Antwerpen tijdens en na de Beeldenstorm (1566-1568) – Alva, de Bloedraad en het vertrek uit Antwerpen | Maria Pijpelinckx | Reeks 10 #E03

In deze 3e episode over Maria Pijpelinckx barst de Beeldenstorm in Antwerpen (1566) los en zien we van dichtbij hoe snel het ontspoort. Maria Pijpelinckx zit thuis met de kinderen, terwijl Jan Rubens als schepen mee in het crisisoverleg belandt en het stadsbestuur vooral probeert een bloedbad te vermijden. Na de vernielingen volgt een korte periode van schijnrust, maar de politieke rekening komt snel: Filips II stuurt Alva naar de Nederlanden en de Raad van Beroerten (Bloedraad) begint met dagvaardingen en arrestaties. Antwerpen wordt extra hard aangepakt, met o.a. de plannen voor en de bouw van een dwangburcht (citadel) en de verdachtmakingen van “twijfelachtige” bestuurders. Wanneer ook mensen uit de omgeving van Maria en Jan worden opgepakt en veroordeeld (zoals Antoon van Stralen), wordt het gevaar heel concreet voor oud-schepen Jan Rubens. Het gezin kiest uiteindelijk om te vertrekken uit Antwerpen (1568).
Stemmen: vader Paul, vrouwlief Catherine, zoonlief Senne, buurman Ronny en collega Franck. Dank iedereen.
Music credits: intro: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:John_Dowland_(1563-1626)_M._George_Whitehead_His_Almand,_Lachrimae,_No.21_for_Treble,_Tenor_%26_Bass_Viols_with_Great_Bass_Violone_in_G_1604.ogg. Phillipwserna, CC BY-SA 4.0 <https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0>, via Wikimedia Commons.
YouTube: John Dowland // Come away, come sweet love – View/save archived versions on archive.org and archive.today (no modifications were made)

Volg de podcast en krijg automatische updates!
@luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.
Alle artwork is AI generated.

Chapters

• 0:00 Intro
• 0:48 Storm op komst
• 3:48 De OLV processie
• 5:08 De Beeldenstorm breekt los
• 10:37 Het stadsmagistraat reageert
• 11:47 De landvoogdes reageert ook
• 12:55 De Tempel in het Rubenshuis
• 15:06 Filips II is boos, de Calvinisten ook...
• 17:00 Oranje slaat op de vlucht, Alva neemt over in de Nederlanden
• 19:30 Alva zet door, de Raad van Beroerten
• 21:34 Jan Rubens komt in de problemen
• 24:55 Wat nu? Maria en Jan beslissen te vertrekken
• 28:19 Het vertrek uit Antwerpen
• 29:53 Outro en credits

Transcript

Episode 3: Beeldenstorm, Alva en de vlucht

Woensdagochtend 14 augustus 1566. Vroeg in de morgen belt een van de buren aan bij de Kleine Arnoldus bij Maria en Jan. Moeder Clara Tovion doet open en krijgt een opgewonden verhaal te horen dat in West Vlaanderen bendes Calvinisten de kerken en kloosters kort en klein aan het slaan zijn… en dat deze stormerij als een lopend vuurtje doorheen Vlaanderen trekt. Maria en Jan zitten te ontbijten en kunnen alles horen wat er aan de deur wordt gezegd.
buuRMAN (buiten, nog steeds luid):

Clara! Hebt ge ’t gehoord? Vier dagen al zijn ze in Vlaanderen bezig — de beelden kapot! ’t Raast de Schelde op, zeggen ze!

Maria en Jan kijken elkaar aan…
SFX: achtergrond met haard

MARIA:

Jan (streng) … dat is geen gewone straatpraat. Hij roept alsof de stad al in brand staat. Wist gij hiervan? 

JAN: (stil)

De berichten kloppen. In de Raad horen we ze ook. Ieper, Poperinge. Het verspreidt zich… in een grote golf van volkswoede. 

