266. Twee breinprincipes, twintig werkvormen voor dieper leren

Wat als je met één klein zinnetje voor elkaar krijgt dat je deelnemers de stof beter onthouden en beter begrijpen? In deze aflevering bespreken Jeanne en Jan-Peter twee breinprincipes met stevig onderzoek eronder: het protégé-effect en self explanation. Je hoort waar de wetenschap vandaan komt, waarom de principes werken, en je krijgt samen twintig concrete werkvormen die je morgen in je training kunt inzetten.

In deze aflevering

• Het protégé-effect: waarom de verwachting dat je iets gaat uitleggen je nu al beter laat leren
• Het onderzoek van Bargh en Schul (1980) en van Fiorella en Mayer (2013)
• Tien werkvormen rond het protégé-effect, van teach-back duo's tot de stoel van de afwezige
• Self explanation: dieper leren door jezelf uitleg te geven
• Het onderzoek van Michelene Chi en het voorbeeld van het hartvaatstelsel
• Tien self explanation prompts, van de waarom-prompt tot de voorspel-prompt
• Hoe je de variatie gebruikt zodat het nooit voelt als alweer iets uitleggen
  
  

Meer verdieping
Het achterliggende onderzoek en alle twintig werkvormen met voorbeelden staan op een rij in de Brainsnacks op brainbakery.com.

Over de podcast
No More Boring Learning is de podcast van Brain Bakery voor L&D'ers, trainers, opleiders en docenten die hun leeractiviteiten krachtiger willen maken. Jeanne en Jan-Peter vertalen onderzoek uit de leerwetenschap naar werkvormen die je direct kunt toepassen.

Lees hier het blog over deze podcast:
https://www.brainbakery.com/brainsnacks/twee-breinprincipes-twintig-werkvormen-voor-dieper-leren

Transcript

SPEAKER_01 0:01

Welkom bij een nieuwe voor jouw missie No More Boring Learning. Dit is de Brain Bakery Podcast. Van harte welkom bij een hele nieuwe aflevering. LNO'er, LND'er trainer, opleider, docent. Wat lekker dat je luistert en aangesloten bent bij de missie.

SPEAKER_00 0:20

No more Boring Learning.

SPEAKER_01 0:21

Juist, daar is Jane Bakker. Dag Jan Peter. Jana, we hebben twee effecten. In deze podcast aflevering hebben we twee effecten. En die gaan geweldige dingen doen in leeractiviteiten.

SPEAKER_00 0:35

Absoluut. Ja, ik heb de research, het oorspronkelijke onderzoek wat er gedaan is. En ik heb per twee van die effecten tien dingen die je kunt doen in je training. Dus dit is echt voor, ik sta een leeractiviteit te geven. Wat zijn nou slimme dingen die ik kan doen? En waar gaat het dan over? Hoe kan ik zorgen dat mijn deelnemer door twee simpele effecten aan te zetten, veel meer onthoudt. En niet alleen meer onthoudt, ook nog een beter begrip heeft.

SPEAKER_01 1:02

Dat willen we allemaal. Dus we gaan uiteindelijk twintig dingen die je kunt doen voor die twee effecten. Wat een rijkdom.

SPEAKER_00 1:10

Dus zet hem aan op anderhalf keer speed. Want hier gaan we beginnen. Of vertraag hem juist, I don't. Maar je kunt het ook allemaal nalezen in de Brain Snacks. Daar heb ze ook op een rijtje gezet voor je op brainbakery.com. Laten we beginnen met het eerste effect. Het heet het protege effect. We gaan even naar de originele studie, die komt uit 1980 van Bart Schul. Stel je even voor, Yale University, eind jaren 70, twee onderzoekers, John Bar, later beroemd geworden. Dat weet jij waarschijnlijk wel van het primingonderzoek in het brein. En Jacob Shoe. En wat zij wilde uitzoeken was het volgende. Iedereen weet uit ervaring, dat weten we allemaal, dat je iets pas echt goed snapt als je het zelf moet uitleggen. Trainers weten dat als geen ander. Maar de vraag was: werkt het alleen omdat je het uitlegt? Of is alleen al de verwachting, ik ga dit moeten uitleggen, genoeg om het beter te onthouden en beter te begrijpen.

