Accent Armenië; verkiezingen

Vandaag is de dag van de parlementsverkiezingen. Waar gaat het om, wie doen er mee en wie gaat er winnen? Dat weet ik natuurlijk niet maar ik weet wel dat het proces belangrijker is dan de uitkomst. 

Transcript

SPEAKER_01 0:00

I should like to see any power of the world destroy this race, this small tribe of unimportant people. See if they will not live again. See if they will not life again.

SPEAKER_00 0:48

Beste luister, ik ben Karel Hofstra en ik heet u welkom bij Accent Armenië. Mijn blik op dit interessante land in de Caucasus. Deze podcast wordt gesponsord door HolkaiCapital.am. Het is zondag 7 juni en vandaag is het verkiezingsdag in Armenië. Uiteraard is dat het onderwerp van deze podcast. Ik wil vier thema's behandelen: waarom deze parlementaire verkiezingen belangrijk zijn, misschien zelfs belangrijker dan eerdere verkiezingen. Wie de belangrijkste spelers zijn, hoe de campagne is verlopen, en uiteindelijk de belangrijkste vraag: wie gaat er winnen? Natuurlijk zijn alle verkiezingen belangrijk. Ook in Armenië wordt bij vrijwel iedere verkiezing gezegd dat het om de belangrijkste verkiezingen uit de geschiedenis gaat. Toch staat er deze keer daadwerkelijk veel op het spel. U hoeft de Westse pers, voor zover daar überhaupt aandacht voor Armenië is, niet a priori te geloven. Namelijk dat deze verkiezingen een keuze zouden zijn tussen Oost en West, tussen verdere integratie met Europa of juist nauwere samenwerking met Rusland en de Eurasiatische economie. Maar het is zonder twijfel een van de centrale thema's van deze verkiezingscampagne. De regering voert campagne op een platform van verdere integratie met de Europese Unie, het versterken van de banden met de Verenigde Staten en een meer kritische houding tegenover Rusland. Hoewel Armenië nog geen actief beleid voert om de Eurasiatische Economische Unie of de Collective Security Treaty Organization. De Russische tegenhanger van de NAVO, te verlaten, heeft het zijn deelname aan de CSTO inmiddels wel bevroren. De belangrijkste oppositiepartijen leggen juist de nadruk op het belang van goede politieke en economische relaties met Rusland. Zij wijzen op de levering van relatief goedkoop gas en olie aan Armenië. Op Rusland als belangrijkste afzetmarkt voor Armeense producten, met name landbouwproducten, en op de rol die Rusland volgens hen kan spelen als veiligheidsgarant voor Armenië. De oppositie benadrukt verder dat de vredesonderhandelingen met Azerbeidzjan weliswaar vooruitgang boeken, maar dat een duurzame vrede volgens hen alleen mogelijk is wanneer een grote mogendheid toeziet op de nalevering van de afspraken. In hun visie is Rusland daarvoor de meest geschikte kandidaat. De regeringsprijj kijkt juist meer naar het Westen om een vredesakkoord tot stand te brengen en uiteindelijk te ondersteunen. Ook op persoonlijk vlak zijn de verschillen duidelijk zichtbaar. De verschillende oppositieleiders hebben sterke banden met Rusland. De leider van de grootste oppositiepartij bezit onder meer Russisch staatsburgerschap, heeft zijn fortuin in Rusland opgebouwd en woonde daar meer dan 30 jaar voordat hij naar Armenië terugkeerde. Daarnaast staat de tweede president van Armenië, Robert Korscharian, die eveneens een belangrijke oppositiebeweging leidt, bekend om zijn goede persoonlijke relatie met Vladimir Poetin. Gagit Saroukian, de leider van Prosperous Armenië, onderhoudt traditioneel nauwe contacten met de Witrusische president Alexander Lukashenko. Premier Nicole Pachinian daarentegen heeft duidelijk betere relaties met Europese en Amerikaanse leiders. Dat werd nog eens onderstreept tijdens zijn bezoek aan het Kremlin enkele weken geleden, waar hij zich opvallend kritisch uitliet over democratie, persvrijheid en vrijheid van meningsuiting in Rusland. Persoonlijk vind ik dat moedig, maar vanuit diplomatie oogpunt en vanuit het directe Armeense belang was het misschien minder verstandig. Sindsdien heeft Rusland de druk op Armenië opgevoerd en verschillende exportbeperkingen ingesteld, waardoor met name de landbouwsector onder druk staat. Maar zoals bij vrijwel iedere verkiezing, waar ook ter