPEAKER_02 33:55

En ook het verschil. Als je op de oude manier bouwt versus de biobase manier.

SPEAKER_01 34:02

Ja, we houden niet bij wat er allemaal gebouwd wordt, maar we houden bij wat er biobase wordt gebouwd.

SPEAKER_02 34:08

En wat betekent het op maatschappelijk gebied? Kan je daar wat meer over vertellen?

SPEAKER_01 34:13

Ja, het is natuurlijk heel fijn als dit een markt wordt voor de agrariërs, waarmee ze een perspectief hebben op een ander verdienmodel. Dan de hele intensieve tilten met veel herbiciden, pesticiden, stikstofuitstoot. Voor de veehouderij. Dus we hopen dat de grond in Nederland kan worden ingezet voor dit soort tilten. En tegelijkertijd voor de bouw om niet meer CO2 uit te stoten, maar eigenlijk te gaan zakken. Een buienbeest gebouw slaat ongeveer evenveel CO2 op als een traditioneel bakstenenhuis, betonnenhuis zou uitstoten. Dus dan gaan we naar min 1 in plaats van plus 1, zullen we maar even zeggen. Ja, dat is van voor ons allemaal van belang. Je ziet nu ook systemen die worden opgezet met carbon credit. Dus dat betekent dat er ook een prijs zit op het opslaan van CO2. En dat is iets waar zowel de agrariër als de bouw van kan profiteren.

SPEAKER_02 35:20

Ja, en dit helpt weer mee aan de business case natuurlijk. En zie je dat de boeren die dus nieuwe gewassen gaan telen, dat zij tevreden zijn en positief over deze nieuwe gewassen of zien ze ook nog veel moeilijkheden?

SPEAKER_01 35:30

Nou, ik denk dat het per gewas afhankelijk is. Voor stro gaat dat goed, past het goed in de tilt. Misscantus is een heel mooi gewas, maar heeft nog niet echt een goede toepassing in de bouw. Daar werken we hard aan. En de Hanoptielt, ja, dat is een heel mooi gewas. Maar je ziet als er niet in de directe omgeving een goede verwerkscapaciteit, is dat die business case nog best wel lastig is voor een agrariër. Dus dat werkt voor ons.

SPEAKER_03 35:58

Als je nu een beetje afstand neemt van het project, wat zegt het Building Balance project nou over wat nodig is voor de grondstoffentransitie? Wat voor lessen zou je eruit willen halen?

SPEAKER_00 36:12

De heel voorname les is dat je dat draagvlak kunt creëren. Dus dat er heel veel bereidwilligheid is om anders te gaan werken. Maar dat het wel gebonden is aan een economische realiteit. En dat je aan die kant vooral moet beginnen. Dus hoe kun je het toch voor elkaar krijgen als beperkte meerkosten het hoogst haalbare zijn. Ja, en daarmee dus echt dat binden van de vraag om die andere kant op te krijgen, dat is echt cruciaal.

SPEAKER_03 36:42

En wat ik denk ook gehoord hebben, is dat centraal en regionaal dat het ook een groot verschil maakt hoe je in jullie aanpakt.

SPEAKER_00 36:50

Ja, en dan denk ik ook vooral de kracht van de regio benutten, dus waar partijen elkaar kennen en al samenwerken, ook toch iets meer bereid zijn om moeite voor elkaar te doen, want je kent elkaar nou eenmaal. En hier gaat dat ook juist met die tilt van gewassen, dat je het echt hebt over kijk, hier om de hoek verandert iets. Dus dat je in die zin die sociale verbanden benut en de regionale impact.

SPEAKER_01 37:16

En voor ons is centraal juist weer van belang voor kennisbundeling bijvoorbeeld. De uitdagingen die je in regio West Brabant hebt, heb je ook in Friesland en Groningen in een andere vorm. En dat betekent dat het heel fijn is dat er mensen zijn die de kennis en vraagstukken bundelen en weer teruggeven aan de verschillende ketenregers.

SPEAKER_03 37:39

Dan een persoonlijke vraag met een verhoudderend, hè. Mark, wat zou je tegen jezelf zeggen als je teruggaat in de tijd wanneer dit project begon. En wat heb je als tip voor de luisteraars?

SPEAKER_01 37:57

Ik zou zeggen, probeer het niet allemaal in één keer te begrijpen en te beheersen. Maar zie wat er ontstaat bij gesprekken als je de verschillende doelgroepen bij elkaar zet. En dan zie je op een gegeven moment dat er vanwege de aantrekkingskracht van zo'n onderwerp, dat er dingen ontstaan. En dat weet je gewoon niet van tevoren. Je weet niet waar je uitkomt als je zo'n proces ingaat. Maar daar komen eigenlijk de beste dingen uit. En zorg dat je dat dan vervolgens goed opvolgt. De oproep was de tweede vraag.