SPEAKER_01 2:09

Ik hoop zo.

SPEAKER_00 2:10

Het experiment was vrij simpel en eenvoudig. Ze gaven studenten een tekstpassage van 660 woorden. Iedereen kreeg 15 minuten de tijd om het te bestuderen. En iedereen krijgt aan het einde dezelfde toets. Er was alleen één verschil. Eén zinnetje. Groep A hoorde, je krijgt straks een meerkeuestoets over deze test. En groep B hoorde, je gaat straks deze stof uitleggen aan een andere student. Zonder dat je dan nog de tekst kunt inzien.

SPEAKER_01 2:42

Dat is een groot verschil, terwijl er ook maar één zin is.

SPEAKER_00 2:44

En groep B die heeft uiteindelijk het ook niet hoeven uitleggen. Dus dat was een soort wel gezegd, maar niet gedaan. Resultaat, groep B presteerde in die toets significant beter. Niet een beetje. Niet alleen op de feitjes, maar juist op de kernpunten en de samenhang tussen de ideeën. Conclusie: alleen al het idee, ik moet dit straks aan iemand uitleggen, verandert hoe je studeert, dingen in je opneemt, het ordent in je brein. Het zorgt dat je anders stof tot je neemt. Je gaat namelijk zoeken naar hoofdzaken. Je gaat nadenken over verbanden. Niet omdat iemand je dat vraagt, maar omdat je brein zich onbewust al voorbereidt op hoe gaat dat andere brein dit nou tot zich nemen? En hoe ga ik dit dan nou even goed instoppen?

SPEAKER_01 3:28

Mijn protestie neem ik aan.

SPEAKER_00 3:32

We gaan even fast forward naar 2013. Toen hadden we Logan Fiorella en Richard Mayer. Dat zijn natuurlijk twee zwaargewichten uit het cognitieve leeronderzoek. En die wilden weten als je het nou echt moet uitleggen, levert dat dan ook nog weer extra op, boven alleen de verwachting. Dus die dachten we wacht even, we doen hem even over. Maar dan anders. En ze gebruikte een lesje over het dopplerffect. Dat is het effect waarom het geluid van een ambulance hoger klinkt als die naar je toe komt en ineens lager wordt als je wegrijdt, dat is het dopplerffect. En ze hadden vier groepen gemaakt: je moet studeren voor een toets, bestudeer het dopplerffect. Studeren met het idee dat je het straks moet uitleggen, maar je doet het niet. Derde groep studeren met het idee dat je het straks moet uitleggen. En je neemt daadwerkelijk een video op waarop je het uitlegt aan een ander. En de vierde groep was studeren van een toets. En dan daarna pas horen, jij gaat trouwens nu eerst even de video opnemen om het uit te leggen. Dus vier verschillende groepen. De resultaten, en het wordt heel leuk, direct na de studie, groep 2, alleen al verwachten dat je het gaat uitleggen, deed het al beter. Maar een week later, alleen groep 3, die dus de verwachting had ik moet het uitleggen en het daadwerkelijk uitlegde, die hield de winst vast. Dus direct daarna was het effect al groter op die groep, op die tweede groep die dacht ik moet dit gaan uitleggen. Maar het echte effect, een week later, was veel groter. Dus dat betekent, de boodschap is vrij helder. Op het moment dat je zorgt in je training of workshop dat iemand weet ik moet het gaan uitleggen, gaat hij het al beter tot zich nemen. Maar alleen als je het hem ook echt laat doen, dan wordt het effect hoger. Nou, waarom werkt dat nou? Het nadenken over moeten uitleggen. Als eerste doe je het anders verwerken. Je doet het generatief. Dat wil zeggen, jij gaat vast de stof die je leest, organiseren. Hoe leg ik dit uit? Dus je doet een extra stap erbij. In plaats van hier staat dit. Ja, precies, hier staat dit. Nou, dat heb ik gelezen, klaar. Nee, je gaat vast daarover nadenken. Tweede, je zet je metacognitie aan. Dus je gaat een soort nadenken over hoe je erover nadenkt. En dan merk je vanzelf, omdat je jezelf het een soort hoort uitleggen, hier begeef ik mijn glad ijs. Dus je ontdekt een gat. En dat gat ga je dan, je gaat via dat gat dan weer teruglezen. En het derde effect is de sociale verantwoordelijkheid. Falen in het uitleggen tegenover een ander voelt gewoon zwaarder dan. Ik doe die straks niet zo goed. Dus die drie dingen komen samen in het nadenken over iets wat je aan het leren bent van trainer Jan Peter. Wat je straks gaat uitleggen aan iemand die er vandaag niet is. Hoe kun je dat inzetten? Nou, ik heb er tien bedacht. Aantal geven al, maar ook wat nieuwe.

