It's the economy, stupid! Deel 2

Hoe is het Armenie economisch vergaan sinds de wereldwijde financiele crisis van 2009. Waar leeft het land nu van, wat zijn de groeisectoren en waar liggen de uitdagingen voor de toekomst? 

Transcript

SPEAKER_01 0:00

I should like to see any power of the world destroy this race, this small tribe of unimportant people. See if they will not live again. See if they will not laugh again.

SPEAKER_00 0:49

Beste luistera, ik ben Karel Hofstra en ik heet u welkom bij Accent Armenië, mijn blik op dit interessante land in de Caucasus.am. Welkom bij een nieuwe aflevering van Accent Armeni. Vandaag gaan we het weer hebben over de basis van de huidige Armeense economie. Nadat we vorige week een inkijkje namen in waar Armenië haar geld mee verdient vanaf de 19e eeuw tot de financiële crisis. Gaan we nu kijken naar de periode vanaf ongeveer 2009 tot nu. Dus vanaf de nasleep van de wereldwijde financiële crisis. Via jaren van herstel, politieke verandering, oorlog, COVID. En de komst van Russische migranten en bedrijven na het uitbreken van de Russisch-Oekraïnse oorlog tot de huidige situatie, waarin Armenië economisch veel sterker lijkt dan 15 jaar geleden, maar nog steeds met serieuze kwetsbaarheden zit. Laten we beginnen bij die moeilijke de eerste moeilijke periode. Rond 2009 werd Armenië hard geraakt door de wereldwijde financiële crisis. Waar in 2008 de economie met bijna 7% groeide, kromp die in 2009 met ongeveer 14%. De bouwsector stortte in, die zo belangrijk was voor de economische groei tot dan to. En remittances. Geldovermakingen, dat deel van het geld dat Armeniërs in het buitenland verdienen, dat naar Armenië wordt gestuurd en die voornamelijk uit Rusland werden gedaan. namen af en behoorlijk ook. De export kreeg klappen en de vraag naar de metalen die in Armenië gevonden worden. Zoals ze vorige keer hadden aangegeven koper en molbenium. En een klein beetje goud daalden. Armenië was dus kwetsbaar omdat de economie te afhankelijk was van een paar motoren. Geld uit het buitenland, de bouw, grondstoffen die altijd afhankelijk zijn van de gele van de internationale markt. En de Russische afzetmarkt. Vanaf 2010 begon al het herstel, maar dat was niet meteen spectaculair. Armenië kwam uit een diepe kuil. De economie groeide weer, maar het oude model van groei door bouw en geldstroom uit Rusland was duidelijk minder stabiel dan voorheen. Ook de mijnbouw, we hadden het al gezegd, is een gemengde zegen. Armenië heeft geen olie of gas, maar dus wel koper, molybdenium, dat veel in de defensieindustrie wordt gebruikt. Goud en een paar andere metalen. Vooral de mijnbouw rond Qajaran, een stad in het zuiden van Armenië niet ver van de grens met Iran. En andere gebieden in het zuiden speelt een grote rol in export en staatsinkomsten. Dat is natuurlijk belangrijk, economisch gezien, maar ook gevoelig. Mijnbouw brengt geld binnen en creëert naar verhouding goed betaalde banen. Maar roept ook vragen op over milieu, lokale gemeenschappen en hun welzijn. En de vraag hoeveel toegevoegde waarde eigenlijk in Armenië zelf blijft. Als je vooral ruwe grondstoffen exporteert, verdien je veel minder dan wanneer die grondstoffen verwerkt tot duurdere producten. Maar die verwerkingsindustrie heeft de Armeni niet of nauwelijks. En de milieuschade, van met name de mijnbouw, ligt er niet op. Hij is nu dicht. Maar ik kan me heel goed herinneren wat een treurige fabriek de kopersmelter in Alaverdi was. In het noorden van Armenië richting Georgië in de provincie Lorie. Deze fabriek is ergens in de 19e eeuw opgericht met Frans geld. En was in de Sovjet-Unie natuurlijk staatseigendom. Hij zal al verouderd zijn geweest toen Armenië onafhankelijk werd. Daarna was er nooit geld om verbeteringen door te voeren. Als de koperbriketten duur waren, was taken de eigenaren van de mijnen de extra winst in de zak. En als internationaal de prijzen laag waren, was er