SPEAKER_03 38:33

Ja, net wat voor tip voor de luisteraars.

SPEAKER_01 38:37

Ga zelf aan de slag. Ik heb het zelf ook toegepast in mijn eigen zolder, is ook leuk om te doen. Je moet je wel even goed inlezen over hoe je op goede manier moet isoleren. Vraag er een professional bij om mee te kijken. Maar het zijn hele mooie materialen. Hennupol, flaswol. Ik heb ook zelf leemstuk toegepast, dat is klei. En leemzand wat je op de muren smeert. Het zijn hele prettige materialen mee te werken. En dat voelt gewoon goed.

SPEAKER_03 39:09

Ik heb bij Jolien Jolink, die is een fashion farm, een hele grootste lemevloer mogen meeleggen in Europa. Het is prachtig materiaal, inderdaad.

SPEAKER_01 39:20

Ja, dat is heel fijn om mee te werken.

SPEAKER_03 39:23

Ja, het is heel leuk, echt andwacht. Jolien, kudo's voor jou.

SPEAKER_02 39:28

Bart, welke tip zou jij jezelf geven als je weer naar het begin van het project gaat?

SPEAKER_00 39:35

Meer uitzoomen, meer luisteren. En uitzoomen dus ook Nederland is ook maar een eilandje in de wereld. Dus trouwens niet eens een eilandje, want wat ik zei al, de Duitse bossen zijn niet zo ver van ons. Dus bekijk ook dat grotere economische plaatje. En vooral leg je oor te luisteren. En ook al wat Mark zei: probeer niet alles in één keer te begrijpen. Het is echt complex zo'n transitie. En zoom dan ook heel erg in en probeer vooral dat stukje goed te begrijpen. Ik had misschien ook wel iets soort van breder in de organisatie mijn oor te luisteren, gelegd. Maar dat kan ik ook vandaag beter doen.

SPEAKER_03 40:24

Heren, onze tijd zit er alweer op. Als ik wat lessen meeneem die ik van jullie heb gehoord uit dit gesprek, is: wil je een transitie aangaan, begin dan bij een goede vraagcommitment. Werk vanuit de hele keten, breng die ook bij elkaar. De business case is en blijft belangrijk. Da mag wel tijd achter zitten, maar is wel wat uiteindelijk de boel derinen moet houden. Pak een stapje per keer, stap voor stap, het grote olifant in kleine stukjes hakken. En ik ben wel gecharmeerd van jullie centrale en regionale benadering. Dus dat zijn mooie lessen voor de luisteraars die ze meenemen.

SPEAKER_00 41:02

Mag ik er nog één toevoegen? Zeker. Cobiobased. Uiteindelijk zijn wij consumenten, dus bepalen wij echt wel waar de vraag naartoe gaat. En het is zo grappig dat ook binnen het project er best wel mensen die in een verbouwing nu dit soort materialen toepassen. Het kan gewoon, het is er gewoon. Het is echt niet moeilijk. En ik zou zeggen, probeer in alles wat je consumeert, zo goed mogelijk te begrijpen waar het vandaan komt. En dat je de optimale keuze maakt.

SPEAKER_03 41:29

Hebben jullie nog iets nodig? Wil je de luisteraars nog om iets vragen? Of hoe kunnen ze jullie bereiken als ze zelf heel graag mee willen doen hier aan?

SPEAKER_01 41:36

www.buildingbalance.eu vind je heel veel informatie. En ook op nkb.org, de Nationale Kennisbank Biobas Bouwen. Ja, dat zijn paradijsjes voor de mensen die hier helemaal in willen duiken en alles willen weten over deze transitie.

SPEAKER_03 41:54

Ja, en als ze met jullie willen spreken, LinkedIn. Ja, heel goed. Dank voor jullie inspirerende en open verhaal. We zitten midden op een reis en ik wens jullie heel veel succes. En vier ook de mooie succes die jullie al hebben gemaakt. Voor de luisteraars vond je deze podcast leuk. Like ons dan of abonneer je op de podcast, zodat je geen uitzending hoeft te missen. En denk je, ik kan wel wat Teco Power gebruiken. Dus dan kijken we vandaag naar Bart Floor NMJ. Maar we hebben een heel mooi team zitten. Of zou wel eens willen sparren met die mensen van Techco. Benader ons dan via de e-mails die we in onze show notes gaan zetten. En wij zorgen dat je met de juiste mensen in gesprek komt. Voor nu dank voor het luisteren. Tot de volgende keer en let's go!