wereld, draait het uiteindelijk niet alleen om beleid. Het draait ook om persoon. En in Armenië draait veel om Nicole Paschinian. Hij is inmiddels zeven jaar aan de macht. Het is niet meer dan logisch dat er na zo'n lange periode zekere vermoeidheid bij het electoraat ontstaat. Die wordt nog versterkt door het feit dat Pachinan een zeer polariserende figuur blijft. Voor zijn aanhangers is hij de leider die Armenië probeert te moderniseren en onafhankelijker te maken. Voor zijn tegenstanders is hij juist verantwoordelijk voor een reeks nationale tegenslagen. Die tegenstelling vormt een van de belangrijkste breuklijnen bij deze verkiezingen. En wie zijn dan de belangrijkste spelers? Uiteraard is er de regeringspartij Burgerlijk Contract, geleid door premier Nicole Pachignan. Daarnaast zijn er drie oppositiepartijen die een reële kans maken om in het parlement te komen. De grootste daarvan is de sterk-Amenie-Alliantie, geleid door Samuel Karapetian. Hij is een Armeense zakenman die zijn fortuin in Rusland heeft opgebouwd en daar meer dan 30 jaar heeft gewoond. Voor deze verkiezingen zat hij een aanzienlijk deel van zijn persoonlijke vermogen. In het verleden was hij onder andere eigenaar van het Armeense elektriciteitsnetwerk. Dat bezit is hem echter afgenomen vanwege beschuldigingen van wonbeheer en corruptie. Momenteel bevindt hij zich bovendien in voorarest, waardoor hij niet zelf publiekelijk campagne kan voeren. Het publieke gezicht van de campagne is daarom zijn neef, Narik Karapetian. Campagne voeren via een plaatsvervanger is natuurlijk niet ideaal. Maar er speelt nog een tweede probleem voor hem. Samwel Karapetian bezit namelijk niet alleen de Armeense nationaliteit, maar ook de Russische en Cypriotische nationaliteit. Dat laatste uiteraard om gemakkelijker toegang te krijgen tot de Europese Unie. Volgens de Armeense grondwet moet een kandidaat premier echter uitsluitend het Armeense staatsburgerschap bezitten gedurende een aantal jaren voorafgaand aan de verkiezingen. Hoe deze bepaling precies zal worden geïnterpreteerd en toegepast in het geval van Karapetian, is op dit moment nogal duidelijk. Dan hebben we de Armenië-Aliantie, geleid door de tweede president van Armenië van 1998 tot 2008, Robert Kocharian. En hij heeft zich net als in 2021, de vorige parlementsverkiezingen, opgeworpen. Tot redder van de natie. En hij voert campagne op een krachtiger buitenland beleid en met een agressievere toon richting Azerbeidzjan. En ook aangehaalde banden met Rusland. De laatste van de drie grote oppositiepartijen is de bloeiend Armeniepartij Prosperus Armenië, geleid door Gagik Tsaroukian. Hij is een zakenman en voormalig armborstelaar. Politiek gezien verbonden met de hierboven, genoemde Robert Kotsarian. Tsarokian staat bekend om zijn goede banden met de Wit-Russische president, Alexander Lukashenko. Die banden gaan zelfs zover dat de Wit-Russische ambassade in Jerevan vlakbij het huis van Tsarokian in een buitenwijk staat. Net als de andere twee oppositiepartijen blijit ook bloeiend Armenië verbeteren en vooral economisch sterkere relaties met Rusland. De partij is sterk verbonden met de persoon van Tsarokian zelf. Hij is een selfmade zakenman die er in de economisch turbulente jaren 90 in slaagde een omvangrijk zakelijk imperium op te bouwen. Zijn bezittingen omvatten onder meer hotels, winkelcentra, skigebied, casino's. Een cryptominingbedrijf en een cementfabriek. Die laatste staat overigens sinds kort in de belangstelling van het Openbaar Ministerie dat een procedure is gestart om de fabriek opnieuw in staatshanden te krijgen. Vermeldenswaardig is nog dat Saroukian over zichzelf in de derde vorm spreekt. Sarukian is altijd voor de gewone man opgekomen. En dat sommige mensen die uit zijn machtsbasis een regio ten noorden van Jerevan komen, hem koning noemen. Naast deze grotere spelers doen ook nog een aantal kleine partijen en allianties mee aan de verkiezingen. In totaal staan er maar liefst 19 partijen en allianties op het stembeljet. Drie of vier daarvan vind ik persoonlijk best wel sympathiek. Ze worden geleid door relatief jonge, welbespraakte politici die rustig en inhoudelijk