Make Armenia Great Again!

We lopen stap voor stap door de uitslag, de verrassingen die uitblijven en de echte spanning die pas ná het tellen begint: hertellingen, geannuleerde stembureaus en de vraag of Bloeiend Armenië alsnog het parlement binnenkomt.  Ze missen 0,004% van de stemmen. Dat minieme verschil rond de 4%-kiesdrempel maakt de nasleep van de Armeense verkiezingen plots groter dan de verkiezingsavond zelf. 

We plaatsen die binnenlandse puzzel meteen in de geopolitieke werkelijkheid. Waarom komen felicitaties uit de EU, de VS, Iran, Georgië en Turkije, en waarom blijft het stil uit Moskou? We praten over het vredesproces tussen Armenië en Azerbeidzjan, over de prikkels van Ankara en Bakoe, en over de strategische knoop waar Jerevan in zit: je kunt niet zomaar breken met Rusland, maar je wilt wel nauwer samenwerken met Europa en de Verenigde Staten. Daarbij horen ook hybride dreigingen zoals desinformatiecampagnes en het zwartmaken van het verkiezingsproces. 

Daarna kijken we vooruit naar de komende regeringsperiode: Russische handelsbelemmeringen die Armeense export raken, de moeilijke route naar exportdiversificatie richting Europa, en de realistische hoop op EU visaliberalisatie. Ook bespreken we futuristische plannen met de VS, van AI-initiatieven tot infrastructuur, en het Turkije-dossier waarbij een echte grensopening pas kans maakt als het vredesproces verder komt. Tot slot stellen we de ongemakkelijke vraag die boven alles hangt: kan een harde strijd tegen corruptie ook leiden tot meer machtsconcentratie in de persoon van de premier en meer hang naar autoritarisme?

Transcript

Opening En Welkom

SPEAKER_00 0:00

I should like to see any power of the world destroy this race, this small tribe of unimportant people. See if they will not live again. See if they will not laugh again.

SPEAKER_01 0:48

Beste luistera, ik ben Karel Hofstra en ik heet u welkom bij Accent Armenië. Mijn blik op dit interessante land in de Caucasus.am. Welkom bij de derde aflevering van Accent Armeni. We zijn nu een week na de verkiezingen, en in het eerste deel van de podcast ga ik daar natuurlijk op in. In het tweede deel ga ik kort in op wat we in de nieuwe regeringsperiode kunnen verwachten.

Twijfels Over De Campagne

SPEAKER_01 1:21

Tot een paar weken voor de verkiezingen was ik er vrij zeker van dat de regeringspartij burgerlijk contract een nieuw mandaat zou krijgen. Tijdens de chaotisch en onverfijde campagne van de regeringspartij begon ik echter toch wel te twijfelen. Zou de oppositiecoalitie, bestaande uit grotendeels Russisch georiënteerde partijen en geholpen door een omvangrijke desinformatiecampagne, dan toch voor een verrassing kunnen zorgen? Ook de steun die Donald Trump aan premier Pachinian gaf op Truth Social, zou wel eens een giftige beker kunnen zijn. Zelfs vergelijkbare steunbetuigingen soms afrechts hebben gewerkt. We weten nog hoe onlangs Victor Orban onder lui de aanmoedigingen uit Washington een historische nederlaag bewerkstellen. In het geval van Armenië schreef Trump. Prime Minister Nicole Pachinian of Armenia, a great friend and leader, is making his country strong, wealthy, and very secure. En vervolgens, je voelt hem al aankomen. Make Armenia great again. Nu verwijst Groot Armenië voor veel Armeniërs naar een historische staat uit het begin van de jaartelling. Die grote delen van het huidige Oost-Turkije, Georgië en Azerbeidzjan ontvatten. Maar wellicht was Trump zich daar niet helemaal van bewust.