BUURMAN (buiten, nog steeds luid):

Steenvoorde! Belle! Allemaal omver! ’t Is geen gerucht meer, Clara — het komt deze richting uit!

MARIA:

Jan… (weer streng), zeg me alsjeblieft dat dit niet tot hier komt he?

SFX: Jan schuift stoel weg, wandelt naar de deur en sluit die. Geluid van buiten valt stil, meer vuur dat je hoort.

JAN:

Ik wou dat ik dat kon, Maaike. Maar ge weet hoe onrustig Antwerpen al maanden is. De hagenpreken trekken duizenden, elke keer opnieuw. En over vier dagen is de processie van Onze-Lieve-Vrouw, op de achttiende. De straten zullen vol staan… 

SFX: Jan giet iets in beker dat op vuur staat en gaat weer zitten

MARIA:

Dus ge denkt dat het hier ook gaat gebeuren…. ik zie het aan uw gezicht…

JAN: (voorzichtig)

SFX: zet beker op de tafel

We vrezen er voor. Er is te veel spanning. Te veel onvrede. En als de vonk overslaat, dan wordt het vuur moeilijk te stoppen vrees ik.
MARIA: (luistert naar buiten)

Hij roept dat niemand het tegenhoudt. Dat kerken dagen aan een stuk leeggehaald worden.

JAN:

Dat klopt. De stadsbesturen in Vlaanderen waren overrompeld.

En hier… hier ist echt niet veel beter zenne. De stadswacht is dun bezet. Wat moeten wij doen, wat kunnen we doen… Te veel burgers staan aan de kant van de predikers.
SFX: slaat zacht op tafel

MARIA:

Dus het kan overslaan… nog vóór de processie?

JAN: (zacht)

Ja. En zeker tijdens!. Er hoeft maar 1 groep te beginnen

MARIA:

Jan… wat moeten wij doen?

JAN:

Wat we kunnen hé Maaike. Goed opletten, luisteren… En vooral hopen dat die stem buiten…

niet de voorbode is van wat Antwerpen te wachten staat.

fade out

SFX fade in processie

Op 18 augustus gaat de OLV processie uit zoals gepland. Duizenden mensen staan langs het parcours, katholieken, Lutheranen, Calvinisten, Anabaptisten, uit alle lagen van de kosmopolitische bevolking van de stad… In de massa lopen er mensen rond met Geuzentekens… en in al het gejuich en geroep klinkt er plots:” Maaiken Maaiken het is uw laatste uitgang, u moet nu naar een gesloten klooster” (Senne), alsof bepaalde mensen wisten dat er iets zou gaan gebeuren… Ook Willem van Oranje en zijn vrouw, Anna van Saksen, zijn toeschouwer vanaf het bordes van het stadhuis. Onthou die naam… Anna van Saksen. Oranje was voor alle zekerheid in de stad gebleven, just in case, uit voorzorg als er iets zou gebeuren. Maar het blijft betrekkelijk rustig die avond.
De volgende dag vertrekt hij naar Brussel voor een samenkomst van de leden van de Orde van het Gulden Vlies. Nog een dag later slaat de vonk in het kruitvat. Maria Pijpelinckx staat bij het open raam die 20e augustus. (sfx nachtgezoem) Het is zwoel buiten. Ze kijkt over de Meir. Jan zit nog aan tafel, papieren voor hem, maar lezen doet hij niet echt.
SFX: straatgeluiden, zomer warm… in de verte rumoer

MARIA:

Hoor je dat? De straat is… anders vanavond. Er is veel rumoer… 

JAN: schuift stoel weg, voetstappen naar de venster, komt naast Maria staan

Ik hoor al de hele dag berichten. Groepen in Sint-Andries. Jong volk. Ambachtsgezellen. Ze zijn aan het verzamelen, Maaike.