natuurlijk geen geld om in de fabriek te investeringen en werd dan helemaal niet over het milieu gesproken. Het tijd voor weer een persoonlijke ervaring. In 2013 en 2014 werkte ik voor USA. Aan regionale ontwikkelingen. En een van onze partnergemeenten was Alla Verdi. De stad waar die kopersmelte door stond. Ik heb daar eens een rondleiding gekregen toen ik daar op bezoek was, een werkbezoek. Oei, oei, wat een onmenselijke toestanden heerste daar zeg. Middeleeuwse tafrelen. Ik zag mannen zonder enige bescherming met onbloot bovenlijf, geen helm. In de dampende hitte. Een blokkade in de gesmolten koperstroom wegbeuken. De vonken vlogen ons en hen om de oren in die balmende fabriekshal. Het was een soort van inferno. En die kirels werkten daar voor 500 dollar netto per maand. Wat eigenlijk nu ook al een aardig salaris is, zeker als je voor de overheid werkt. Volgens mij verdienen leraren tegenwoordig op basisscholen zoveel. En dit was dus 12, 13 jaar geleden. Dus dat was echt voor die tijd een heel hoog salaris. Zeker voor een arme regio als lorie. Dus er waren altijd genoeg mensen bereid om hun gezondheid te wagen, om eten voor hun gezin op tafel te zetten. Eerlijk gezegd denk ik niet dat er veel aan hun pensioen toegekomen zijn. Ten derde bleef landbouw belangrijk. In het economisch plaatje. Vooral voor werkgelegenheid en regionale economieën. Armenië exporteert onder andere fruit, groente, wijn, vies en verwerkte voedingsproducten. Met name abricose, druiven, granaatappelproducten, gedroogd fruit, kaas, mineraalwater en cognac. De Armeense cognac, die Brandy moet heten, omdat cognac een beschermde Franse naam is, heeft historisch bijna een eigen diplomatieke status. Sommige landen hebben ambassadeurs, Armenië heeft Arad cognac. Winston Churchill stuurde Stalin ieder jaar een goede doos sigaren. En Stalin stuurde op zijn beurt een kist met Arad Cognac naar Churchill. Maar landbouw heeft ook beperking. Zeker voor Armenië. Armenië is bergachtig. De percelen zijn klein. Er is nog geen ruilverkaveling geweest. Armenië heeft infrastructuurproblemen, zeker in de landbouw, en is zeer afhankelijk van exportmarkten zoals Rusland. En of schoon de sector dus belangrijk is voor werkgelegenheid in de regio, is het niet altijd makkelijk om schaal te vergroten. Een export vanuit Armenië is voor zo'n beetje alle producten lastig, maar vooral voor landbouwproducten vanwege de beperkte houdbaarheid en het dure transport. Behalve Rusland Europa en een paar bestemmingen in het Midden-Oosten bieden Armeense transportbedrijven niet veel bestemming aan. Het duurde tot 2014, 2015 tot Armenië de economische achteruitgang van 2009 weer een beetje ongedaan had gemaakt. En dan komen we bij een belangrijk politiek en economisch moment. April 2018 en de fluele revolutie. Die revolutie bracht Nicole Passignan aan de macht en creëerde een gevoel dat Armenië een nieuw hoofdstuk kon beginnen. Economisch betekende dat niet dat alle problemen plotseling verdwenen waren. Corruptie, monopolies, zwakke instituties. En beperkte concurrentie waren niet in één nacht opgelost. Maar het politieke klimaat veranderde wel. Er kwam meer nadruk op transparantie, belastinginding, vrije concurrentie en het aantrekken van investeringen. Voor buitenlandse investeerders is vertrouwen altijd belangrijk. Ze willen weten, zijn de regels voorspelbaar? Kan ik mijn eigendom beschermen? Is het rechtssysteem betrouwbaar? Wordt mijn bedrijf morgen niet eens bezocht, niet ineens bezocht door iemand die zegt dat zijn neef toevallig ook interesse heeft in mijn aandelen. Armenië maakt op sommige vlakken vooruitgang, maar bleef ook worstelen met inherente en institutionele zwaktes. Hoe dan ook? De economie kreeg van de furele revolutie een behoorlijke ophepper. En in de jaren voor 2020 groeide de economie behoorlijk. Toerisme nam toe: de technologie sector groeide, en dankzij hogere prijzen voor grondstoffen, deed ook de