Uitslag En Nieuwe Machtsverhoudingen

SPEAKER_01 2:51

Uiteindelijk bleek de verkiezingsuitslag echter vrij duidelijk. Zoals het oude gezegde luidt: ze dronken een glas, ze deden een plas en alles bleef zoals het was. Kort samengevat, ongeveer de helft van de kiezers die kwam opdagen, stemde opnieuw op burgerlijk contract van premier Parchinian. Veel kiezers die verandering wilden, konden zich er uiteindelijk niet toezet om op Robert Kozarian te stemmen. De controversiële tweede president van onafhankelijk Armenië. Hoewel hij zich profileerde als de kandidaat van veiligheid en ervaring, bleef hij steken op net geen 10% van de stemmen. Het grootste deel van de oppositiestemmen ging naar Sterk Armenië van de Armeens-Russische zakenman Samuel Karaketiat. Zijn beweging wist vanuit het niets bijna een kort van de stemmen te behalen. Een relijke prestatie. Ook al zijn er beschuldigingen van omkopen aan zijn adres. En andersom beschuldigde de oppositie de regering van het uitdelen van cadeautjes. Aan kiezers een aantal maanden voor de verkiezingen. Ook wat dat betreft niets nieuws onder de zon. Dan blijf nog de partij Bloeiend Armenië van Gagik Tsarokian over. De verbaal niet erg begaafde zaken op. Die behaalde 3,996% van de stem. Terwijl de kiestrempel voor partijen op exact 4% ligt. Een verschil van maar een paar honderd stemmen. En daar komen ze op terug.

Felicitaties Van Buren En Westen

SPEAKER_01 4:29

De internationale reacties op de verkiezingen waren interessant. Premier Pashinian ontging felicitaties uit zo'n beetje alle landen van de EU. De Verenigde Staten, Iran, Georgië en Turkije. Om de belangrijkste te noemen. De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken verklaarde wij betuigen onze oprechte felicitaties aan premier Nikon Pashinjan. Met de verkiezingsoverwinning van zijn partij. Onze buurlanden hebben prioriteit. Ik vermoed dat landen als Koewijt en de Verenigde Arabische Emiraten soms zouden wensen dat ze iets minder prioriteit kregen van Iran. Maar dat er zijn. De Iraanse minister voegde eraan toe dat er gunstige omstandigheden waren ontstaan om de positieve en dynamische ontwikkeling van de Armeens-Iraanse betrekkingen verder te versterken. De boodschap uit Teheran was dus duidelijk positief. Ondanks dat er natuurlijk grote ideologische verschillen zijn tussen de twee landen, lijkt Iran een bijzonder belang te hechten aan stabiele betrekkingen met Armenië. Zelfs een Amerikaanse aanwezigheid in het zuiden van Armenië via de Trump Road for International Peace and Prosperity. Ofwel TRIP, lijkt daar geen afbreuk aan te doen. Ik heb zelf ook altijd het idee dat Iran een zwak heeft voor Armeni. Dat kleine landje aan de Noordgrens met wie het zo'n lange geschiedenis deelt. En dat tot het begin van de 19e eeuw onderdeel van het Rijk was. Ook uit Georgië kwam er felicitaties. Prettig genoeg, zowel van de regering als van de oppositie. De regering natuurlijk vooruit diplomatieke beleefdheid en goed naar buurschap, maar veel pro-westerse Georgische oppositieleiders vanuit overtuiging. Voormalig president Michael Saakashvili. Winstvrouw overigens Nederlands is, en die al jaren in Georgië gevangen zit voor onder meer machtsmisbruik, deed vlak voor de verkiezingen zelfs een directe oproep aan Armenië. Passiniante stem. Hij verleek oppositieleider Samel Karapetian met Bizina Ivanishvili, de machtigste man van het huidige Georgië, die volgens hem de Georgische belangen ondergeschikt maakt aan die van Rusland. Ook de Turkse president Erdogan feliciteerde Passinian. In zijn boodschap sprak hij zijn volledige vertrouwen uit dat Paschinians visie op duurzame vrede en stabiliteit in de regio succesvol zou worden verwezenlijkt. En dat heeft natuurlijk alles te maken met het vredesproces tussen Armenië en Azerbeidzjan. Waar ook Turkije bij betrokken is. Hoewel Azerbeidzjan zelf nog geen officiële felicitatie heeft verstuurd, is het wel duidelijk dat zowel Ankara als Baku tevreden zijn met de herverkiezing van Pachinam. Ze gaan ervan uit dat de huidige onderhandelingen onder Pachinjam zullen worden voortgezet. En de Azerbeidzaanse president denkt waarschijnlijk terecht dat we zijn eventuele directe felicitaties in Armenië aanrechtseffect zouden hebben.