SPEAKER_01 6:28

Er zijn vast mensen die ze misschien nog niet doen, misschien mensen die het een heleboel doen. Precies tien. Wat een rijk. Kom maar op.

SPEAKER_00 6:34

Teachback duo's. Dus je zegt van hey, jullie krijgen A, jij krijgt tien minuten input. Leg het vijf minuten uit aan B. En dan wissel je met een ander stuk stof. Dus B gaat iets bestuderen en A gaat iets bestuderen. En ze moeten het dan aan elkaar uitleggen. Is dus ook veel beter om te doen dan dat jij zelf als trainer die beide dingen uitlegt. Nee, nee, nee. Stop nou met zenden.

SPEAKER_01 6:58

De wijsheid moet wel uit de trainer komen natuurlijk.

SPEAKER_00 7:01

De stoel van de afwezigen. Stel, je collega die er vandaag niet bij is, moet maandag aan de slag. Leg het hem of haar in drie minuten uit. Een cheat sheet maken voor een ander. Maak een handout van maximaal 1 à 4 voor iemand die er niet bij was. Video voor de nieuwe collega. Neem in 90 seconden op het concept van dat ding wat je hier geleerd hebt. WhatsApp-uitleg. Doe een spraakberichtje. Ik weet dat sommige mensen ze haten. Van maximaal 2 minuten. waarin je de kern uitlegt aan je beste vriend. Wat ook nog heel leuk is, dat doe ik daar soms bij is. Stuur dat dat berichtje echt even aan mij. En dan luisteren we met de groep er een aantal na. En dan kunnen we ook nog stemmen: wie legt het nou het beste uit. Dan heb je helemaal element. Schrijf een korte LinkedIn post waarin je het concept uitlegt voor je netwerk. Je kunt ook een soort expert rotatie doen. Je verdeelt de stof in stukken. En elk groepje wordt expert op één stuk en gaat het aan de volgende groep doorgeven. En zo gaan groepjes met elkaar leren en het aan elkaar doorgeven. Dus stel je voor dat je iets wilt doen over communicatie en je hebt daar vijf elementen waarvan je hoopt dat iedereen ze gaat kennen. Laat ieder met een filmpje of met uitleg, of misschien wil je toch een stukje zenden als trainer expert worden ergens op en die doorgeven. Een andere die ik heel leuk vind, maar die echt ongelooflijk ingewikkeld is, is leg dit eens uit zodat een vijfjarig het snapt.

SPEAKER_01 8:29

Succes.

SPEAKER_00 8:30

De Frequent asked questions, bedenk drie vragen die nieuwelingen gaan stellen en schrijf daar je antwoord op. En je kunt ook doen: die is misschien wat minder leuk, maar wel heel grappig. Bel maandag een collega die er niet bij was en breng hem of haar in vijf minuten op de hoogte. En dan vragen we de volgende sessie hoe de reactie was. Of ik geef natuurlijk veel trainers, jij trouwens, leg dit concept uit aan een collega trainer en laat weten wat voor vragen zij stelden en hoe dat ging. Belangrijk dus laat mensen denken dat ze het gaan uitleggen en het daarna ook echt doen.