mijnbouw het mogelijk. En toen kwam er weer een nieuw dieptepunt in 2020. COVID raakte Armenië net als de rest van de wereld. Het toerisme viel natuurlijk terug. Consumptie daalde door de lockdown en bedrijven hadden het moeilijk. Die lockdown duurde in Armenië overigens niet erg lang. Ik was er zelf, en na twee weken bezegde de Armeense overheid dat het zo niet langer komt. En dat ze niet, zoals rijke westerse landen, de hele economie met subsidies draaiende kon houden. En nogal fatalistisch ingestelde Armenië zaten ook niet bepaald om een langere lockdown te wachten. En dus ging alles weer snel open en verdwenen de mondkapjes. Maar voor Armenië kwam daar nog iets veel zwaarders bovenop. De 44-daagse oorlog in Nagorno-Karabag van september 2020. Een dubbele whammy dat jaar. De oorlog had natuurlijk enorme menselijke, politieke en psychologische gevolgen. Economisch gezien betekende het onzekerheid, verhoogde defensieuitgaven, vluchtelingenproblematiek. Veel mensen vluchten uit naar Koninkarab naar Armenië en druk op de staat. En toch taalde het vertrouwen toen niet zo hard als ik had gedacht. Bijvoorbeeld de verkoop van oehengoed, bleef goed op peil. Er werden nog steeds veel appartementen gebouwd, gekocht, zowel door lokale als door diaspora met name. Recentelijk was een van de belangrijkste gebeurtenissen voor de Armeense economie. Het begin van de Russische aanval op Oekraïne. In februari 2022. Door sancties, mobilisatie en politieke onzekerheid vertrokken veel Russen, waaronder IT-specialisten, ondernemers en jonge professionals, naar landen als Armenië, Georgië en Kazakstan. En vooral voor de kleinere landen zoals Armenië was het een grote boest. Armenië kreeg plotseling een instroom van mensen. Vrij goed verdienende mensen. Die werkten veel voor internationale bedrijven. Die geld verdienen met dienstenleveren aan het Westen. Damee kwam de instroom van kapitaal en ook bedrijven en kennis, nieuwe kennis voor Armenië. Voor hiervan betekende dat hogere huurprijzen en meer vraag naar diensten, meer bedrijven, meer bankactiviteit en financiële activiteit en een sterke impuls voor de technologie sector. Dit alles was voor Armenië. Een tijdelijke, maar sterke economische boest. Handel nam toe, geal door de herexport. Dat is het verkopen via derde landen van goederen die eigenlijk vanwege sancties niet naar Rusland mogen worden verkocht. Armenië speelde hierin niet echt een hoofdrol. Turkije, de Verenigde Arabische Emiraten en Kazachstan waren veel groot op dat gebied, maar toch. Veel Armeense exporteurs en handelaren verdienden goed geld aan het doorvoeren van communicatieapparatuur, machines en auto's naar Rusland. Banken profiteerden van meer transacties en de instroom van Russisch geld. Russen die hun kapitaal geheel gedeeltelijk uit Rusland wilden weghalen en waardepapieren. Buiten Rusland wilden stallen. Restaurants, vastgoed, dienstverlening en IT kregen extra vraag. De economie groeide in 2022, 2023 en 2024 zeer snel. Maar hier zit meteen een belangrijk punt. Niet alle groei was structureel. Een deel kwam door tijdelijke externe omstandigheden. Zoals immigratie, wat ik al zij veel jonge Russen hoog opgeleid kwamen naar Armenië. Herexport door handelsomlegging en uitzonderlijke kapitaalstromen. Dat is goed voor zolang het duurt. Maar een land kan niet alleen bouwen op geopolitieke toevalligheden. Je kunt geen nationaal ontwikkelingsmodel maken op de verwachting dat er ergens anders wel een crisis uitbreekt die goed voor je uitpakt. En de vloed van nieuw geld werd gevolgd door een app. Vanaf 2024 en 2025 zagen we daardoor een normalisatie. De groei bleef sterk, maar werd minder extreem. Toch bleef de Armeense economie opvallend veerkrachtig. Diensten, bouw, consumptie en investeringen bleef belangrijke motoren. En laten we nu eens kijken naar de sectoren die vandaag goed ontwikkeld zijn. En voor de basis van dekeniezorg. De eerste en opvallende sector, en