Hertellingen En De 4%-Drempel

SPEAKER_01 8:04

En daarmee komen we terug bij de kwestie van de bloeiende Armenië partij. Die dus 3,996% van de stemmen had en een tenagel verwijderd van parlementaire vertegenwoordig. 500 stemmen extra, zou de partij over de drempel hebben gebracht. En dat is relevant omdat de kiescommissies inmiddels een paar hertellingen hebben uitgevoerd en de resultaten van enkele stembureaus hebben geannuleerd. En de vraag is nu of er op die locaties opnieuw moeten worden gestemd. Mocht dat gebeuren, dan zou bloeiend Armeni alsnog boven de 4% kunnen uitkomen. Of natuurlijk blijven steken op 3,99%. Dat kan ook altijd. Dat zou niet alleen gevolgen hebben voor de samenstelling van het parlement, maar ook voor de constitutionele positie van de regeringspartij. Azerbeidzjan heeft als eis voor een vredesverdrag gesteld dat Armenië de preambule van haar grondwet moet wijzigen, waarin een verwijzing naar Nagorno-Karabakh staat. Zonder bloeiend Armenië blijft de oppositie verdeeld over slechts twee fracties. En heeft de regering bijna een constitutionele meerderheid. Met de bloeiend Armenië partij erbij ontstaat een derde oppositiefractie, wat de politieke dynamiek aanzienlijk verandert en het voor de regering moeilijker maakt de grondwet te veranderen. Niemand krijgt punten voor het raden dat de oppositie natuurlijk fel tegen zo'n grondswet grondwetwijziging is.

Rusland Zwijgt Oppositie Escaleert

SPEAKER_01 9:54

En wie heeft nog geen felicitatie gestuurd? De Russische president Vladimir Poutin. Dat is in scherp contrast met 2021, toen de betrekkingen tussen Moskou en Jerevan aanzienlijk beter waren. Toen kwam Armenië net uit de verloren 44-daagse oorlog met Azerbeidzjan over Nagona-Karabach, en was Rusland naar voren getreden als vredeshandhaver en beschermer van de nog overgebleven Armeense bevolking daar. Nu in 2026, nadat de Armeense bevolking uiteindelijk toch uit Karabach is vertreven, staat Rusland er wel erg slecht op bij de Armeense regering. En ook andersom lijkt Rusland erop uit Armenië economisch en politiek te verzwakken. Dit uitzicht volgens mij ook in de houding die de pro-Russische oppositie heeft aangenomen. Na enkele dagen stilte heeft sterk Armenië geëist dat de hele verkiezingen ongeldig worden verklaard. En ze vraagt zich hardop af of zij hun zetels überhaupt moeten inwinnen. Dat vind ik persoonlijk een flauwe houding. Winnen lijkt hier weer belangrijker dan meedoen. Als je meept naar verkiezingen, vervolgens een kwart van de stemmen behaalt en een aanzienlijk aantal kiezers vertegenwoordigt, heb dan ook het fatsoen die kiezers ook daadwerkelijk in het parlement te vertegenwoordigen. Mijn analyse is dat de verkiezingsuitslag al met al de wil van de kiezer vertegenwoordigt. Ja, hier en daar zijn nog hertellingen. De publieke televisiezender was al erg op de hand van de regering. En natuurlijk heeft de regering een aantal maanden voor de verkiezingen de pensioen en het minimumloon verhoogd met een schuin oog naar de verkiezingen. Maar al met al denk ik dat deze uitslag recht doet aan de verhouding. En uiteraard hebben de meeste kiezers vanuit economische motieven gestemd. De regering heeft de afgelopen jaren duizenden kilometers aan wegen aangelegd en vernieuwd en honderden scholen opgeknapt in het programma van 300 nieuwe scholen en 500 kleuterscholen. Lonen zijn omhoog gegaan. En veel ondernemers kunnen op een vorm van subsidiereken. En zo simpel is het.