MARIA:

Is dit… het moment waar je bang voor was?

JAN:

(fluistert)

ja… het hangt in de zwoele lucht..

MARIA:

En de kerk? De kathedraal? Er is toch bescherming hé… 

JAN:

Bescherming? Van wie? De schout heeft te weinig manschappen. 

Te veel burgers sympathiseren met de predikers. Nee, Antwerpen staat alleen… tegenover  zichzelf.

SFX: Jan wandelt weg, neem een fles en giet glas vol

MARIA:

Ons moeder zei net dat ze op de Meirbrug mensen zag met fakkels. Twas geen feest, geen processie, alleen veel fakkels.

JAN: 

Men wacht op een teken denk ik…. sommigen weten meer, sturen de meute… een roep en het spel zit op de wagen. 

MARIA: (bijna fluisterend)

En jij… als schepen, in jouw functie. Wat moet jíj doen? Wat ga je doen? 

JAN:

Doen? Afwachten denk ik… Hopen dat het niet vannacht is.

Hopen dat ik, wij als eerbare lieden, geen beslissingen moet nemen waar niemand nog achter staat.

MARIA: SFX wandelt naar klok, en spant koekoeksklok op

Jan (streng)… ben je bang?

JAN:

Voor de stad… zeker en vast. Oranje is er ook niet hé, om de boel te sussen…

Voor ons… misschien nog wel meer. Want als de storm begint, zal niemand ontzien worden. Katholiek of protestant… iedereen zal worden meegesleurd.

MARIA: 

(legt haar hand op de zijne) 

Wat er ook gebeurt schat… we blijven samen hé. Hoe hard het ook waait. 
Maria legt haar hand op die van haar man en staart naar buiten.

Die avond wordt Jan Rubens met spoed naar het stadhuis geroepen voor crisisoverleg. Groepjes beeldenbrekers zijn de Kathedraal binnengedrongen en sloegen er met voorhamers alle glasramen, beelden, schilderijen, altaren en orgels aan diggelen. Ook het beeld van ons Lievrouwke wordt aan stukken gehakt! Kostbare kerkschatten worden weggesleept voor eigen geldgewin. Die dag gaat het gotische interieur van een van de mooiste kerken van Europa, definitief teloor. Diezelfde zomeravon moeten ook de kerken en klooster binnen de muren van de stad er eveneens aan geloven. Ooggetuigen spreken van meer dan 1000 toortsen die door de religieuze hooligans worden meegedragen. Clara Tovion had het goed gezien, een aantal van de dragers was ze tegengekomen toen ze huiswaarts wandelde. De schout en de stadsmagistraat kijken toe en doen niets. Ze blijven op het stadhuis dat ze door gewapende schutters hebben doen afzetten. Ook andere rijke burgers hebben gewapende mannen voor hun winkels en deuren geposteerd, zodat de brekers van hun spullen zouden blijven.
De volgende ochtend, 21 augustus, trekken opnieuw groepjes beeldenstormers naar de kerken, kapellen en godshuizen, deze keer buiten de muren van Antwerpen. En ook daar gaan ze tekeer en opnieuw kijken burgemeester Van Stralen, de schepenen, waaronder Jan Rubens vooral toe, en ondernemen zo goed als niets! Ze vrezen vooral dat een hard optreden zou leiden tot een bloedige confrontatie tussen katholieken en protestanten, zoals dat bijv in Frankrijk al een paar keer gebeurd was. Ze wilden geen bloedbad onder de eigen burgers! En die houding zou heel wat raadsleden niet veel later, heel zuur opbreken. 