hij is zo vaak genoemd, is technologie. Zoals ik in de vorige podcast al zei, heeft Armenië een relatief sterke IT in de high-tech sector. Armeense programmeurs, start-ups en diasporanetwerken hielpen een moderne tech sector opbouwen. Vandaag de dag zijn er Armeense of Armeens opgerichte bedrijven die internationaal bekend zijn, zoals Pixar, Crisp, Codesignal en Service Titan. Vooral Service Titan is symbolisch belangrijk, een door Armeniërs opgericht bedrijf dat in de Verenigde Staten uitgroeide tot een groot softwarebedrijf. Het laat zien dat Armeens talent niet alleen lokale websites bouwt, maar producten kan maken voor wereldmarkten. De tech sector is voor Armenië belangrijk en ook aantrekkelijk om te hebben omdat hij minder afhankelijk is van grenzen. Zoals we weten is Armenië omgeven door andere landen. Het heeft geen uitgang naar de zee. En het land heeft gesloten grenzen met Turkije en Azerbeidzjan. En transport is duur. Maar software kun je exporteren zonder vrachtwagens of treinwagons. Een programmeur in Jerevan kan werken voor klanten in California, Berlijn of Dubai. En toch zijn er problemen, want de sector is sterk geconcentreerd in Jerevan. En veel regio's profiteren daar veel minder van. Er is ook een tekort aan hooggekwalificeerd personeel. Onderwijs, universiteiten, praktische trainingen en Engels blijven cruciaal. Als Armenië echt een techhandeling. Dat is niet alleen goede programmeurs. Maar ook goede managers. Productontwikkelaars, ontwerpers, cybersecurity specialisten, ingenieurs en ondernemers. Maar in de volgende podcast leid ik veel meer aandacht aan de techsector en hoe die eruit ziet. De tweede sterke sector voor Armenië is mijnbouw. Mijnbouw is minder glamoureus dan technologie. Maar economisch is die sector zeer belangrijk. De mijnbouw brengt belastinginkomsten, banen en buitenlandse valuta binnen. Maar zoals ik eerder ook al zei, de belangrijkste vraag is hoe Armenië meer waarde kan toevoegen. Alleen ex erts en briketten exporteren is beperkt. Meer verwerking, betere milieustandaarden, transparantie en lokale ontwikkelingen. Lokale ontwikkeling zouden de sector sterker en maatschappelijker acceptabeler maken. Het is dus een sterke, maar ook gevoelige sector. Het is een beetje als een rijke oom op familiefeestjes. Iedereen weet dat hij belangrijk is, maar niemand wil te lang praten over hoe hij precies aan zijn geld komt. De derde sector is toerisme. Armenië heeft veel toeristische troeven. Oude kloosters, bergen, wijn, lekkere keuken, wandelroutes, cultureel erfgoed, religieuze geschiedenis en een hoofdstad die veilig en levendig is. Toerisme groeide sterk voor COVID, maar kreeg een zware klap in 2020, ik had het al gezegd, en herstelde daarna. In 2023 bereikte Armenië record aantallen bezoekers. En de jaren daarna ging het ook goed. De sector is belangrijk omdat hij met veel andere sectoren verweven is. Hotels, restaurants, transport, gidsen, wijnhuizen, musea, festivals en regionale bedrijven zorgen voor veel werkgelegenheid en hebben een positieve invloed op andere sectoren van tekening. Maar ook hier zijn beperkingen. Veel toerisme blijft geconcentreerd in je ervan en een paar bekende routes. De infrastructuur buiten de hoofdstad is niet overal goed. Ook al komt er wel snel verbetering. Sommige wegen, toiletten. En toeristische diensten zijn nog niet op het niveau dat nodig is om massaal hogere besteding aan te trekken. Armenië heeft dus niet alleen meer toeristen nodig, maar vooral toeristen die langer blijven, meer besteden en ook buiten hiervan geld uitgeven. De vierde sector van belang voor Armenië is landbouw en voedselverwerking. Zoals we zeiden heeft Armenië een aantal sterke grote. Vraagde producten van hoge kwaliteit. En vooral wijn is de laatste jaren zichtbaarder geworden. Tot een jaar 15, 20 geleden waren Armeense wijnen op consumptie voor de ex-Sovjet-markt gericht. En dus niet erg goed. Maar nu gebruikt