campagne voeren en niet belast zijn met een zwaar politiek verleden. Voor mij maakt het dan in principe minder uit of zij iets meer naar het Westen of juist iets meer naar Rusland neigen. Hoe is de campagne verloop? Laten we beginnen met de campagne van de regeringspartij Burgerlijk Contract. Het had zo gemakkelijk moeten zijn. Met jaren van robuuste economische groei, rust aan de grenzen. Een vredesproces met Azerbeidzjan, niet voltooid, maar toch. En sterk verbeterde relaties met de EU en de VS heeft de partij echt wel iets om te presenteren. Vanuit het Westen en met name vanuit de GS zijn al investeringen toegezegd in de infrastructuur. Met name gerelateerd aan de Trump Road for International Peace and Prosperity, de TRIP. En in de voor Armenië zo belangrijke IT-sector. Met de EU is Armenië een proces van visumvrij reizen gestart. En vanuit zowel de VS en de EU worden meer investeringen in het vooruitzicht gesteld. Voeg daaraan toe de parade van begin mei van Europese leiders in Jerevan tijdens de bijeenkomst van de Europese Politieke Unie en de bezoeken van vicepresident Wens in februari en van buitenlandminister Marco Rubio eind mei. En het beeld van een land dat het economisch goed gaat en dat internationaal een graag gezien gesprekspartner is, zou niet moeilijk te verkopen moeten zijn. Komt nog bij dat iedere regeringspartij zou tekenen voor een oppositie zoals die in Armenië, waarvan de leiders ofwel gebrekkig Armeens spreken, ofwel beladen zijn met controverse vanuit eerdere regeringsdeelnamen, ofwel sowieso niet zo heel serieus te nemen zijn. Helaas voor de partij, de regeringspartij, trok Nicole Pachignan de campagne helemaal naar zichzelf toe, en hij nam weer de revolutionaire route, die hij ook in 2018 en 2021 bij de eerdere verkiezingen had bewandeld. Hij is weliswaar geen echte demagoog, maar ik denk dat het predicaat populist wel op hem van toepassing is door de manier waarop hij de oppositie wegzet als corrupt en schoot hondjes van poeting. Tel daarbij op de manier waarop hij campagne voert emotioneel en met voortdurende stemverheffing. Zijn stem is ook nogal schuil en na weken campagne voeren ook hees. En in combinatie met de onvermijdelijke vermoeidheid, leidt dat tot aan hysterie grenzende redenvoeringen en aanvallen die voor een neutrale luisteraar zoals ik, maar moeilijk te verteren zijn. En ook voor veel Armeniërs trouwens. Want ik ken veel mensen die niets van de Russisch gezin de oppositie willen hebben, die voor Europese bedrijven werken en verder zeer op het Westen zijn gericht, maar toch niet op Passignan gaan stemmen, juist om zijn polariserende stijl. Het lijkt me dat er een aantal zonden zijn in de politiek. En een daarvan is vaak een hard schreven tegen tegenstanders tijdens verkiezingscampagnes. Als ik campagnemanager van civic contract burgerlijk contract zou zijn, zou ik de premier zo min mogelijk hebben opgeroepen voor openbare campagnebijeenkomsten. Maar van tevoren opgenomen spotjes hebben laten inspreken. En het campagne voeren door wat milder bespraak de collega's laten doen, zoals de minister van Buitenlandse Zaken Arad Mirzoyan, die dat heel goed afgaat. Maar Passinian, de premier, is een zelfverklaard man van het volk. En dus is hij het gezicht niet alleen achter de schermen van de regeringspartij, maar zeker ook in het openbaar. Dat leidt ertoe dat wat mij betreft de regeringsparti de laatste weken de eigen glazen aan het ingrooien is. En de oppositie er met al haar zwakke kanten plotseling een stuk verkiesbaarder op staat. Nu de campagne van Sterk Armenië, de grootste oppositiepartij. Behalve het feit dat de leider, Samar Karapetian, in huisarrest zit en dus zelf geen campagne kan voeren, hebben al zijn jaren in het buitenland en Rusland ervoor gezorgd dat zijn Armeens niet erg goed is. En dus praat hij onnatuurlijk langzaam en in hele eenvoudige zinnen. En hij heeft ook een zonde begaande in het campagnevoeren. En dat is het gebruik maken van artificiële kunstmatige intelligentie in het maken van verkiezingspotjes. Er zijn een aantal sportjes de deur uitgedaan, waarin duidelijk te zien is dat zijn lippen en zijn taalgebruik niet