Al die tijd zit Maria Pijpelinckx thuis bij haar ouders en met haar 3 kleine kinderen… zij moeten toch angsten hebben uitgestaan, net zoals zovele burgers in de stad. Wat zou er met hen gebeuren die avond, en wat met manlief, die zat op het Stadhuis, en niet aan de goeie kant van het verhaal… Soms gaan we daar nogal snel over vind ik… hoe de mensen die niet meededen die hele chaotische, gevaarlijke uren en dagen hebben beleefd…

Al heel snel wordt duidelijk dat de bendes beeldenbrekers waren geworven, aangestuurd en betaald door welgestelde Calvinistische burgers. Die hadden zelfs wachtposten buiten de kerken gezet om de vernielers te beschermen!   Drumroll
Op 26 augustus is Oranje terug in de stad. Pas  an schiet het stadsbestuur in actie: er worden galgen opgesteld en 3 lowlives, niet eens Sinjoren, worden opgeknoopt, 3 anderen worden verbannen. De afschrikking helpt enigszins, want in Antwerpen althans kwamen de gemoederen een beetje tot bedaren. 

De landvoogdes is in totale shock, ze roept Oranje en haar andere stadhouders bij haar… er komt een akkoord - dik tegen de landvoogdes haar goesting - dat predikaties zou toelaten buiten de muren van de steden (met de nadruk op buiten) en enkel op die plaatsen waar er tot dan toe gepredikt werd. Nieuwe plaatsen, dus ook niet in de nu lege kerken en andere godshuizen, waren uit den boze. Maar wat doet Oranje? Hij geeft de Calvinisten in Antwerpen 3 braakliggende terreinen in de stad om op zon- en feestdagen hun erediensten te houden. Ze mochten zelfs doopsels en huwelijken houden! Parma was woest dat hij meer gaf dan zij had toegestaan, maar ook aan haar geduld met de ketters kwam een einde, zo zou heel snel blijken. 

Nu is een van die terreinen gelinkt aan de familie Rubens… en wel aan Peter Paul. Want die zou in 1610, zijn moeder is dan al 2 jaar overleden, een statig huis kopen met een groot stuk grond er aan verbonden, aan de Wapper. Juist ja, het huidige Rubenshuis. timmergeluiden
Bij de aanleg van de tuin in 2023 kwamen er 5 bakstenen funderingspalen aan het licht (een 6e was al voor WO II gevonden). Het werd al snel duidelijk dat dit een van 3 plaatsen was geweest waar de Calvinisten in september 1566 een tijdelijke Tempel hadden mogen bouwen voor hun eredienst. Het was qua vorm een soort circustent met een diameter van toch wel 16 meter, opgetrokken uit hout en schalies, want, tijdelijk! Hij moest even snel weer afgebroken kunnen worden dan als ie was gezet. En 10 maanden later, medio 1567, was op bevel van de landvoogdes de tent ook al weer ontmanteld! Op de plaats zou nog jaren een groot ijzeren kruis staan, dat je op sommige oude kaarten van Antwerpen nog kan zien! Vandaag duidt een mooie 8-hoekige steen in de Rubenstuin de plaats aan van waar de Tempel ooit gestaan heeft! Moest je tijd hebben beste luisteraar, ga maar eens kijken, hij ligt onder het poortje aan de kant van het nieuwe bezoekerscentrum.  

Dus eigenlijk keken Maria en Jan vanuit hun vensters aan de achterzijde van hun huis aan de Meir, recht op de Tempel. Is dat niet ironisch? Dat moet heel vreemd geweest zijn voor hen… sympathie hebben, misschien al echt overtuigd Calvinist of Lutheraan zijn, en het door de omstandigheden niet ten volle kunnen belijden, terwijl de erediensten bijna in je tuin openlijk worden gehouden!

Maar ja, het zij zo… Terug naar de situatie in Antwerpen, of zal ik zeggen eerst nog even naar  Madrid. Filips II is furieus, zo diep in zijn allerheiligste Katholieke ziel getroffen, dat hij beslist om een strafexpeditie te sturen! De Ijzeren hertog, don Alvarez de Toledo, Alva in de volksmond, zal met 10000 soldaten orde op zaken gaan stellen in de Nederlanden. 