Armenë steeds vaker zijn oude wijntraditie als modern economisch merk. En gebruikt ook veel nieuwe technieken om de wijnen steeds beter te maken. Voedselbewerking is belangrijk omdat het landbouw meer waarde heeft. Een kilo drijven is wel iets waard, maar een goede fles wijn natuurlijk veel meer. Een abricose produceren en verkopen is prima. Maar gedroogde abricose in een mooie verpakking voor de export produceren is natuurlijk meer waard. Hier ligt een kans voor Armeni. Niet alleen grondstoffen of basisproducten verkopen, maar merken bouwen. De vijfde sector is bouw en vastgoed. Bouw is opnieuw een belangrijke motor van de Armeense economie, vooral hier ervan. Overal zie je appartementencomplexen, kantoren en nieuwe projecten. En niet alleen meervan. Er is wel een soort van rimpeleffect naar de regio's om hier ervan heen en zelfs verder weg. Bouw creëert banen en stimuleert natuurlijk de vraag naar materialen, naar financiële diensten, hypotheken en andere diensten. Maar de sector heeft ook risico's. Te veel afhankelijkheid van vastgoed kan gevaarlijk zijn, zoals we in 2009 al zagen. Als we prijzen te snel stijgen en inkomens achterblijven en mensen, en vooral de diaspora woningen vooral als een investering kopen, kan er een bubbel ontstaan. Daarom is de bouw nuttig, maar geen wondermiddel. Een economie kan niet alleen bestaan uit appartementen die aan elkaar worden doorverkocht door mensen die al appartementen bezitten. De zesde sector van belang voor Armenië op dit moment is de financiële dienstverlening. De Armeense bankensector is de laatste jaren enorm gegroeid. Banken profiteerden van de economische groei, hogere transacties, met name uit Rusland. Ik gaf het eerder al aan. Migratie, dus de nieuwe jonge mensen uit Rusland die kwamen en bankrekeningen openden en hun salaris kregen en gingen sparen en zakelijke activiteit. Digitale betalingen en fintech groeiden ook. Toch blijft de financiële sector vooral ondersteunend. Hij kan groei mogelijk maken en versnellen, maar vervangt geen productieve economie. Banken zijn belangrijk en kunnen groei en handel mogelijk maken, maar uiteindelijk moeten genoeg mensen het initiatief tonen om dingen te maken, te bouwen, te programmeren, te verkopen of te exporteren. Als we nu het grotere beeld bekijken, zien we dat Armenië sinds 2010 een aantal duidelijke veranderingen heeft doorgemaakt. Ten eerste is de economie diverser geworden dan voor de crisis van 2009. Ten tweede is Armenië opener geworden voor internationale diensten en talent. De tech sector werkt internationaal, toerisme werkt trekt bezoekers. De diaspora blijft belangrijk en de Russische instroom na 2022 heeft nieuwe verbindingen gebracht. Ten derde de relatie met Rusland. Rusland blijft economisch belangrijk, maar Armenië probeert zijn afhankelijkheid te verminderen. Dat is niet eenvoudig. Rusland blijft vaak de belangrijkste markt voor Armeense producten. Met name landbouwproducten. Rusland is een bron van geldovermakingen, remittances en een belangrijke economische partner. Tegelijkertijd zoekt Armenië meer samenwerking en diversifiering van de export via de EU. De Verenigde Staten, India, het Midden-Oosten en ook nog andere markten. Ten vierde is geopolitiek nog steeds een grote schaduw boven de economie. Grenzen, veiligheid, transportcorridors, vrede met Azerbeidzjan, relaties met Turkije. Afhankelijkheid van Georgië en Iran voor toegang tot de buitenwereld. Dit alles beïnvloedt economische groei. Voor Armenië is economie nooit alleen economie. Zelfs een vrachtwagen tomaten heeft geopolitieke gevoelens. Wat zijn dan nu de grootste economische uitdagingen voor Armenië? De eerste uitdaging is connectiviteit. Armeni heeft geen toegang tot zee en twee gesloten grenzen die met Azerbeidzjan en Turkije hebben. Dat maakt transport duur en beperkte de mogelijkheden voor export. Als er ooit een echte regionale openstelling komt, bijvoorbeeld via betere