SPEAKER_01 9:07

Het proteche effect. Het proteche effect.

SPEAKER_00 9:10

Die is alleen al heel lekker, maar nu wordt die nog leuker. Nu gaan we naar self-explanation prompts. We gaan eerst even naar de jaren 80, naar Chi, Michelin Chi, die komt uit Pittsburgh en een van de dingen die zij deed, was ze liet studenten klassieke mechanica leren via een natuurkundeboek met allerlei uitgewerkte voorbeelden. Iedereen kreeg dezelfde tekst, dezelfde voorbeelden, dezelfde tijd. Maar sommige scoren daarna 82% op de probleemoplossing, los nu dit mechanische probleem op. En anderen bleven hangen in bijvoorbeeld 46%. En zij zat maar te kijken, wat is nou het verschil? Vervolgens laat die Chi die laat die studenten hard op nadenken terwijl ze de uitgewerkte voorbeelden bestuderen. En toen ontdekten zij iets. Goede studenten die dus later hoger scoren, die doen iets bijzonders. Die lezen niet alleen de oplossingsstap. Nou, als A gebeurt, dan doe ik dus B. Maar zij stellen tussendoor zichzelf vragen. Waarom zou dit dan zo zijn? Waarom doen ze dit hier? Hoe past dit eigenlijk bij de tweede wet van Newton? Wat zou er gebeuren als de massa van dit mechanische dingetje net anders was? Dus zij doen niet stap 1, stap 2, stap 3. Maar hoe komt het nou dat dat zo is? Dus de goede studenten genereerden gemiddeld 52 verklarende uitspraken per voorbeeld. En de zwakkere score om de studenten 18. En de uitspraken van de goede studenten waren bovendien een soort principe gericht. Dus die waren aan het kijken naar hoe kan het dat dit zo werkt. Wat zit hierachter? Wat is de samenhang, verbanden? Ik ken ook nog die wet welk principe halen we hier aan? Dus die koppelden het terug naar de onderliggende natuurkundige wet. En de zwakkere studenten, of de zwakker scorende studenten, die bleven plakken aan. Nou, in dit voorbeeld is het zo dat de kogel zo gaat. En Chie noemde dit dus het self-explanation effect. Studenten die zichzelf de stof uitleggen, leren dieper dan studenten die alleen lezen. Nou, dat was natuurlijk al heel leuk in de jaren 80. Maar toen dacht ze in de jaren 90, 94. Kan ik dit ook opwekken? Kan ik zo? Kan ik ook zorgen dat mensen dit gaan doen? Want de vraag was dus even: doen ze dit spontaan of kan ik ze dit aanleren? Nou, dat ging ze dus toetsen. Ze pakte toen een tekst uit Modern Biology over het menselijke hartvaatstelsel. Echt super inspirerend voor sommigen. Daar ben je ook niet elke dag mee bezig. En ze deed dat voor twee groepen. Groep 1 was 24 studenten, en die kregen de instructie: lees elke zin hardop en leg dan uit wat dit voor jou betekent. Dus geen training, geen voorbeelden, geen modellen, gewoon die simpele instructie. En de groep 2, de controlegroep, lees de tekst twee keer. Voor en na de tekst maken beide groepen dezelfde toets, inclusief lastige vragen, waarbij de functie van een component moest worden afgeleid, die alleen impliciet in de tekst stond. Dus dat had ook een soort ingewikkelde. Wat stond er eigenlijk niet in. Maar als ik dat ben dat optel, dan klopt het wel. Resultaat, die groep die te horen had gekregen, leg even uit wat het voor jou betekent, die won echt fors. En binnen die groep, hoe meer zelf explanations iemand genereerde, hoe beter het mentale model van dat hartvatenstelsel. Sterker nog, alle high explainers kwamen tot een correct mentaal model. Dus die konden eigenlijk dat hele hartvatenstelsel helemaal goed uitleggen en de low explainers en de controlegroep niet. Bijvoorbeeld de zin in een boek was: het septum verdeelt het hart in de lengte in twee zijden. De rechterzijde pompt bloed naar de longen, de linkerzijde naar de rest van het lichaam. Een zelf explanation was: het septum is een verdeler, zodat het bloed het niet door elkaar raakt. Dat staat er niet. Maar als je het zelf explaint, staat het er wel. Dus die rechterkant gaat naar de longen en de linkerkant naar het lichaam. Dus het septum is als een soort muur die het hart in tweeën deel. Het schijt zodat het bloed zich niet vermengt.