Maar ook de radicale Calvinisten zijn boos, zij kiezen in het najaar van 1566 voor de gewapende strijd tegen Spanje! Er worden troepen geronseld. Maar de landvoogdes reageert deze keer wel met harde militaire hand. Het Geuzenleger van Jan van Marnix en andere geuzenleiders, wordt bij verrassing in de pan gehakt bij Oosterweel in maart 1567! Dit is de officiële start van de 80-jarige Oorlog die uiteindelijk zou leiden tot de scheiding van de Nederlanden. Maria en Jan zouden voor de rest van hun leven enkel nog tijden van oorlog, geweld en rampspoed kennen. Alles is chaos, overal kan het gevaarlijk zijn. En probeer je in zo’n wereld maar eens staande te houden. Klinkt redelijk actueel als je het mij vraagt, denk maar aan de brandhaarden in de wereld vandaag!

Nu vanaf de stadsmuren van Antwerpen slaat men de slachting gade. Willem van Oranje, die nog steeds in de stad verblijft, laat de poorten sluiten zodat de Calvinisten hun makkers niet kunnen gaan helpen. Daarop komen die in opstand, grijpen naar de wapens en bezetten de Meir - da’s dus voor de deur van Maria en Jan hé!!! Ze willen Oranje weg en zelf de macht grijpen. Maar een coalitie van Katholieken, Lutheranen, Hanzeaten en Duitsers wordt onder de wapens geroepen door het stadsbestuur. De calvinisten hebben al snel door dat ze sterk in de minderheid zijn en druipen af. De Opstand is afgewend door toedoen van de man die even later zelf de wapens zal opnemen tegen zijn koning. Opstand

Ook elders worden de Calvinisten uit de door hun bezette steden in de Nederlanden verjaagd. En tegen de zomer van 1567 lijkt de landvoogdes de situatie in de Nederlanden weer onder controle te hebben. De rust is weergekeerd, de hagepreken zijn zo goed als opgehouden, de meest radicale calvinisten zijn dood of zijn al gevlucht. Maar Filips II blijft op wraak zinnen…. 

Willem van Oranje voelt de bui al hangen en vertrekt met zijn gemalin naar zijn stamslot Dillenburg in Duitsland, vele van zijn medestanders volgen zijn voorbeeld! Op 18 juni zet Alva zijn leger in Spanje in gang, op 22 augustus 1567 komt hij aan in Brussel. Margaretha van Parma neemt gedesillusioneerd ontslag. De koning benoemt Alva prompt tot zijn landvoogd in de Nederlanden.Als je heel deze episode over het begin van de oorlog, luister naar de 8e reeks over FvM, daar wordt alles in detail uit de doeken gedaan!

Alva laat er geen gras over groeien. De stedelijke privileges worden per direct afgeschaft, overal zet hij koningsgetrouwen op belangrijke posten in de besturen, en er komen nieuwe belastingen. Wat de lokale besturen daarvan vonden, kon hem echt niet boeien! Op 20 september al stelt Alva zijn beruchte Raad van Beroerten in; het was tijd om degenen die meegedaan hadden aan de Beeldenstorm of van ketterij werden verdacht, te straffen!

Voor Antwerpen, dat door de Spanjaarden echt wel werd gezien als dé broeihaard van de ketterij, had Alva iets speciaals in petto. Hij liet een massieve, monumentale dwangburcht bouwen, de beruchte Citadel, vanwaar men de bevolking letterlijk in het oog kon houden, en vooral rustig kon houden. De bouw ervan zou 6 jaar in beslag nemen! bouwen Ook andere steden in de Nederlanden kregen een citadel, maar, zoals het Antwerpen betaamt, je had die van de Koekenstad en pas dan de rest, haha. Alva eiste van de stad ook onvoorwaardelijke trouw aan zijn broodheer, koning Filips II en aan het Katholiek geloof. De stad voelde zich vernederd en te zwaar gestraft en verzette zich. Begin 1568 stuurde men een lijvig document met alle grieven naar Brussel, maar tevergeefs. Alva duwde gewoon door… Ook Jan Rubens ondertekent deze uit de kluiten gewassen klachtenbrief aan het adres van de Landvoogd. 