Vrede Met Azerbeidzjan Blijft Centraal

SPEAKER_01 12:23

Nu dan de vraag hoe de komende regeringsperiode eruit zal zien. Welke uitdagingen wachten op Nicole Pachinian en zijn regering in de komende vijf jaar? Het vredesproces met Azerbeidzjan zal worden voortgezet. Met vallen en opstaan. Ik ben er niet van overtuigd dat Azerbeidzjan op dit moment echt in een permanente vrede is geïnteresseerd, maar meer meespeelt onder internationale druk. Met name van de Amerikaan. En verder afwacht en kijkt of er wellicht op een later moment nog meer te halen is.

Laveren Tussen Rusland En Het Westen

SPEAKER_01 12:58

Dan is er de zeer belangrijke relatie met Rusland, die met zorg gemanagd moet worden. Die relatie doet men een beetje denken aan een ongelijk en bij tijd en wij verbaal gewelddadig huwelijk. Armenie kan zich aan de ene kant niet veroorloven volledig met Rusland te breken, maar wil tegelijkertijd ook steeds meer samenwerken met Europa en de Verenigde Staten. Het probleem is dat Moskou niet bepaald bekend staat om zijn enthousiasme voor strategische ambiguïteit. De al aanwezige druk op Armenië om een keuze te maken tussen Oost en West zal waarschijnlijk verder toenemen. Terwijl die keuze in werkelijkheid niet te maken is. En veel minder zwart-wit is dan vaak wordt voorgesteld. Armenië weet ook dat verdere integratie met Europa prima kan, maar dat lidmaatschap realistisch gezien niet op het menu staat. Vanwege de instabiele relatie met Rusland zal Armenië zich moeten blijven wapenen tegen hybride dreigingen. Desinformatiecampagnes en buitenlandse beïnvloeding. Organisaties zoals Bird Wategroep uit Nederland waarschuwden daar tijdens de verkiezingscampagne op en heb ook een goede analyse geschreven. Rusland zal in de periode na de verkiezingen en waarschijnlijk ook verder in de toekomst blijven proberen verdeeldheid te zaaien door het verkiezingsproces en de uitslag zwart te maken. En daarna waarschijnlijk het vredesproces met Azerbeidzjan. Wie de Armeense sociale media en alle complottheorieën daar een beetje volgt, weet dat sommige complottheorieën zo creatief zijn dat ze eigenlijk een eigen Netflix-serie verdienen. Ook op economisch gebied heeft Armenië