SPEAKER_01 13:30

Wat leren we veel in deze.

SPEAKER_00 13:33

Dit waren dus basisschoolleerlingen die dit deden. Waarom werkt dit nou? Ten eerste, als je in eigen woorden iets moet gaan uitleggen, onthul je waar je het niet snapt. Je ziet het gat, dus er zit een soort gatdetectie in, niet een gat in je hart, maar een gat in je renatie. Het tweede is, je integreert het met voorkennis. Dus doordat je het een soort hardop aan het uitleggen bent en je aan het wat betekent dit nu, genereer je een soort ideeën van oh ja, maar dat lijkt dan waarschijnlijk daarop. Of dat zit natuurlijk zo. Oh, dat klopt natuurlijk, want zuurstofrijk bloed, en ineens verbind je het met andere kennis. En de simpelste van allemaal, je krijgt gewoon een diepere verwerking.

SPEAKER_01 14:19

Dat zij dan over die scheiding in die muur, zie je het ook nog eens gewoon voor je. Je ziet het voor je. Wat ook weer met die diepere verwerking te maken heeft.

SPEAKER_00 14:28

Dus dan ben je 11 of 12 jaar oud, dan lees je de zin. Het septum verdeelt het hart en de lengte in twee zijden. De rechterzijde pompt het bloed naar de longen en de linkerzijde naar de rest van het lichaam. Daar zit geen muur in. Maar als je er dus dieper over nadenkt en het gaat uitleggen aan jezelf, dan zie je ineens de muur. Dus hoe kun je die zelf-explanation prompts, die dus zorgen voor een beter begrip en dus langer onthouder, maar ook makkelijker kunnen toepassen en beter kunnen uitleggen aan een ander? Nou, ik heb daar een aantal voorbeelden van. De waarom prompt? Waarom denk je dat deze stap werkt? Wij doen best vaak een foute demo. Dan vragen we best vaak: waarom werkt dit niet? Waar zie je dat aan? Of als je werkt met een acteur. Waarom denk je dat de acteur nu zo reageert? Wat maakte dat die acteur dat zo deed? De brugprompt. Hoe past dit nou bij wat we gisteren hebben gezien over dit? Leggen ze een verband. Of hoe past het model van het onthouden van Ebbing House nu eigenlijk met die zelf-explanation prompts? Oh ja, die voegen betekenis toe. De what if? Wat zou er gebeuren, nummer 3, als je deze stap weglaat? Stel, je doet wel de bloedneus slaan, maar je laat niet bloeden. Wat gebeurt er dan? Als iemand dat voor zich gaat zien en aan zichzelf kan uitleggen, wordt het veel belangrijker dat hij die tweede stap niet vergeet. De principeprompt. Welk onderliggende principe kunnen we hier eigenlijk in zien? Als ik niet luister naar die klant en ik laat hem niet uitspreken, dan voelt hij zich niet gezien en gehoord. Dan komt het eigenlijk toch nooit goed, dan kan ik die klacht nooit oplossen. In plaats van dat je blijft hangen in. Als dit gezegd wordt, dan is dit een slimme zin. De analogieprompt. Waarin lijkt dit op iets wat je al kent? Waar zie je dit vaker? De verkoperprompt? Nou, stel je voor, je moest nou dit wat je geleerd hebt verkopen aan een collega. Wat zou je belangrijkste argument dan zijn? Nou, het gaat tijd schelen. Oké, hoezo dan? En ineens zijn we het aan het doorredeneren. De zin voor zin techniek bij een belangrijk model. Na elke zin een pauze. En dan ga je uitleggen in je eigen woorden wat dit betekent. Dus stel je voor, je hebt vijf zinnen over iets wat je wilt dat ze leren. Vijf stappen. Leg ieder van die stappen even voor jezelf uit. Doe dat gewoon even hardop. Ik zet een klein beetje muziek op de achtergrond, maar leg het even uit wat je hier voor jezelf zegt. De vergelijkingspompt. Wat is het verschil tussen deze aanpak en de aanpak van XIZ. Of ik demonstreer er twee. Wat zijn de verschillen tussen deze aanpak? De foutzoeker, doen we al heel veel. Wat klopt er volgens jou niet aan dit voorbeeld? Of een foto laten zien van iets wat verkeerd gedaan is, waar zit de fout? Of ik ga nu een gesprek aan met iemand en ik ga daar drie fouten in maken. Laat me weten welke fouten het zijn. En de voorspelprompt voor de uitleg. Dus voordat ik dit allemaal ga toelichten, als dit en dit en dit gaat gebeuren, of als iemand dat en dat en dat zegt, wat denk je dan dat de uitkomst is? Dus je gaat het niet demonstreren dat de acteur de reactie laat zien. Maar je gaat mensen laten voorspellen. Als we deze teksten uitspreken op deze manier straks, tegen de klant, de gast in een salesgesprek, in een feedbackgesprek. Wat denk je dat dan de uitkomst is? Oeh, oh ja, nou dan denk ik dit. Laten we eens even kijken. Dus twee hele eenvoudige dingen die je in iedere training kunt doen. Maar als je ze niet in je manual zet en ze je niet eigen maakt, ga je dit absoluut niet doen.