Als reactie kreeg Antwerpen een nieuw stadsbestuur opgedrongen, enkel met bestuurders die zuiver op de graad waren én koningsgezind. Er werden lijsten opgesteld van wie er verkiesbaar mocht zijn. Wie stond niet op die lijst, onder andere oud-burgemeester Antoon van Stralen én Jan Rubens. “Plusieurs de la Loy sont doubteux” pen schreef een Spaanse ambtenaar. Verschillende van de wethouders zijn twijfelachtig, voor de goede toehoorder. Onder andere Jan Rubens werd dus verdacht van foute zaken. In de lijst stond bij zijn naam geschreven: Maitre Jan Rubens eschevin passe longtemps et demeure präs de la maison de Madamme Inquefort, Calviniste, riche… “. Men wist in Brussel én Madrid dus duidelijk heel veel over het doen en laten van Rubens en vele anderen. En ondanks dat hij het ten stelligste ontkende, ook zijn contacten met de grootste vijand van allemaal, Willem van Oranje bleken nu problematisch. En had hij niet bemiddeld met de Antwerpse Calvinisten, zo net voor en net na de Beeldenstorm? En wat zijn band met van Stralen en enkele andere verdachte elementen uit het voormalige stadsbestuur? En Jan had zijn geloof niet willen zweren voor de Ijzeren Hertog! Voor de Spanjaarden was het duidelijk: Rubens was een Calvenist, punt! En dan nog wel een gereformeerd jurist, hij was een ‘gevaarlijk’ heerschap!

De Bloedraad begon met het massaal dagvaarden van heel wat ‘verdachte’ elementen waaronder edelen zoals Oranje, Hoogstraten, van Brederode en vele anderen. Maar zij waren al naar veiliger, protestants gebied getrokken, vooral naar Duitsland en Oost Friesland. Een golf van arrestaties volgde. 

Ook Antoon van Stralen, vriend van Rubens, was erbij, al was die al gearresteerd op bevel van Alva in september 1567. Hij werd als Lutheraan beschouwd! En de hertog wreef hem vooral het feit aan dat hij veel te passief was opgetreden tegen de ketters en zeker tegen de Beeldenstormers. Van Stralen probeerde nog te ontkomen naar Duitsland, maar werd gepakt tussen Antwerpen en Lier. In februari 1568 werd hij door de Raad van Beroerten aangeklaagd wegens verraad aan de koning en ketterij. Hij werd opgesloten in de gevangenis van Vilvoorde. In september van dat jaar werd hij ter dood veroordeeld en gewurgd in diezelfde gevangenis. drumrol, gevangenispoort dicht - doctor death terug zetten onder 

Jan en Maria liepen mss al langer met het idee rond om Antwerpen, de Nederlanden, tijdelijk te verlaten, maar toen, einde september 1568, zal het ten huize Pijpelinckx wel echt paniek zijn geweest!

Luister maar even mee: 

SFX: kamergeluiden met vuur, slaapkamer; gordijnen dichtdoen, luiken sluiten, piepend bed als ze bewegen

MARIA:

Ze zeggen dat Alva overal mensen wegplukt… in Mechelen, Brussel…

En Van Stralen… zit hij nog altijd in het gevang in Vilvoorde?

JAN:

(ademt diep). Hij is ter dood gebracht Maaike, ze hebben hem gewurgd! Ik wilde je niet bang maken met het nieuws, daarom heb ik het nog niet verteld.  

MARIA:

God sta ons bij, en zijn ziel!!!! (fluisterend) Jan… dat kan jou toch ook overkomen?