Exportdruk Diversificatie En EU-Visa

SPEAKER_01 14:52

nogal te stellen met de grote buur uit het noorden. Reeds voor de verkiezingen werden een groot aantal Armeense producten geconfronteerd met invoerbeperkingen op de Russische markt. En niet alleen invoegbeperkingen. Er waren in sommige gevallen zelfs een verkoopverbod. Dat betekent dat alle producten uit de schappen gehaald moesten worden en weer terug naar de distributeur genomen worden en vaak ook weer terug naar Armenië gestuurd. Alle belangrijke exportproducten zijn getroffen: groente, fruit, bloemen, noten, vis en visproducten. Cognac en wijn van bepaalde producenten en ten slotte mineraalwater. De Russische uitleg over het waarom is zeer sumier. Ze geven niet concreet aan wat de Armeense producenten kunnen doen om weer aan de normen te voldoen. De normen waar ze dus tot voor kort wel aan voor deden. Tegelijkertijd zal de Armeense regering de samenwerking met Europa verder proberen uit te bouwen. Zeker nu, met de handelsbelemmeringen die Rusland heeft opgelegd, zal Armenië proberen haar export te diversifiëren. Het probleem is dat Europa geen makkelijke exportbestemming is. Zowel qua kwaliteit als volume is de Armeense export nog niet erg interessant. Tot zover de plannen. Maar Armeense regeringen zijn meestal meer met crisisbeheersing bezig dan met het plannen en uitvoeren van economisch beleid. Events, dear boy, events. Zoals de Britse premier Harold Macmillan zei in het eind van de jaren 50, begin jaren 60 toen hij premier was. Dat zijn eigenlijk de belangrijkste leidende motieven in een regering. Een punt waar wel goede vooruitgang zou worden gemaakt in Armenië is denk ik visaliberalisatie met de EU. Nu hebben Armeniërs nog een visum nodig om naar Europa te gaan. De wachtrijen zijn lang, onpersoonlijk en frustrerend. Armenië heeft goede stappen gemaakt met de implementatie van het actieplan. En het lijkt me sterk dat Armeniërs in de komende regeringsperiode geen visumvrije toegang tot de EU krijgen. Dat betekent in de praktijk de Schengen-zone. Wat zo goed als overeenkomst met de EU, minus een aantal landen. Ierland zit niet in de Schengen-zone. Maar het zou goed zijn als dat zou gebeuren. Want het krijgen van een visum voor de EU's. Voor de Schengenzone dan is echt geen sinecure. Het is heel frustrerend om met die grote service providers te werken die altijd verwijzen naar standaard mededelingen en die je op geen enkele manier te pakken kan krijgen voor een persoonlijk gesprek.

Amerikaanse Megaprojecten En Moderne Contrasten

SPEAKER_01 17:57

In de toekomst en de komende jaren zal ook de relatie met de Verenigde Staten aan belang dienen. Projecten zoals een AI-fabriek met de laatste Nvidia-geheugenchips, een modulaire kernreactor en het TRIP-initiatief, die weg die door het zuiden van Armenië moet lopen. Moet de Armenië economisch versterken en integreren met het Westen. Het klinkt allemaal behoorlijk optimistisch en futuristisch. En soms is het wel paradoxaal om het contrast te zien tussen een land dat werkt aan kunstmatige intelligentie hoog niveau grote volumes. En een overheid die soms nog horstelt met papieren stempels. Maar dat is een van de charmante kenmerken van de hele regio.

Turkije Grens Opening Hangt Van Vrede

SPEAKER_01 18:48

Een ander belangrijk dossier blijft de relatie met Turkije. Een opening van de grens met Turkije zou heel wat positiefs betekenen voor de relaties tussen Turkije en Armenië. En een begin is er, want Turkije heeft al toegezegd dat Armenië vracht kan vervoeren op de spoorlijn die van Baku via Tbilisi verder naar Turkije gaat. En dat is al heel belangrijk. Dat maakt het vervoer een stuk goedkoper voor Armenië. Maar de opening, de echte opening van de grens met Turkije blijft afhankelijk van het vredesproces met Azerbedjan. Dus totdat dat definitief is, zal er niet veel vooruitgang te zien zijn. En ik heb me eigenlijk altijd een beetje verbaasd dat Turkije een deel een onbelangrijk deel van het buitenlandbeleid, namelijk het beleid ten opzichte van een buurland, Armenië. Dat het een deel van het buitenlandbeleid aan Azerbeidzjan heeft uitbesteed.