synchroon lopen. En dat geeft natuurlijk ook nooit een heel sterk beeld. Robert Kotsarian dan, het boegbeeld van de Armenië-Aliantie. En de tweede president van Armenië van 98 tot 2008. Hij heeft in mijn ogen een professionele campagne gevoerd. En is er redelijk goed in geslaagd om de grijze staatsman te spelen. Wat hem bijna voor je in zou nemen als je zijn bedenkelijke staat van dienst op democratisch en economisch gebied vergeet. Over de kwaliteit van de verkiezingen in zijn tijd heb ik aan het eind van de podcast nog een anekdote. In zijn tijd als president tierde de corruptie weilig en werden economische sectoren vergeven aan politieke vrienden, werden democratische vrijheden ingeperkt en had de politie haast onbeperkte macht. En ook zijn lijfwacht en die van zijn bevriende oligarchen trouwens. Er zijn gevallen bekend van mensen die in elkaar zijn geslagen en zelfs erger, omdat ze op de verkeerde tijd op de verkeerde plaats waren en het verkeerde ding zeiden. Iedere politicus heeft een beperkte houdbaarheidsdatum. En die van meneer Kotsarian lijkt me toch wel heel lang voorbij. Het feit alleen al dat hij meedoet, is voor veel stemmers een reden om op de huidige regeringspartij te stemmen. Oh ja, en een van zijn luitenanten heeft ook een behoorlijke politicus onder begaan door een hele groep stemmers, in dit geval gepensioneerden, als min of meer deplorable weg te zetten. Ten slotte de bloeiend Armeniepartij. Het persoonlijke vehikel van Gargrix Sarukan. Gargie's campagne moet het vooral hebben van Marsen met vlaggen, want hij is geen begnadigd spreker. En hoewel hij een aantal campagneleuzen goed opzegt, is zijn vocabulaire na minut of tien wel uitgeput en zijn zijn toespraken ook al dus een tijd beperkt. Kan maar beter rondlopen en met vlaggen zwaaien. Een eervolle vermelding in deze campagne gaat verder nog naar de publieke omroep van Armenië. Ze zijn erin geslaagd om een aanzienlijk deel van de bevolking een permanente allergie voor democratie en het partijenstelsel bij te brengen. Zodanig dat zelfs een collega van me met een zwak voor Canada, klassieke muziek en de natuur, nu verzucht dat ze graag een sterke man aan de macht zou zien. Ik bedoel, welk genie leek het een goed idee om 19 partijen uit te nodigen voor niet één, niet twee, maar drie debatten op even zoveel op één volgende dag. En dan geen debat van een uur, maar twee keer twee uur met een korte pauze. En dat dus drie dagen lang. Zelfs in Zwitserland zou dat niet goed zijn gegaan. En dat gingen dus ook niet in Armeen. Tot zover de campagne. En nu de belangrijkste vraag: wie gaat er winnen? De gezaghebende online publicatie Heer van Report in haar laatste opiniepeiling vorige week zegt dat de goedkeuringscijfers van premier Pachignan de laatste weken zijn gestegen. Misschien wel juist door zijn dreigementen tegen de oppositie en de voormalige machthebbers en zijn verwijzingen naar corruptie, die het bij veel aanhangers nog steeds goed doen. Tot zelfs de helft van de nog onbesliste stemmers zou op de regeringsparti burgerlijk contract gaan stemmen. Aan de andere kant zijn opiniepeilingen in de opkomende democratieën, en zeker die in Oost-Europa en de voormalige Sovjet-Unie niet altijd betrouwbaar. Want mensen vertellen niet graag waar ze op stemmen. En zeker in deze tijd van polarisatie aan het eind van de campagne als de spanning hoog is opgelopen. Mensen houden hun meningen liever voor zich. Volgens de Armeense kieswet hangt veel af van hoeveel partijen in het parlement komen. De burgerlijk contractpartij lijkt sowieso de grootste te worden. En het lijkt me sterk dat de grootste oppositiepartij, sterk Armenië, niet in het parlement komt. Maar het zou zomaar kunnen dat de Armenie-alliantie van de tweede president, Robert Kotsarian, er niet doorkomt. Want de kiestdrempel van 8% voor allianties is een hoge. En veel van zijn kiezers zullen naar sterk Armenië gaan. In 2021 was de Armenie-Alantie de belangrijkste tegenstrever van premier Paschinian. En die verkiezingen vonden plaats vlak na de verloren Karabagoorlog, die op het konto van de premier werd geschreven. En toen haalde de Alliantie 21% van de stemmen. Dat zullen