JAN:

Ik weet het niet… Maar ze wantrouwen mij wel, da’s zeker. Sinds de Beeldenstorm…

En Brussel weet álles. Zelfs dat ik bij Madame Inquefort ben geweest. 

Zelfs mijn gesprekken met Oranje en Hoogstraten, jaren geleden.

MARIA: ferm! 

Maar je hebt niets misdaan! Je hebt de stad  gediend, verdorie! ze slaat boek dicht!
JAN:

Voor Alva is dat niet relevant.

„Te zacht voor de ketters” — dat is genoeg. dat is verraad aan de koning.

(Korte stilte. Buiten kraakt een kar op de kasseien.)

En ik wil niet voor de Raad van Beroerte komen. Veel kans heb je daar niet. 

MARIA:

We kunnen niet blijven wachten tot ze komen.

We zouden naar de familie in Kuringen kunnen gaan — in het Prinsbisdom.

Daar komen geen Spaanse soldaten. Daar is geen Bloedraad.

We kunnen daar naartoe toch? Even. Tot de storm gaat liggen.

JAN:

Vertrekken… betekent eigenlijk toegeven hé Maaike

MARIA:

(vastberaden) SFX: ?

Nee. Het wil zeggen dat je leeft.

En dat de kinderen een vader blijven hebben.

(Dat treft hem zichtbaar. Hij wendt zijn blik af.)

JAN:

Als we gaan, moeten we dat voorzichtig doen.

We kunnen niet zomaar de stad uitlopen. Ik wordt in de gaten gehouden…

MARIA:

Maar je kent toch nog mensen op het stadhuis, toch? Oud-collega’s, stadsdienaren…

vrienden… waar zijn die? Er moet toch iemand zijn die je een vrijgeleide kan bezorgen.

JAN:

(na een moment, knikt langzaam)

Misschien. Een officieel vrijgeleide van het stadsbestuur…

Dat zou ons zonder argwaan door de poorten krijgen.

MARIA:

Dan moet je dat maar doen, in stilte.

Niemand hoeft te weten dat we weg willen.

Eerst naar Kuringen…

en als het echt moet… naar Keulen. Daar zijn vele van 
onze vrienden en kennissen naartoe.

JAN:

(ademt diep, moe maar besluitvaardig)

Goed. Ik zal me morgen heel discreet informeren. 

Bij diegenen die mij nog gunstig gezind zijn.

Als ik een vrijgeleide krijg…

dan vertrekken we.

MARIA:

(pakt zijn hand)

Goed zo schat… het is beter dat we het noodlot niet tarten, onschuldig of niet. Probeer wat te slapen vannacht

Jan Rubens kreeg van de nog zittende schepenen enkele aanbevelingsbrieven mee én een getuigschrift, moesten ze naar Keulen doorreizen. Dat zou de familie een goeie basis geven om daar hun leven weer op te bouwen…

Thuis aan de Meir worden de koffers gepakt; alles wat mee kan, gaat mee. Kostbaarheden, belangrijke documenten… De koets en de kar worden volgeladen. Moeder Clara en Vader Hendrick staan er een beetje wezenloos naar te kijken. Zij zouden in Antwerpen achterblijven. Het afscheid van de kinderen, en vooral de kleinkinderen, is intens, vol van emoties. In de vroege morgen, bij het krieken des dagen, geeft de koetsier het paard de teugels en vertrekt de familie Pijpelinckx-Rubens samen met hun 4 jonge kinderen in de richting van het Oosten. Even buiten de Kipdorppoort kijkt Maria samen met Jan Baptiste en Blandine nog even achterom, naar haar geliefde Antwerpen. Ze gaan allen een onzekere toekomst tegemoet, ergens ver van huis. We zijn iets na 1 oktober 1568.  Maar hoe dat verhaal verder gaat, beste luisteraar, dat vertel ik u in de volgende episode, tot dan maar weer, ciao!