Pasjinjan Als Wildcard En Georgië-Verhaal

SPEAKER_01 19:55

En ten slotte is er misschien wel de grootste wildcard van allemaal Nicole Paschinian zelf. De Armeense premier is nu al acht jaar aan de macht en heeft drie verkiezingen gewonnen. Er zijn Caucasische mannen voor minder na zijn schoenen gaan lopen. En ik heb me vanaf het begin van zijn regeringsperiode afgevraagd of hij wellicht ook ooit de kant van Sakasie zal opgaan. En een semi-autoritaire heerster zou worden. Beide mannen kwamen aan de macht op een golf van volksentousiasme door middel van een vreedzame revolutie. Beide wierpen een vermoeid oud regime voor omver. Ook was het Armenië van 2018 niet te vergelijken met het Georgië van 2003, toen Saakersfilia aan de macht kwam. Georgië was toen echt vermond, weet ik uit eigen ervaring. En het land hing met elastiek kiezen aan elkaar. Toen ik vanaf het jaar 2000 voor de ambassade in Kiev ging werken en ook vaak in Georgië kwam, verbleef ik, als ik in Tbilisi was, altijd in het honorair consulaat. Het was een gewon appartement in een straat, een mooie straat, een Groene Strat in het centrum van Tbilisi. En dat consulaat had een kantoortje en een ontvangstruimte. En ook een slaapkamertje. En een badkamertje. Daar kon ik altijd verblijven. Dat deed ik ook om kosten te besparen en ik vond het niet ongezellig om een beetje in de stad te zitten. En af en toe een praatje te maken met de assistenten van de Honewer Consul. Die assistent was een Nederlandse dame. Het was de vrouw van Sakashir, Sandra Rudolfs. Tijdens een van mijn verblijven eind 2000. Het was al redelijk koud november, december. Vie het licht weer eens uit. Verwarming was er sowieso heel weinig energiecrisis. Maar gelukkig had het consulaat zowel een generator als een kacheltje om de zaak draaiende te houden. Ik wil dat kacheltje aansteken en ik zie dat het brandstofniveau wat laag is. Dus ik pak het kanister dat in de buurt stond. En waarvan ik dacht dat het stookolie was, en vul het kacheltje bij. Het was eigenlijk de kerosine voor de generator. Ava. Een luciver erbij en jou hoor. Kacheltje in de fik. In een helder moment. Er waren natuurlijk geen telefoons, niemand die kon bellen. In een helder moment besloot ik om snel een stoel te pakken voor mijn gezicht te houden met de poten naar het kacheltje toe, langzaam dichterbij te komen. Ik dacht die Nicky Lauda denk ik brouwen en die pet blijkt me zeker bespaard. Dat gaat niet gebeuren beter. Een verbrandde arm of zo dan mijn gezicht, dus met mijn gezicht afgewend. Ik naar dat kacheltje toe. En op de een of andere manier heb ik het volumeknopje, de brandstofknop, kunnen uitzetten. En was de grote crisis afgewend. Maar dat was een goede les en voor altijd erbij gebleven als metafoor voor de situatie van Georgië met die jaren. Nu weer terug naar Armenië.

Corruptiebestrijding Kan Autoritair Worden

SPEAKER_01 23:36

Het is inderdaad niet onmogelijk, denk ik, dat de voortgaande strijd tegen corruptie in Armenië uiteindelijk tot autoritarisme gaat leiden. Nu al reageert het nominaal onafhankelijk openbaar ministerie wel erg snel als Passinian oproept tot vervolging van deze of geen oligarch of politicus. Passinian staat er niet onbekend advies makkelijk aan te nemen. Daarbij komt dat er nu al weinig mensen te vinden zijn in zijn regering die hem tegen kunnen of durven spreken, wat natuurlijk geen goed teken is voor een democratie. We gaan het allemaal zien in de komende maanden en jaren.

Afsluiting Tot Volgende Week

SPEAKER_01 24:21

En ik hoop u volgende week weer te kunnen verwelkomen bij een nieuwe aflevering van Accent Armenië. Hartelijk dank voor het luisteren naar deze aflevering van Accent Armenië. En tot volgende week.