SPEAKER_01 18:14

Dan ben je aan het uitleggen. En dan zijn zij er in een goede training natuurlijk ook mee aan het oefenen. Dus daar zie je wel of ze het soort van begrijpen, maar dit gaat over een veel diepere vorm van begrijpen, begripsverwerking, kennisverwerking. Wat een winst zit hier nog.

SPEAKER_00 18:35

En je kunt natuurlijk niet in iedere training 16 keer zeggen, leg het even voor jezelf uit. Ik zet een muziekje aan en doe het maar even. Maar je kunt natuurlijk wel per dag of per dagdeel of per blok, of juist als het een heel belangrijk onderdeel is, zorgen dat je dit toepast. En je kunt zelfs de research erachter laten zien.

SPEAKER_01 18:54

En zoals altijd in training kun je, en dat is het lekkere van de twintig dingen die je hebt gedeeld, daar zit heel veel variatie in. Dus als je, ik roep maar wat drie keer een trainingsdag met mensen hebt, dan kun je natuurlijk zes van deze twintig pakken, verspreid over die drie dagen, zonder dat het voelt als, nou moet ik weer gaan zitten. Precies.

SPEAKER_00 19:16

Ik heb op onze website ook het achterliggende onderzoek gezet. Ik heb de twintig daar op een rijtje met een voorbeeld. Mensen, laten we onze deelnemers tot dieper begrip laten komen door deze hersenprincipes echt goed toe te passen.

SPEAKER_01 19:30

Via Protage en Self Explanation. Dankjewel voor het luisteren. Ja, we hebben natuurlijk nu één verzoek voor je. En dat is. Als je deze podcast nu aan iemand anders zou uitleggen. Wat zou je dan uitleggen?

SPEAKER_00 19:44

En hoe zou je hem verkopen? Hoe zou je nou verkopen? Deze moet je echt even horen. Wat zou jouw belangrijkste argument zijn? En wat is eigenlijk het verband tussen het protege-effect en het self-explanation effect.

SPEAKER_01 19:59

No more boring learning.com of volg ons op onze socials.