verbinding met Turkije en Azerbeidzjan, zou dat een grote economische impact kunnen hebben. Maar dat hangt af van politiek en veiligheid en zal nog al enige tijd duren. De tweede uitdaging is menselijk kapitaal. Armenië heeft talent, maar niet genoeg. De techsector, industrie, onderwijs, gezondheidszorg. Een overheid hebben allemaal behoeften aan goed opgeleide mensen. En daarvan zijn in Armenië gewoon niet genoeg een kleine bevolking. En er zijn nog steeds Armeniërs die het land verlaten en emigreren naar andere landen. Zoals overal voorkomt natuurlijk. Migratie is een open beweging. Sinds kort is het migratieschaldo wel positief. Dus er komen meer Armeniërs terug dan naar vertrekken, maar toch, er gaan vaak hoogopgeleide Armeniërs naar het buitenland om daar te werken voor Europese en Amerikaanse bedrijven. Er wordt niet meer zo gesproken van de braindwing, maar toch, als die mensen in Armenië zouden blijven, zouden ze ook kunnen bijdragen aan de verdere ontwikkeling van de techsector. Een derde uitdaging voor Armenië is regionale ongelijkheid. Hiervan groeit veel sneller dan veel regio's. Dus echt een soort van economisch waterhoofd. Dat zie je in salarische vastgoedprijzen, banen en diensten. Een economie waarin bijna alles in de hoofdstad gebeurt, is kwetsbaar en sociaal onevenwichtig. Armenië moet meer economische activiteit. En andere regio's brengen en daar het vestigingsklimaat verbeteren. Een vierde uitdaging is productiviteit. Armenië moet niet alleen meer werken, maar ook slimmer produceren. Hogere productiviteit betekent betere technologie, betere infrastructuur, beter management, betere opleiding en meer concurrentie. Zonder productiviteitsgroei blijven lonen beperkt en blijft emigratie aantrekkelijk. En de vijfde en laatste uitdaging die ik hier wil aanstippen is duurzaamheid. Mijnbouw, de bouw en landbouw moeten in toenemende mate rekening houden met milieu, water, energie en leefbaarheid. Economische groei is nuttig en prettig. Maar als groei betekent dat je je milieub beschadigt, zeker in een klein land als Armenië, je water vervuilt of steden onleefbaar maakt door al het stof, verkeer en stadsvervuiling, dan betaal je een hoge prijs voor je groei. Toch is het algehele beeld zeker niet somber. Er zijn uitdagingen, maar Armenië heeft een grote weg afgelegd. Het heeft laten zien de laatste jaren dat het kan herstellen van zware schokken. Zoals we al zeiden, de financiële crisis 2009 de oorlog in 2020. COVID dezelfde tijd regionale onzekerheid daarna. En de gevolgen van de oorlog in Oekraïne hebben de economie geraakt. Maar ook positief beïnvloed. En Armenië is economisch, ook internationaal, zichtbaarder geworden? En dat is dan weer met name door de tech sector. De vraag voor de komende jaren is dus niet alleen: kan Armenië groeien? Dat heeft het al bewezen. De vraag is: kan Armenië slim groeien? Kan het groei verspreiden buiten Armenië, buiten Jerevan, sorry. Kan het technologie verbinden met onderwijs in toenemde mate? Kan het landbouw moderniseren? Kan het de mijnbouw schoner en efficiënter en waardevoller maken? Kan het toerisme professioneler maken? Kan Armeni minder afhankelijk worden van tijdelijke geopolitieke meevallers? En kan het economische groei omzetten in betere levens voor gewone burgers? Want uiteindelijk is dat het punt. Ecische groei klinkt mooi in rapporten, maar het moet voor concrete mensen iets opleveren. Armenië heeft sinds 2010 een lange weg afgelegd. Maar de volgende fase wordt moeilijker. Het laag hangende fruit is wel zo'n beetje geplukt. En de toekomst hangt af van productiviteit, onderwijs, innovatie, infrastructuur en vrede. Simpeler gezegd: Armenie moet minder verdienen aan toeval en meer aan strategie. En daarmee zijn we aan het einde van deze aflevering. Dank voor het luisteren naar al weer een aflevering van Maxin Kamer. Volgende week ben ik een weekje op pad van het fietsen. De week daarna ben ik weer terug.