er nu toch wel veel minder worden. Bij de bloeiende Armenie partij zal het er ontspannen. De mensen uit de regio van hun leider en de mensen die afhankelijk zijn van zijn bedrijven, zullen waarschijnlijk voor een uitslag zorgen die de partij net wel of net niet in het parlement brengt met een kiestrempel van 4% voor partijen. Als er naast de twee grootste partijen maar weinig andere partijen die kiestrempel halen, dan worden de reststemmen tussen deze twee grootste partijen verdeeld. En dat zou betekenen dat burgerlijk contract met de winsten aan de haal gaat en weer een regering kan komen en weer een regering kan vormen. En dan zou het zelfs tot een meerderheid kunnen komen van twee derde, waarmee de grondwet veranderd zou kunnen worden. Maar als er daarentegen veel partijen, zegt vier of vijf in het parlement vertegenwoordig worden, dan worden de reststemmen natuurlijk verdeeld over meerdere partijen. En krijgt de grootste partij relatief minder van deze reststemmen. Dan gaan we coalitieonhandelingen tegemoet voor de duur van iets langer dan een week. En als die mislukken, moet er een tweede ronde komen na 28 dagen. Dus er is nog niets uitgesloten. Veel stemmers zullen strategisch stemmen, omdat met zo'n hoge kiestrempel de kans niet onaanzienlijk is dat veel kleinere partijen niet in het parlement komen. Zoals eerder aangegeven, zou ik het goed voor de Armeense democratie vinden als er een flink aantal partijen vertegenwoordigd is. En het liefst de bedachtzame en redelijke partijen. Maar juist omdat ze bedachtzaam en redelijk zijn, halen ze waarschijnlijk niet de kiestrempel. In Armenië is namelijk een van de ergste verwijten die je als politicus kan krijgen, dat je niet sterk of beslissend genoeg bent. En dat betekent in de praktijk dat je de neiging hebt om naar argumenten van de tegenstander te luisteren en soms compromissen wilt sluiten. Dan ben je in de ogen van een niet onaanzienlijk deel van de Armeense electoraat zwak. En dat is meer dan een zonde in de Armeense politiek. Dat is een doodzonde. Hoe dan ook, het belangrijkste is dat de verkiezingen goed en eerlijk verlopen en dat ze ook als zodanig worden gezien door de Armeense kiezer. Wat dat betreft heeft de huidige regering een redelijk goede staat van dienst. Want zowel in 2018 als in 2021 verliepen de verkiezingen oordentelijk en werd de uitslag geaccepteerd door iedereen. Dat was vroeger wel anders. In 2003, toen Robert Kotcharian voor herverkiezingen opging, was ik verkiezwaarnemer voor de OVC in de provincie Chirac, helemaal in het noordoosten van Armenië, aan de grens met Turkije en Georgië. Chirac was en is een van de armere provincies van Armenië. En veel van de mannelijke bewoners werken in Rusland, ofwel permanent of als seizoensarbeiders. De verkiezingen in 2003 werden algemeen beoordeeld als zeer slecht en frauduleus. En werden begeleid door veel kiezersintimidatie en misbruik van macht door de regeerende coalitie. Ze vonden plaats in de maand maart en dan lag nog volop sneeuw in de hooggelegen provincie Chirac. In het gebied waar ik en mijn teamgenoot de verkiezingen waarname, was het landelijk gelegen. Dus gingen we van dorp tot dorp om te zien hoe het in de stembreaus aan toeging. Hoe ze opengingen, hoe de procedures werden uitgevoerd, hoe er gestemd werd en hoe er na het sluiten van de stembreaus geteld werd. Opvallend genoeg bleek bij de uitslag dat het stembureau waar wij na het sluiten waren gebleven om de telling te volgen, een zeer gemengde uitslag liet zien met een behoorlijk stemmaantal voor de oppositie. In andere stemlokalen in onze regio waren de uitslagen onverdeeld voor de heersende coalitie. En in sommige bureaus was er een opkomst van meer dan 100% van het aantal kiesgerechten, wat toch opmerkelijk genoemd worden. Gedurende de verkiezingsdag verliep alles gelukkig rustig en ordentelijk. En in het laatste stembreau waar we kwamen, lag heel toepasselijk een politiepad in het stemhoekje. Bedankt voor het luisteren naar de tweede aflevering van Accent Armee. Volgende week is er weer een podcast, en ik heb zo het idee dat we het dan over de naslek van de verkiezingen van vandaag gaan. Tot dan?